Welkom

Bienvenue

Ter oriëntatie

Kennismaking, de Ardennen in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Overnachten

Eten en drinken

Praktische informatie

Onderweg in de Ardennen

Luik en omgeving
Luik, Château de Jehay, Château de Modave,
Comblain-au-Pont, Hoei, Aywaille, Chaudfontaine,
Verviers, Limbourg, Blegny

Oostkantons / Pays des Sources
Raeren, Eupen, Natuurpark Hoge Venen-Eifel,
Château de Reinhardstein, Malmedy, Sankt Vith,
Burg-Reuland, Trois-Ponts, Coo, Spa, Stavelot, Theux

Namen en Naamse Maas
Namen, Andenne, Floreffe, Denée, Dinant,
Celles, Waulsort, Beauraing, Lavaux-Sainte-Anne,
Rochefort, Couvin, Han, Viroinval

Ardense wouden
Wéris, Marche-en-Famenne, Durbuy, Waha,
Saint-Hubert, Redu, La Roche-en-Ardenne,
Libramont, Bastenaken

Semois en Pays de Gaume
Arlon, Habay-la-Neuve, Orval, Virton, Chiny,
Bouillon, Vresse

De 15 hoogtepunten

1
Ontdek de wijk Outremeuse – Luikse volkshelden
Legendarische personen: van marionet tot commissaris Maigret.

2
Stad van vier wonderen – Hoei
Li Chestia, Li Rondia, Li Pontia en Li Bassinia; zijn we in Wallonië?

3
Reis naar het binnenste van de aarde – de mijn van Blegny
Met een roetkop naar 60 m diepte.

4
Letterlijk en natuurlijk hoogtepunt – Natuurpark Hoge Venen-Eifel
Grensoverschrijdende natuur met spectaculaire vergezichten.

5
Van wellness naar wegracen – Spa - Francorchamps
Flaneren in het mondaine Spa – of race op topsnelheid over het circuit.

6
Kleur- en geurrijke vestinggeschiedenis – de citadel van Namen
In het gravenkasteel huist nu een geurmeester.

7
Waar La Meuse op haar mooist is – fietsen langs de Naamse Maas
Rotsen, kastelen en tuinen – ver weg van de industrie.

8
Het geheimzinnige onderaardse – de grotten van Han
Weerbarstig water schept spectaculaire vormen.

9
Ooit de kleinste stad van de wereld – het sfeervolle Durbuy
Het Waalse grijs verbergt volop verwennerijen.

10
Drukbezochte parel in het Ardense woud – La Roche-en-Ardenne
Trotseer de rots, kijk ernaar of zie ertegenop.

11
AB van het Belgische bier – van Achouffe tot Bellevaux
Pintjes en bier, van hoogblond en rossig tot gitzwart.

12
Veni, vidi – Romeinen in de Pays de Gaume
Wie zoekt, vindt nog hun sporen.

13
Bid en brouw – de abdij van Orval
Prevelen en proeven bij een bloeiend en geestrijk bedrijf.

14
Terug naar de kruistochten – ridders en roofvogels in Bouillon
Een tijdreis in vogelvlucht.

15
Met de stroom mee – de Semois per kajak of op de fiets
De zuidelijke Ardennen beleven, op en naast het water.

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Paklijst

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Bienvenue – Welkom

Land van bossen, snelstromende rivieren en steile rotsen, die zich uitstekend lenen voor actieve vakanties. Een geheime wereld speelt zich af onder het aardoppervlak: in heel veel grotten en in mijngangen. De mens moet ook hier in de natuur haar meerdere erkennen. Vertier is nooit echt ver weg, in grote en kleine steden, elk met een eigen karakter.

Ter oriëntatie

Veel variatie

De Ardennen vormen een veelzijdig vakantiegebied. Het landschap varieert van de karakteristieke dichtbeboste heuvels en steile rotsformaties tot lichtglooiende vlaktes en velden. Een groot aantal wandel- en fietsroutes doorkruist de Ardennen, bijvoorbeeld in het natuurgebied de Hoge Venen-Eifel. Snelstromende, kronkelige riviertjes als de Lesse en de Semois zijn ideaal voor tochten per kano of kajak. Maar het gaat in de Ardennen niet alleen om de natuur. In steden als Luik, Namen, Bouillon, Spa en Dinant zijn tal van bezienswaardigheden, gezellige cafés en uitstekende restaurants; vooral de levendige, wekelijkse markten en de diverse kleurige festivals maken een bezoek meer dan waard. Ook interessant zijn de vele kastelen, burchten, abdijen en bierbrouwerijen die het gebied rijk is.

Volksstad Luik E-F 1

Luik is een bijzonder levendige stad. Een centrale rol heeft de stad al eeuwenlang: tot de 18e eeuw was het de hoofdstad van het prinsbisdom Luik. Sinds jaar en dag kennen Nederlanders Luik als de grauwe stad waardoorheen een van de routes naar het zuiden voert. Een rondweg houdt passanten nu uit het centrum, de grauwsluier is aan het verdwijnen. Hoog tijd voor een hernieuwde kennismaking met een authentieke Waalse stad, met mooie musea, een boeiende volkscultuur (1, blz. 36) en een bruisend uitgaansleven.

Boven- en ondergrondse geschiedenis D 2 / E1-2 / F 1-2

In de omgeving nodigen kastelen uit tot bezoek, zoals Modave en Jehay. Hoei en Limbourg zijn bijzondere historische stadjes. De eerste grotten dienen zich aan: die van Remouchamps.

Duitstalige gemeentes – de Oostkantons G-H 1-3

Een bijzonder landschap is dat van de Hautes Fagnes of Hoge Venen (4, blz. 49) een hoogveenplateau dat zich aan de Duitse grens voortzet. Het is een heel aantrekkelijk wandel- en fietsgebied. Hier bevindt zich ook het hoogste punt van België: de Signal de Botrange (694 m). Ten zuiden daarvan liggen de Oostkantons: negen Duitstalige en twee Franstalige gemeentes. Drie eeuwen lang behoorde deze streek aan Pruisen toe, waardoor u soms nog de naam La Wallonie Prusienne hoort. Toch is de streek daar Fransgezind uitgekomen; bij het Verdrag van Versailles in 1919 kwam zij onder Belgisch bestuur. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is in dit gebied en in de aangrenzende Belgische provincie Luxemburg hevig gestreden.

Bronnenland F-G 2

Spa (5, blz. 58) is de centrale plaats van het bronnenland. Al eeuwen geleden kwamen badgasten naar deze heilzame bronwateren. Het water alleen bood onvoldoende vertier; al spoedig werd een casino neergezet. Nog steeds kunnen bezoekers er voor wellness en gokken terecht. Veel bezoekers komen ook voor de watervallen van Coo en het racecircuit van Francorchamps.

Namen C 2

De strategische rol van de stad Namen door de eeuwen heen blijkt nog uit de citadel (6, blz. 70), die het stadsbeeld bepaalt. Heel wat strijd is daar geleverd. Namen is de hoofdstad van Wallonië; daar zetelen de Waalse regering en het Waalse parlement.

Naamse Maas C 2-4

Vanuit Frankrijk stroomt de Maas kronkelend noordwaarts, om bij Namen vrij abrupt oostelijk en vrijwel zonder omwegen af te buigen. Tussen Namen en Luik verrees veel industrie. Ten zuiden van Namen bleef het groen en rustig. Daar staan schitterende kastelen langs de Maas. Vlak bij Dinant stroomt de Lesse – een favoriete kajakrivier – in de Maas. Stroomopwaarts langs de Lesse komt u bij Han en Rochefort met hun beroemde grotten (8, blz. 88). Westelijk van de rivier ligt een geologisch interessant landschap met kloven en rivieren, het Naamse Veen.

Ardense wouden E-F 4

Het gebied van de Ardense wouden hoort tot de dunbevolktste streken van België. Vooral Durbuy (9, blz. 92) en La Roche-en-Ardenne (10, blz. 95) worden druk bezocht. In het stroomgebied van Lesse en Lomme voeren de karakteristieke naaldbossen de boventoon. Rond Bastenaken (Bastogne) speelde zich in de Tweede Wereldoorlog het Von Rundstedtoffensief af (zie ook blz. 102).

Belgisch Lotharingen E-F 7-8

Een landschappelijk en klimatologisch mild buitenbeentje vormt het Pays de Gaume, het uiterste zuiden van de Ardennen. Het is er permanent een paar graden warmer dan elders in België. Daardoor zijn er ook een specifieke flora en fauna: extra reden om er te voet op uit te trekken. In de streek lieten de Romeinen hun sporen achter (12, blz. 104). Heel bezienswaardig is de abdij van Orval (13, blz. 108).

Semois C-D 6

Een tochtje op de Semois (15, blz. 114), per kajak of kano, hoort beslist bij een bezoekje aan deze streek. De visrijke rivier wringt zich met veel kronkelingen een weg door de rotsachtige heuvels, langs de machtige burcht van Bouillon. Het is heel begrijpelijk dat deze rivier veel landschapsschilders inspiratie heeft gegeven.

Kennismaking, de Ardennen in cijfers

Dichtbij en heel anders

Hoewel de Ardennen dicht bij Nederland en Vlaanderen liggen, ziet het landschap er heel anders uit. Hier vindt u ongerepte natuur, een glooiend heuvelland dat op veel plaatsen dichtbebost is, met rotsformaties en snelstromende riviertjes. De Ardennen lenen zich uitstekend voor allerlei activiteiten, zoals kajakken op een van de vele rivieren, grotten verkennen of rotsklimmen. In het hele gebied zijn tal van bewegwijzerde wandel- en fietsroutes uitgezet.

Musea en burchten geven u een kijkje in de bewogen geschiedenis van de streek, die al bevolkt werd door Kelten en Romeinen. Latere buitenlandse machthebbers en plaatselijke vorsten hebben ook hun sporen achtergelaten. Illustere figuren in dat kader zijn de prinsbisschop van Luik en de graaf van Namen.

Donker, hooggelegen woud

De naam ‘Ardennen’ is van Keltische oorsprong. Men is het er echter niet over eens of Ar-denn ’de zwarte’, ‘eik’ of ‘hoog woud’ betekent. In de Keltische periode waren de Ardennen waarschijnlijk grotendeels bedekt met eikenbos. Later zijn er veel sparren aangeplant.

Ligging

Het grootste deel van Wallonië, grof gezegd het gebied ten zuiden van de rivier de Samber (Sambre) en de Maas (Meuse), ligt in de Belgische Ardennen. Ook een klein deel van Frankrijk en Noord-Luxemburg maakt deel uit van de Ardennen, maar die gebieden worden niet in deze gids beschreven.

De Belgische Ardennen zijn te verdelen in aparte gebieden, elk met hun eigen landschappelijke kenmerken.

Het grootste deel wordt gevormd door de eigenlijke Ardennen in het noordoosten. Helemaal in het zuiden ligt Belgisch Lotharingen, waar het klimaat zonniger en warmer is dan in de rest van de Ardennen.

In het noordwesten, tussen Luik, Namen en Dinant, ligt de Condroz, een gebied met afwisselend bossen, akkers en weiden. Hieronder vindt u de smalle strook van Famenne en Fagne, een lagergelegen gebied met uitgestrekte wouden en weilanden op kleigrond. Ten zuiden daarvan ligt de Calestienne, een kalksteengebied.

Feiten en cijfers

Ligging en grootte: de Belgische Ardennen liggen in het oostelijk deel van Wallonië en grenzen aan Duitsland, Luxemburg en Frankrijk. De totale oppervlakte van België is 32.545 km², Wallonië heeft een oppervlakte van 16.844 km².

Hoogste punt: Signal de Botrange, 694 m (tussen Eupen en Malmedy).

Bevolking: het aantal inwoners van België bedraagt ruim 11 miljoen. Het Vlaams Gewest heeft met 6,3 miljoen het grootste aantal inwoners, gevolgd door het Waals Gewest met 3,45 miljoen en het Brussels Gewest met 1,1 miljoen inwoners. De Ardennen zijn vanwege de afgelegen ligging nooit dichtbevolkt geweest; thans is dat circa 205/km2. Luik en Namen zijn de enige steden van grote omvang (resp. ruim 195.000 en ruim 108.000 inwoners).

Economie: België was een van de eerste industrielanden in Europa, maar heeft zich in de afgelopen decennia geheel tot een diensteneconomie ontwikkeld. In 1984 is de laatste kolenmijn gesloten in Wallonië. Vlaanderen is welvarender dan Wallonië. Het heuvelrijke landschap in de Ardennen bemoeilijkt de landbouw, maar komt het toerisme juist ten goede. Het gebied is rijk aan metalen en hout, waardoor de industrie, met name in Luik en Namen, een belangrijke plaats inneemt.

Bestuur en politiek: België is een federaal land en een constitutionele monarchie, met aan het hoofd een rechtstreekse afstammeling van koning Leopold I, sinds 2013 koning Filip. Het Belgische staatsbestel heeft een complexe structuur. In Brussel is het hoofdkwartier gevestigd van de Europese Unie, waardoor België een prominente plaats inneemt binnen de Europese politiek.

Heuvellandschap

In geologisch opzicht kan België onderverdeeld worden in drie gebieden: Laag-België (100 m hoogte), Midden-België (100-200 m hoogte) en Hoog-België (200 tot meer dan 500 m hoogte). De Ardennen liggen in Hoog-België, een dunbevolkte streek met de meeste bossen van het land. De Ardennen zelf bestaan ook weer uit een hoger en een lager gedeelte: de Hoge Ardennen in het oosten en de Lage Ardennen in het westen. De hoogste heuvel is de Signal de Botrange (694 m) in de Hoge Venen. Baraque de Fraiture (652 m), in het noorden van de provincie Luxemburg, komt op de tweede plaats.

Ongerepte natuur

In de dunbevolkte Ardennen wisselen bossen, weiden, hoge heuvels met diepe afgronden en licht glooiende landschappen elkaar af. Het grootste natuurgebied is de Hoge Venen-Eifel, dat in de Oostkantons ligt en zich uitstrekt tot in Duitsland. De eik, de spar en de beuk zijn de meest voorkomende bomen in de Ardennen. Talloze kleine rivieren, waaronder de Ourthe, de Lesse en de Semois, ontspringen in het heuvelland van de Ardennen. Bij Walcourt, Eupen en Malmedy zijn stuwmeren aangelegd. Een bijzonder natuurverschijnsel in de Ardennen vormen de spectaculaire grotten, waaronder de grotten van Han, Hotton, Remouchamps en Dinant.

In de bossen leven everzwijnen, herten, reeën, eekhoorns, vleermuizen, hazen, konijnen, egels, dassen en allerlei soorten vogels, reptielen en insecten. Wolven zijn er inmiddels uitgestorven; wilde katten, vossen, hermelijnen en steenmarters zijn er zeldzaam geworden.

Karakteristieke steden

De Ardennen bestaan vooral uit natuurgebied, maar ook een aantal van de steden is een bezoek waard. De grootste stad van de regio is Luik. Wie de moeite neemt om een wandelingetje in het oude centrum te maken of een van de talrijke musea te bezoeken, ontdekt dat Luik meer te bieden heeft dan veel mensen denken. Vooral tijdens een van de vele festivals of op een marktdag is een bezoek aan de stad een leuke ervaring.

Namen, de stad die in grootte op de tweede plaats komt, is een vriendelijke, rustige plaats met de interessante grote citadel op een heuvel. Dinant, een belangrijk toeristisch centrum, is prachtig gelegen aan weerszijden van de Maas. Deze stad trekt veel kajakkers.

Ook Bouillon, in een lus van de rivier de Semois in het zuiden, is een favoriete bestemming van kajakliefhebbers. Het kasteel van Bouillon stamt uit de tijd van de Eerste Kruistocht. In Virton en Arlon, bij de grens met Luxemburg, zijn in musea overblijfselen uit de Romeinse tijd te zien.

Bastogne trekt onder meer veel bezoekers vanwege de historie van het Ardennenoffensief. Daar is in 2014 een nieuw museum geopend dat helder verslag doet van die episode.

Schilderachtig zijn de stadjes La Roche-en-Ardenne en Durbuy, in de vallei van de Ourthe. Op een heuvel ligt het kleine, middeleeuwse Limbourg. Stavelot en Malmedy staan bekend om hun uitbundige carnavalsfeesten. Het waterkuuroord Spa trekt al eeuwen talloze bezoekers vanwege de goede wellness- en uitgaansgelegenheden.

Plus Beaux Villages de Wallonie

Ook degenen die liever een rustig dorpje opzoeken, kunnen uitstekend in de Ardennen terecht. Zo liggen er verspreid in het gebied verscheidene dorpen die op de lijst staan van de vereniging Les Plus Beaux Villages de Wallonie (’mooiste dorpen van Wallonië‘ – 24 in 2014; u ziet de lijst op www.beauxvillages.be). Deze organisatie is in 1994 opgericht met als doel de bescherming en ontwikkeling van het bouwkundig erfgoed, de streekproducten, plaatselijke ambachten en culturele waarden die verbonden zijn met de regionale identiteit.

Land van kastelen en abdijen

Overal in de Ardennen liggen oude kastelen, burchten en citadellen, waarvan sommige de tand des tijds goed hebben doorstaan en andere tot ruïnes zijn vervallen. Diverse kastelen zijn ingericht met luxueuze meubels uit de 17e en 18e eeuw en zijn toegankelijk voor het publiek; enkele worden zelfs nog bewoond. Vooral langs de Maas liggen bijzonder veel bezittingen. Tot de mooiste kastelen in de Ardennen behoren: Vêves, Walzin, Freyr en Lavaux Sainte-Anne, die alle ten zuiden van Dinant liggen, Jehay bij Hoei en Reinhardstein bij Malmedy.

In de steden Hoei, Namen, Dinant en Bouillon zijn robuuste citadellen te vinden die op een strategische plek op een heuvel zijn gebouwd. U komt er ook hoofdstukken uit de Nederlandse geschiedenis tegen.

In verschillende oude abdijen, waar vroomheid en handelsgeest altijd hand in hand zijn gegaan, bevinden zich bierbrouwerijen en kaasmakerijen die u kunt bezoeken (zoals Orval, 13, blz. 108). Geniet van zo’n ambachtelijk gebrouwen trappistenbiertje of probeer eens een typisch Ardense maaltijd in een van de gezellige streekrestaurantjes!

Geschiedenis, heden, toekomst

Prehistorie en vroegste geschiedenis

Circa 50.000 v.Chr. leefden er neanderthalers in de Ardennen, die hun sporen achterlieten. Beroemd is de vondst van de man van Spy, in de vallei van de Samber. Hier ontdekten twee onderzoekers diep in het rotsgesteente in 1886 de perfect bewaarde skeletten van een man en een vrouw, neanderthalers. Ook tal van grotten zijn tijdens de prehistorie bewoond geweest. Zo zijn er sporen van cro-magnonmensen aangetoond in de grotten van Furfooz. In de grotten van Han (8, blz. 88) leefden mensen van het einde van de steentijd (2000 v.Chr.) tot ver na de middeleeuwen.

