Welkom

Bienvenue
Ter oriëntatie
Kennismaking, de Ardèche in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Overnachten
Eten en drinken
Praktische informatie

Onderweg in de Ardèche

Het noorden van de Ardèche
St-Désirat, Soyons, La Voulte-sur-Rhône
Vallée de l'Eyrieux, Privas, Vals-les-Bains
Haute Vallée de l'Ardèche, Mont Gerbier de Joncen Mont Mézenc, Aubenas

Het zuidoosten van de Ardèche
Villeneuve-de-Berg, Viviers, Rochemaure
Plateau de Gras, Bourg-St-Andéol, Ruoms
Vallon-Pont-d'Arc, Gorges de l'Ardèche
St-Martin-d'Ardèche, Pont-St-Esprit

Het zuidwesten van de Ardèche
Largentière, Massif du Tanargue
Joyeuse, Les Vans

Cevennen en Tarn
Le Pont-de-Montvert, Mende, Florac
Gorges du Tarn, Corniche des Cévennes
St-Jean-du-Gard, Anduze, Le Vigan
Meyrueis, Gorges de la Jonte, Millau

De 15 hoogtepunten

 1 Het domein van de tamme kastanjes – Parc des Monts d'Ardèche
De 'broodbomen' groeien tot op een hoogte van wel 1000 m. De kastanjes worden verwerkt tot meel, puree en marmelade.

 2 Aan de bron van de Loire – Mont Gerbier de Jonc en Mont Mézenc
Beide bergen maken deel uit van de vulkanische Montagne Ardéchoise.

 3 In het teken van Bacchus – de wijnboeren van Plateau de Gras
Op de hoogvlakte zijn talloze wijnkelders te bezoeken en vele wijnen te proeven.

 4 Een schilderachtig beeld – Balazuc en Vogüé
Beide plaatsen mogen zich 'villages de caractère' noemen.

 5 Stroomafwaarts – in een kano door de Gorges de l'Ardèche
Stroomversnellingen maken de tocht tot een waar avontuur.

 6 Het Louvre van de onderaardse wereld – Aven d'Orgnac
Men spreekt hier trots van een 'driesterrengrot'.

 7 Tocht door een betoverd bos – Bois de Païolive
Door het steeneikenbos met lukraak verspreide rotsblokken leiden diverse wandelpaden naar de Gorges de Chassezac.

 8 Met een ezel – Mont Lozère en Chemin de Stevenson
De Schotse schrijver Robert Louis Stevenson trok in 1878 op een ezel door dit deel van Frankrijk.

 9 In het Nationaal Park Cevennen – Causse Méjean
Woeste schoonheid op een door de wind geteisterd kalksteenplateau.

10Een majestueuze canyon – Gorges du Tarn
Tot wel 500 m hoog verheffen zich de steile rotswanden.

11Tijd van de godsdienstoorlogen – de camisards van Anduze
In de 16e eeuw vond de leer van Calvijn veel aanhangers in het zuiden van Frankrijk.

12Weids uitzicht over Zuid-Frankrijk – Mont Aigoual
Mogelijk ziet u de Alpen en de Pyreneeën.

13Onder rondcirkelende gieren – Gorges de la Jonte
Boven de Belvédère des Vautours vliegen gieren afwachtend rond.

14Stad van rotsen en arendsnestdorpen – Causse Noir
Montpellier-le-Vieux en de groene kloof van de Dourbie.

15De befaamde stad van de kaaskelders – Roquefort
Hier rijpt de beroemdste Franse schapenkaas.

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Bienvenue – Welkom

St-Véran troont hoog boven de woeste kloof van de Dourbie – het pittoreske bergdorp ligt als een arendsnest tegen de rots geklemd. Na een opwindende verkenning van de indrukwekkende canyons van de -Ardèche, Tarn, Dourbie of Jonte en het schrale kalksteenplateau van de Causses komt de mediterrane sfeer in de plaatsjes aan de voet van de Cevennen als een volslagen verrassing.

Ter oriëntatie

Een ware natuurbelevenis

De Montagne Ardéchoise en de Cevennen vormen de zuidelijke uitlopers van het Massif Central, in het overgangsgebied naar de vlakten bij de kust van de Middellandse Zee. Hier begint de Midi, het mediterrane zuiden van Frankrijk. De populaire vakantiestreek wordt doorsneden door woeste rivieren als de Ardèche, Tarn en Jonte, die hier een indrukwekkende omgeving creëren: diepe ravijnen, ruige hoogvlakten, gigantische druipsteengrotten, kale bergen en kleurrijke kastanjebossen vormen een weergaloos natuurlandschap. De talloze attracties in de natuur houden elke bezoeker in hun ban, waarbij gemakkelijk wordt vergeten dat er ook prachtige, door kastelen bekroonde stadjes liggen, die tot de mooiste van Frankrijk behoren, en verder imposante, afgelegen burchten en gerenommeerde, dicht aan de weg gelegen wijngoederen.

Het groene noorden

'Loup à Coucouron, cigale à Vallon' ('wolf in het noorden, cicade in het zuiden'): hiermee geeft het oude gezegde al aan hoe veelzijdig deze regio is. Het aantrekkelijke van de Ardèche ligt juist in de afwisseling tussen streken met grote verschillen in cultuur, klimaat en vegetatie, en de ongenaakbare, extreme schoonheid van het landschap. De bijnaam 'groene Ardèche' dankt het gebied rond Privas ( J 2) aan de uitgestrekte bossen en grasvlakten die het onderscheiden van de bekendere 'Ardèche méridionale', het mediterrane zuidelijke deel. Langs de Rhône liggen wijngaarden ten noorden en ten zuiden van La Voulte ( K 2) in bekende wijnstreken als St-Joseph, St-Péray en Cornas. Maar ten westen van St-Pierreville ( H 1/2) en Aubenas ( H 3) zetten vrijwel ongerepte dalen en eindeloze, in de herfst fel kleurende kastanjebossen de toon.

Vanaf het Rhônedal worden de heuvels in westelijke richting steeds hoger, en met de toenemende hoogte verandert ook de vegetatie. Op de Montagne Ardéchoise domineren naaldbomen, beuken en tamme kastanjes, met daartussen gaandeweg steeds meer brem, heide en blauwe bosbessen. Water is overal aanwezig; het ontspringt in talloze bronnen, wordt als mineraalwater gebotteld en biedt een heilzame werking in warmwaterbaden als Vals-les-Bains ( H 3). Bij Mont Mézenc ( G 1) en Mont Gerbier de Jonc ( G 1) ontspringt de langste rivier van Frankrijk, de Loire, en niet ver daarvandaan de rivier de Ardèche.

Het woeste zuiden

'Midi moins le quart', 'een kwart voor het zuiden', noemen de bewoners hun landstreek tussen het Massif Central en de kustvlakten van de Languedoc. In het zonnige zuiden van het departement Ardèche stuit u al op een vegetatie die kenmerkend is voor het Middellandse Zeegebied, zoals olijfbomen, wijnstokken, oleander, lavendel en de garrigue, met altijd groene steeneiken, aardbeibomen, jeneverbessen, laag struikgewas en bitter geurende kruiden. In het oosten vormt de machtige Rhône over een lengte van 135 km de grens tussen de departementen Ardèche en Drôme. Wandelaars, fietsers en klimmers vinden in deze regio ware paradijsjes in een van de gevarieerdste landschappen van Zuid-Frankrijk: ongerepte natuur, middeleeuwse dorpjes, mooie vakantiehuizen van natuursteen, bonte markten in Les Vans ( F 4/5) en Ruoms ( G/H 4), prachtige kiezelstranden aan de Ardèche en de Chassezac, en lavendelvelden op het Plateau de Gras ( H/J 4). De spectaculairste attractie is het ravijn van de Gorges de l'Ardèche ( H/J 5), die door de rivier diep in het landschap voorbij Vallon-Pont-d'Arc ( H 4) is uitgesleten.

Causses en Cevennen

De rivieren van deze regio zijn voor kanoërs en kajakkers bekender dan namen als Lozère (departement), Cevennen of Causses. De spectaculaire kloof van de Gorges du Tarn ( B/C 5) is met hoge, steile rotswanden en fraaie meanders een van de mooiste rivierlandschappen van Frankrijk. Vanuit het departement Lozère stromen ook nog de Lot, Dourbie en Jonte, die later samenvloeien met de Garonne, naar de Atlantische Oceaan. Zij doorsnijden de Causses, een schraal karstlandschap met een steppeachtige begroeiing, dat in de loop van duizenden jaren door wind en water is gevormd. Door het kalksteen sneden rivieren zich een weg, waardoor een scherp getekend reliëf is ontstaan met weidse kalksteenplateaus en diepe kloven. Het departement Lozère ligt gemiddeld op een hoogte van 1000 m! In het oosten maakt de winderige, met gras begroeide steppe plaats voor de dichte bossen van de Cevennen, die tijdens de godsdienstoorlogen een toevluchtsoord voor de hugenoten waren. Bijna helemaal kaal zijn alleen de hoogvlakten en de top van Mont Aigoual (1567 m, D 7) en Mont Lozère (1699 m, D/E 4/5). Terwijl plaatsjes als Florac ( D 5) en Meyrueis ( C 6) in het Nationaal Park van de Cevennen zeer geschikt zijn voor een -actieve vakantie, zijn de stadjes in de zuidelijke uitlopers – Millau ( A 7), Anduze ( F 7), Le Vigan ( D 7/8) – al de poort tot het zuiden.