De eerste Belgen

Rond 500 v.Chr. zouden de eerste ’Belgen‘ zich in de Ardennen hebben gevestigd. Het waren Kelten, die zich hadden vermengd met Germanen. Onder hen waren de Treveren, die vooral van de jacht leefden en die zich in de Ardense wouden goed thuisvoelden. Eburonen kenden een grote reputatie als handwerkslieden; ook wonnen en bewerkten ze ijzererts. Juist de Eburonen hebben zich sterk verzet tegen de oprukkende Romeinen.

Julius Caesar

In de troepen van Julius Caesar moesten de Belgae in 57 v.Chr. hun meerdere erkennen. Echter niet zonder dat het de grote Romeinse krijgsheer de uitspraak ontlokte: Horum omnium fortissimi sunt Belgae (’Van allen zijn de Belgen de dappersten‘). Sporen van de Romeinen zijn bij uitstek in de Pays de Gaume gevonden ( 12, blz. 104). In de vroege 5e eeuw was de Romeinse bloeitijd voorbij.

Van Merovingen naar Karolingen

De Salische Franken, een Germaanse stam, vielen in de 5e eeuw het gebied binnen en zij stichtten er de Merovingische dynastie. De taalgrens gaat terug tot deze tijd: in het noorden wordt Germaans gesproken en in het zuiden Romaans.

De Karolingen onttroonden de Merovingen in 751. Keizer Karel de Grote heerste vanuit Aken over een groot christelijk Europees rijk. Aan het einde van de 9e eeuw werd de streek geteisterd door rondtrekkende en plunderende Noormannen en Hongaren.

Prinsbisdom Luik

Onder het bewind van de Luikse prinsbisschop Notger brak een periode van economische bloei aan. De bevolking nam in aantal sterk toe en er ontstonden steden. Luik ontwikkelde zich tot ’het Athene van het Noorden‘ met een hoge intellectuele en culturele status. Binnen het gehele prinsbisdom verschenen steden, zoals stroomopwaarts aan de Maas Hoei en Dinant. Het rijk strekte zich uit tot aan Bouillon. In de nasleep van de Franse Revolutie, aan het einde van de 18e eeuw, kwam definitief een einde aan het prinsbisdom. Oostelijk van Luik vormde Namen vanaf de 10e eeuw honderden jaren een graafschap, dat geregeld werd belaagd.

Kruistochten

Vrijwel het hele gebied raakte in de 10e eeuw onder de invloed van het Heilige Roomse Rijk. Men meende aanspraak te kunnen maken op de heilige plaatsen in het Heilige Land, dat bevrijd moest worden van de islamitische heersers. Een van de beroemdste leiders van de Eerste Kruistochten was Godfried van Bouillon; in 1099 werd hij tot koning van Jeruzalem gekroond. Zijn burcht in Bouillon (14, blz. 111) en tentoonstellingen aldaar geven uitgebreid tekst en uitleg.

Karel V

In de 14e en 15e eeuw zorgden de hertogen van Bourgondië voor samenvoeging van het door kleine vorstendommen versnipperde ’België‘. In 1519 werd Karel V heerser van het Heilige Roomse Rijk. Dat omvatte zowel de Nederlandse gewesten, waar ook Luik en Namen onder vielen, als Spanje, Duitsland en delen van Italië.

Habsburgse en Franse periode

Halverwege de 17e eeuw waren de Zuidelijke Nederlanden in oorlog met Frankrijk; de bevolking leed zwaar onder het oorlogsgeweld, pestepidemieën en hongersnood. Bij de Vrede van Utrecht in 1713 werd het gebied aan het Oostenrijkse koningshuis toegewezen. Maar de hervormingen van de Franse Revolutie hadden vanaf eind 18e eeuw hun weerslag: een Franse bestuursperiode brak aan die tot de val van Napoleon in 1815 zou duren. Het gebied werd toegevoegd aan het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, waarmee het een bufferstaat tegen Frankrijk vormde.

Belgische Revolutie

In 1830 bereikte het verzet tegen de Noordelijke Nederlanden en koning Willem I een hoogtepunt; afscheiding van de Nederlanden en oprichting van het koninkrijk België was het resultaat. De uit Pruisen afkomstige Leopold werd in 1831 de eerste koning der Belgen.

Industriële Revolutie

Juist de rijkdom aan bodemstoffen (ijzererts), hout en (transport)rivieren brachten in het oosten van België economische voorspoed. Arme Vlamingen kwamen als gastarbeiders naar de mijnen van Wallonië.

Wereldoorlogen

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog viel Duitsland het neutrale België binnen. Volgens het Verdrag van Versailles in 1919 kreeg België de Oostkantons, Duitstalige gemeentes, toegewezen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vielen Duitse troepen opnieuw België binnen. In 1944 vonden zeer zware gevechten plaats, vooral bij de frontlinies van Malmedy en Bastenaken (Bastogne), die als het beruchte Ardennenoffensief de geschiedenis in gingen.

Vlaams-Waalse spanningen

In de jaren na 1970 liepen de spanningen tussen Vlamingen en Walen hoog op. De economie in Vlaanderen bloeide, terwijl de welvaart in Wallonië afnam. De afsplitsing van Wallonië is een terugkerend thema en was ook een belangrijke factor in de regeringscrises van 2007-2009 en 2010-2011. De Vlaamse, Franstalige en Duitstalige Gemeenschap hebben elk een eigen minister-president.

Overnachten

Het accommodatieaanbod in de Ardennen is enorm, variërend van een luxe hotel in een verbouwd kasteel, een voordelige hotelketen, een vakantiehuisje in een van de bekende vakantiedorpen, tot een charmante chambre d’hôtes – en dit in alle prijs- en kwaliteitsklassen. Voordeliger zijn de jeugdherbergen of andere groepsverblijven. Kampeerders hebben de keus uit tal van campings aan het water of in het bos.

De site van de Office de Promotion du Tourisme Wallonie – Bruxelles (OPT) toont een uitgebreide lijst met adressen en biedt een online boekingsservice: www.opt.be. Ook de regionale en lokale toeristenbureaus helpen u graag.

Hotels

De meeste hotels in de Ardennen zijn kleinschalig. Het aantal sterren, dat op een blauw bordje op de gevel van hotels vermeld staat, geeft het niveau aan van de aanwezige faciliteiten, maar zegt niets over de ligging, de inrichting en de prijzen.

Meestal geldt de prijs voor een overnachting inclusief ontbijt, soms moet daarvoor nog apart worden betaald. In de grote steden als Luik, Namen en Dinant vindt u hotelketens als Ibis of Best Western. Zie voor adressen ook: belgique.logishotels.com, www.bestwestern.be, www.ibis.com of algemene hotelzoekportalen als www.booking.com en www.hotels.com.

Veel particuliere kamers en vakantie huizen zijn te vinden op:

www.gitesdewallonie.be

www.gitesdetape.be

www.accueilchampetre.be

Vakantiehuisjes

Het huren van een vakantiehuisje in de Ardennen is erg populair. Vooral voor gezinnen is dit een handige en goedkope optie. Er zijn veel vakantieparken met bungalows, bijvoorbeeld Landal Greenparks bij Trois-Ponts en L‘Eau d‘Heure (www.landal.be), Sunparks bij Vielsalm (www.sunparks.com) of de (tien) vakantieparken van Ourthe & Somme (www.parkvakanties.com). De parken bieden volledig ingerichte huisjes en extra faciliteiten als een zwembad, een restaurant, een winkeltje en een speeltuin.

Alternatief is een gîte, oftewel een vakantiehuisje op het platteland. Vaak is dat een verbouwde schuur of een aanbouw bij een woonhuis of boerderij. Steeds weer uniek en vaak prachtig gelegen. Voor alle vakantiewoningen geldt een classificatie van 1 tot 4 korenaren of sleutels.

Gastenkamers en pensions

Het aantal pensions of bed & breakfasts (chambres d’hôtes) is groot; kwalitatief liggen die steeds vaker in een hoog segment. De prijzen variëren van € 60 tot € 140. Bij enkele verblijven kunt u (vaak in het weekend) een table d’hôte boeken. U eet dan, met eventuele andere gasten, mee met uw gastheren aan tafel – een garantie voor bijzondere ontmoetingen.

Logeren bij de boer

Zeker voor kinderen is een vakantie op een boerderij onvergetelijk – contact met dieren, spelen in het hooi en misschien meehelpen met melken of andere klusjes. Overnachtingsmogelijkheden variëren van campingplaats tot vakantiehuis. Zie onder meer www.ftlb.be onder landelijke vakantiewoningen of een gîte op de boerderij.

Jeugdherbergen en andere groepsverblijven

Er zijn jeugdherbergen in Bouillon, Champion, Luik, Malmedy, Namen en Tilff. Deze zijn aangesloten bij Hostelling International, dus uw Stayokay-lidmaatschap is ook hier geldig. U kunt ter plaatse lid worden of € 3 per nacht extra betalen. Prijzen variëren van circa € 20 voor een bed op een slaapzaal met gemeenschappelijk sanitair tot € 40 voor een eenpersoonskamer met eigen sanitair. Voor gezinnen zijn er voordelige familiekamers. Voor een redelijk bedrag worden ook maaltijden geboden. Informatie en boekingen bij: www.stayokay.nl en www.lesaubergesdejeunesse.be.

Andere goedkope logies (vaak alleen voor groepen vanaf 25 personen): in het boekje Youth and Family Accommodations van het OPT (www.opt.be) staan al deze herbergen vermeld.

Campings

Ook aan campings is geen gebrek. Ze zijn onderverdeeld in categorieën van een tot en met vijf sterren. Een camping met één ster heeft bijvoorbeeld alleen koud water en geen bewaking, terwijl op een camping met vijf sterren warm water, een restaurant, supermarkt, wasmachine, internetcafé, sportterrein en soms ook een zwembad niet ontbreken. Op sommige campings worden ook kampeerhuisjes of bungalows verhuurd. Daarnaast zijn er kampeerboerderijen.

Wild kamperen is officieel niet toegestaan, tenzij u toestemming hebt van de eigenaar. Overnachten langs de weg in auto, caravan of kampeerauto mag in België, zolang er niet echt gekampeerd wordt.

Adressen van kampeerterreinen zijn te vinden op:

www.opt.be

www.campingbelgique.be

www.kampeerterreinen.be

www.anwb.nl/kamperen

Woningruil

Woningruil is voor leden mogelijk via de organisaties Intervac: www.intervac.nl of www.intervac.be, en Taxistop: www.taxistop.be.

Gratis verblijf

Via www.hospitalityclub.org en www.couchsurfing.com kunt u per e-mail of telefoon een lid van deze clubs vragen of u op een bepaalde dag een of meer nachten mag komen logeren. Wie hier gebruik van wil maken, moet zelf ook lid worden (gratis).

Eten en drinken

De Waalse keuken

De Belgische keuken staat bekend om de frites met mosselen, maar heeft veel meer dan dat alleen. In de Ardennen heerst een echte eetcultuur, waarin uitgebreid tafelen een belangrijk deel van het dagelijks leven uitmaakt. De Waalse keuken heeft veel weg van de Franse keuken; de meeste plaatsen serveren daarnaast streekeigen specialiteiten. Veel traditionele gerechten ontlenen hun karakteristieke smaak aan het feit dat het vlees in bier wordt gestoofd.

Vleesgerechten

Vlees is een belangrijk onderdeel van de Waalse keuken; vegetariërs zullen zich moeten behelpen. In het jachtseizoen (herfst-winter) staan veel wildgerechten op het menu, zoals everzwijn, hert en ree, vaak opgediend met veenbessensaus, en daarnaast haas en konijn, met in cognac geweekte pruimen of met bier en mosterd. Ook stoofpotten van aardappels, uien en spek (touffaye), aardappels, varkensvlees en wortelen (Ardense stoofpot) en aardappels, groente en kalfsvlees (ragoût liégeois) zijn populair.

Ook bekend zijn de Ardennerpaté (varkensvleespaté met knoflook), ganzenlever (foie gras) en diverse worsten (saucissons), waaronder de Gaumse worst. Ook eet men hartige taart van deeg, varkensvlees en kruiden (pâté Gaumais) uit de streek rond Arlon, ham in een deegjasje (jambon en croûte) en Ardenner ham, bij voorkeur gerookt boven een vuur van eiken- of beukenhout. Verder staan in de Ardennen verse rivierforel, gerookt of gebakken (bijvoorbeeld in een amandelkorstje), slakken (gros- of petit-gris) en diverse soorten gevogelte op het menu.

Soep, frites en groente

De aardappel, gekookt dan wel gefrituurd, gepureerd of gestoofd, speelt een belangrijke rol bij de dagelijkse maaltijd. De beroemdste snack van België is natuurlijk de puntzak gevuld met frites en een dikke klodder mayonaise. Belgische frieten worden altijd tweemaal gefrituurd en krijgen zo hun mooie bruine kleur. Witlof is zeer geliefd en komt veelal met ham en kaas op tafel en spruitjes gaan vergezeld van knapperig spek en boter. Luikse salade (salade liégeoise) bestaat uit aardappels, sperziebonen, uien, peterselie en spekjes.

Zoete zaligheden

Als nagerecht kunt u bijvoorbeeld dunne pannenkoekjes met roomijs en chocoladesaus, roomsoesjes (baisers à la crème) of gestoofde appel omhuld met deeg (rombosse) bestellen. Bosbessen, vers geplukt uit het bos, of aardbeien uit het dorp Wépion zijn ook een goede keus. Couque is een harde peperkoek met honing uit Dinant. Een andere Belgische specialiteit is de wafel, te koop bij wafelkraampjes in de winkelstraten en geserveerd met siroop, chocola of poedersuiker. In de omgeving van Luik is kerstavond niet compleet zonder bouquettes: dikke boekweitpannenkoeken met suiker, en met warme wijn.

Kaas

Er worden tientallen soorten kaas in de Ardennen gemaakt, waaronder de pittige Hervekaas, die de inwoners liefst met geroosterd brood en Luikse appel- of perenstroop eten, de harde Maredsous, de zachte Luikse Makêye, de Durbuy, de Reglou en de geitenkaas Pavé de Bastogne.

Bier als water

Uit Spa en Chaudfontaine komt het bekende bronwater, maar bier blijft de favoriete drank in de Ardennen, ook bij het eten. België brouwt meer soorten bier dan welk ander land ook. Wat Frankrijk is voor wijn, is België voor bier en zoals Frankrijk haar wijnstreken heeft, heeft België haar streekgebonden biersoorten.

Uit de brouwerijen van verscheidene kloosters, waaronder Orval en Rochefort, komen de traditionele sterke trappistenbieren. Daarnaast zijn er talloze kleine ambachtelijke brouwerijen, die seizoensbieren, witbieren of bepaalde streekbieren brouwen (11, blz. 97). Informatie over bier in de Benelux is te vinden op www.belgische-bieren.be.

Wijn en likeur

In de Gaumestreek en langs de Maas ten zuiden van Namen (zie blz. 76) worden (wijn)druiven verbouwd. Ook drinken de bewoners van de Ardennen graag een glaasje jenever (pèkèt) of een streekgebonden drank, zoals zoete aardbeienlikeur uit Wépion, frambozenlikeur uit Gouvy, Purnalet – een pruimenlikeur uit La Roche-en-Ardenne, of het welklinkende Ewe di Moûss (’Maaswater‘), waarin blauwe viooltjes zitten. Uit Arlon komt maitrank (meidrank), gemaakt van droge witte wijn, cognac en lievevrouwebedstro, uit Vielsalm brandewijn van bosbessen, uit de Gaumestreek zigomar: appelwijn met lievevrouwebedstro. In Bastogne maakt men mardassone, een cognac met sinaasappels en gedroogde pruimen.

Uit eten

In de Ardennen is het aantal restaurants niet te tellen. Walen eten en drinken graag en doen dat vooral buitenshuis. Er is volop keuze, van friettent of eetcafé tot viersterrenrestaurant en van traditioneel Belgisch tot Thais en Mexicaans. Vooral de Franse keuken is erg populair. Overvloedige zakenlunches vormen een vast onderdeel van de Belgische eetcultuur en de meeste restaurants zijn voor de lunch dan ook van 12 tot 14 of 15 uur geopend. Vanaf 19 uur gaan de keukens doorgaans weer open. Maar in de meeste toeristische plaatsen kunt u op ieder moment van de dag een warme maaltijd bestellen.

Praktische informatie

Reizen naar de Ardennen

Met de auto

Vanuit Nederland en Vlaanderen kunt u via Antwerpen-Brussel of Maastricht-Luik naar bijvoorbeeld Dinant, Namen of Bouillon in de Ardennen rijden. Kijk voor een routeplanner op www.anwb.nl of www.touring.be. Vanaf Amsterdam is het 245 km naar Luik, 295 km naar Dinant en 390 km naar Arlon. Vanaf Brussel is het 80 km naar Luik, 70 km naar Dinant en 185 km naar Arlon.

Met de trein

Vanuit Nederland zijn de Ardennen te bereiken via Luik, met een overstap in Maastricht, of via Brussel (rechtstreeks). Vanuit Amsterdam duurt de treinreis naar Luik circa drie uur. Met de Thalys of TGV bent u vanuit Amsterdam in nog geen twee uur in Brussel, de gewone internationale trein doet er bijna drie uur over. Opstapplaatsen van de hogesnelheidslijn zijn: Amsterdam-Centraal, Schiphol, Rotterdam Centraal en Antwerpen Centraal. De InterCity Brussel gaat over gewoon spoor, via Den Haag, Rotterdam, Dordrecht en Roosendaal.

Voor meer informatie, prijzen en online boeken: www.nsinternationaal.nl; www.tgv-europe.nl; www.belgianrail.be.

Met de bus

Eurolines (www.eurolines.nl) onderhoudt busverbindingen tussen Amsterdam, Groningen, Maastricht, Rotterdam, Utrecht, Antwerpen, Brugge, Brussel en Luik.

Met het vliegtuig

Er zijn vliegvelden bij Brussel (www.brusselsairport.be), Luik (www.liegeairport.com) en Luxemburg (www.luxairport.lu). De vluchtduur Amsterdam-Brussel is ca. 50 min. Vliegen naar de Ardennen levert geen tijdswinst op en is kostbaarder voor de portemonnee en het milieu. De luchthaven van Charleroi (Brussel-Zuid) wordt veel door lowcostmaatschappijen gebruikt.