Kennismaking, de Ardèche in cijfers

Groen toerisme

Elke zomer rijden de Parijzenaars naar de zuidelijke contreien van hun land. Maar die zomerse vlucht uit de hoofdstad via de autoroute du soleil, de snelweg door het Rhônedal, voert hen meestal naar de Côte d'Azur, de Provence of de kust van de Languedoc. Pas sinds enige tijd heeft men oog voor de Ardèche gekregen als een rustigere versie van de Provence; overal keert nu het leven terug in de verlaten dorpjes.

Gelukkig gaat het hierbij om 'kleinschalig toerisme': men komt naar deze regio vanwege de ongerepte natuur. Om die reden zetten zowel de gasten als de oorspronkelijke bewoners zich evenzeer in voor het behoud van het landschap en de traditionele architectuur. Grootschalige nieuwbouw en industrie komt hier nauwelijks voor; voor de zuiverheid van het rivierwater moest echter eerst strijd worden gevoerd. In het Rhônedal is dan ook aan enkele grote kerncentrales te zien dat de 'beschaving' nooit ver weg is.

Terugkeer van de dieren

Met de oprichting van het Parc National des Cévennes en het Parc Naturel Régional des Monts d'Ardèche is men er in de laatste decennia in geslaagd de bescherming van het prachtige landschap en de promotie als toeristische trekpleister onder één noemer te brengen. Er kwam steun beschikbaar voor de restauratie van oude boerderijen en de inrichting van eenvoudige accommodatie voor wandelaars, fietsers en ruiters. De bevordering van een actief toerisme dat milieuvriendelijk is, werpt nu al vruchten af. Dat is te zien aan de dierenwereld. Diverse diersoorten hebben zich hier weer met succes gevestigd: boven de Gorges de la Jonte cirkelen weer gieren, en boven de Gorges de l'Ardèche vliegen weer havikarenden. Ook bevers en otters zijn weer thuis in de rivieren.

Meer dan peddelen en wandelen

In Ardèche en Lozère krijgt de ongenaakbare schoonheid van de Cevennen al mediterrane trekjes – heldere beekjes en rivieren, fantastische kloven en rotsformaties, weidse hoogvlakten, beboste heuvels en kale bergtoppen met een panoramisch uitzicht – de Ardèche en de Cevennen zijn een paradijs voor natuurliefhebbers en gezinnen. Voor een actieve vakantie is het hele scala aan outdooractiviteiten beschikbaar: een comfortabele fietstocht tussen de lavendelvelden door of een mountainbiketocht door grillige kloven, een wandeling over een educatief pad of een lange wandeltocht naar de bergtoppen – overal kunt u gewoon aan de slag. Veel plaatselijke aanbieders verhuren ook het benodigde materiaal voor een kano- of kajaktocht over de Tarn, Chassezac of Ardèche, voor beklimmingen en grottentochten, canyoning en rafting, parapente of paardrijtochten.

Kloven, grotten en karstgrotten

Adembenemende kloven, de gorges, doorklieven het landschap van het 'woeste zuiden' van Frankrijk. Vooral de diepe ravijnen van Tarn en Ardèche zijn populaire vakantiebestemmingen om tochten met kano of kajak te maken. Minder bekend, maar niet minder indrukwekkend zijn de Gorges de la Dourbie, de Gorges de la Jonte en de Gorges du Chassezac.

Een aven is een verticaal, van boven toegankelijke grot, in tegenstelling tot de grotte, die horizontaal toegankelijk is. In het poreuze kalksteen sijpelt regenwater door, waardoor onderaardse rivieren en grotten in het gesteente ontstaan. In de loop van miljoenen jaren worden er ook stalagmieten en stalagtieten gevormd. Zeer bijzonder zijn de Abîme de Bramabiau, een kloof met een onderaardse rivier nabij de Mont Aigoual, de druipsteengrotten van Aven Armand op de Causse Méjean, de Grotte de Dargilan op de Causse Noir en de Aven d'Orgnac en de Grotte de la Madeleine nabij de Gorges de l'Ardèche.

Culinaire souvenirs

Het is de moeite waard enkele regionale specialiteiten (produits du terroir) mee terug naar huis te nemen. Langer dan een paar dagen houdbaar is de jam van bessen en honing, die in talloze smaken, van lavendel tot kastanje en garrigue-bloesems, verkrijgbaar is. Ook aan te bevelen zijn de luchtgedroogde worsten en hammen, gedroogde paddenstoelen, kastanjepuree en gekonfijte kastanjes, en de witte noga uit Montélimar en Aubenas. De geitenkaas kunt u thuis in olie ingelegd nog een paar dagen bewaren. Op veel markten staan kraampjes met gedroogde kruiden, zoals ijzerkruid (verveine) voor een aromatische thee of lavendel. Een fruitige olijfolie is te koop bij de oliemolens in de regio. Met olijfolie, bloesem- of kruidenessences vervaardigt men ook tapenades, kruidenazijn, geurige zeep, crèmes en lotions. Behalve wijn is ook de regionale vruchtenbrandewijn aan te bevelen.

In vrijwel alle grotere plaatsen houdt men wel eenmaal per week 's ochtends een markt, waar behalve groente, fruit en regionale specialiteiten ook textiel en souvenirs worden verkocht. Bovendien heeft men zich op het zomertoerisme ingesteld en houdt men ook eenmaal per week 's avonds een marché nocturne met kunstnijverheidsartikelen en levensmiddelen van de boerderij (marché paysan). Deze avondmarkten beginnen om 18 uur en worden meestal alleen in juli en augustus gehouden.

Broodbomen en goudbomen

In de Ardèche en de Cevennen getuigen tal van verlaten terrasculturen met uit rotsblokken opgetrokken muurtjes van het streven van de mens om ook onder moeilijke omstandigheden de aarde te bewerken. Eeuwenlang heeft men hier stukjes grond beplant met moerbeibomen en kastanjes, graan, groente en fruit. Als meest voorkomend voedingsgewas bepalen de kastanjes nu nog steeds het landschap – en in het Parc Naturel des Monts d'Ardèche draait het nu weer vooral om de tamme kastanje. Eeuwenlang was de kastanje de grote meelleverancier en het belangrijkste voedingsmiddel; vroeger werd van de gemalen kastanjes vooral brood gebakken en pap gekookt. Men at 's winters per persoon ongeveer de oogst van één 'broodboom', 80-100 kg. Maar al het andere werd ook benut: de bladeren dienden als veevoer, de gedroogde takken als brandhout, de grotere takken als bouwmateriaal voor zowel daken als meubels en vaten.

Pas met de zijderupsenteelt en – in verband daarmee – de moerbeibomen kwam er een zekere welvaart, en werd er 'goud verdiend'. Als belangrijke zijdeleveranciers beleefden de Ardèche en de Cevennen in de 18e en de 19e eeuw een economische bloeitijd – hele gezinnen wijdden zich nu alleen nog maar aan de zijde, teelden op boerderijen de rupsen, verwerkten de cocons tot ruwe zijde en twijnden deze tot draden. In het nabije Lyon werd vervolgens het materiaal van de zijdewevers verder verwerkt.

Veel huizen in de Cevennen kregen een extra verdieping; daar lagen de zijderupsen, verwarmd door haardvuur. Tegenwoordig voert men in enkele van deze zijderupsenkwekerijen de rupsenteelt weer in. Vroeger hielden de boerinnen de eitjes in een buidel op hun borst warm. Eind april, begin mei, wanneer de rupsen waren uitgekomen, begon men met de teelt, die moest samenvallen met het uitbotten van de moerbeibomen, omdat de rupsen alleen jonge blaadjes lustten. Het was belangrijk om een gelijkmatige temperatuur in stand te houden en voldoende voedsel aan te leveren voor de vraatzuchtige rupsen. In hun korte leven verorberden de rupsen een gigantische hoeveelheid aan moerbeiblaadjes. Na vier keer vervellen, om en nabij na vier weken, stopten de rupsen met eten, zochten een rustig plekje op en begonnen een bepaalde stof voor de cocon af te scheiden. Na de verpopping kwam vroeger de hele buurt bijeen om de cocons in te zamelen – dat was meteen een sociale gebeurtenis waarbij de jongemannen naar een vrouw konden uitkijken.