Liften

Liften is verboden op de snelwegen, maar mag wel vóór de oprit naar de snelweg en bij benzinestations en bushaltes. Op de volgende websites vindt u chauffeurs die één of meer plaatsen over hebben, het gezellig vinden medereizigers te hebben en/of een (kleine) vergoeding te krijgen voor een lift: www.hitchhikers.org en www.eurostop.be.

Douane

Tussen Nederland en België, beide lid van de EU, zijn de grenscontroleposten van de douane opgeheven. Toch is men verplicht een paspoort of identiteitskaart, die tot en met het bezoek aan België geldig is, bij zich te dragen. Automobilisten dienen daarnaast een rijbewijs, kentekenbewijs, WA-verzekering en voor auto‘s ouder dan drie jaar een APK-keuringsbewijs bij zich te hebben.

Voor meegenomen huisdieren zijn een Europees paspoort en een inentingsbewijs vereist tegen rabiës, en dat niet recenter dan 30 dagen en niet ouder dan 12 maanden mag zijn. Daarnaast moet het dier geïdentificeerd zijn.

Reizen in de Ardennen

Met de auto

De Belgische snelwegen zijn prima; voor andere wegen geldt dat niet altijd. Een geregeld geuite klacht is dat de bewegwijzering niet overal even duidelijk is.

Er zijn geen tolwegen in de Ardennen. Sinds de opening van de ringweg om Luik in 2000 is het voor doorgaand verkeer, langer dan 6 m, niet meer toegestaan de oude route dwars door de stad te nemen. Files komen in de Ardennen weinig voor.

Op de grote steden Luik en Namen na is parkeren doorgaans nergens echt een probleem. Vaak kan er in het centrum gratis geparkeerd worden.

Benzinestations zijn meestal geopend ma.-za. 8-20 uur en zo. 10-19 uur, langs de snelweg soms 24 uur. Veel tankstations hebben een 24-uursautomaat waar u alleen met een creditcard – vaak ook met bankpas – kunt betalen.

Actuele verkeersinformatie krijgt u via de Belgische radiozenders of www.verkeerscentrum.be.

De website van de Belgische federale politie: www.wegeninfo.be, en die van de Belgische zusterclub van de ANWB, www.touring.be, bieden informatie over het verkeer in België.

Verkeersregels en tips

Maximumsnelheden: binnen de bebouwde kom: 50 km/u, buiten de bebouwde kom: 90 km/u, op de snelweg: 120 km/u.

Alcohol: het maximaal toegestane alcoholpromillage is 0,5. Bellen achter het stuur is ook in België alleen hands-free toegestaan. Het is verboden te parkeren voor openbare gebouwen en naast een witte of gele streep op de weg.

Pech onderweg: met de Wegenwacht Europa Service van de ANWB krijgt u in België hulp bij pech, ongeval en ziekte; hiervoor belt u met de ANWB Alarmcentrale, tel. 00 31 88 269 28 88.

Pechhulpdiensten in België zijn: TCB (gele auto’s), de RACB (rode auto’s) en de VAB (witte auto’s met tekst ‘Pechdienst’). Bij een praatpaal kunt u vragen naar Touring secours.

Met de trein

Vanuit Brussel en Luik reist u met de lokale trein snel naar Namen. Andere grote plaatsen met een station zijn: Arlon, Bastogne, Couvin, Bouillon, Eupen en Verviers.

De reis van Namen naar Arlon duurt circa anderhalf uur en een retourtje kost (zonder korting) circa € 40, weekendtarief € 20. Bent u van plan meerdere treinreizen te maken in België, dan is de Rail Pass een handige optie. Met deze kaart maakt u tien enkele reizen tussen twee Belgische stations naar keuze voor € 76 (mag door meer personen gebruikt worden). Veel stations hebben kluisjes. In de trein zijn huisdieren en fietsen doorgaans toegestaan. Kleine dieren in een reismand reizen gratis, voor grotere dieren moet u een kaartje kopen (ca. € 2). Een kaartje voor de fiets kost € 5 voor een enkele reis of € 8 voor een dagkaart. Zie de dienstregeling, netkaart, prijzen en het (online) bestellen van kaartjes op www.belgianrail.be.

Duurzaam reizen

De Ardennen vormen het perfecte gebied om met lage CO2-uitstoot te reizen: er zijn veel (langeafstands)wandel- en fietsroutes. Door in restaurants en winkels te kiezen voor regionaal gemaakte (seizoens)producten, beperkt u de transportkilometers die voor veel voedselbereiding hoog is. Dus drink het bier van de plaatselijke brasserie en eet de kaas van de lokale boer. D‘Ici is een nieuwe winkel waar 50% van de producten maximaal 50 km heeft afgelegd; de moedervestiging is in Naninne (deelgemeente van Namen), Chaussée de Marche 940; www.d-ici.be. Het label Gîtes Panda, door het WWF beheerd, omvat vakantiehuizen in een natuurlijke streek, gebouwd en ingericht met natuurlijke materialen en milieu- en natuurvriendelijk uitgebaat. Zomer 2014 is het duurzaam gebouwde Hotel Sleepwood in Eupen geopend.

Met de bus

Niet alle kleinere plaatsen in de Ardennen zijn met de bus bereikbaar. Daarnaast rijden bussen niet overal even frequent, zeker niet in de weekends en vakanties, en kan overstappen veel tijd in beslag nemen. Bij de vertrektijden staat ‘EC’ voor schooldagen (école) en ‘VAC’ voor vakanties. Zie voor meer informatie de Waalse busmaatschappij TEC: www.infotec.be; www.belgianrail.be geeft ook deur-tot-deur reisinformatie.

Met de taxi

Taxi’s staan meestal bij de stations en in het centrum van de steden. De prijzen zijn vergelijkbaar met de Nederlandse tarieven, soms iets goedkoper.

Feestdagen

Bedrijven, instellingen en de meeste winkels zijn gesloten op:

1 januari: nieuwjaarsdag

Pasen

paasmaandag

1 mei: Dag van de arbeid

Hemelvaart

Pinksteren

pinkstermaandag

21 juli: nationale feestdag; op 21 juli 1831 werd de eerste koning (Leopold) van België gekroond.

15 augustus: Maria Hemelvaart

27 september: Feest van de Waalse gemeenschap

1 november: Allerheiligen

11 november: Wapenstilstand 1918

15 november: Feest van de Duitse Gemeenschap (Oostkantons)

25 december: Kerstmis

Festivals en evenementen

Onderstaande festivals en evenementen vinden jaarlijks plaats. Zie voor actualiteiten ook www.festivals.be en www.netevents.be.

Januari

Festival van Luik: hedendaags theater, dans en muziek, in de oneven jaren half jan. t/m half feb. (www.festivaldeliege.be).

Februari

Sint-Valentijnsfeest: week van de 14e, Durbuy.

Carnaval: o.a. in Andenne (het Berencarnaval), Arlon, Bastogne, Bouillon, La Roche-en-Ardenne, Eupen, Malmedy, Stavelot (Blancs Moussis: de ‘witte monniken’ verschijnen tijdens halfvasten).

Vreugdevuren: einde winter, de vuren zuiveren en beschermen de stad; het grootste vindt plaats in Bouge (Namen); www.grandfeudebouge.be.

Maart

Festival van de Belgische Film: Moustier-sur-Sambre (www.cinemabelge.be).

April

Luik-Bastenaken-Luik: oudste wielerklassieker; een versie voor amateurs is in augustus (www.lblardennenclassic.nl).

Mei

Feest van de Broederschap der Zigomers: 1 mei, Virton.

Jazzfestival: Luik (www.jazzaliege.be).

Namen in mei: acrobaten, jongleurs, goochelaars en marktkooplieden.

Voorjaar van de Musea/museumnacht: overal in Wallonië (www.patrimoineculturel.cfwb.be).

Maitrankfeest: feest ter ere van de meidrank, met harmonieorkesten en folkloristische groepen, in Arlon (www.maitrank.be).

Juni

Grote Pinksterrommelmarkt: Hotton en Floreffe.

Napoleontische dagen: defilé en optocht, Ligny (www.si-ligny.be).

Festival van Wallonië: klassieke concerten in verschillende steden en locaties (www.festivaldewallonie.be).

Nacht van de muziek: uiteenlopende muziekstijlen, Han-sur-Lesse.

Eupen muziekmarathon: tientallen – uiteenlopende – voorstellingen op negen podia.

Open boerderijdagen in Wallonië: deelnemende boerderijen in heel Wallonië (www.jfo.be).

Fiesta de Rock: gratis driedaags festival, Flémalle.

Muziekbeurs en Feest van het boek en de strip: Spa.

Bear rock festival: muziek, tekenfilms en animatie, Andenne.

Village gaulois (Gallisch dorp): chalets met lokale en internationale lekkernijen, Place Saint-Paul, Luik, eind juni-half juli.

Juli

Middeleeuwse gevechten: ’s zomers elke zaterdagmiddag in het kasteel van Bouillon.

Folkloristische wandeling van Sint-Pieter en Sint-Paul: Florennes.

Juli-muziekmaand: Saint-Hubert.

Zondagen van de saxofoon: gratis jazzconcerten, Dinant, juli en augustus.

Festival van de Verhalen en Legenden: Chiny (www.conte.be).

Feest van het meer: volksfeest met muzikale animatie, Robertville.

Zomerfestival in de Maasvallei: klassieke muziek op verschillende plaatsen (www.etemosan.be).

Feest van 14 juni: volksbal, Gallische markt en vuurwerk, Luik.

Dinant jazz nights: internationaal jazzfestival bij de Leffe-abdij.

Festival van het Franse chanson: Spa (www.francofolies.be).

Macrallensabbat: evenement rond de Ardense heksen, Vielsalm.

Nationale feestdag: 21 juli, in heel België festiviteiten.

Bosbessenfeest: 21 juli, in Vielsalm.

Middeleeuwse kermis: Bouillon.

Ça jazz: klassieke jazz en fusion in de openlucht, Hoei.

Augustus

Festival van Stavelot: danstheater, muziek, Stavelot (www.festivalstavelot.be).

Gouvy jazz-blues festival: een van de oudste jazzfestivals in België, Gouvy.

Esperanzah: wereldmuziek in de abdij van Floreffe (www.esperanzah.be).

Nacht van het boek: muziek, theater, tentoonstellingen, Redu.

Summer in the city: openluchtconcerten, Eupen.

Theaterfestival van Spa: theater en concerten.

Carnaval van de zon: volksbal en folkloristische optocht, 1e za.-zo., Houffalize.

Watersteekspelen en vlooienmarkt Buley: spelen en muziek, 2e zo., Namen.

Folkloristische mars Saint-Lambert: Cerfontaine.

Hotton-Montmartre: ambachtslieden, poppenspelen, cabaret en muziek.

Feest van de Vrije Republiek van Outremeuse: week rond 15 augustus, markt, theater, jazz en kerkzang, Luik.

Feest van 15 augustus: kermis, folklore en gastronomie, Hoei.

Vogelmarkt 1900: vogels, muziek, theater en rommelmarkt, geheel in sfeer van het jaar 1900, Marche-en-Famenne.

Festival international des arts de la rue: één na laatste za.-zo., Chassepierre.

Jaarlijkse dag van de gastronomische broederschappen van Wallonië en Brussel: delicatessen proeven, Seraing.

Oogstfeest: in Remichampagne.

Straattheaterfestival HAASte Töne: Eupen (www.sunergia.be).

Fête du fromage: kaasfeest in Château d‘Harzé, Aywaille.

Festival d’Art de Huy: wereldmuziek in Hoei (www.huyartfestival.be).

September

Internationale dagen van de jacht en de natuur: 1e zo., concerten, optocht en hoogmis, Saint-Hubert.

Sint-Beggaprocessie: 2e zo., Andenne.

Jounées du Patrimoine: erfgoeddagen, open monumentendag, 2e weekend op veel locaties (www.journeesdupatrimoine.be).

Muziekfestival van Durbuy: klassieke muziek in Durbuy, Barvaux en Wéris; www.durbuyssimo.be.

De Waalse feesten: 3e weekend, muziek, cabaret, tentoonstellingen, dans en theater, in Luik en Namen.

Internationaal festival van de straatkunsten: Luik.

Internationaal festival van de Franstalige film: Namen (www.fiff.be).

Oogstfeesten: laatste weekend, Seny.

Waalse Feesten: feest van de Franstalige gemeenschap in België, 3e zo., in verschillende Waalse steden.

Oktober

La Nocturne: eerste za., Luik, muziek en straattheater.

Grote kermis: tot midden nov., Luik.

November

Feest van Sint-Hubertus: 3e, Saint-Hubert, Rochefort, Membre-sur-Semois, Bièvre, Aubel en Han-sur-Lesse, folkloristische groepen, ambachtsmarkt.

December

Kerstmarkten: o.a. in La Roche-en-Ardenne, Durbuy, Ciney, Dinant, Marche-en-Famene, Nassogne, Neufchâteau. Groot zijn de kerstmarkten van Luik (www.villagedenoel.be) en Namen (www.noelanamur.be).

Europees circusfestival: midden dec. in het Parc d’Avroy in Luik, circusartiesten uit de hele wereld. Het publiek mag de beste act kiezen.

Notenfeest: militaire herdenking en folklore, Bastogne (’Nuts City‘).

Geld

Er zijn net als in Nederland veel pinautomaten. Het prijsniveau is ongeveer hetzelfde als in Nederland. Bij kleine bedrijven – vaak ook kanoverhuurders – moet contant worden afgerekend.

Fooien

Service is bij de rekening inbegrepen. Toch is het geven van fooien gebruikelijk. In restaurants geeft men 5- 10% van de rekening. Ook taxichauffeurs krijgen doorgaans een fooi van 5-10% of een afronding naar boven van het totaalbedrag. Kofferdragers in een hotel krijgen meestal 1 euro per stuk bagage.

Gezondheid

België beschikt over een goede medische zorg en in de grote steden bevinden zich moderne ziekenhuizen. Met uw European Health Card (www.ehic.nl) hebt u recht op noodzakelijke medische zorg tijdens een tijdelijk verblijf in een andere EU-lidstaat.

Apotheken, herkenbaar aan een groen kruis, zijn open van ma. t/m vr. 9-18 uur.

Informatie

Toerisme België – Wallonië / Brussel

www.belgie-toerisme.nl

www.opt.be

Provincie Luik

Boulevard de la Sauvenière 77

4000 Luik

tel. +32 (0)4 237 95 26

www.ftpl.be

Provincie Namen

Avenue Reine Astrid 22

5000 Namen

tel. +32 (0)81 77 67 57

www.paysdesvallees.be

Provincie Luxemburg

Quai de l’Ourthe 9

6980 La Roche-en-Ardenne

tel. +32 (0)84 41 10 11

www.luxembourgtourisme.be

Dienst van Toerisme van de Oostkantons

Mühlenbachstraße 2

4780 Sankt Vith

tel. +32 (0)80 22 76 64

www.eastbelgium.com

Kinderen

De Ardennen vormen één grote speelplaats voor kinderen. Er is een enorm aanbod van vertier voor de kids, of dat nu een attractiepark, een dierentuin of avonturieren in de natuur is. Vanwege de korte reisafstand vanuit Nederland is dit gebied een extra interessante bestemming voor gezinnen.

Accommodatie

In de Ardennen zijn veel geschikte vakantiehuisjes te huur. Ook kamperen of een kamer huren bij de boer is aantrekkelijk voor gezinnen. In hotels kan vaak (gratis of voordelig) een extra bed in de kamer bijgeplaatst worden.

Activiteiten

Op sportief gebied zijn de mogelijkheden eindeloos: klimmen op de rotsen bij Sy of Hotton, kanoën op een van de vele rivieren, fietsen of – nog spannender – mountainbiken door de bossen of lekker zwemmen in een van de vele meren. Gewoon wandelen is ook leuk. Zeker als er een mooi kasteel of een interessante ruïne op de route ligt. Wilt u het wandelen nog spannender maken? Ga dan geocachen, schatzoeken met een GPS-toestel. Grotten zijn altijd leuk om te bezoeken, niet alleen de beroemde van Han, maar ook die van Remouchamps, Dinant, Rochefort, Hotton en Comblain-au-Pont.

Bezienswaardigheden en musea

Kastelen en burchten zijn er volop. De citadellen van Namen, Hoei, Luik en Dinant zijn ook een bezoekje waard. Dat musea niet saai hoeven te zijn laat onder andere het Euro Space Center bij Redu zien. Er staat zelfs een Space Shuttle op ware grootte. Autoliefhebbers (jong en oud) zullen – behalve op het circuit van Francorchamps – hun ogen uitkijken in het Museum van het Circuit van Spa-Francorchamps in Stavelot.

Andere leuke musea zijn: het Wetenschapshuis en het Aquarium-Museum in Luik, de oude kolenmijn van Blegny, en het openluchtmuseum van Fourneau Saint-Michel.

Attractie-, dieren-, themaparken

Er zijn veel leuke attractieparken in de Ardennen. Het bekendst is Plopsa Coo, een attractiepark aan de voet van de watervallen van Coo bij Stavelot. Populair is ook Durbuy Adventure, een groot avonturenpark. Bij Dochamps vindt u het speelse, educatieve familiepark Chlorophylle. Veel klimparken hebben ook mogelijkheden voor jonge kinderen.

Dierenparken zijn het safaripark Monde Sauvage bij Aywaille en het Wildpark in de bossen van Han. Forestia bij Spa combineert een dierentuin met een avonturenpark. Dierenparken met inheemse dieren zijn er onder andere in La Roche-en-Ardenne en Saint Hubert. En dan zijn er nog de bijzondere fauna van La Ferme des Bisons (de bizonboerderij) bij Bastogne en die van de Autrucherie (struisvogelfokkerij) van Navaugle.

Klimaat

Het grootste deel van de Ardennen heeft net als de rest van België een gematigd zeeklimaat. Door de grotere hoogte is het er doorgaans wel koeler. Sneeuw en vorst duiken er eerder op dan in de rest van België en blijven ook langer aanwezig. Op de hoogste delen worden gemiddeld 44 vriesdagen per jaar geteld. De neerslagcijfers zijn vooral op de Hoge Venen hoger dan in omringende streken: er valt ongeveer 1500 mm per jaar, tweemaal zoveel als in De Bilt.

Een stuk milder zijn de zuidelijke Ardennen, met in het uiterste zuiden de Pays de Gaume, waar zelfs druiven worden verbouwd.