Toen de zijdeproductie zich uitbreidde, schoten overal spinnerijen (filatures) en twijnderijen (moulinages) als paddenstoelen uit de grond. Tot het begin van de 19e eeuw werd de zijde nog in huis met de hand gesponnen, maar al snel kwamen er echte fabrieken. Daar werd de cocon in warm water gedompeld om het plakkerige kleefmiddel op te lossen, en daarna afgewikkeld en gesponnen. Een cocon levert ongeveer 500-1500 m ruwe zijdedraad; afhankelijk van de gewenste dikte draait men dan meerdere draden in elkaar.

Feiten en cijfers

Ligging: in Zuid-Frankrijk, ten zuiden van Lyon, ten westen van de Rhône aan de zuidoostrand van het Massif Central.

Oppervlakte: Ardèche 5530 km² (waarvan 31% bos), Lozère 5500 km².

Bestuur: Ardèche is een van de acht departementen in de regio Rhône-Alpes en komt ruwweg overeen met de provincie Vivarais van vóór de Revolutie (autokenteken en postcode 07). Het departement Lozère maakt deel uit van de regio Languedoc-Roussillon (autokenteken en postcode 48).

Inwonertal: in 2013 ca. 320.000 in het departement Ardèche (58 inw. per km²), ca. 77.000 in het departement Lozère (15 inw. per km²) – daarmee is de regio van de Cevennen een van de dunstbevolkte gebieden van Frankrijk. Ter vergelijking: heel Frankrijk heeft een bevolkingsdichtheid van 97 inw. per km².

Hoogste bergen: Mont Mézenc (1754 m), Mont Lozère (1699 m), Mont Aigoual (1567 m) en Mont Gerbier de Jonc (1551 m).

Steden: in het departement Ardèche – Annonay (17.150 inw.), Aubenas (11.500 inw.) en Privas (8500 inw.); in het departement Lozère – Mende (12.200 inw.); in het departement Aveyron – Millau (21.900 inw.).

Natuurparken: Frankrijk heeft zeven, inclusief overzeese gebiedsdelen tien, nationale parken (www.parcsnationaux-fr.) en 48 regionale parken (www.cevennes-parcnational.fr). Het Nationaal Park Cevennen (www.pnc.fr) is opgericht in 1970 en omvat een totale oppervlakte van 278.500 ha. Het regionaal park Grands Causses (www.parc-grands-causses.fr) met 328.500 ha bestaat sinds 1995, het regionaal park Monts d'Ardèche (www.parc-monts-ardaveche.fr) met 180.000 ha sinds 2001.

Geschiedenis, heden, toekomst

Prehistorie en oudheid

Al in de prehistorische tijd wordt deze regio bewoond. De cro-magnonmens brengt in de periode van ongeveer 30.000-20.000 v.Chr. in de Grotte Chauvet bij Vallon-Pont-d'Arc grotschilderingen aan, die pas in 1994 door de amateurspeleoloog Jean-Marie Chauvet zijn ontdekt. In de Gallo-Romeinse tijd (vanaf de 1e eeuw v.Chr.), die het zuiden van Frankrijk welvaart brengt, is Lyon (Lugdunum) een veel belangrijkere stad dan Parijs (Lutetia). In Gallië voeren de Romeinen de mijnbouw in, cultiveren de wijnbouw, waarna de wijn een fel begeerd exportartikel wordt, en laten producten van aardewerk vervaardigen, met een belangrijk productiecentrum in Graufesenque nabij Millau. Alba-la-Romaine in de Ardèche, aan een belangrijke verkeersweg gelegen, is in de Romeinse oudheid een levendige stad. De neergang zet in de 3e eeuw n.Chr. in, wanneer de Romeinen het centrum van hun rijk beginnen te verleggen, onder meer naar Trier en vervolgens naar Constantinopel.

Godsdienstoorlogen in de 16e en 17e eeuw

De leer van Luther en van Calvijn krijgt in de Cevennen veel aanhangers. In 1598 staat de Franse koning met het Edict van Nantes de protestanten in beperkte mate vrijheid van godsdienstoefening toe en zegt hun een aantal grondrechten toe. Bij de Vrede van Alès in 1629 verliezen de protestanten de rechten weer; in hetzelfde jaar wordt Privas door het leger van de koning veroverd en platgebrand. In 1685 heft Lodewijk XIV het Edict van Nantes op en verbiedt de protestantse religie. Honderdduizenden protestanten weigeren hun geloof onder dwang af te zweren en vluchten naar Nederland, Duitsland en Zwitserland. De achterblijvers worden genadeloos vervolgd – hun staat de galei, de gevangenis of de dood te wachten.

Er ontbrandt een gruwelijke oorlog – de camisards voeren een verbitterde guerrillastrijd tegen het leger van de koning. Twee jaar lang (1702-1704) weten de protestanten het koninklijke leger te weerstaan, maar dan moeten ze zich overgeven. Er komt pas een einde aan de vervolging met het Tolerantie-edict van 1787. Dankzij de Franse Revolutie krijgen de protestanten na 1789 gelijke rechten en plichten en worden ze volwaardige burgers. Het zuiden van Frankrijk, dat zich ook door de taal, de langue d'oc van Occitanië, van Noord-Frankrijk onderscheidt, wordt nog ten tijde van het ancien régime een deel van de Franse centraal geleide staat.

Economische bloei in de 18e en het begin van de 19e eeuw

In de 18e en de 19e eeuw maakt de regio een economische opbloei door dankzij de zijdeproductie, de kastanjeteelt en de wijnbouw. In 1860 bereikt de kastanjeoogst langs de Ardèche een top van ongeveer 40.000 ton. Nadat in extreem koude winters talloze kastanje- en olijfbomen zijn bevroren, plant men een groter aantal moerbeibomen aan, waarvan de blaadjes de voornaamste voedselbron voor de zijderups zijn. Eerst is de zijdeproductie slechts een bescheiden bron van neveninkomsten, maar door de groeiende vraag stijgt de productie al gauw tot een paar duizend ton. In het begin van de 19e eeuw beleeft de regio een soort goudkoorts (zie blz. 12).

Maar halverwege de 19e eeuw begint de bron van de rijkdom op te drogen: een ziekte teistert de rupsen en richt grote schade aan. Louis Pasteur ontdekt al in 1865 een remedie, maar voor de zijdeproductie is het te laat: inmiddels produceren de concurrenten in Aziatische landen de zijde veel goedkoper. Bovendien wordt de import van deze goedkopere zijde uit het Verre Oosten vergemakkelijkt door de aanleg van het Suezkanaal. Binnen enkele tientallen jaren verliest deze tak van industrie zijn economische rol voor de regio, en met de invoering van de kunstvezel loopt het tijdperk van de zijde-industrie definitief ten einde. In de jaren zestig van de 20e eeuw gaat de laatste zijdespinnerij van de Cevennen in St-Jean-du-Gard dicht. Sinds het einde van de 19e eeuw loopt door de veranderde eetgewoonten bovendien de vraag naar tamme kastanjes terug.

Leegloop vanaf het einde van de 19e eeuw

In de tweede helft van de 19e eeuw veroorzaakt de trek naar de grote steden een gestage teruggang in het inwonertal. Door de neergang in de zijdeproductie en de kastanjeteelt en de twee wereldoorlogen in de 20e eeuw raken dorpen ontvolkt en verandert het door mensen vormgegeven landschap. Tussen het gebergte en de vlakte verliezen ook kleine steden als Privas, Aubenas, Les Vans, Mende en Millau steeds meer inwoners ondanks hun ligging aan grote doorgaande wegen. Tegenwoordig zijn veel faïsses, zoals de terrassen hier heten, opgegeven. Grootschalig gemechaniseerde landbouw is hier bijna nergens mogelijk. Hoe hoger in de bergen, des te minder mensen. Verlaten bergboerderijen, stilgelegde spoorlijnen en dorpen met slechts een handvol inwoners getuigen nu van het feit dat hier vroeger meer inwoners waren.

Hoop voor de toekomst dankzij het kleinschalig toerisme

Tot zo ver het verleden en het heden. En de toekomst? Voor het eerst sinds de jaren zestig van de 20e eeuw is het aantal inwoners in de afgelopen jaren weer gegroeid. Eerst kwamen er alternatievelingen, die zich hier vestigden voor een biologisch boerenbedrijf of een imkerij. Daara volgden de toeristen, vooral uit Nederland, België, Duitsland en Zwitserland. En sinds de prijzen voor onroerend goed in de Provence Parijse niveaus hebben bereikt, zijn ook tweede huizen aan de andere kant van de Rhône in trek.