Reisperiode

Als reisperiode komt het hele jaar in aanmerking. Sommige bezienswaardigheden en attracties zijn alleen van mei tot en met oktober toegankelijk. Wandelen en fietsen kan op de lagere delen vrijwel het gehele jaar. Voor veeleisende wildwatervaarders kan de zomer vanwege een lage waterstand minder geschikt zijn. De Hoge Venen en aangrenzende gebieden zorgen met een sneeuwtapijt voor aantrekkelijk wintertoerisme; behalve sneeuwwandelen zijn langlauftochten mogelijk, ook is er een dozijn alpinepistes. Jaarlijks zijn 40-75 dagen geschikt om de ski‘s onder te binden.

Openingstijden

Winkels zijn meestal maandag tot en met zaterdag geopend van 9 tot 18 uur. Supermarkten zijn doorgaans tot 19 uur en soms nog later open. Tussen de middag zijn de meeste winkels dicht (dikwijls van 12 tot 14 uur). In toeristenplaatsen zijn kruidenierszaken, bakkers en slagers vaak ook op zondag(ochtend) open. Postkantoren en banken zijn veelal geopend op werkdagen van 9 tot 17 uur (met een onderbreking tussen de middag) en op zaterdag tot 12 uur.

De openingstijden van musea en attracties lopen sterk uiteen. Vaak hanteren ze een middagpauze en één sluitingsdag per week (meestal maandag) en zijn ze van oktober tot en met maart korter geopend of zelfs helemaal gesloten.

Reizen met een handicap

In de Ardennen is uitstekende accommodatie te vinden waar reizigers met een handicap terecht kunnen. Vrijwel alle grote verhuurorganisaties bieden aangepaste vakantiehuizen aan. Ook zijn complete arrangementen beschikbaar waarbij bijvoorbeeld ook licht verstandelijk gehandicapten aan een survival in de Ardennen kunnen deelnemen (o.a. met Outlive Experience, Durbuy).

Sport en activiteiten

De Ardennen vormen de ideale bestemming voor een actieve vakantie. Er zijn veel mogelijkheden om te wandelen en te fietsen. Op de vele riviertjes kunt u kajakken, kanoën of vissen. Ook voor sportklimmen en parapente is dit een populair gebied.

Duiken

Er zijn veel bijzondere duiklokaties in de Ardennen, bijvoorbeeld in oude steengroeves; www.duiken-in-belgie.com.

Mountainbike-evenement bij uitstek is de Raid des Hautes Fagnes, eind juni, een marathon over de Hoge Venen, over afstanden van 64, 92 of 116 km; www.rdhf.be.

Fietsen / mountainbiken

Fietsen is ook in Wallonië populair, er is volop geïnvesteerd in fietspaden en het aantal uitgezette en bewegwijzerde fietsroutes is ontelbaar. Vooral in de Oostkantons en rond Arlon vindt u volop fietsknooppunten.

Voormalige jaagpaden en spoorbanen zijn in gebruik genomen als wandel-, fiets- en ruiterpaden, de RAVeL’s (Réseau Autonome de Voies Lentes). De Vennbahn werd in 2014 op de Fiets & Wandelbeurs in Amsterdam uitgeroepen tot fietsroute van het jaar.

Fietsverhuur: in veel toeristische plaatsen worden (elektrische) fietsen verhuurd. Een fiets huren kost tussen de € 8 en € 25 per dag. Veel paden in de Ardennen zijn heuvelachtig en ongeasfalteerd – een mountainbike is hier aan te raden (vélo tout-terrain in het Frans).

Informatie over fietsmogelijkheden is ook verkrijgbaar bij de Fédération Belge de Cyclotourisme (FBC, Belgische Bond voor Rijwieltoerisme), H. Limbourglaan 26/1, 1070 Brussel, tel. 02 520 95 12, www.velo-liberte.be; zie ook: http://ravel.wallonie.be. Fietsroutes staan ook op www.tourismegps.be; www.randovelo.org; www.mtbroutes.be; www.fietsen.123.nl; www.mountainbike.be en www.fietsenpasar.be.

Golfen

In de Ardennen zijn enkele golfclubs te vinden, zie www.golf.be en www.golfbelgium.be.

Grotverkenning en speleologie

Een avontuurlijker vorm van het bezoeken van grotten is speleologie. U gaat van de gebaande paden af en wringt zich soms door smalle doorgangen en modderige gangen. Op diverse plekken worden speleotochten en -cursussen aangeboden. Jaarlijks worden begin oktober de Journées Nationales de la Spéléologie georganiseerd, een laagdrempelige manier om met deze sport kennis te maken. Zie ook: www.speleo.be.

Kanoën, kajakken en raften

Een kajak is een gesloten boot met een gat erin ter hoogte van de zitplaats, die wordt voortbewogen met één dubbele peddel. Een kano is een meestal grotere, open boot, waarin gebruik wordt gemaakt van twee peddels. In de Ardennen ziet men voornamelijk kajaks, die geschikter zijn voor het varen op wilde stromen. De Semois en de Ardense Maas zijn vrij rustig, de Lesse, de Amblève en de Ourthe stromen op veel plaatsen snel. De huur van een kano of kajak bedraagt gemiddeld € 20-30 voor een halve of hele dag. Raften – met een groep van circa zes personen in een grote rubberboot op een snelstromende rivier – wordt vooral op de Ourthe beoefend.

Klimmen

Vooral rond Dinant zijn populaire klimgebieden te vinden. Het beroemdst is de Rocher de Freyr: prachtige, tot wel 100 m hoge kalkwanden die bij de Maas oprijzen. Lokale buitensportorganisaties bieden introductielessen en klimcursussen aan. Voor individuele klimmers geldt het volgende: Nederlanders hebben alleen toegang tot de Belgische massieven als ze lid zijn van de NKBV én een geldige klimjaarkaart hebben. Met deze kaart kan doordeweeks zonder aankondiging in de gebieden geklommen worden. Voor de weekends moet u wel aangemeld zijn.

Meer informatie, klimkaarten en aanmelding: Koninklijke Nederlandse Klim- en Bergsportvereniging, tel. 0348 40 95 21, www.nkbv.nl; Club Alpin Belge, tel. 081 23 43 20, www.clubalpin.be. Zie voor een overzicht van klimgebieden en routes: www.belclimb.be.

Luchtsport

Vliegen kan op diverse plekken en manieren. Lokale clubs bieden allerhande baptèmes (oftewel luchtdopen) aan. U vliegt dan met een ervaren piloot mee. Ook worden veel cursussen gegeven.

Zweefvliegen

Centre National de Vol à Voile

Aérodrome boîte 1, 6870 Saint-Hubert

tel. 061 61 12 68, www.cnvv.be

Parapente en zweefvliegen

Belgische Vrije Vlucht Federatie, tel. 015 32 18 20, www.fbvl.be

Helikoptervluchten, zweefvliegen en parachutespringen

Aérodrome de Namur, tel. 081 55 93 55, www.aerodromedenamur.be

Parachutespringen

SkydiveCenter Spa, tel. 087 26 99 06, www.skydivecenterspa.be

Een tandemsprong kost € 190-230, voor een videoreportage betaalt u € 60-100.

Veiligheid en noodgevallen

U hoeft in de Ardennen geen extreme voorzorgsmaatregelen te nemen; wees gewoon op uw hoede, zoals u dat thuis ook zou zijn. Laat bijvoorbeeld geen waardevolle spullen in het zicht in uw auto liggen.

Belangrijke telefoonnummers

Politie, ambulance en brandweer: tel. 112

ANWB Alarmcentrale: tel. +31 70 314 14 14 (vanuit het buitenland) en tel. 088 269 28 88 (vanuit Nederland)

Blokkeren creditcard en pinpas: te vinden op uw creditcard of pasje (voor vertrek noteren en meenemen).

Paardrijden

Op veel plaatsen in de Ardennen is het mogelijk individueel paard te rijden of tochten in groepsverband te maken. Paardrijden kost gemiddeld € 35 voor een halve dag. Op www.tourismegps.be staan routes en maneges.

Survival

De Ardennen staan bekend als bestemming voor een survivalweekend of -week, waarin vaak verschillende sporten gecombineerd worden. Kijk bijvoorbeeld op www.dinant-evasion.be of www.capbohan.be voor suggesties.

Vissen

Zowel in de meren van Robertville en Bütchenbach als in de rivieren kan gevist worden, maar wel op specifieke plaatsen en tijden. Zo mag u alleen overdag vissen van een halfuur voor zonsopgang tot een halfuur na zonsondergang.

Een visvergunning is verplicht en verkrijgbaar bij de postkantoren en via http://permis.maisondelapeche.be.

Wandelen

Op www.tourismegps.be vindt u u per provincie en plaats een groot aantal routes, met beschrijving en GPS-tracks.

In Wallonië ligt een uitgestrekt netwerk van langeafstandswandelpaden, de roodwit gemarkeerde GR (grandes randonnées of ‘groteroutepaden’).

Watersport

Op de verschillende meren in het gebied, zoals het meer van Robertville, Nisramont (Ortho), Bambois (Fosses-la-Ville), Bullingen en Eau d’Heure, kunt u allerlei soorten watersport beoefenen.

Tijdens het jachtseizoen, van oktober tot eind december, zijn niet alle bossen volledig toegankelijk. Informatie hierover krijgt u op het toeristenbureau of op www.chasse.be; ter plaatse worden jachtdomeinen en exacte data met bordjes aangeduid.

Wintersport

De hoeveelheid sneeuw die ’s winters in de Ardennen valt, varieert van jaar tot jaar; een vaste bestemming voor wintersportvakanties vormen ze dan ook niet. Toch zijn er in Wallonië tien pistes voor alpineskiën en ligt er 800 kilometer aan langlaufpistes. Vooral in de Hoge Ardennen, zoals in Baraque de Fraiture en Spa, zijn genoeg mogelijkheden voor wintersport.

De meeste sneeuwdagen hebben de Oostkantons: zie www.eastbelgium.com en www.catpw.be.

Zwemmen

’s Zomers kan er in de rivieren en de meren in de Ardennen gezwommen worden. Het water in de riviertjes staat echter vaak erg laag. Daarnaast zijn er in de meeste steden zwembaden.

Telefoon en internet

Landnummer België: 0032

Landnummer Nederland: 0031

Nummers zoeken: www.goudengids.be of www.infobel.com.

Als u geen kosten wilt maken voor gebruik van internet in het buitenland, zet u in uw telefoon de functie ’data roaming‘ uit en maakt u alleen gebruik van gratis WiFi hotspots. Die zijn er heel veel, in hotels, restaurants, op campings en bij talloze andere faciliteiten.

Onderweg in de Ardennen

De wouden – we zijn in de diepe Ardennen. Broodwinning vormen de bossen nog maar in beperkte mate. De uitgestrektheid is haast grenzeloos – evenals de menselijke dadendrang: de hoogste bomen kunnen worden beklommen, slinger als Tarzan een compleet bomenparcours langs, slaap in een hangmat tussen de bomen of aan de voet ervan, op het mos. Ga nog hoger: durf te parapenten of zweefvliegen. Toch ervaar je de nietigheid van het woud het beste met beide benen op de grond.

Luik en omgeving

Luik E/F 1

Luik, de hoofdstad van de gelijknamige provincie, is met bijna 200.000 inwoners de grootste stad van de Ardennen en tevens van Wallonië. Luik ligt aan de Maas, ongeveer 30 kilometer stroomopwaarts van Maastricht, en is de noordelijkste Franstalige stad. Vanaf de 10e eeuw was Luik de hoofdstad van een prinsbisdom, dat zich uitstrekte over het grootste deel van de provincie Luik en de zuidelijke helft van de provincie Namen.

Veel toeristen rijden het liefst zo snel mogelijk de stad door naar de Ardennen of verder naar het zuiden. Of mijden de stad geheel door de rondweg te nemen, die een zegen moet zijn voor de door uitlaatgassen aangetaste panden.

Neem eens de tijd om Luik wat beter te leren kennen. Het is een levendige studentenstad, aan de voet van groene, beboste heuvels en is rijk aan musea en kerken. Luik is een echte winkelstad en er vinden geregeld evenementen en gezellige markten plaats; het uitgaansleven gaat er tot in de kleine uurtjes door.

In de canon van de Luikse geschiedenis mogen we de Hollandse koopman-koning Willem I niet ongenoemd laten. Deze vorst liet in Luik een universiteit en een schouwburg bouwen en gaf een grote aanzet tot de industriële ontwikkelingen. Willem I regeerde van 1815 tot 1830, maar legde de basis voor de enorme kolen-, staal- en glasindustrie.

Palais des Princes-Évêques 1

Place Saint-Lambert

In het historische hart van Luik staat dit gigantische paleis van de prinsbisschoppen, in de 16e eeuw in gotische stijl gebouwd. Een paar eeuwen lang zetelden hier de prinsbisschoppen van Luik, die zowel religieuze als politieke macht hadden. Het bouwwerk fungeert tegenwoordig als gerechtsgebouw en provinciehuis en heeft een mooie binnenplaats met galerijen en zuilen, die toegankelijk is voor bezoekers. De rest van het gebouw is rijk gemeubileerd en gedecoreerd, maar alleen te bezichtigen tijdens de open monumentendagen (2e weekend van september).

Op het Sint-Lambertusplein, nu een modern stadsplein, is aangegeven waar de Sint-Lambertuskathedraal ooit precies stond; zie ook Archéoforum.

Place du Marché 2

Rond het marktplein staan mooie 17e- en 18e-eeuwse panden, met daarin tal van restaurantjes en cafés. In het midden van het plein symboliseert het Perron de vrijheidszin van de Luikenaars. Bovenop deze bronzen zuil staan de Drie Gratiën, die een kruis en een dennenappel dragen.

Collégiale Saint-Barthélemy 3

Place Saint-Barthélemy 8, ma.-za. 10-12, 14-17, zo. 14-17 uur, € 2

Deze romaanse kerk van kolenzandsteen met twee torens met beige en terracotta bogen is een opvallende verschijning. Met de bouw werd aan het eind van de 11e eeuw begonnen. In de 18e eeuw kreeg de kerk twee extra zijbeuken, een binnenversiering in Franse barokstijl en een neoclassicistisch portaal. De geelkoperen 12e-eeuwse doopvont wordt als een van de zeven wonderen van België beschouwd. Omtrent de exacte herkomst hangt een mysterie – de naam van koperslager Van Hoei wordt genoemd. Het is een bijzonder kunststuk waarin Byzantijnse en Maaslandse elementen terug te vinden zijn.

Montagne de Bueren 4

Hors-Château

Trappen voeren omhoog naar de plek waar ooit de citadel stond. De trap met 374 treden is behouden. Beloning voor de inspanning is het uitzicht over de stad. Spectaculair zijn de trappen tijdens de Nocturne des Coteaux de la Citadelle, op de eerste zaterdag van oktober: meer dan 15.000 kaarsen en andere lichtpunten geven die avond sfeer aan de trappen, steegjes en terrassen op de helling.

De Franse naam voor Luik is Liège, in het Duits spreekt men van Lüttich en de Walen noemen de stad Lîdje.

Cathédrale Saint-Paul 5

Place Cathédrale, 10-18 uur, schatkamer rondl. dag. 15 uur, € 5

Dit gotische bouwwerk stamt uit de 10e eeuw, maar werd later een aantal keren herbouwd en gerestaureerd. Van binnen is de kerk heel licht door het grote aantal ramen. Het plafond is mooi beschilderd met een bloemen- en plantenmotief. Er zijn gebrandschilderde ramen uit de 16e en 20e eeuw, een 14e-eeuws houten Christusbeeld en 19e-eeuwse meubelen te zien. De schatkamer bevat ivoorwerk uit de 11e eeuw, een reliekbuste van Sint-Lambertus, een door Karel de Stoute geschonken gouden reliekhouder en ander goud- en zilversmeedwerk. In de kloostergangen rond de tuin worden wisseltentoonstellingen georganiseerd.

De markten van Luik

Luik is op zijn best tijdens een van de marktdagen. Van heinde en verre komen bezoekers naar de stad, die elke zondag (zeker bij mooi weer) in een kleurige, levendige plaats verandert. Vooral de markt La Batte is bijzonder groot. De Maaskade is dan zover het oog reikt aan weerszijden – aan stadszijde – van de Pont des Arches bezaaid met kraampjes, waar onder andere groente, fruit, kaas, kleding, levend gevogelte, vis en planten te koop zijn. La Batte 1 (Waals voor ‘kade’): zo. 8-14.30 uur, op de Quai de la Batte.

Brocante d’Outremeuse 2: elke vr. 7-12 uur rommelmarkt, op de Boulevard de la Constitution. De markt bij de Saint-Pholien in de wijk Outremeuse is een uitgelezen plek voor wie mooie en betaalbare brocante zoekt: van meubilair, kroonluchters en zilverwerk tot oude schaatsen en boeken.

Petites Puces de Saint-Gilles 3: za. 8-13 uur, Rue Saint-Gilles.

Kerstmarkt: de Luikse kerstmarkt is een van de grootste van België. Dan verandert de Place St-Lambert in een sleepiste en in chalets worden volkskunst en lekkernijen verkocht; www.villagedenoel.be.

1Ontdek de wijk Outremeuse – Luikse volkshelden

Kaart: | Plattegrond Luik blz. 34-35
Vervoer: | Trein vanuit Maastricht of Namen

Outremeuse ligt aan de ’andere‘ zijde van de Maas. Het is de wijk van schrijver Georges Simenon en Tchantchès, de hoofdrolspeler uit het Luikse marionettentheater. Twee sleutelfiguren waarvan de geest nog merkbaar in het stadsdeel rondwaart. De 15-augustusfeesten duren hier een week en worden uitbundig gevierd.

De wijk leeft in sterke mate van verhalen en legendes. In 1927 riepen de bewoners hier de Vrije Republiek Outremeuse uit. In de middeleeuwen woonden in deze wijk vooral wevers. De parochie Saint-Pholien, die zich in 1959 van de republiek afscheidde, bestond voor een groot deel uit huidenvetters.

In pèkèt gedrenkte kaakjes

Tchantchès zou volgens overleveringen op miraculeuze wijze in 760 in Luik-Outremeuse zijn geboren. Zijn stiefvader gaf hem in pèkèt gedrenkte kaakjes; dat leverde Tchantchès voor de rest van zijn leven een onverzadigbare dorst op – water weigerde hij te drinken. Na een ongelukkige aanvaring met de doopvont was zijn neus dusdanig misvormd dat Tchantchès als model werd gebruikt voor carnavalsmaskers. Door het inslikken van een hoefijzer kon hij zijn hoofd niet meer buigen, wel draaien. Desondanks stond hij op goede voet met zijn bazen ridder Roland en keizer Karel de Grote en beleefde hij heldhaftige militaire avonturen.