In de landbouw oogsten de kastanjeboeren van de Ardèche nu nog maar 5000 ton tamme kastanjes per jaar. Zo'n 170 boeren en drie verwerkende fabrieken (Faugier, Sabaton, Imbert) zijn toch nog goed voor duizend arbeidsplaatsen. De kastanjeproducenten hebben niet alleen de beschermde herkomstaanduiding AOC 'Châtaigne d'Ardèche' gekregen, maar ze hebben ook de aanzet gegeven voor het Parc Naturel Régional des Monts d'Ardèche, dat in 2001 is opgericht. Het doel van het park is zowel het behoud van het historische cultuurlandschap met terrassen en kastanjebomen als de bevordering van het toerisme. Men streeft naar een belangrijke positie op de toeristische landkaart van Frankrijk – het grootste deel van de toeristen rijdt tot nu toe nog naar de Ardèche méridionale, het zuidelijke deel van het departement, waar de Gorges de l'Ardèche de hoofdattractie voor wildwatersporters is en waar de vegetatie al mediterraan wordt. Maar ook voor de kastanjebossen van het noordwesten, die in de herfst een bonte kleurenpracht aan de dag leggen, zijn steeds meer liefhebbers. Het 'groene avonturenpark voor volwassenen', zoals een reismagazine onlangs boven een reportage kopte, heeft toekomst.

Overnachten

Hotels

Hotels worden in Frankrijk ingedeeld in categorieën met sterren, van één (eenvoudig) tot vier (luxe). De prijzen gelden niet per persoon, maar per kamer, waarbij het ontbijt meestal niet is inbegrepen. In het hoogseizoen stellen sommige hotels als eis dat hun gasten half- of volpension nemen. Als u geen tweepersoonsbed (grand lit) wenst, moet u speciaal om een kamer met twee eenpersoonsbedden (chambre à deux lits) vragen. In de kleine dorpen en stadjes in dit gebied zijn vaak maar twee of drie hotels aanwezig; de enige uitzondering hierop vormen de kuuroorden, zoals Vals-les-Bains.

Logis de France is een samenwerkingsverband van aanbevelenswaardige kleine of middelgrote hotel-restaurants, die vaak door een familie worden gerund. In de gezamenlijk uitgegeven brochure wordt de kwaliteit aangegeven met één, twee of drie gele schoorsteentjes op een groene ondergrond; in het restaurant serveert men meestal regionale specialiteiten. Deze brochure is gratis verkrijgbaar in de hotels en bij de toeristenbureaus, of kan tegen verzendkosten worden aangevraagd bij de Fédération Internationale des Logis (www.logishotels.com).

Vakantiehuizen

Een vakantiehuis is bijzonder geschikt voor een ontspannen vakantie met kinderen. Voor vrijwel alle vakantiewoningen geldt dat ze per week te huur zijn (doorgaans van za. tot za., aankomst na 16 uur, vertrek voor 10 uur). Alleen in het laagseizoen zijn de verhuurders bereid een woning per dag te verhuren. Het is helaas maar al te waar: wie niet per se in het hoogseizoen vakantie moet of wil houden, bespaart alleen al aan het onderkomen een flinke som . In juli en augustus liggen de prijzen aanmerkelijk hoger dan in de minder drukke perioden van mei-juni en september. De vakantiehuizen beschikken altijd over een keuken of een kookhoek; beddengoed, handdoeken en vaatdoeken moet u in de regel zelf meenemen of kunt u tegen bijbetaling huren.

De overheidsorganisatie Gîtes de France heeft de verhuur van grote en kleine vakantiehuizen (gîtes) in heel Frankrijk in beheer. De catalogus met het hele aanbod kunt u aanvragen via www.gites-de-france.com, en dan wordt u deze tegen betaling toegezonden. Behalve deze landelijke centrale is er ook een bureau dat speciaal voor vakantiehuizen in de Ardèche bemiddelt: www.gites-de-france-ardeche.com. Hier kan naar accommodatie voor motorrijders en grote groepen of bijzondere onderkomens als circuswagens, boomhutten of joerten worden gezocht.

Ook de plaatselijke toeristenbureaus geven een catalogus uit met vakantiewoningen (per departement: Ardèche, Lozère). Verder vindt u een groot aanbod van vakantiehuizen op www.clevacances.com. U kunt rechtstreeks bij de verhuurder of via het plaatselijke toeristenbureau boeken. Een aanbetaling van een kwart van de huur is gebruikelijk.

Campings

Frankrijk is een campingland, en vooral aan de Ardèche en aan de Tarn is kamperen de populairste vorm van accommodatie. Informatie over de campings bij de Ardèche en de Tarn vindt u op de websites en in de brochures van de toeristenbureaus (CDT, zie blz. 22). De terreinen van de gemeenten (camping municipal) zijn meestal keurig onderhouden en goedkoop, al hebben ze dan vaak slechts eenvoudige voorzieningen . Verder zijn er veel particuliere campings, die voor comfort en voorzieningen in categorieën worden ingedeeld aan de hand van een tot vier sterren. Veel campings in de hoogste categorie hebben een zwembad, sportvelden en speelplaatsen, en bieden fietsverhuur. Mogelijk biedt men ook een supermarkt, restaurant, bar, disco, een amusements- en activiteitenprogramma, kinderoppas die per uur kan worden geregeld, en activiteiten voor kinderen. Vaak zijn er behalve staanplaatsen voor een tent of een caravan ook stacarvans of kleine houten bungalows (chalets) te huur. Wild kamperen is volgens de wet verboden. Voor nadere inlichtingen kunt u terecht bij de Franse kampeerorganisatie, die tevens de gids 'Guide Officiel Camping Caravaning' uitgeeft: Fédération Française de Camping et Caravaning, www.campingfrance.com.

Chambre d'hôtes

In Frankrijk noemt men het huren van een kamer bij particulieren inclusief ontbijt geen bed & breakfast, maar chambre d'hôte. De kamers zijn in categorieën ingedeeld van eenvoudig (één zonnetje) tot luxueus (vier zonnetjes). Bij Gites de France kunt u tegen betaling de brochure 'Chambres et tables d'hôtes'. aanvragen Als er maaltijden voor gasten (table d'hôtes) worden verzorgd, kunt u de regionale keuken leren kennen.

Vakantie op een boerderij

Een vakantie op de boerderij is op het Franse platteland een mooie gelegenheid voor contact met de plaatselijke bevolking. Aangeboden worden kamers met ontbijt. Bovendien kunt u hier ook vaak tegen een bescheiden vergoeding kennismaken met de stevige landelijke kost van de streek (op afspraak). Voor inlichtingen kunt u terecht bij de regionale toeristenbureaus (trefwoorden: accueil à la campagne en tourisme rural. De brochure 'Ferme-Auberges' is verkrijgbaar bij Gîtes de France (zie eerder). U kunt ook zelf op zoek gaan via bijvoorbeeld www.accueil-paysan.com en www.bienvenue-a-la-ferme.com.

Een bijzonder handige website met de mogelijkheid om te reserveren voor hotels, pensions en vakantiehuizen is www.resinfrance.fr (ook in het Nederlands.

Hutten voor wandelaars

Gîtes d'étape zijn goedkope, zeer eenvoudige onderkomens voor wandelaars en fietsers. U kunt in een eigen slaapzak overnachten in slaapzalen of kamers met meerdere bedden. U mag er maximaal drie aaneengesloten nachten verblijven. Voor adressen kunt u terecht bij Gîtes de France, regionale en plaatselijke toeristenkantoren en www.rando-accueil.com.

Boekingen

Voor het hoogseizoen – juli en augustus – is ruim van tevoren boeken beslist noodzakelijk. In het voor- en naseizoen is ook op korte termijn altijd wel iets te vinden, met uitzondering van de weekends van Pinksteren en na Hemelvaart. Internet is in Frankrijk voor alle vormen van accommodatie een gangbaar middel. Er is nauwelijks een toeristenbureau, hotel, restaurant, buitensportorganisatie of natuurpark zonder een eigen internetadres. Boekingen via internet zijn heel gebruikelijk, ook bij particulieren die vakantiehuizen of kamers verhuren. De fax wordt steeds minder gebruikt.

Eten en drinken

Uitstekende regionale keuken

De liefde gaat ook bij een vakantie in de Ardèche door de maag. Frankrijk staat zonder meer bekend als een vakantieland waar de fijnproever op culinair gebied volop aan zijn trekken komt. Weliswaar zijn de Ardèche en de Cevennen niet echt dik bezaaid met restaurants die zijn onderscheiden met een ster of een symbolische koksmuts, maar dat wil nog niet zeggen dat u hier niet goed kunt eten. De keukens en wijnkelders laten zich hier op het snijpunt van de Provence en het Massif Central, het Rhônedal en de Languedoc van hun allerbeste kant zien. En het is ook wel duidelijk hoe dat komt: de regionale keuken kan gebruikmaken van de opbrengst van de bergen, rivieren en bossen van zowel het Massif Central als van de mediterrane vlakten. Hier krijgt u geen vlees uit de massaproductie op het bord. De lammeren, varkens en runderen grazen per slot van rekening op de weiden in de buurt, en de forellen zwemmen niet in een kweekvijver, maar in de nabijgelegen rivier.

Een overvloed aan ingrediënten

Van de hazen, lammeren, runderen, varkens en het wild worden niet alleen vleesgerechten, maar ook smakelijke patés, gedroogde hammen en worsten bereid. Kenmerkend voor de regio zijn de gerechten met wilde asperges, kool, eekhoorntjesbrood of cantharellen. Verse kruiden worden rijkelijk gebruikt. Kastanjes komt u overal tegen – in de soep, als bijgerecht bij wild, als vulling in gevogelte, als puree en jam, in gebak of als nagerecht. Een ware lekkernij van tamme kastanjes zijn behalve kastanjeijs de marrons glacés (gekonfijte kastanjes). Onlangs werd zelfs een speciale baguette ardéchoise gecreëerd – voor een deel gemaakt van kastanjemeel. In de vele riviertjes vangt men rivierkreeft, forel, zalmforel en andere zoetwatervissen. Dat het Middellandse Zeegebied niet ver weg is, blijkt uit het gebruik van geiten- en schapenkaas, olijven, olijfolie, kruiden als tijm en rozemarijn, kikkererwten en garrigue-honing. In Bourg St-Andéol, St-Sauveur-de-Cruzières, Vallon-Pont-d'Arc en Les Vans perst men met oliemolens ter plaatse olijfolie van hoge kwaliteit. In de nagerechten en het gebak verwerkt men bosbessen uit de bergen, en perziken, abrikozen en kersen uit het Eyrieuxdal.

Alcoholische dranken en bronwater

U kunt alvast een voorproefje van de komende heerlijkheden krijgen met het aperitief castagnou – een glas al dan niet mousserende wijn met kastanjelikeur. Behalve likeur bereidt men ook wijn uit tamme kastanjes. U moet beslist ook eens het van kastanjes gebrouwen kastanjebier (bière à la chataigne) proeven. Wijnen uit het Rhónedal, zoals St-Joseph of St-Péray, vindt u op elke wijnkaart. De Côtes du Rhône beschikken met het AOC-etiket over een beschermde aanduiding van hun herkomst. Maar ook verder oostwaarts in het departement Ardèche verbouwt men wijn. De Côtes du Vivarais hebben een AOC-kwalificatie, terwijl de Coteaux de l'Ardèche een landwijn (vin de pays) zijn. Er zijn witte en rode wijnen en rosés, overwegend gemaakt van druivensoorten als chardonnay, viognier, sauvignon, grenache, syrah, cabernet, merlot en gamay. Deze drinkt men meestal jong. Op www.lesvinsdardeche.com geven wijnbouwers informatie over hun producten. In deze waterrijke regio produceert men ook diverse merken bronwater, zoals Reine des Basaltes, Ventadour, Chantemerle, Vernet, Arcens en Vals uit de Ardèche en Quezac uit de Tarnkloof.

Veel koks in de Ardèche werken graag met regionale producten. Onder het label 'Goutez l'Ardèche' (proef de Ardèche) promoot men de regionale producten en restaurants. Het label staat garant voor een hoge kwaliteit en wordt toegekend aan diverse producten, van lavendel- en pompoenijs tot diverse soorten jam en allerlei lekkernijen waarin kastanjes zijn verwerkt

In het restaurant

Meestal wordt er gegeten tussen 12.30 en 14 en tussen 19.30 en 21.30 uur, al is het niet de bedoeling dat gasten nog na 21 uur arriveren. In Frankrijk is het ongebruikelijk om zelf een tafeltje uit te zoeken. Men wacht tot het personeel een tafel aanwijst. In de regel is het goedkoper om een menu te nemen dan afzonderlijke gerechten à la carte te bestellen . Standaard worden bij elke maaltijd een karaf water en wat stokbrood geserveerd. Gerechten die kenmerkend zijn voor de streek staan op de kaart vaak als menu du terroir aangegeven.

Voor de restaurants zijn nauwelijks duidelijke prijscategorieën aan te geven, omdat ze bijna altijd een goedkoop (ca. € 18), een middenklasse (ca. € 25) en een duur (ca. € 35) menu aanbieden. Soms is er bovendien een luxemenu van ca. € 50. Met het goedkoopste menu bent u vaak helemaal niet slecht uit. De bediening is meestal bij de prijs inbegrepen, maar een fooi is gebruikelijk.

Praktische informatie

Reizen naar de Ardèche

Met het vliegtuig

De dichtst bij de Ardèche gelegen grotere vliegvelden zijn Lyon-StExupéry en Montpellier. De KLM onderhoudt een lijnverbinding tussen Schiphol en Lyon; vanuit Brussel reist u via Parijs. Voor goedkope aanbieders van vliegreizen kunt u op internet zoeken naar laaggeprijsde vluchten (bijvoorbeeld naar Montpellier), maar dan komt daar wel de huur van een auto bij. De totaalprijs wordt al gauw aanzienlijk hoger dan wanneer u met eigen vervoer reist.

Met de auto of de motor

Vanuit de Benelux bereikt u Lyon via Luxemburg, Metz en Dijon; het is het snelst om de Autoroute du Soleil (A 7) aan te houden. Ga bij voorkeur via de oostelijke route (A 46) om Lyon heen. Voor de rit vanuit de Benelux naar ZuidFrankrijk doet u er goed aan de péage (tol voor Franse autosnelwegen) in het budget op te nemen. Deze tol kan zowel met contant geld als met een creditcard worden betaald, maar niet met gewone bankpasjes. Informatie op www.autoroutes.fr en www.viamichelin.fr.

Afstanden: Amsterdam-Lyon is 963 km, Brussel-Lyon is 787 km.

Autoslaaptrein: er is een verbinding per autoslaaptrein van 's Hertogenbosch naar Avignon in de Provence. Informatie bij Euro-Express, tel. 015 213 36 36, www.autoslaaptrein.nl.

Met de trein

Van de Benelux naar Zuid-Frankrijk rijdt een Thalys-hogesnelheidstrein. Aan het spoor in de Benelux wordt nog gewerkt om het geschikt te maken voor hoge snelheden. Op het traject Parijs-Marseille rijden de Franse hogesnelheidstreinen TGV, waarmee u naar Valence en Montélimar kunt reizen. De TGV legt het 512 km lange traject van Parijs naar Lyon in twee uur af. Voor alle TGV's geldt dat reserveren verplicht is. Informatie over Thalys en TGV bij NS Hispeed Telesales, tel. 0900 9296 (€ 0,35 per minuut) of www.nshispeed.nl en www.brail.be. U kunt ook met de trein via Parijs naar Mende, Villefort, Génolhac en Millau reizen, maar dat is een langdurige onderneming. Informatie: www.sncf.fr.

Fietstransport: het is niet echt aan te raden uw fiets in de trein mee naar Frankrijk te nemen. Fietsen zijn aan boord van de Thalys en de TGV uitsluitend toegestaan als het voorwiel is gedemonteerd en de fiets is verpakt in een speciale fietshoes (max. afmeting 120 x 90 cm). De fiets wordt dan als bagage gezien.

Douane

Legitimatiepapieren: u dient een geldig reisdocument bij u te hebben. Al hoeft u uw paspoort of reisdocument niet meer te laten zien bij het passeren van de grens, u moet zich wel kunnen legitimeren. Dat kan alleen met een paspoort of een identiteitskaart; een rijbewijs is geen geldig legitimatiebewijs.

Bijschrijvingen van kinderen in het paspoort van de ouder(s) waren geldig tot 26 juni 2012. Inmiddels moeten kinderen een eigen reisdocument hebben.

Douanebepalingen: voor de inwoners van EU-landen is reizen binnen de EU te vergelijken met reizen in eigen land. De douane bemoeit zich daar niet mee. Maar voor de volgende goederen gelden regels: goederen waarvoor u in eigen land accijns moet betalen; geld en waardepapieren; auto's, motoren en aanhangwagens; huisdieren; nagemaakte artikelen; bedreigde uitheemse dier- en plantensoorten; dierlijke producten; wapens en munitie, speelgoedwapens en nepwapens; verdovende middelen. Zie www.douane.nl of fiscus.fgov.be/interfdanl. U hoeft geen accijns te betalen en geen aangifte te doen als u de volgende hoeveelheden niet overschrijdt: 110 l bier; 90 l wijn; 20 l likeurwijn, zoals sherry of port; 10 l gedestilleerde drank, zoals whisky, cognac, jenever; 800 sigaretten; 400 cigarillo's of sigaren; 10 kg rooktabak. Deze hoeveelheden gelden voor eigen gebruik.

Huisdieren: wie een hond of kat mee wil nemen, moet een minimaal één maand en maximaal één jaar oud inentingsbewijs tegen hondsdolheid kunnen laten zien. Dieren van minder dan drie maanden oud mag u niet meenemen. Informeer vooraf of uw huisdier welkom is op de camping of in uw vakantiewoning.