Marionettentheater

De legende van Tchantchès is onmisbare voorkennis voor bezoek aan het marionettentheater dat zich tevens Musée Tchantchès 14 noemt. De houten man verschijnt hier in diverse uitdossingen, aangepast aan de actualiteit. Hij wordt bijgestaan door zijn Nanette. Andere figuranten zijn soldaten uit diverse legers en tijdens kerst en passietijd zijn er voorstellingen met religieuze ondertoon. Het theater is tevens de hoofdzetel van de Vrije Republiek Outremeuse, waar een eigen bourgemestre met zijn ministers de scepter zwaait. Beslissingen worden met een pèkèt beklonken.

Tchantchès heeft alle goede en slechte Luikse eigenschappen in zich verenigd. Zijn populariteit bezorgde hem in 1936 een standbeeld.

Commissaris Maigret

Op een bankje aan de Place Maigret neemt een bronzen politiecommissaris het straatgewoel in ogenschouw. Het is een van de weinige openlijke verwijzingen naar het beroemde geesteskind van de Luikse schrijver Georges Simenon (1903-1989). Die begon zijn loopbaan als misdaadverslaggever bij de Gazette de Liège. Het oefenen van de burgerwacht, de zelfmoord van een jeugdvriend, een gedenkplaat uit de Eerste Wereldoorlog: zijn eigen leefomgeving – vooral Outremeuse – vormde de inspiratiebron voor de meer dan honderd romans en korte verhalen die Simenon over Maigret schreef en waarvan er vele vertaald en verfilmd zijn.

Het toeristenbureau heeft een folder en audioguide met volop achtergronden en verwijzingen naar persoonlijke en delictplaatsen; startplaats is de Pont des Arches, tevens de titel van Simenons eerste roman.

Overigens: de wijk staat vol met aan Maria gewijde muurkapelletjes, potales, die tijdens de Mariafeesten op en rond 15 augustus versierd en vereerd worden. Bovendien trekken dan Mariaprocessies door de straten, kerkgezang en jazz klinken door elkaar, er is een kermis en men eet boekweitpannenkoeken (bouquettes) en gewijde broodjes.

Grétry

In de schaduw van Tchantchès en Simenon verkeert de componist André Grétry (1741-1813), die zijn grootste roem vergaarde door zijn werken Richard Leeuwenhart en Wilhelm Tell. In zijn geboortehuis staan enkele opgepoetste familiestukken en wordt zijn muziek af en toe in de schijnwerpers gezet.

Informatie

Musée Tchantchès 14: Rue Surlet 56, tel. 04 342 75 75, www.tchantches.be. Voorstellingen okt.-apr. wo. 14.30 zo. 10.30 uur.

Monument Tchantchès: Rue Pont St-Nicolas/Boulevard Saucy.

Musée Grétry: Rue des Récollets 34 (zijstraat Rue Puits-en-Sock, vr.-zo. 10-18 uur, € 2,25 / 1,25.

Rondleidingen in het Nederlands elke 2e zo. van de maand, apr.-sept., 14 uur vanaf de Cour des Mineurs; reserveren via de website van het toeristenbureau.

Musea

Archéoforum 6

Place Saint-Lambert, di.-za. 9-17 uur, www.archeoforumdeliege.be, € 6

Via een rondleiding en een klank- en lichtshow gaat u 9000 jaar terug in de tijd, tot aan de oorsprong van de stad.Ook kunt u het resultaat van de opgravingen bekijken, die bijna een eeuw lang plaatsvonden op de plek waar eens de Sint-Lambertuskathedraal stond; de Franse Revolutie zorgde voor sloop van de kerk. De stenen werden gebruikt voor de bouw van huizen, het metaal werd omgesmolten tot wapens.

Musée des Beaux-Arts de Liège (BAL) 7

Féronstrée 86, di.-zo. 10-18 uur, € 5

Werk van – Waalse – kunstenaars van de renaissance tot heden en ruimte voor hedendaagse tentoonstellingen. Daaronder is ook de collectie van het museum voor moderne kunst uit het Parc de la Boverie 12, met kunstwerken uit de periode 1850 tot heden; vertegenwoordigd zijn Matisse, Picasso, Gauguin en Kokoshka.

In de oude straat – Féronstré – zaten vroeger de ijzersmeden.

Musée d‘Ansembourg 8

Féronstrée 114, do.-zo. 10-18, € 5

Waan je een welgestelde 18e-eeuwse Luikse burger in dit fraaie oude herenhuis. Het herbergt kostbare Luikse meubels en onder andere houtsnijwerk uit de 18e eeuw, wandtapijten, kroonluchters en uurwerken.

Le Grand Curtius 9

Féronstrée 136, wo.-ma. 10-18 uur, € 9

Het voormalige paleis van 16e/17e-eeuwse industrieel en wapenhandelaar Jean de Corte is een opvallend rood complex met moderne aanbouw, waar de prachtige binnenplaats, terrassen en een goed en modern museumcafé alleen al een bezoek waard zijn. In 2009 heropende het met mooie collecties kunst en historische voorwerpen. Uit de tijd van het prinsbisdom zijn veel bijzondere religieuze kunststukken te bewonderen, ook de Luikse ambachten zijn vertegenwoordigd met klokken en wapens. Uitzonderlijk is de afdeling glaskunst, waar alle windstreken en tijdsvakken terug te vinden zijn.

De Liège City Pass – 48 uur, € 12 –geeft vrij toegang tot de stadsmusea en gebruik van de audioguide voor de Simenonwandeling.

De musea Beaux-Arts de Liège, Ansembourg, Le Grand Curtius, de la Vie Wallonne en Grétry zijn op de 1e zondag van de maand gratis toegankelijk.

Musée de la Vie Wallonne 10

Cour des Mineurs, di.-zo. 9.30-18 uur, € 5, incl. audioguide (ook NL)

Het uitgebreide ‘museum van het Waalse leven’ bevindt zich in een onlangs gerestaureerd, voormalig klooster van Minderbroeders. Er is veel aandacht voor de techno-industriële ontwikkelingen, het dagelijks leven en het religieuze erfgoed.

Aquarium-Muséum / Maison de la Science 11

Quai Van Beneden 22, Aquarium-Museum ma.-vr. 9-17, za.-zo. en juli-aug. 10-18 uur, € 6; Maison de la Science ma.-vr. 9-12.30, 13.30-17, za.-zo. 14-18, juli-aug. 13.30-18 uur, € 3,50, combitarief € 8,20

In het museum zijn bijna 2000 skeletten van allerlei soorten dieren te zien, evenals opgezette dieren. Er zijn 46 aquaria, verdeeld over vier afdelingen, met warm en koud zeewater en warm en koud zoet water, waarin ongeveer 2500 vissen zwemmen, onder andere haaien!

Via dezelfde ingang – afzonderlijk entree – komt u in het Maison de la Science. Bezoekers worden daar uitgenodigd aan tal van experimenten op het gebied van biologie, scheikunde en natuurkunde deel te nemen. Zo staat er een kooi van Farraday en worden natuurfenomenen verklaard. Medewerkers leggen ook in het Nederlands uit.

Parc de la Boverie en CIAC 12

In het park staat een paviljoen van de wereldexpositie van 1905, waarin tot 2013 het Musée d‘Art Moderne et d‘Art Contemporain was ondergebracht. Een renovatieproces is gaande voor de omvorming tot Centre international d‘Art et de Culture (CIAC), intussen is een deel van de collectie te zien in het BAL 7.

Maison de la Métallurgie et de l‘Industrie 13

Boulevard Poincaré 17, apr.-okt. ma.-vr. 9-17, za.-zo. 14-18 uur, € 5

In een gerestaureerde, 19e-euwse smederij voor plaatijzer kunt u het industriële erfgoed van de provincie Luik van de 17e eeuw tot heden ontdekken. Interessante objecten zijn de hydraulische pomp, een stoommachine, een vuurpomp, een reconstructie van een 17e-eeuwse hoogoven en ontdekkingen op het gebied van electriciteit.

Overnachten

Kloosterluxe – Ramada Plaza 1: Quai Saint-Léonard 36, Luik, tel. 04 228 81 11, www.ramadaplaza-liege.com, 2 pk vanaf € 100. Luxe viersterrenhotel aan de Maas, vlak bij het centrum. Aan de buitenzijde is het complex weinig imponerend, maar vooral de ontbijtzaal met arcades, van een voormalig klooster, is een juweeltje.

Designhotel – Hôtel Hors Château 2: Rue Hors Château 62, Luik, tel. 04 250 60 68, www.hors-chateau.be, 1 pk € 78, 2 pk € 95. Modern design in een historisch kader, uitstekende ligging in de oude wijk. Klein hotel (9 kamers); gratis wifi, voordelige hotelparking.

De Coteaux de la Citadelle is een uitgebreide wandeling over de hellingen waar ooit een stadsversterking stond. Achter het bisschoppelijk paleis kunt u starten, om dan via de Impasse des Ursulines of de Montagne de Bueren omhoog te gaan. De wandeling is bewegwijzerd.

Hoge klasse in erfgoed – Crowne Plaza Liège 3: Rue du Mont Saint-Martin 11, Luik, tel. 04 222 94 94, www.crowneplazaliege.be, 2 pk vanaf € 130. Ruime kamers in een schitterend gerestaureerd duo stadspaleizen: Hôtel de Selys-Longchamps/Hôtel des Comtes de Méan. Vijfsterrenhotel met 126 kamers, brasserie en nachtclub. Bedden staan naar het raam (uitzicht!) gericht en er hangen gesigneerde foto‘s van Yann-Arthus Bertrand.

Budget – Hôtel Les Acteurs 4: Rue des Urbanistes 10, Luik, tel. 04 223 00 80, www.lesacteurs.be, 2 pk vanaf € 60, 3 pk € 75, ontbijt € 7. Een eenvoudig, gerenoveerd tweesterrenhotelletje in het centrum, kamers in verschillende tinten.

Botel – Hôtel l‘Embrun 5: Port des Yachts, Luik, tel. 0476 05 20 05, www.penichehotel.com, 2 pk € 61-101. Klein drijvend hotel in de jachthaven bij de Pont Albert 1er, soms gedeeld sanitair.

Zilveren zwaan – Le Cygne d‘Argent 6: Rue Beeckman 49, Luik, tel. 04 223 70 01, www.cygnedargent.be, 2 pk € 80-87. Een sfeervol driesterrenhotel bij het centrum, rustige ligging tussen de botanische tuin en het park Avroy.

Strategisch keuze – Hôtel Husa De La Couronne 7 : Rue des Guillemins 11, tel. 04 340 30 00, www.hotelhusadelacouronne.be, 2 pk vanaf € 61. Hotel Husa De La Couronne Liege ligt naast het TGV-treinstation Luik-Guillemins. Het heeft een overdekt terras op de binnenplaats.

Jeugdherberg – Auberge de Jeunesse Georges Simenon 8 : Rue Georges-Simenon 2, tel. 04 344 56 89, www.aubergedejeunesse.be. Mooie, centraal gelegen jeugdherberg in een modern gebouw, gelegen in Outremeuse. Tot de voorzieningen behoren internet, een restaurant en een terras.

Eten en drinken

Luikse Bocuse – Le Bistrot d‘En Face 1: Rue de la Goffe 8, Luik, tel. 04 223 15 84, www.lebistrotdenface.be, za.-middag en ma. gesl., hoofdgerecht vanaf € 15. Mix van een ouderwets Luiks restaurant en een Provençaalse herberg.

Dubbel vakwerk – Les Petits Plats Canailles du Beurre Blanc 2: Rue du Pont 5, tel. 04 221 22 65, www.beurreblanc.be, zo. en wo. gesl., menu vanaf € 36,50, tweegangenlunch € 25. Heerlijk adresje voor allerlei (vis-)specialiteiten. Laat ruimte voor een bordje Belgische kaas.

Jong bier – La Curtius 3: Impasse des Ursulines 14-24, www.lacurtius.com, do.-vr. vanaf 18, za.-zo. vanaf 13.30 uur. Twee jongemannen zetten zich aan een merknaam en productie van echt Luiks bier: blond en van hoge gisting, liefst geserveerd in glas op hoge voet. La Curtius verovert België, maar drinkt u hier vlak bij de kelder.

Moules-frites – L‘Industrie 4: Rue Saint-Gilles 6, Luik, tel. 04 223 08 54. Populaire, authentieke brasserie waar mosselen tot de favoriete dis behoren.

Moleculaire ruimte – Le Labo 4 5: Quai Van Beneden 22, tel. 04 344 24 04, www.lelabo4.be, driegangen € 24, hoofdgerechten € 20, za. geen lunch. Originele kaart, decor is een voormalig scheikundelokaal van de universiteit.

Volks eetcafé – Le Tchantchès-Nanesse 6: Rue Grande Bêche 35, tel. 0475 58 36 91, www.taverne-tchantches.be, menu € 26. Nostalgisch 17e-eeuws herenhuis met gezellig interieur. Luikse en Franse keuken, zoals konijn op Luikse wijze. Menu € 10-30. Tevens sfeervol café, waar Tchantchèsbier vloeit.

Uitgaan

Le Carré is de (studenten)uitgaanswijk. Een verstopt uitgaansstraatje in Outremeuse is de Roture, zijstraat van de Rue Pont St-Nicolas. Op zondag is het vooral druk in cafés rond La Batte. Luikt heeft geen voorgeschreven sluitingstijden.

Bier met ballen – Café Lequet 1: Quai sur Meuse 17, tel. 04 222 21 34. Een van de oudste cafés van de stad, erg populair vanwege de boulettes (gehaktballen).

Een pikketanussie – La Maison du Peket 2: Rue de l‘Epée 4, www.maisondupeket.be. Verschillende soorten jenever (pèkèt). Hoort bij de Impasse Club (ingang om de hoek, Rue du Stalon 7-9), tel. 04 250 67 83, www.impasse-club.be. Disco waar trance en techno gedraaid worden, vr. en za. vanaf 22 uur, meestal gratis toegang.

De Waalse opera – Opéra Royal de Wallonie 3: Place de l‘Opéra, Luik, tel. 04 221 47 22, www.operaliege.be (Fr. en Eng.). Sinds 2012 heeft het classicistische complex een modern bovenblok. Uitvoeringen zijn van topniveau.

Bioscoop – Le Churchill 4: Rue du Mouton-Blanc 20, Luik, tel. 04 222 27 78. Bioscoop waar films in de oorspronkelijke taal worden gepresenteerd.

Winkelen

De markten behoren tot de favoriete winkeldomeinen van Luik (zie blz. 33). Bekende ketens en warenhuizen vindt u in de Galeries Saint-Lambert 4, aan de Place Saint-Lambert en aan de Quai Orban. Exclusieve winkels heeft de oudste overdekte winkelpassage van Luik in Le Carré 5. Chocolaterie Galler 6 in de Rue du Pot d‘Or 2 maakt en verkoopt pralines, maar ook een grote en voordelige selectie gevulde repen.

Informatie en openbaar vervoer

Office du Tourisme: Féronstrée 92, tel. 04 221 92 21, www.liege.be/tourisme.

Vervoer: Luik is met de trein vanuit diverse steden via regelmatige verbindingen bereikbaar. Gare Guillemins is het grootste station, maar Gare du Palais ligt dichter bij het centrum. De meeste bussen vertrekken vanaf Place St-Lambert.

Val-Saint-Lambert

Château de Val Saint-Lambert (E 1): Esplanade du Val, Seraing, tel. 04 330 36 20, www.val-saint-lambert.com, Pasen-okt. dag. 10-17 uur, glasblazen 10, 11.30, 14 en 15.30 uur, € 6

Lang voordat John Cockerill zijn staalgieterijen in Seraing installeerde en de Luikse voorstad zwart zag van het koolstof, stond er een abdij, gewijd aan de heilige Lambertus. Rond de resten daarvan verrees de beroemde kristalblazerij Val-Saint-Lambert. Hier wordt nog altijd kwalitatief hoogstaand kristal geblazen en met de hand gegraveerd. Het zijn uiterst kostbare objecten, maar voor de kleine beurs (€ 20-30) worden in de museumwinkel de – ongesigneerde – resultaten van de demonstraties verkocht. Er zijn bijzondere staaltjes glaswerk te zien: van zeer oud tot enorm grote moderne glasinstallaties. De Spektakelroute laat op speelse wijze kennismaken met de streekgeschiedenis en het glasambacht.

Château de Jehay D 2

Rue de Parc 1, Amay, tel. 085 82 44 00, www.chateaujehay.be, apr.-okt. di.-vr. 14-18, za., zo. 11-18 uur, € 5

De buitengevel van dit renaissancekasteel, dat in de 16e en 17e eeuw werd gebouwd, is opgetrokken in witte en bruine stenen in een bijzonder blokjesmotief (zie foto blz.12). De beeldentuinen worden tot de mooiste van de provincie Luik gerekend. Sinds het overlijden van de laatste grafelijke nazaat – Van den Steen de Jehay, in 1999 – is het kasteel provinciaal bezit, maar het heeft nog de sfeer van zijn bewoners. Dat waren verwoede kunst- en antiekverzamelaars. Het kasteel staat vol Engelse meubels, klokken, schilderijen, zilverwerk en porselein en er hangen wandtapijten.

Château de Modave D 2

4577 Modave, tel. 085 41 13 69, www.modave-castle.be, apr.-half nov. di.-zo. 10-18, juli-aug. ook ma., € 7,50

In 1667 liet de graaf van Marchin op een rots boven de Hoyoux een kasteel in barokstijl bouwen. De plaatselijke meubelmaker Renkin Sualem ontwikkelde een apparaat waarmee het water van de Hoyoux op de 57 meter hoger gelegen binnenplaats kon worden gepompt. Daarvan was Lodewijk XIV zo onder de indruk dat hij Sualem in Versailles water uit de Seine liet pompen, onder meer voor de bevoorrading van de fonteinen van Versailles. De hydraulische machine is in de kelders van het kasteel van Modave te zien. In de woonvertrekken hangen wandtapijten uit Brussel en Arras, stucwerk siert wanden en plafonds, er staan Mechelse kasten en de tafels zijn met kostbaarheden gedekt. Audioguides (ook in het Nederlands) geven uitleg. Bij het domein starten diverse wandelingen en er is een hotel, gericht op zakenbijeenkomsten en feesten.

Eten en drinken

Arabelle Meirlaen: Chemin de Bertrandfontaine 7, Marchin, tel. 085 25 55 55, zo.-ma. en di.-wo.-middag gesl., menu‘s € 60-90, driegangenlunch €40. Lady Chef en interieurkunstenares Arabelle Meirlaen maakt kunststukjes om op te eten.

Comblain-au-Pont F 2

Comblain-au-Pont ligt op de plaats waar de rivier de Ourthe zich een smalle weg door een kloof baant en in de Amblève vloeit. Het aardige dorp met zijn blauwe stenen huizen ontwikkelde zich rond de gerenoveerde Place Leblanc. De meeste bezoekers komen hier voor de geheimzinnige wereld onder de grond.