Reizen in de Ardèche

Met de auto of de motor

In de Cevennen en de Ardèche valt niet veel te beginnen zonder auto of motor: reizen met de bus of trein is een tijdrovende onderneming waaraan veel planning te pas komt. Tussen de Ardèche en de Tarn liggen bochtige, smalle wegen, waar u voor 80 km al gauw twee uur nodig hebt. Op veel wegen past precies een enkele auto; als u met een camper of caravan reist, kunt u daar bij de planning beter rekening mee houden.

Verkeersregels: binnen de bebouwde kom is de maximumsnelheid 50 km/u, op provinciale wegen 90 km/u, op vierbaanswegen 110 km/u (bij regen 100 km/u) en op autosnelwegen 130 km/u (bij regen 110 km/u). De limiet van het toegestane alcoholpromillage is 0,5. Het dragen van gordels is verplicht. Verkeer op rotondes heeft voorrang. In steden mag u in de zone bleue alleen met een parkeerschijf parkeren. Een gele streep bij de stoeprand betekent een stopverbod. Waarschuwingsvesten in de auto zijn verplicht (te koop bij tankstations).

Huurauto: een huurauto in Frankrijk kunt u thuis al voor vertrek reserveren; het gemakkelijkst via de websites van de grote verhuurmaatschappijen of van een prijsvergelijker.

Met de trein of de bus

In het departement Ardèche is er, behalve een goederentrein door het Rhónedal en twee toeristentreintjes, geen treinverkeer. In het departement Lozère is een station in Mende, in het departement Aveyron in Millau. Wie met het openbaar vervoer door het beschreven gebied wil trekken, is op de bus aangewezen. Tussen de grotere steden rijden dagelijks geregeld bussen, maar veel kleinere plaatsjes worden niet vaker dan één of twee keer per dag bediend.

Feestdagen

1 jan.: Nieuwjaar (Nouvel An)

Paasmaandag (Lundi de Pâques)

1 mei: Dag van de Arbeid (Fête du Travail)

8 mei: Einde van de Tweede Wereldoorlog (Armistice 1945)

Hemelvaartsdag (Ascension)

Pinkstermaandag (Pentecôte)

14 juli: Nationale feestdag (Fête nationale française)

15 aug.: Maria-Tenhemelopneming (L'Assomption de Marie)

1 nov.: Allerheiligen (Toussaint)

11 nov.: Einde van de Eerste Wereldoorlog (Armistice 1914)

25 dec.: Kerstmis (Noël)

Feesten en festivals

Overal in de departementen Ardèche, Gard, Lozère en Aveyron organiseert men van harte geregeld een feest, in het bijzonder in de loop van de zomer, maar vrijwel alle feesten zijn alleen van lokale betekenis. Ze staan in het reisgedeelte van de afzonderlijke plaatsen. In juni trekken twee evenementen een groter publiek. In de tijd van het Fête de la Transhumance in L'Espérou, worden 10.000 schapen via veedrijverspaden (drailles) naar de zomerweiden van de Aigoual gevoerd. Bij deze transhumance (seizoenstrek) komt ongeveer de helft midden juni langs het bergdorp L'Espérou. De dieren gaan, versierd met pompons en kettingen, vanuit de laagvlakte de bergen in – niet met vrachtwagens, maar lopend, net als vroeger. Het feest wordt uitbundig gevierd; bij de terugkeer midden september gaat het er rustiger aan toe.

Half / eind juni houdt men L'Ardéchoise, de grootste fietstoertocht voor amateurs van Europa, met bijna 16.000 deelnemers in 2011. Na de start verdeelt het deelnemersveld zich over twintig verschillende routes. De aankomst is bijvoorbeeld in Lalouvesc of St-Félicien in het noorden van de Ardèche (www.ardechoise.com).

Geld

In Frankrijk is de euro het officiële betaalmiddel. In hotels, restaurants en supermarkten en bij benzinestations kunt u met een creditcard betalen. Met creditcard of bankpas kunt u ook contant geld uit de geldautomaten (guichet automatique) halen. Bij chambre d'hôtes, table d'hôtes en veel vakantiewoningen kunt u alleen met contant geld betalen.

Gezondheid

Via de verplichte basisverzekering bent u verzekerd voor alle medisch noodzakelijke zorg in het buitenland. Kosten worden meestal vergoed volgens het in eigen land geldende tarief. Als de kosten voor de behandeling hoger zijn dan de vergoeding vanuit de basisverzekering, kan de rest van het bedrag geclaimd worden bij de aanvullende verzekering of de reisverzekering. Als u naar het buitenland gaat, is het handig een European Health Insurance Card (EHIC) aan te vragen bij uw zorgverzekeraar. Hiermee kunt u aantonen dat u verzekerd bent voor ziektekosten en recht hebt op zorg. Ook hoeft u dan de buitenlandse zorgnota vaak niet voor te schieten. Kijk ook op www.ehic.nl of www.belgium. be/nl/gezondheid/op_reis/ europese_kaart. Gaat het om niet spoedeisende zorg, dan kunt u het beste vooraf contact opnemen met de zorgverzekeraar.

Informatie

In Nederland

nl.franceguide.com

tel 0900 112 23 32 (€ 0,15 per minuut)

In België

be-nl.franceguide.com

tel. 02 505 38 28

In Frankrijk

Comité departemental du Tourisme de l'Ardèche (CDT): 4, Cours du Palais, 07000 Privas, tel. 04 75 64 04 66, www.ardeche-guide.com.

Comité departemental du Tourisme de la Lozère (CDT): Place du Forail, 48000 Mende, tel. 04 66 94 00 23, www.lozere-tourisme.com.

Kinderen

De Ardèche, Tarn en de Cevennen trekken vooral toeristen die een vakantiehuisje huren of op een camping staan. Speciale kindvriendelijke kwalificaties voor hotels zijn er dan ook nauwelijks. Op veel grote campings daarentegen wordt wel degelijk rekening gehouden met kinderen, en variëren de voorzieningen van speelplaatsen tot amusementsprogramma's. Wie met kinderen een goede locatie zoekt, kan het best bij een van de rivieren terecht. Daarnaast is het in de Cevennen en de Ardèche ook mogelijk om de vakantie door te brengen op een boerderij of bij een manege (zie blz. 17 en blz 28).

Activiteiten voor het hele gezin

Wandelen en kajakken: met oudere kinderen kunt u gaan kajakken. Beginners kiezen waarschijnlijk het liefst het deel van de Ardèche tussen Balazuc en Ruoms, de Tarn of de Chassezac. Een wandeling met een pakezel (zie blz. 83) is ook heel geschikt. Een mooi gedeelte van de route loopt door het Bois de Païolive. Dit pad loopt boven langs de steile rotsen van de Chassezackloof; hier zult u de kinderen goed in de gaten moeten houden. Maar daarna komt het pad uit bij de rivier, waar gezwommen kan worden (zie blz. 76). Bij een vakantie in of bij het Massif Central hoort ook een bergbeklimming: de Gerbier de Jonc is daar heel geschikt voor, en de top van de Mont Aigoual is zelfs met de auto bereikbaar (zie blz. 43 en 99).

Bezichtiging van natuurattracties: met kinderen kunt u een mooi uitstapje maken naar bijvoorbeeld de waterval Ray-Pic bij de Mont Gerbier de Jonc of de rotsformaties Montpellier-le-Vieux en Nîmes-le-Vieux (zie blz. 102, 110). Bij de Belvédère des Vautours kunt u gieren in hun natuurlijke leefomgeving zien (zie blz. 104). Ook de Bambouseraie, het bamboebos bij Anduze, is voor kinderen interesssant, maar het is hier niet bepaald goedkoop (zie blz. 94). Op een bewolkte dag is een bezoek aan een druipsteengrot een goed idee (zie blz. 70).

Educatieve paden: wat in het Nederlands een beetje droog 'educatief pad' heet, noemt men in Frankrijk sentier de découverte: ontdekkingspad. Wie Frans spreekt, kan de toelichting op de panelen voor de kinderen vertalen. U vindt ze vooral in natuurparken en ecomusea.

Klimmen: de parcours aventure zijn niet gratis. Ze zijn meer iets voor tieners dan voor kleine kinderen (zie blz. 26). Voor veel parcours is een minimum lichaamslengte vereist van 1,20-1,40 m; soms zijn ook speciale klimspullen voor kleinere kinderen verkrijgbaar.

Monsters en miniaturen: op het terrein Ardèche Miniatures bij Soyons is de regio met alle bezienswaardigheden op een schaal van 1:25 te zien (zie blz. 32). Bij Aven de Marzal (zie blz. 63) vindt u het Forêt de Dino, een soort sprookjesbos met een groot aantal fraai nagemaakte dinosauriërs.

Klimaat en reisseizoen

De zomer is warm en droog. Het hoofdseizoen aan de Ardèche en de Tarn valt in juli en augustus; wie in deze periode reist, moet ruim van tevoren een hotel, vakantiehuisje of plekje op een camping reserveren. Dan is het druk, want ruim de helft van de vakantiegangers komt in deze maanden. Maar ook de meeste culturele activiteiten, festivals en markten worden in juli en augustus gehouden.

Het allermooiste zijn de vroege zomer en herfst. Ideale maanden zijn juni en september. Het is dan overwegend droog en de zon schijnt vaak, maar de temperaturen zijn wat minder hoog. Dat is aangenamer om te fietsen of te wandelen. Ook kunt u dan de mooiste foto's maken: in juni bloeit de felgele brem en in de herfst vertonen de kastanjebossen de prachtigste kleuren.

In mei en oktober kan het 's avonds behoorlijk fris zijn. In het voor- en najaar is het weer wisselvallig – zonneschijn wordt afgewisseld door hevige regen en onweersbuien en in de hogergelegen gebieden kan dan ook sneeuw vallen. 's Winters is het verschil tussen het laaggelegen Rhônedal en het omliggende berglandschap echter het duidelijkst: boven valt elk jaar een meters dik pak sneeuw en is het koud, maar in het dal is het weer zacht, zij het regenachtig. In Frankrijk kunt u het weerbericht per stad bekijken op www.meteo.fr.

Openingstijden

In de dorpen en stadjes van deze lan-delijke streek is de lunchpauze nog hei-lig. Om klokslag 12 uur laten de winkels de rolluiken neer en op hetzelfde ogen-blik hoort u overal het eerste getik van bestek op borden. Tot 15 uur kunt u een bezoek aan winkels of musea verder wel vergeten (met uitzondering van de grote supermarkten). 's Avonds gaan de terrassen vrij vroeg dicht; een uitgaansleven vindt u hier nauwelijks. Als u na 22 uur nog iets wilt eten, zult u echt op zoek moeten gaan – u bent hier per slot van rekening niet in Parijs, maar in 'La France profonde'.

Winkels: ma.-za. 9/10-19/20 uur, zo. gesl., lunchpauze ca. 12-15 uur. Enkele winkels (vooral bakkerijen) zijn zo.-ochtend geopend, maar vele zijn dan ma.-ochtend gesloten.

Supermarkten: ma.-za. 9-19 uur.

Musea: meestal ma. of di. gesl.

Restaurants: vaak ma. of di. gesl., vooral in het laagseizoen. Warme keuken overwegend 's middags en 's avonds.

Banken: ma.-vr. 9-12, 14.30-16.30/17 uur.

Postkantoren: ma.-vr. 8-17/18 uur, za. 8-12 uur.

Reizen met een handicap

De Cevennen en de Ardèche zijn voor mensen met lichamelijke beperkingen niet bepaald gemakkelijk toegankelijk terrein te noemen. Bovendien zijn er maar heel weinig musea en hooguit een tiental hotels die over speciale voorzieningen voor gehandicapten beschikken (www.ardeche-guide.com/ardeche-tourisme/fr/164/tourisme-et-handicap.html). Campings met passende voorzieningen vindt u via www.campingo.com, waar u verdergaat via Handicap, France en Ardèche dan wel Lozère.

Veiligheid en noodgevallen

Als u zich bij het wandelen aan bepaalde regels houdt (zie blz. 28), is er verder niets aan de hand. Diefstal komt weinig voor, maar laat liever geen waardevolle spullen in de auto achter, en houdt op drukke markten uw tas in het oog.

Belangrijke telefoonnummers

Alarm: Politie 17; Brandweer 18; Reddingsdienst 15

Alle bankpassen / creditcards blokkeren: tel. 0031 (0)30 283 53 72, zie ook www.pasblokkeren.nl of tel. 0032 (0)70 34 43 44, zie ook www.cardstop.be

Autopech: de ANWB heeft een steunpunt in Lyon, tel. 04 72 17 12 12
Nederlandse ambassade: 7, Rue Eblé, 75007 Parijs, tel. 01 40 62 33 00
frankrijk.nlambassade.org
Belgische ambassade: 9, Rue de Tilsitt, 75840 Parijs, tel. 01 44 09 39 39
www.diplomatie.be/parisnl

Roken

In 2008 is in Frankrijk de antirookwet voor hotels, restaurants, cafés, bars,
tabakswinkels en casino's van kracht geworden. Roken is nu alleen nog toegestaan op het terras van deze gelegenheden, als het niet overdekt is of slechts een open zijkant heeft. En dat in het land waar men de Gauloises en de Gitanes als cultureel erfgoed ziet! De inrichting van een rookzone is toegestaan, maar bediening door het personeel is hier bij wet verboden. Pas een uur na sluiting mag een medewerker, bijvoorbeeld een schoonmaker, opdracht krijgen deze rookruimte te betreden.

Ook in hotels geldt een algemeen rookverbod, maar in principe alleen voor het personeel en niet voor hotelgasten. Voor de wet is de hotelkamer namelijk een plek die wegens omstandigheden kan worden gezien als een vervanging voor de eigen woonruimte. Zelfs al beperken steeds meer hotelhouders het aanbod van kamers voor rokers, er zijn toch altijd nog rokersvriendelijke hotels. Meer over het rookverbod vindt u op www.tabac.gouv.fr.

Sport en activiteiten

Bergbeklimmen

Het topografische reliëf van dit gebied maakt het tot een paradijs voor bergbeklimmers. Alleen in de Ardèche al vindt u zo'n vijftig wanden met ongeveer 33 km aan onderhouden klimroutes. Zo is bij de Pont du Diable ('Duivelsbrug') van Thueyts een klimroute ingericht (thueyts.fr/viaferrata.html). Voor nadere inlichtingen kunt u terecht bij de Fédération française de la montagne et de l'escalade (www.ffme.fr).

Parcours aventure: na de overal opduikende doolhoven in maisvelden is in de Franse vakantiegebieden, en dus ook in de Ardèche en de Cevennen, nu de tijd aangebroken van het avontuurlijke amusement voor volwassenen. Onder de noemer 'parcours aventure' worden stukken bos omheind en zet men een parcours uit met klimwanden, klimnetten, kabelbanen, lianen en hangbruggen. Dit soort terreinen vindt u onder meer aan de Eyrieux bij St-Sauveur-de-Montagut, in Jaujac bij Aubenas, Coux, Grospierres, Vals-les-Bains en Mende. Toegang € 18-20 voor volwassenen, € 15 voor jongeren en € 10-12 voor kinderen.

Canyoning en rafting

Begeleide canyoningtochten van verschillende moeilijkheidsgraden worden georganiseerd vanuit Aubenas (zie blz. 49), Les Vans (zie blz. 79) en Millau (zie blz. 109). Rafting is slechts op enkele plaatsen toegestaan: op de Ardèche tussen St-Privat en Vogüé, op de Tarn tussen Les Vignes en Le Rozier, en op de Eyrieux tussen Les Ollières en de Rhône.

Fietsen

Fietsen zijn in veel plaatsen en vaak zelfs op campings te huur – in het bijzonder mountainbikes (VTT, vélo tout terrain), maar hier en daar ook al e-bikes). Benodigdheden zijn een wielerbroek, helm, rugzak, kaart, bandenplaksetje, regenjack en zonnebrandcrème. Bij veel toeristenbureaus biedt men adviezen over tochten, gratis routebeschrijvingen en tegen betaling hele gidsen.

Gemarkeerde mountainbikeroutes: fietsen op een mountainbike tijdens de vakantie is een groeiende trend in Frankrijk. Daarom zetten steeds meer toeristenbureaus routes uit, waarbij u op het beginpunt terugkeert (driehoekige vlag in diverse kleuren). Voor informatie kunt u terecht bij het plaatselijke toeristenbureau. Overigens zijn er geen aparte fietspaden, maar door de geringe verkeersdichtheid kunt u ongehinderd over de gewone wegen rijden. Prettiger dan de routes nationales (N + nummer) zijn voor fietsers de kleinere departementswegen (D + nummer).

Wie een eigen fiets wil meenemen, maar niet met de auto reist, kan bij de ANWB inlichtingen krijgen over mogelijkheden voor vervoer per bus. Vervoer per trein is ingewikkeld en wordt afgeraden door de NS. Voor meer informatie zie de website van de ANWB: www.anwb.nl

Kaarten: zie blz. 29.

Georganiseerde fietstochten: diverse organisaties bieden fietsvakanties aan waarbij de bagage per bus van de ene accommodatie naar de volgende wordt vervoerd. Enkele voorbeelden zijn France Bike (www.france-bike.com), SNP (www.snp.nl) en Eigen-Wijze Reizen (www.eigenwijzereizen.nl). Zo'n fietstocht hoeft niet meer per se een groepsreis te zijn, maar kan ook goed worden geregeld volgens individuele wensen, tijdsduur en hotelcategorie.