Grotte de l‘Abîme

Rue des Grottes, tel. 04 369 26 44, juli-aug. en vak. dag. 12.30, 14, 15.30 en 17 uur, mei, juni en sept. za.-zo., € 8/5

De ingang van de grot ligt op de heuvel bij het dorp. De loodrechte, 22 m diepe afgrond werd in 1900 per toeval ontdekt toen er een hond in was gevallen. De grot van Comblain is niet – zoals veel andere grotten – ontstaan door de werking van een onderaardse rivier, maar door plaatselijke stortregens en door het opgeslagen water in de ondergrond, waarvan het CO2-gehalte de kalksteen geleidelijk aan oplost. Via trappen komt u in een reeks in elkaar doorlopende mooie ruime zalen.

Centre d‘Interprétation de la Chauve-Souris

Rue de la Bovîre 37, tel. 04 369 26 44, vakanties 11, 13, 14.30, 16 uur, € 8/5

In het hart van de rotsformatie wordt de geschiedenis van deze steengroeve verteld. Tot circa 1970 werkten er dagelijks nog vierhonderd arbeiders. Tegenwoordig is dit het winterverblijf van talloze vleermuizen. In een apart gebouwtje is een tentoonstelling te zien over vleermuizen, de enige vliegende zoogdieren. Er bestaan 900 soorten, waarvan er 18 in België voorkomen.

2Stad van vier wonderen – Hoei

Kaart: | D 2
Vervoer: | Station Hoei (Huy)

Het gezellige stadje Hoei (Huy) ligt tussen Luik en Namen, aan weerszijden van de Maas. Hoei was al in de 11e eeuw een bloeiende handelsstad. De vier wonderen zijn slechts enkele van de kunstigheden waarop het kan bogen.

Die vier wonderen zijn – in het Waals – Li Chestia (het kasteel), Li Pontia (de brug), Li Rondia (het roosvenster) en Li Bassinia (de fontein). Het lijstje had ook langer kunnen zijn. Rond 1100 leefde hier edelsmid en koperslager Reinier van Hoei – van het doopvont in de Saint-Barthélemy in Luik. Al vroeg waren er muntateliers en wijngoederen. Later bezorgden de lakenwevers en tingieters de stad grote faam. Bronsgieterijen, hoorn- en beenhouwers en pottenbakkerijen gaven de aanzet tot de eerste industrie. Papierfabricage en metaalverwerking maakte van Hoei in de 19e eeuw de Stad van de Miljonairs.

Li Bassinia

Midden op de markt prijkt een fontein: Li Bassinia, een bronzen kuip waarvan het oudste deel uit 1406 stamt. Erop afgebeeld staan heiligen en een roemruchte ambtenaar, de Cwerneu, die vanaf het belfort de burgers in het oog hield. Het smeedijzeren hek is in de 18e eeuw toegevoegd.

Het stadhuis heeft een klokkentoren met carillon. Aan de markt liggen leuke cafés met terrassen.

Li Rondia

In elk geval het kleurrijkste wonder van Hoei is het roosvenster in de kapittelkerk van Onze Lieve Vrouwe. Sinds de brand van 1803, waarbij de torenspits sneuvelde, moet de kerk het met een stompe toren doen. Het oorspronkelijke rozet werd in 1074 vervaardigd; na 1945 is het door glazenier René Julin van nieuw glaswerk voorzien. Laat u uitgebreid door de gidsen uitleg geven over de symboliek. In het kort: het vuur en de Heilige Drieëenheid staan centraal. Het rood staat voor de Zoon, het geel voor de Vader en het blauw voor de Heilige Geest. In het rechterzijschip bevindt zich de toegang tot de romaanse crypte met schatkamer. Daar staat prachtig zilverwerk, waaronder de 12e- en 13e-eeuwse reliekschrijnen van Domatianus, Mengold en Marcus.

Overigens: de Septennales de Huy, de bedevaartsfeesten, vinden elke zeven jaar plaats, in 2019, etc. Bij deze ’ommegangen‘ worden de relieken van de Onze-Lieve-Vrouwekerk getoond.

Li Chestia

De grijze vesting boven het Maasdal is gebouwd onder koning Willem I, tijdens de Nederlandse regeerperiode (1815-1830). In de oude opslagplaatsen zijn het Musée de la Résistance en het Musée des Camps de Concentration gevestigd, gewijd aan de periode dat de nazi’s hier een gevangenis hadden ingericht.

Fundamenten voeren terug op een middeleeuwse citadel, die eeuwenlang van groot stratetisch belang was; dit oude kasteel kreeg het zwaar te verduren tijdens de oorlogen van Lodewijk XIV.

Li Pontia

Ook de oude brug is verdwenen, die sneuvelde tijdens de Tweede Wereldoorlog. De pont Baudouin is er voor in de plaats gekomen. Op woensdagen is er markt op de rechteroever.

Informatie

Maison du Tourisme du Pays de Huy-Meuse-Condroz: Quai de Namur 1 (naast de kerk), Hoei, tel. 085 21 29 15, www.pays-de-huy.be.

Fort: Chaussée Napoléon 1, tel. 085 21 53 34, apr.-sept. ma.-vr. 9.30-17, za.-zo. 10-18, juli-aug. dag. 10-18 uur, € 4.

Schatkamer kapittelkerk: apr.-juni za.-zo., juli-aug. di.-zo. 14-16.45 uur, € 3.

Met kinderen

Recreatiepark Mont Mosan: Plaine de la Sarte, tel. 085 23 29 96, www.montmosan.be, apr.-sept. dag. 10-19 uur, in okt. elk weekend, toegang € 8, ritjes extra. Kinderpretpark met speeltuin en kleine dierentuin: zeeleeuwen-, zeehonden-, en papegaaiendemonstraties en ponyrijden.

Eten en drinken

Le Central: Grand Place 25, zo.-middag live-chansons.

La Tartine au Beurre: Rue Montmorency 9, tel. 085 23 21 03, di. en wo.-middag gesl., menu‘s € 24-32. Klein, knus en goede streekkeuken.

Barabas: Av. Delchambre 7, zo.-ma. gesl. Pasta- en saladbar, leuke – Italiaanse – formule ter afwisseling.

L’Auberge des Chats qui Rient: Quai de Compiègne 62, tel. 085 25 00 51, www.chatsquirient.be, menu‘s € 33-54, gesl. op ma., di.-wo.-avond en za.-middag. In een renaissancepand, Franse keuken, grote wijnkeuze.

La Tête de Chou: Rue Vierset Godin 8, tel. 085 23 59 65, www.latetedechou.be, dagschotel ma.-vr. € 13, hoofdgerecht € 20-25, di.-vr. 12-13.30 en 19-21, za. alleen diner. Franse (vis)keuken, ook kindermenu’s.

Overnachten

Hotel Sirius: Quai de Compiègne 47, tel. 085 21 24 00, www.hotelsirius.be, 2 pk vanaf € 95 incl. ontbijt. Comfortabele kamers met bad, ook enkele aansluitende kamers – met tussendeur. Voorzijde uitzicht op de Maas, de achterzijde is rustiger.

Parc naturel des Roches Noires

Het mooie natuurgebied met kenmerkend zwart dolomietgesteente, ligt vlak buiten het dorp. Via een netwerk van gemarkeerde routes kunt u het park verkennen.

Overnachten

Actieve families – Sporthotel Les Roches Noires : Rue d‘Aywaille 29, Comblain-au-Pont, tel. 04 369 39 09, 2 pk € 60. Klein familiehotel waar u ook welkom bent ‘met modderige bergschoenen en een besmeurde overall’, zeven kamers (max. 30 personen) en slaapzalen voor groepen, gespecialiseerd in actieve vakanties.

Kamperen aan het water – Camping Le Confluent: Rue du Pont 15, tel. +31 172 24 00 00, www.leconfluent.be, 2 volw. en 2 k. € 25. Bij de plek waar beide rivieren samenvloeien, dicht bij het dorp. Verzorgd sanitair, restaurant en allerlei activiteiten.

Eten en drinken

Rustiek en modern – Les Roches Grises: Quai de l‘Ourthe 17, tel. 04 369 17 08, www.lesrochesgrises.be, ma., wo. en za.-middag gesl., menu du marché € 35-45. Verzorgde Franse keuken.

Sport en activiteiten

Kajakken – Domaine de la Palogne: Rue de la Bouverie 1, Vieuxville-Ferrières, tel. 086 21 20 33, www.palogne.be, routes van 4 km € 11, 8 km € 8,50. Kajaktocht over de Ourthe, mountainbiken, schattenjacht en andere ontspanning. Roofvogeldemonstraties om 14 en 16 uur, in juli-aug. dagelijks, apr.-okt. za., zon- en feestdagen (€ 9 / 5,50).

Informatie

www.comblainaupont.be

Vervoer: bussen tussen Luik en Comblain-au-Pont. Aywaille is per trein bereikbaar. Er gaan bussen naar de grotten van Remouchamps.

Aywaille F 2

Aywaille is een levendig plaatsje dat een centrumfunctie vervult voor bezoeken in de omgeving. In het natuurreservaat liggen tal van chantoirs, openingen in het kalksteen waardoor beekjes verdwijnen. En er is een kalksteengrot.

Grottes de Remouchamps F 2

Rue de Louveigné 3, Sougne-Remouchamps, www.mondesauvage.be, dag. feb.-nov. en kerstvak. 10-17.30 uur, grotten, boottocht en museum € 11, i.c.m. Monde Sauvage € 25

De grotten worden sinds 1828 door toeristen bezocht. Een bezoek duurt ongeveer 75 minuten en wordt in twee delen afgelegd. Het eerste deel gaat te voet, begeleid door een gids die uitleg geeft over de natuurverschijnselen in de grotten. U komt door diverse ruimtes, waaronder een zaal die 8000 jaar geleden – in de steentijd – bewoond werd. Via een schilderachtig, kleurrijk decor komt u bij de grote zaal, de Cathédrale. Het tweede deel bestaat uit een van de langste ondergrondse boottochten.

Monde Sauvage F 2

Fange de Deigné, 3, Aywaille, www.mondesauvage.be, half mrt.-half nov. v.a. 10 uur, € 17, i.c.m. grotten € 25

In dit bosrijke dierenpark kunt u vanuit uw eigen auto of met een treintje de lama’s, nijlpaarden, olifanten, buffels, pelikanen en giraffen bekijken. In een ander deel kunt u langs beren, bizons en enkele apeneilanden wandelen. Tevens een 3D-cinema, zeeleeuwen- en roofvogelshows, kinderboerderij en speeltuin.

Chaudfontaine F 1

Aan de rand van de plaats staat de bottelfabriek waar het beroemde water (maar ook Coca-Cola) wordt gebotteld.

Source-0-Rama

Parc des Sources 78b, tel. 04 364 20 20, www.sourceorama.com, di.-vr. 9-17 uur, za., zon- en feestdagen 10-18 uur, toegang € 10 / 7

Educatief en interactief centrum, gewijd aan de kringloop van water, waar gebruik wordt gemaakt van multimediatechnieken, zoals 4D-film.

Château des Thermes

Rue Hauster 9, tel. 04 367 80 67, www.chateaudesthermes.be, kuurcentrum met 3 sauna’s, hamam, buitenbad en zentuin; dagkaart € 40, 2 pk € 200

Viersterrenhotel in de 18e-eeuwse paardenstallen van het kasteel. Het water voor de thermaalbaden van het Château des Thermes ontspringt op een temperatuur van 34 °C. Er zijn binnen- en buitenbaden, sauna’s, een stoombad (hamam) en voetbaden; met beautysalon.

Verviers G 1

Verviers is een levendige, vrij drukke winkelstad (55.000 inw.), vroeger een belangrijk centrum van de wolproductie. De violist Henri Vieuxtemps (1820-1880) werd er geboren.

Aqualaine

Rue Jules Cerexhe 86, di.-zo. 10-17 uur, € 6 / 5

Bijzonder textiel en volop multimediale uitleg over het maken en verwerken van wol. Met de rol van het water in Verviers, onmisbaar bij de lakenindustrie.

Musée des Beaux-Arts

Rue Renier 17, tel. 087 33 16 95, ma., wo. en za. 14-17, zo. 15-18 uur, € 2 / 1

De schone kunsten bevatten schilderijen uit de 14e/20e eeuw, maar bezoek dit museum vooral als u belangstelling hebt voor keramiek; zowel Aziatisch en Delfts aardewerk als stukken uit Raeren maken deel uit van de collectie.

Limbourg G 1

Het oude, op een heuvel gebouwde Limbourg (5680 inw.) was tot de 13e eeuw de hoofdstad van het hertogdom Limbourg. In de schilderachtige straatjes rond de centrale, langwerpige Place Saint-Georges, geplaveid met kinderkopjes en omgeven door lindebomen, staan nog 18e-eeuwse patriciërshuizen van natuursteen. Lodewijk XIV liet in 1675 het kasteel opblazen, maar enkele delen staan nog overeind, evenals resten van de stadsmuur. De 15e-eeuwse, gotische kerk van Sint-Joris heeft een mooi portaal en bevat meubilair, standbeelden en schilderijen uit de 16e en 17e eeuw (de kerk is niet altijd geopend).

Informatie

www.paysdevesdre.be; voor Verviers en Limbourg.

3Reis naar het binnenste van de aarde – de mijn van Blegny

Kaart: | F 1
Vervoer: | Bus vanuit Luik of Visé

Ga met een oud-mijnwerker 60 meter onder de grond, hoor er de snoeiharde geluiden van boormachines en ventilatoren, zie de aarde van binnen. In 1980 gingen de kompels voor het laatst omlaag.

Roetkoppen

Een introductievideo vertelt het verhaal van 300 miljoen jaar steenkoolgeschiedenis. Dan volgt de reis naar het onderaardse: in een liftkooi dalen bezoekers met helm en stofjas als sardines in een blik in de schacht af. Daar deden de gueules noires (’roetkoppen‘) – veelal gastarbeiders uit Nederlands Limburg en Italië – hun werk onder haast onmogelijke omstandigheden. Ze leverden een enorme bijdrage aan de economie, maar kregen er een schijntje en kwalen voor terug. In de schacht Marie (1849) loop je bovengronds door machinekamers, kleed- en douchegelegenheden, spoel- en sorteerruimtes.

Mijnbiotoop

In een afzonderlijk gebouw bevindt zich het Mijnmuseum, gericht op de ontginning van het Luikse bekken. Een eigen verhaal vertelt de terril; de berg van steenkoolgruis ontwikkelt zich van grauwe kegel tot groene berg. Met een informatieve audioguide loop je in een klein uurtje rond en over de berg. Een toeristentreintje sjokt in het door boomgaarden omgeven mijnlandschap.

Informatie

Domaine Blegny-Mine: Rue Lambert-Marlet 23, 4670 Blegny, tel. 04 387 43 33, www.blegnymine.be; half feb.-half dec. za.-zo. NL rondl. 11.30, 14 en 16 uur, apr.-begin sept. dag. bovendien ook 13 en 15 uur, mijnbezoek € 9,60/6,80, i.c.m. museum, treintje en mijnberg € 14,30/10. Restaurant Le Chalet serveert uitgebreide streekmenu‘s, de Bar à Mine is er voor snelle snacks.

Oostkantons / Pays des Sources

In het oosten van België kan het af en toe onduidelijk zijn welke taal u moet spreken. De Oostkantons bestaan uit negen Duitstalige gemeentes en twee Franstalige (Waismes en Malmedy). De Oostkantons hoorden vanaf 1814 bij Pruisen, terwijl de rest van België deel uitmaakte van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Van 1871 tot 1919 – en tijdens de Tweede Wereldoorlog – was het Duits grondgebied.

Raeren H 1

Töpfereimuseum Raeren, Burgstraße 103, Raeren, tel. 087 85 09 03, www.toepfereimuseum.org, di.-zo. 10-17 uur, toegang € 3

Eeuwenlang was Raeren een belangrijk centrum voor aardewerk. In de hoogtijdagen werkten er vijftig pottenbakkers, die kannen, kruiken, nappen, hoorns en pispotten maakten. Rond Raeren werd een uitstekende kwaliteit klei gewonnen; een bijzonder zoutglazuur maakte de producten water- en geurondoorlatend. De Burg Raeren, een 14e-eeuwse waterburcht, bevat een grote en bijzondere collectie Raerens aardewerk; er wordt een informatieve film vertoond. Op de Euregio keramiekmarkt (begin sept.) ziet u moderne (kunst)stukken.

Eupen G 1

Hoofdstad van de Oostkantons is Eupen (18.950 inw.), met het stadscentrum in de bovenstad. Eupen ligt aan de rand van het Hertogenwoud. Aan een aantal mooie 16e/17e-eeuwse koopmanshuizen is de bloeitijd van de stad nog af te lezen; oude spinnerijen en stofverffabrieken zijn inmiddels een nieuw leven in gegaan.

Sankt Nikolaus

Deze kerk (1727) aan de Marktplatz is gebouwd in barokstijl met twee typische uivormige torens. Binnen ziet u een fraai staaltje Luikse barok en een hoogaltaar van de Akense architect J.J. Couven.

Stadtmuseum

Gospertstraße 52, tel. 087 74 00 05, www.eupen.be, heropening 2015

Het stedelijk museum van Eupen, in een 17e-eeuws pand waarin lakenhandelaren hebben gewoond, is gericht op de (textiel)geschiedenis van de streek.

Chocolaterie Jacques

Industriestraße 16, www.chocojacques.be, ma.-vr. 9-17 uur, € 2,50

Winkel vol kwaliteitschocolade in tal van variaties en in voordeelverpakkingen. Antoine Jacques bracht in 1922 zijn onderneming van Verviers naar Eupen – inmiddels is de zaak overgenomen door Callebaut. Tevens kunt u een tentoonstellingen bezoeken over verwerking van chocolade door de eeuwen heen.

4Letterlijk en natuurlijk hoogtepunt – Natuurpark Hoge Venen-Eifel

Kaart: | G-H 1-2
Vervoer: | Bussen vanaf Eupen, Sankt Vith en Verviers

De Hoge Venen-Eifel is een natuurgebied in de Oostkantons, met een bijzondere flora en fauna. Het beslaat een plateau met hoogveen, maar u vindt er ook schitterende rivier- en beekdalen, heidevlaktes en meren. Een uitgelezen gebied voor de wandelaar; onderweg staan – vooral bij de schitterende uitzichtpunten – informatieborden die over specifieke natuurverschijnselen vertellen. Voor uitgebreide ontdekkingstochten is een goede voorbereiding noodzakelijk (niet alle delen zijn het hele jaar toegankelijk); een wandelkaart verdient beslist aanbeveling.

Door de grote hoeveelheid neerslag, de lange koude winters en een lage gemiddelde temperatuur (6,1 °C) komen er zeldzame planten- en diersoorten voor, die op andere plaatsen in Europa alleen in het uiterste noorden of in de bergstreken zijn te vinden.

Een groot deel van het gebied bestaat, zoals de naam zegt, uit veenmoerassen en daarnaast uit heuvelachtige heide, grasland en bos. Er leven onder andere lynxen, edelherten, reeën, wilde zwijnen en korhoenders.

Bos- en akkerbouw

Het grote aandeel naaldhout is nog een erfenis van voorgaande eeuwen: de oorspronkelijke bossen werden gerooid en vervangen door snelgroeiende naaldbomen. Geleidelijk is er weer loofbos aangeplant. De ontboste plekken werden tot het begin van de 20e eeuw als weiland gebruikt, maar geleidelijk namen struikheide, brem, bos- en veenbessen de plaats in van hooi- en weilanden.

Veenmoeras

Een bijzonder kenmerk van het natuurpark zijn de veenmoerassen: natuurlijke moerassen met de oudste turflagen van de streek – meer dan 10.000 jaar oud. Daarop groeien wollegras, veenpluim, zonnedauw, moerasviooltje, jeneverbes en diverse soorten bosbessen. In wellnesscenters in Spa wordt de turf voor modderbaden gebruikt. De pingo's, uitgeschuurde kommen waarin meestal water staat, zijn een overblijfsel van de laatste ijstijd.

Overigens: de venen kennen A-, B-, C- en D-categorieën, waarbij A geheel toegankelijk betekent, B alleen op de aangeduide wegen en plaatsen, C slechts onder geleide van een erkende gids en D staat voor: verboden toegang.

Meren

In het noordelijke deel van het natuurgebied liggen twee grote meren: het Meer van Eupen en het Meer van Gileppe, beide ontstaan door afdamming. Mooie bossen rond het Meer van Eupen zijn het Woud van Raeren en het Hertogenwoud. Op de dam van Gileppe staat een beroemde leeuw: 13,5 meter hoog, opgebouwd uit zandsteenblokken, bovenop een granieten voetstuk. Ook in het zuiden bevinden zich stuwmeren, bij Robertville en bij Bütgenbach, waar watersportmogelijkheden zijn en waar in 2011 een nieuw, groot zandstrand is aangelegd.

Natuurparkcentrum

In het natuurparkcentrum Botrange is de tentoonstelling Fania een goede – ook zintuigelijke – kennismaking met de gevarieerde flora en fauna van de Hoge Venen.

Leerpaden

Drie zogenaamde ’natuurleerpaden‘, wandelpaden met informatieborden langs de route, zijn aangelegd in de omgeving van de Signal de Botrange. Bij alle wandelingen maakt u een rondje en keert u na anderhalf tot twee uur weer terug op de plaats van vertrek. Winterse aanrader is een sneeuwwandeling: routes van 6,5 en 9 km zijn mogelijk.

Wandelpad van Neûr Lowé

Volg van het informatiecentrum – waar een tentoonstellingsruimte is – de Voie Adam rechtdoor. Na ongeveer 2 km bereikt u het hoogveengebied Neûr Lowé, waar oranje pijlen de route aangeven. Op natte, moerassige gedeelten loopt u over houten vlonders.

Via stuifmeelkorrels in de turflagen kon de vroegere vegetatie achterhaald worden. Tot de middeleeuwen waren de Hoge Venen nog voor 90 % bebost met eiken, beuken en berken. Hierna kapten de bewoners langzamerhand het grootste deel van het bos weg. Op sommige delen gingen verschillende soorten heide en bosbessenstruiken groeien. Ook veranderde de bodemgesteldheid door as, die na branden achterbleef, waardoor nieuwe planten verschenen.

Wandelpad van het Poleûrveen

Deze route start bij het restaurantje Le Mont Rigi, noordelijk van de Signal de Botrange. U wandelt langs de Poleûrbeek, die hier ontspringt en later in de Hoëgne uitmondt. U ziet op deze wandeling diverse karakteristieke landschappen van de Hoge Venen, zoals droge heide, hoogveen, laagveenmoeras en veenbeken. Typische planten van dit gebied zijn het grasachtige pijpenstrootje, de blauwe en rode bosbes, veenmos en orchideeën. In de Pruisische periode, rond 1840, werden hier sparren aangeplant.

Overigens: de Vennbahn is een RAVeL fietsroute die tussen Raeren en Sourbrodt over de Hoge Venen voert; zie ook www.vennbahn.eu en blz. 128.

In Leykaul/Elsenborn worden spoorfietsen verhuurd voor ritjes over een voormalig spoortracé, door het plateau van de Hoge Venen. Zie daarvoor ook Railbike des Hautes Fagnes: tel. 080 68 58 90, apr.-okt. za.-zo., juli-aug. dag., vertrektijden 11.15, 13.30 en 15.45 uur, reserveren is noodzakelijk.

Via een heuveltje bereikt u de oude weg Malmedy-Eupen en een hutje. Vanaf dit punt loopt de route terug langs de minder steile oever aan de overkant van het beekje. Er zijn nog sporen bewaard van de turfontginning die hier 300 jaar lang plaatsvond. Een vlonderpad over het veen brengt u terug naar het beginpunt.

Overigens: kijk op de website van de weerstations naar de situatie ter plaatse en de hoeveelheid sneeuw. Er staat een webcam op de Mont Rigi; www.meteo.be.

Wandelpad van de Trois-Bornes

Vertrek vanaf Baraque-Michel op 675 m hoogte. De route leidt langs het veengebied dat Les Wez wordt genoemd. Een stenen weg van enkele kilometers lengte doorkruiste de Venen al in de 7e eeuw. De restanten van oude wegen geven een beeld van vroegere economische activiteiten, zoals de winning van turf voor de verwarming van huizen. Turf wordt langzaam gevormd door afgestorven veenmos, dat aan de oppervlakte door blijft groeien. Als de turflaag meer dan 30 cm dik is, noemt men het veen. Is de turflaag dikker dan 80 cm, dan wordt het hoogveen genoemd.

Toerisme en natuurbehoud

In de Hoge Venen zijn wandelroutes uitgezet die deels via geasfalteerde paden en deels over houten vlonderpaden lopen. Uit het oogpunt van natuurbehoud worden slechts beperkte aantallen bezoekers toegelaten. De Hoge Venen zijn bovendien ingedeeld in zones, afhankelijk van de mate waarin er zeldzame dieren en planten voorkomen.

In geval van brandgevaar of ter de bescherming van planten en dieren – zoals bijvoorbeeld tijdens het broedseizoen – worden de rode vlaggen gehesen en zijn bepaalde paden niet toegankelijk.

Informatie

Centre Nature Botrange: Route de Botrange 131, Robertville, tel. 080 44 03 00, www.botrange.be, 10-18 uur, vrij entree. Toegang Fania € 6. Bij het centrum zijn e-bikes te huur, € 21 p.d., borg € 100 in contanten.

Wandelpad Neûr Lowé: 5 km, start bij het Natuurparkcentrum. Wandelpad van het Poleûrveen: 4 km, start bij Mont-Rigi (N676/N68), ten zuiden van Baraque Michel, ook geschikt met rolstoel en kinderwagen en altijd toegankelijk. Wandelpad van de Trois Bornes: 5 km, start bij Baraque-Michel.

In de winter skiverhuur, € 10 per dag.

Mountainbikemarathon: Raid des Hautes Fagnes, mtb-marathon over de Hoge Venen eind juni, www.rdhf.be.

Uit bed het veen op

B&B La Petite Roer: Rue du Coin du Bois 4, Sourbrodt, tel. 0476 05 44 86, www.petite-roer.be. Een karaktervolle hoeve uit 1781 die nu een sfeervolle B&B is en wordt gerund door een Nederlandse leiding; de ligging is pal aan de venen.

Zie voor logies ook Eupen (blz. 48), Malmedy (blz. 53) en Spa (blz. 60).

Eten en drinken

Restaurant Le Baraque Michel: Jalhay, tel. 080 44 48 01; traditioneel restaurant met nostalgisch interieur.

Restaurant Le Mont Rigi: Rue de Botrange 135, Waimes, tel. 080 44 48 44; restaurant en tearoom, ook kleine kaart.

Overnachten

Familiebedrijf – Hôtel Ambassador Bosten: Haasstraße 81, tel. 087 74 08 00, www.ambassador-bosten.be, 2 pk vanaf € 125. Viersterrenhotel (Best Western) aan de rand van het centrum, aan de rivier.

Kleinschalig – Pension Zum Goldenen Anker: Marktplatz 13, tel. 087 74 39 97, 2 pk vanaf € 60. Klein familiepension met uitzicht op de kerk.

Duurzaam hotel – Hotel Sleepwood: Neustraße 61, tel. 087 55 50 88, www.sleepwood.eu, 2 pk € 95. Duurzaam gebouwd hotel, 100% hout, allergiearm en energiezuinig; vanaf zomer 2014 geopend.

Boscamping – Camping Hertogenwald: Oestraße 78, tel. 087 74 32 22, www.camping-hertogenwald.be, 2 volwassenen en 2 kinderen: € 23,50. De camping ligt langs de rivier de Vesdre, tussen het bos en de stad.

Eten en drinken

De vier jaargetijden – Ratskeller: Klötzerbahn 2, tel. 087 30 16 01, dag. 9-22 uur. Ongedwongen brasserie – met terras – voor groepen en families, ook voor tussendoortjes.

De vier jaargetijden – Arti‘Choc: Haasstraße 38, tel. 087 55 36 04, www.artichoc-eupen.be, wo.-do. gesl. Klassieke Franse keuken, mooi terras. Hoofdgerechten rond € 20.

Lijfspreuk: eten is als ademen – Restaurant Duo: Gospertstraße 22-24, tel. 087 56 16 66, www.duo-restaurant.be, ma., di. en za.-middag gesl. Modern en origineel restaurant, viergangenmenu € 38, daglunch di.-vr. € 25, gerechten naar keuze als voor- of hoofdgerecht.

Informatie

Tourist Info Eupen: Marktplatz 7, tel. 087 55 34 50, www.eupen.be. Informeer hier ook naar fietsverhuur (e-bike € 21 p.d.) en ballonvaarten (€ 190 p.p.).

Vervoer

Elk uur gaat er een rechtstreekse trein tussen Eupen en Luik (42 min.). Bussen rijden tussen Eupen en Limbourg.

Château de Reinhardstein H 2

Chemin du Cheneux 50, Robertville, tel. 080 44 68 68, www.reinhardstein.net, alleen rondl., za.-zo. 11.15 en 14.30 uur, juli-aug. ook di. en do. om 14.30 uur, € 7

Buiten Ovifat is een parkeerplaats waarvandaan u in 10-15 minuten omlaag, naar het kasteel van Reinhardstein, loopt. Daar aangekomen, voeren uit de rotsen gehouwen trappen u binnen. Ook vanaf de stuw bij Robertville is het kasteel bereikbaar: over een mooi bospad en door de Warchevallei, maar trek er dan 45 minuten voor uit.

De aanblik van de torens is imposant. Een historicus startte in 1969 een grootschalig restauratieprogramma van de toen ernstig vervallen burcht. Ook verzamelde hij er historische kunst- en gebruiksvoorwerpen. Met harnassen, hellebaarden, wandtapijten, gravures, een kapel met oude muziekbundel, meubilair en een bijzondere collectie levensgrote houten marionetten, is het kasteel de omweg zeker waard.

Malmedy G 2

De naam Malmedy heeft een prachtige betekenis. Deze stamt af van a malo mundarium, wat ‘plaats, gezuiverd van het kwaad’ betekent. Helaas was zuivering vaker nodig, want de stad is sinds haar oorsprong in 648 herhaal-delijk bezet en veroverd. De laatste zware oorlogshandelingen stammen uit de Tweede Wereldoorlog, bij het Ardennenoffensief. Dramatische gebeurtenissen vonden plaats: de overval op 84 Amerikaanse soldaten op een kruispunt bij Baugnez, en het Amerikaanse bombardement op Malmedy van 21 december 1944, drie maanden na de bevrijding van de stad door dezelfde Amerikanen. De reden van dit bombardement, waarbij het hart van de stad werd verwoest, is nooit opgehelderd. De schade van toen is hersteld, hoewel niet alle wonden zijn geheeld.

Malmundarium

Place du Châtelet 9 (met tourist-info), tel. 080 79 96 68, www.malmundarium.be, di.-zo. 10-17/18 uur, € 6

In het mooie oude klooster naast de kathedraal zijn sinds 2010 diverse tentoonstellingen samengevoegd te bewonderen. Het Atelier van de Leerlooier laat zien wat tot 1998 een belangrijk economische pijler van de stad was: de leerindustrie; zowel bewerkingsprocessen als modestukken. Papiermolens en papierfabricage hebben een eigen 'Atelier', waar soms ook demonstraties papierscheppen plaatsvinden. Het Atelier van het Carnaval laat traditionele maskers en outfits zien, soms zit de kleermaker daadwerkelijk aan de stiel. In een afzonderlijke nis zijn schatten uit de kathedraal van Malmedy en van kerken uit de omgeving opgesteld.

Op de bovenverdieping toont het Historium in een modern jasje – met sprekende Remaclus – de stadsgeschiedenis.

Kathedraal

Het 18e-eeuwse, classicistische godshuis naast de abdij heeft de vorm van een Latijns kruis. Het dankt de titel kathedraal aan de bijzondere politieke situatie waarin het tussen de Wereldoorlogen verkeerde en is opgedragen aan Petrus, Paulus en Quirinus. De grootste schatten vindt u in het Malmundarium.

Baugnez 44 Historical Center

Route de Luxemburg 10, tel. 080 44 04 82, www.baugnez44.be, wo.-zo. 10-18 uur, € 7,50

Bijna op de plek waar in 1944 een groep Amerikaanse militairen werd geëxecuteerd staat sinds 2007 het Historical Center. Twee verdiepingen tonen alle ins en outs van het Ardennenoffensief. Een (ook Nederlandstalige) audioguide geeft veel details; simulatieruimtes en een filmzaal brengen zeer aangrijpende beelden. In het pand zit tevens Brasserie-restaurant Five Points; met streekbieren uit het vat en een veelvoud op de fles. De keuken is Frans georiënteerd.

Sport

Langlaufen: tel. 080 33 75 35, alpine skiën: tel. 080 33 02 47, meer informatie bij het toeristenbureau van Malmedy.

Fietsverhuur: Sport et Nature, Place du Parc 23, tel. 080 339 97 01, di.-za. 9-18 uur. Halve/hele dag € 15 / € 20.

Watersport: verhuur van kano’s, waterfietsen, roeiboten en mountainbikes in vakantiedorp Worriken, Bütgenbach; zie Camping Worriken.

Overnachten, eten en drinken

Koken met hart en ziel – Hôtel-Restaurant Albert 1er: Place Albert 1er 40, tel. 080 33 04 52, www.hotel-albertpremier.be, 2 pk € 90. Tevens uitstekende Frans-Italiaanse keuken, menu vanaf € 50.

Mooi in het dal – Val d‘Arimont: Chemin du Val 30, tel. 080 33 07 61, www.val-arimont.be, 2 pk € 100, chalets vanaf € 225. Chalets, hotel en restaurant in een stille, groene vallei drie kilometer van Malmedy; menu vanaf € 25.

Actieve jeugd – Auberge de Jeunesse: Bevercé, Route d’Eupen 36, tel. 080 33 83 86, www.lesaubergesdejeunesse.be, 2 pk vanaf € 25 p.p. Jeugdherberg aan de toegang tot de Venen, bij de Signal de Botrange. Met sportterrein, grote zitruimte en restaurant.

Huisbrouwerij – Brasserie de Bellevaux: kleine kaart en huisbier, aan de rand van Bellevaux, zie blz. 101.

Camping met watersport – Zentrum Worriken: Worriken 1-9, Bütgenbach, tel. 080 44 69 61, www.worriken.be, 2 volwassenen en 2 kinderen: € 24. Aan de rand van het meer, kampeer- en sportcentrum. Er staan eenvoudige, comfortabele vijfpersoonschalets, € 229-550 p.w.; winkels op 800 m.

Ardenner Cultur Boulevard

Ten noordoosten van Sankt Vith is tegen de Duitse grens bij Losheim een drietal attracties te zien. Ars Krippana heeft het hele jaar een tentoonstelling van kerststallen, uit alle windstreken. Ars Figura bestaat uit een beelden- en poppencollectie en bij Ars Technica is een modelspoorbaan opgesteld. Met winkels en horeca vormen deze attracties de Ardenner Cultur Boulevard; www.a-c-b.eu

Vervoer

Tussen Malmedy en Bütgenbach rijden ongeveer 2 x per uur bussen.

Sankt Vith C 4

In het zuidelijke deel van Duitstalig België ligt Sankt Vith (9000 inw.). De plaats werd tijdens het Ardennenoffensief vrijwel geheel verwoest.

Ardennen Poteau ‘44

Poteauer Straße 22, Poteau, www.museum-poteau44.be, apr.-juni en sept.-okt. do., za.-zo, juli-aug. di.-zo. 11-17 uur, € 6

Geheel gewijd aan de Slag om de Ardennen van 1944-45; een grote brandhaard lag bij Poteau, tussen Sankt-Vith en Vielsalm. Er staan veel originele attributen en er worden filmopnames getoond; bij voldoende belangstelling wordt een rit over het slagveld gemaakt.

Overnachten, eten en drinken

Verwenadres – Hotel Pip-Margraff: Hauptstraße 7, tel. 080 22 86 63, www.pip.be, 2 pk € 110-130 incl. ontbijtbuffet, div. (fiets)arrangementen. Prettig familiehotel met uitstekende keuken, zeer gastvrij; overdekt zwembad met kleine wellness en verhuur e-bikes.

Burg-Reuland H 4

De burcht is geopend mei-juni ma., wo.-zo. 11-17, juli-half sept. dag. 11-18, half sept.-half nov. za.-zo. 11-16 uur; gratis toegang

In het afgelegen plaatsje (4000 inw.), niet ver van de Luxemburgse en Duitse grens, staan de resten van de burcht van Reuland. In de Romeinse tijd bevond zich hier al een vesting. Aan de zuidzijde staat de hoge en indrukwekkende toren – waarschijnlijk een van de oudste delen van het kasteel (14e eeuw).

Vanaf de burcht hebt u een prachtig uitzicht op de Ulfvallei. Er is een archeologische tentoonstelling en u leest er over de vroegere eigenaren en bewoners, onder wie Karel de Grote.