Golf

De Cevennen en de Ardèche zijn op het gebied van golf geen bijzonder populair gebied in Frankrijk. U vindt er slechts een handvol golfbanen, onder andere bij La Canourgue (Routes des Gorges du Tarn, tel. 04 66 32 84 00, www.golf-desgorgesdutarn.com), een mooie golfbaan met 18 holes en smalle fairways te midden van een indrukwekkend landschap. Door het Domaine de Bournet (zie blz. 63) werd een 9-holesbaan aangelegd. Op de website van de Fédération Française de Golf vindt u nadere inlichtingen over banen, tarieven en service (www.ffgolf.org).

Grottentochten

In de Ardèche en op de Causses worden voortdurend nieuwe grotten ontdekt; al met al moeten er meer dan duizend zijn, waarvan vele voor publiek toegankelijk zijn. Als u geen zin hebt in een rondleiding in een groep langs beveiligde en verlichte paden door bekende grotten: enkele organisatoren bieden onder de noemer spéléologie, of kortweg spéléo, ondergrondse tochten aan. Hiervoor hebt u een adequate uitrusting nodig, met onder meer een helm, een mijnwerkerslamp, klimtouw, haken en beschermende kleding. Nadere inlichtingen bij het plaatselijke toeristenbureau of bij de Fédération française de spéléologie (www.ffspeleo.fr).

Kano en kajak

Het benodigde materiaal voor een tocht per kano of kajak kunt u ter plaatse huren; bij de boot krijgt u peddels, zwemvesten, een afsluitbare waterdichte trommel voor bagage en proviand, en een kaart of routebeschrijving. Bij de huur van de boot is ook vervoer terug naar de plaats van vertrek inbegrepen. De vaartijd is meestal 10-18 uur; voor langere tochten moet u vroeg opstaan. In de zomer en het vroege najaar staat in de rivieren tamelijk weinig water; af en toe moet u uitstappen en de boot trekken of dragen. Neem dus badschoenen of lichte schoentjes mee die houvast bieden op glibberige stenen.

Zowel de Ardèche als de Tarn, de populairste rivieren bij kanoërs, zijn vooral aantrekkelijk vanwege de ruige schoonheid van de kloof waar ze door stromen; ook voor beginners en gezinnen zijn ze geschikt. Wel is het noodzakelijk dat u kunt zwemmen; kleine kinderen mogen hier het water niet op. Wees er ook op bedacht dat onschuldig ogende beekjes na een stevige bui heel snel in levensgevaarlijke woeste wateren kunnen veranderen. Voor nadere inlichtingen kunt u terecht op www.ffcanoe.asso.fr en www.eauxvives.org.

Paardrijden

Bij Gîtes de France (zie blz. 16) krijgt u onder de term 'Gîte et cheval' inlichtingen over paardrijvakanties. Ook bij de regionale en plaatselijke toeristenbureaus kunt u terecht voor adressen van maneges (centres équestres). Informatie over paardrijvakanties(séjours équestres) en meerdaagse paardrijtochten vindt u ook op www.destinations-cheval.com en www.cnte.fr.

Parapente en vliegen

Voor parapente kunt u starten op de Mont Mézenc en bij Les Vans of vanuit Millau. Informatie is verkrijgbaar bij de Fedération Française de vol libre (tel. 04 97 03 82 82, www.ffvl.fr). Een vliegveld voor zweefvliegen (vol à voile) vindt u in het departement Lozère op de Causse Méjean bij Meyrueis (tel. 04 66 45 15 46). Ultralicht vliegen (ULM, ultra-léger motorisé) is mogelijk bij Vallon-Pont-d'Arc en Aubenas. Twee firma's in Frankrijk bouwen deze toestellen, die eigenlijk alleen uit een gestel met motor en propellor bestaan en in andere Europese landen niet zijn toegestaan. Een van deze bedrijven, Air Création, is bij het vliegveld van Aubenas gevestigd (www.aircreation.fr). Informatie: Fédération Française de planeur ultra-léger motorisé, www.ffplum.com.

Vissen

Het visseizoen loopt van half maart tot half september en u mag dan vissen van een halfuur voor zonsopkomst tot een halfuur na zonsondergang. Bij het plaatselijke toeristenbureau weet men waar een visvergunning (carte de pêche) verkrijgbaar is. Om de wilde forellen te beschermen is vliegvissen op veel plaatsen in de Tarn en de Ardèche alleen toegestaan als u de vissen terug in het water zet. Bij Gites de France (zie blz. 16) vindt u bij 'Gîte de pêche' ook speciale vakantiewoningen voor vissers.

Wandelen

De Cevennen en de Ardèche zijn voor elke vorm van wandelen ideaal, of het nu gaat om een dagtocht, meerdaagse wandelingen, een tochtje met het gezin, een sportieve klimtocht, langs de oevers van een rivier, over een hoogvlakte, over veedrijverspaden (drailles) of ecologische leerpaden.

Beste wandeltijd: aan te bevelen zijn de maanden mei en juni, en de periode van eind augustus tot begin oktober. In de hogere streken, zoals de Montagne d'Ardèche en de noordelijke Cevennen, zijn het voorjaar en de zomer de beste wandeltijd; in de herfst moet u hier rekening houden met een koude noordenwind en hevige regenbuien.

Uitrusting: tot de uitrusting behoren beslist stevige wandelschoenen of bergschoenen, hoofdbedekking, zonnebrandcrème en een ruime voorraad drinkwater. Ook hartje zomer zijn een warm of winddicht jack en regenkleding aan te bevelen. In de rugzak horen verder naast de medische EHBO-middelen ook een zakmes, water en proviand. Over het algemeen is er nergens een restaurant te bekennen.

Veiligheid: ga niet alleen uit wandelen en laat altijd in uw hotel of pension informatie achter over uw bestemming en wanneer u terug wilt zijn. Een mobiele telefoon is nuttig, maar u hebt hier lang niet overal bereik.

Duurzaam reizen

Het milieu beschermen, de lokale economie bevorderen, een diepgaand contact mogelijk maken, van elkaar leren – het duurzaam toerisme wil zich verantwoordelijk gedragen tegenover milieu en samenleving. Hier volgen enkele algemene tips waarmee u uw reis een duurzaam karakter kunt geven.

Ardèche in 'duurzame' stijl

Respecteer de beschermende maatregelen: blijf op paden en wandelroutes, houdt de picknickplaatsen en de rivieroevers schoon, loop niet door landbouwvelden en pluk niet andermans eigendom (zoals druiven en kersen), houdt uw hond aan de lijn. In de beschermde natuurgebieden geen bloemen plukken, geen vuur maken, het afval meenemen, poortjes en hekken weer sluiten. Wild kamperen is overal verboden, in het Nationaal Park Cevennen mag u ook niet crosscountry rijden met motor of mountainbike.

Benut de recyclingfaciliteiten: in veel dorpen en voor een deel ook op campings wordt het afval gescheiden ingezameld in aparte containers.

Lange wandeltochten: door deze regio lopen tal van langeafstandsroutes. De GR 4 voert door de Gorges de l'Ardèche, de GR 66 over de Mont Aigoual, de GR 68 over de Mont Lozère, de GR 70 volgt het spoor van Robert Louis Stevenson (zie blz. 81). Langs de langeafstandsroutes staan eenvoudige onderkomens voor wandelaars, de gîtes d'etape (zie blz. 17). Hier en daar kunt u voor een wandeling pakezels meekrijgen (zie blz. 83). De Fédération Française de la Randonnée Pédestre markeert de langeafstandsroutes (GR, Grande Randonnée) wit-rood, de regionale routes (GR de Pays) geel-rood, en de lokale routes (PR, Promenades et Randonnées) geel.

Kaarten: ondanks de markeringen, die voortdurend worden bijgewerkt, kunt u niet zonder kaart. Betrouwbare kaarten levert het Institut Géographique National (IGN, www.ign.fr), dat ook wandelkaarten op een schaal van 1:25.000 maakt (Série Bleue). Deze zijn te koop bij de plaatselijke boekwinkels en kiosken.

Topoguides: de beste wandelgidsen zijn de Topoguides van de Fédération Française de la Randonnée Pédestre (ook in boekwinkels en kiosken). Ze zijn gebaseerd op de IGN-kaarten en doen suggesties voor wandelingen met gedetailleerde routebeschrijvingen (in het Frans, met verwijzingen naar gîtes d'étape. Informatie: www.ffrandonnee.fr.

Telefoon en internet

Landnummer: Frankrijk 0033; Nederland 0031; België: 0032.

Binnen Frankrijk bestaan alle abonneenummers uit tien cijfers. Bij een internationaal gesprek vervalt na het landnummer de eerste 0. Inlichtingen (nationale nummers): 12.

Mobiel telefoneren: kies met uw eigen mobiele telefoon altijd het landnummer. Uw provider geeft informatie over de kosten. Om dure roamingkosten te vermijden kunt u het best de voicemail uitschakelen en sms'en. Bellen met een Franse prepaidkaart kan ook . Let op: in de Gorges du Tarn en in de nationale parken hebt u vaak geen bereik.

Internet: steeds meer hotels en campings bieden gratis of betaalde toegang tot internet.