Overnachten, eten en drinken

Slapen in de burchthoeve – Hotel-Restaurant Burghof: Wenzelbach 43, tel. 080 32 98 01, www.hotelburghof.be, 2 pk vanaf € 65. Driesterrenhotel in een sfeervol traditioneel pand, ook geschikt voor gezinnen.

Koken met hart en ziel – Hotel Ulftaler Schenke: Hauptstraße 7, tel. 080 32 97 67, www.ulftaler-schenke.be, 2 pk vanaf € 84. Een eenvoudig charmehotel, tevens manege. Streekspecialiteiten.

Onder de sterrenhemel – Camping Hohenbusch: Grüfflingen 44A, tel. 080 22 75 23, www.campinghohenbusch.be.

Sport

Wandelen: Burg-Reuland is een goed uitgangspunt voor wandelingen in de omgeving, zoals naar het dorp Ouren.

Fietsen / mountainbiken: er zijn veel goed gemarkeerde routes, ook de Venn-bahnroute passeert Burg Reuland (zie blz. 128). Fietsverhuur bij de Tourist Info en op de camping.

Paardrijden: vanuit hotel-restaurant Ulftaler Schenke, ook voor kinderen.

Informatie en vervoer

www.eastbelgium.com; bussen vanuit Malmedy en Sankt Vith.

Pays des Sources G 2-3

De drukstbezochte plaats van het land van de bronnen is Spa: leuk voor een weekend wellness of casino, bezoek aan het naburige circuit van Francorchamps (5, blz. 58) en een prima basiskamp voor een of meer dagen wandelen. Daarnaast zijn Trois-Ponts en Stavelot, aan de Amblève, ingesteld op toeristen.

Trois-Ponts G 3

Het ’Driebruggen‘ van de Ardennen is een dorp in Ardense stijl waardoor en waarlangs de Amblève en Salm stromen. Het heeft wintersportambities en er is een treinstation, halte op de schitterende route van Luik naar Luxemburg.

Coo G 2

Coo barst geregeld uit zijn dorpse grenzen. Dat is te danken aan de stadswaterval in de Amblève. Een kabelbaan van 1250 m lengte klimt over de rivier naar de top van de heuvel. Er rijdt een toeristentreintje, op de rivier wordt gekajakt en er is op kinderen gerichte speelpret.

Watervallen van Coo

Medio 18e eeuw sneden monniken de zeer wijde meander in de rivier door, waardoor een mooie dubbele waterval ontstond van 15 meter hoogte. Waar het water eerst een paar kilometer over deed, viel het nu over een afstand van een paar meter naar beneden. Het monnikenwerk brengt jaarlijks meer dan 1,5 miljoen toeristen naar Coo.

Met mooi weer zitten de terrasjes van het restaurant bij de waterval vol; op zomeravonden wordt het water verlicht.

Vanaf het station van Trois-Ponts voert de roodwitte GR-14 langs de Tour Leroux, een uitzichtpunt over de valleien van Salm en Amblève, over halfverharde wegen en boswegen naar Stavelot ( 8 km).

Voor kinderen

Attractiepark Plopsa Coo: tel. 058 42 02 02, www.plopsa.be/plopsacoo, juli-aug. 10-19 uur, apr.-juni en sept-okt. beperkt. Entree € 25 (€ 21 online), kinderen 85 cm-1 m € 10. Ook samen met kajakken en bezoek aan het wildpark.

5Van wellness naar wegracen – Spa – Francorchamps

Kaart:
G 2; plattegrond

Het is uitstekend toeven in het lommerrijke Spa, wereldhoofdstad van het mineraalwater. De ingrediënten voor een vitaliserend verblijf zijn behalve het water ook de omringende bossen. Aan de andere kant van het spectrum is er de wereld van de glamour en het autoracen.

Al in de Romeinse tijd stond Spa (10.600 inw.) bekend vanwege het bronwater. Plinius de Oudere maakte in de eerste eeuw melding van het water.

Water en spelen

De naam ‘Spa’ komt van het Latijnse woord voor bron: espa. In de 18e eeuw werd er een kuuroord bij de heilzame bronnen opgetrokken. Het was de tijd waarin kuren en vermaak onlosmakelijk met elkaar waren verbonden. Aristocraten en de adel maakten van Spa hun trefpunt. De neoclassicistische gebouwen uit deze periode geven het stadje een fin de siècle-sfeer. Het huidige casino 1 is na de brand van 1920 herbouwd. De eerste speelzaal stond er al in 1762, gebouwd met instemming van de prinsbisschop van Luik die meedeelde in de winst. Het is een van de oudste Europese speelhuizen.

Dankbare tsaar

Het oude badhuis 2 aan de Place Royale, van 1862-1868 gebouwd door architect Suys, is niet meer in gebruik. Voor hedendaagse wellness moet u omhoog – er gaat een lift. Daar wacht u een mooi baadcomplex, de Thermes 3 (2003); het water voor binnen- en buitenbaden komt van de Clementinebron; tevens sauna‘s en stoombaden, zowel voor geklede als ongeklede gasten.

De belangrijkste bron van Spa borrelt van oudsher op aan de Rue Royale. De naam van deze Pouhon Pierre le Grand 4 voert terug op het hoge bezoek in 1718 door de Russische tsaar Peter de Grote, die de stad een borstbeeld van hemzelf schonk als dank voor de genoten kuren. Het water ontspringt op een diepte van 18 m, vloeit uit een marmeren fontein en is rijk aan ijzer en minerale zouten.

Paard en water

In de koninklijke villa Marie-Henriette is het bescheiden Musée de la Ville d‘Eaux 5 gevestigd. Te zien zijn oude badinstallaties, tekeningen en affiches. Een bijzonderheid vormt de grote collectie jolités: houten doosjes die ingelegd zijn met parelmoer, ivoor, tin of messing, sommige beschilderd met historische stadstaferelen – van later datum zijn de doosjes van (Chinees) lakwerk. Wisselend wordt werk getoond van schilders die actief waren in en rond Spa. In de voormalige stallen van de villa vindt u het Musée spadois du Cheval, met historische zadels, koetsen en gravures, onder meer van Marie-Henriette, de echtgenote van Leopold II.

Overigens: bij Spa worden twee soorten bronwater gewonnen. De eerste soort met luchtbelletjes, uit de putten die ijzerhoudend water leveren in combinatie met koolzuur. De tweede soort bestaat alleen uit water met mineralen. Niet alleen werd Spa de merknaam voor heilzaam water maar ook – internationaal – voor therapeutische watercentra. Het bottelen gebeurt bij Spa Monopole S.A. 6.

Diverse formules

Ten zuidoosten van Spa is er altijd wel enig rumoer op en rond het racecircuit Spa-Francorchamps 7. In augustus zijn er Formule I-races, maar de Renault-World Series, de 1000 km, de Total 24 Hours, kever- en oldtimerraces zijn nog slechts enkele van de andere evenementen. Mits tijdig gereserveerd, kunt u ook zelf – met eigen auto – het 7 km lange circuit rijden.

Informatie

www.spatourisme.be

Vervoer: er gaat elk uur een trein van Luik naar Spa, met overstap in Pepinster. Duur: 50 min.

Casino 11: Rue Royale 4, tel. 087 77 20 52, www.casinodespa.be, dag.

Musée de la Ville d’Eaux 5: Avenue Reine-Astrid 77b, tel. 087 77 44 86, www.spavillaroyale.be, mrt.-begin nov. dag. 14-18 uur, € 4, 1e zo. van de maand gratis.

Pouhon Pierre-le-Grand 4: Rue Rogier, apr.-okt. dag, 10-12 en 13.30-17, nov.-mrt 13.30-17 uur; beker water € 0,25, tevens toeristenbureau.

Circuit Spa-Francorchamps 7: tel. 087 29 37 00, www.spa-francorchamps.be. Hoofdingang is La Source. Half mrt.-half nov. zijn er rondl. op de 1e en 3e di. en 2e wo. om 14 uur, € 9,50, duur anderhalf uur; ook op afspraak.

Toch maar slapen

Best Western Villa des Fleurs 1: Rue Albin Body 31, Spa, tel. 087 79 50 50, www.villadesfleurs.be, 2 pk v.a. € 109, arrangementen mogelijk. Een aantrekkelijk, kleinschalig viersterrenhotel in een 19e-eeuws pand in het centrum.

Radisson Blu Palace Hotel 2: Place Royale 39, Spa, tel. 087 27 97 00, www.radissonblu.be, 2 pk v.a. € 140 incl. ontbijt. Modern en luxe hotel met ruime kamers, pal aan het stadspark. Gasten kunnen binnendoor via een eigen lift naar de thermen.

La Tonnellerie 32: Parc de Sept Heures 1, Spa tel. 087 77 22 44, www.latonnellerie.be, wo. gesl. Mooie ligging naast de funiculaire. Hotel-restaurant met prettig terras. Franse keuken. Viergangenmenu € 35, hoofdgerecht v.a. € 15. De acht kamers zijn bijzonder sfeervol, 2 pk € 95-120 incl. ontbijt.

l’Etape Fagnarde 4: Avenue Dr. P. Gaspar, Spa, tel. 087 77 56 50, www.ef-spa.be, 2 pk v.a. € 108. Prachtig B&B in een villa op loopafstand van het centrum met een heerlijke tuin. Het gerestaureerde bijgebouw is omgetoverd tot gîte (vakantiehuisje) voor max. 6 pers., € 910 per week, ook voor drie nachten (€ 170 p.n.) te huur.

Radisson Blu Balmoral Hotel 5: 40, av. Léopold II, Spa, tel. 087 79 21 41, www.radissonblu.be, 2 pk v.a. € 120 incl. ontbijt. Kamers in het hoofd- en het bijgebouw, sommige wat gedateerd; anderhalve kilometer van het centrum. Wellnesscentrum met Finse sauna, overdekt zwembad, fitness, Turks stoombad, solarium en grote privétuin met jacuzzi in de openlucht.

Camping Parc des Sources 6: Rue de la Sauvenière 141, Spa, tel. 087 77 23 11, www.campingspa.be, 2 volwassenen en 2 kinderen circa € 25 p.n. Aan de rand van het woud, ongeveer 1 km van Spa.

Overigens: geen water of champagne, maar whisky staat de maand februari in het casino in de spotlights tijdens het jaarlijkse Spa Whisky-Live Belgium; www.whisky-live.be.

Avondvullend of pitstop

Restaurant Le Grand Maur 1: Rue Xhrouet 41, Spa, tel. 087 77 36 16, www.legrandmaur.com, di.-za.-avond, menu € 27-46, incl. wijn € 40-58. Huiskamersfeer en uitstekende keuken, Cécile is een absolute wijnkenner.

Café de l‘Europe 3: Rue Royale 4, Spa, tel. 087 22 11 27, www.cafedeleurope.be, di.-zo. 10-23 uur. Brasserie in Parijse stijl, Frans-Belgisch, vlotte bediening.

L‘Art de Vivre 4: Avenue Reine-Astrid 53, Spa, tel. 087 77 04 44, www.artdevivire.be, ma.-middag, wo. en do. gesl., menu‘s € 40-65, sfeervol vroeg-19e-eeuws herenhuis met moderne ambiance en uitstekende keuken in het hogere gastronomische segment.

Geen tijd te verliezen: een snelle dagschotel of een stuk taart in de Pit Brasserie 5, op de bovenverdieping van de paddock.

Brocante en pralines

Marché aux Puces 1: rommelmarkt op zondagochtend (8-13 uur), in de overkapte galerie van het Parc de Sept Heures. De warenmarkt is er op dinsdag van 8-13 uur.

Macaron et chocolat 2: Place du Monument 23, tel. 087 77 20 21. Diverse soorten bonbons, waaronder ganache coquelicot en chocoladekunststukjes, maar dus ook macarons.

De kerk van Coo is een goed startpunt voor een rondje van 10 km rond het stuwmeer, de Route du merle (symbool is een merel op een tak).

Een hoger – en bij drassige omstandigheden ook droger – alternatief is route 10 naar de belvedère.

Overnachten, eten en drinken

Groene oever – Hôtel Val de la Cascade: Petit-Coo 1, Coo/Stavelot, tel. 080 68 40 78, www.valdelacascade.be. Op de oever van de Amblève, in twee panden, 2 pk € 114. Tevens aanrader als streekrestaurant (menu‘s € 15-26).

Terrasje pikken – Brasserie-Restaurant Le Baron: Rue Petit-Coo 6, tel. 080 68 46 76, wo.-zo. 11-23 uur. Nederlands-Limburgse eigenaren, verzorgd adres voor een tapbiertje, broodje of uitgebreide maaltijd.

Pannenkoeken, pasta en gebak – La Cascade: in Plopsa Coo vlak bij en met zicht op de waterval.

Zoete en andere verleidingen – Pâtisserie Marechal: Avenue F. Nicolay 3, tel. 080 86 22 82. Leuk adres in het centrum.

Klein en groen – Camping de la Cascade de Coo: Chemin des Faravennes 5, Coo, tel. 080 68 43 12, www.camping-coo.be, 2 volwassenen en 2 kinderen circa € 30 (hoogseizoen). Rustige gezinscamping met ruime plaatsen aan de oever van de rivier de Amblève in een bosrijk landschap.

Sport

Coo Adventure: Petit Coo 4, 080 68 91 33, www.coobike.be. Kajakken, raften, mountainbikeverhuur, ruitertochten, jeepsafari, rotsklimmen en speleologie.

New Life: Avenue Pierre-Clerdent 14, tel. 08 68 44 35, www.newlife.be. Mountainbiken individueel of in groepsverband, ook klimmen, abseilen, kajakken, speleologie.

Stavelot G 2

Stavelot (7160 inw.) is een aardig plaatsje met een aantal mooie oude huizen en opvallend veel bloemen. De geschiedenis van de kleine stad gaat terug tot het jaar 684, toen abt Remaclus er de dubbelabdij van Stavelot-Malmedy stichtte. Dit werd het begin van de twee steden en van een kerkelijke staat, die tot de Franse Revolutie autonoom was en grote invloed had in de streek.

De brug over de Amblève was een belangrijk strategisch punt tijdens het Ardennenoffensief in de winter van 1944; een tank en monument herinneren daar nog aan. In de directe omgeving van Stavelot zijn volop wandelmogelijkheden; er staan nog reuzensparren.

Église Saint-Sébastien

Place Vinâve, tel. 0474 08 65 25, juli-sept. do.-zo. 14-18 uur, paas- en kerstvakantie

De kerk uit 1750 heeft een interessante schatkamer. Vooral de 13e-eeuwse vergulde reliekschrijn van de heilige Remaclus en een zilveren reliekbuste uit 1626 van de heilige Poppo zijn bijzondere stukken.

Stavelot is tijdens het carnaval de thuishaven van de Blancs Moussis, de witte monniken met masker en lange rode neus (zie de koppen als decoratie aan de gevels). Sinds de 16e eeuw, toen het de monniken verboden werd om deel te nemen aan het carnaval, gaat men dan zo gekleed. Het vindt plaats tijdens laetare (of: halfvasten: de 4e zondag na carnavalszondag); www.blanc-moussi.com.

Abbaye

www.abbayedestavelot.be, dag. 10-18 uur, € 8,50 voor de drie musea

De roodkleurige kloostergebouwen zijn tegenwoordig ingericht als musea. Van het oude klooster zijn nog enkele gedeelten bewaard gebleven, zoals de 11e-eeuwse romaanse kerktoren. De overblijfselen van de abdijkerk, ook uit de 11e eeuw, zijn vrij recent blootgelegd.

In het Musée de la Principauté de Stavelot-Malmedy laten collecties prenten, kunstwerken, muziekbladen en multimediavoorstellingen de geschiedenis zien van historische bewoners en de ambtelijke macht.

In groot contrast daarmee is het Musée du Circuit de Spa-Francorchamps, gericht op de snelle, moderne wereld van de autotechniek. In de overwelfde kelders staan zo'n honderd auto's uit de periode 1896-heden, een schaalmodel van het circuit Spa-Francorchamps, plus foto's, rekwisieten en wat er verder zoal bij de autoracerij te pas komt.

Het derde museum is het Musée Guillaume Apollinaire. De Franse dichter Apollinaire kwam als jongeling in Stavelot en deed er inspiratie op. Niet dat Guillaume en zijn broer een goede indruk achterlieten ... ze vertrokken halsoverkop zonder hun pensionhouder te betalen toen ze hoorden dat hun moeder in het casino van Spa al haar geld had verloren.

In de abdijboetiek kunt u boeken, kunstreproducties, kaarten en streekproducten kopen.

Eten en drinken

In het museumcafé zijn allerlei lekkernijen uit de streek te proeven: kleine gerechtjes, bieren, kazen, vleeswaren, ijs en zoetigheden.

Overnachten

Slapen in 18e-eeuwse sfeer – Hostellerie La Maison/Hôtel L‘Espion: Place St-Remacle 18-19, tel. 080 88 08 91, www.classic-hotels.be, 2 pk € 110-116-128-156, hp voor € 60 meer (2 pers.), restaurant di.-za. 19-21 uur. Modern comfort, maar 18e-eeuwse sfeer in twee herenhuizen – beide met lift – in Luikse stijl, aan het marktplein van Stavelot (waar het Laetare – halfvasten – groots wordt gevierd).

Chinees of 1001-nacht? – Hôtel BBB Dufays: Rue Neuve 115, tel. 080 54 80 08, www.bbb-dufays.be, € 115-125 incl. ontbijt. Prachtig gerestaureerd herenhuis – van twee Nederlandse heren; mooie ontbijtsalon met zicht op tuin en heuvels. De zes luxe kamers hebben ieder een eigen thema.

Juweeltje in het groen – Romantik Hotel le Val d‘Amblève: Route de Malmedy 7, tel. 080 28 14 40, www.levaldambleve.com, 2 pk v.a. € 135, veel arrangementen in combinatie met golfen en dineren. Aan de rand van Stavelot, een romantisch landgoed met design-bijgebouw en inrichting. Het restaurant is klassiek van inrichting en heeft een mooi tuinterras.

Informatie en vervoer

Dienst voor Toerisme van Stavelot: Place St-Remacle 32, Stavelot, tel. 080 86 27 06, tourisme.stavelot.be. Er gaat ongeveer elk uur een trein van Luik naar Trois-Points. Van daaruit rijden bussen naar Stavelot. Tevens een paar maal daags een bus tussen Stavelot en Spa.

Theux F 2

Theux en Franchimont zijn vooral historisch klinkende Waalse namen. Dat heeft alles te maken met het kasteel, waarvan nog slechts een ruïne rest.

Château de Franchimont

Allée du Château 17, tel. 087 53 04 89, www.chateau-franchimont.be, mei-sept. dag. 10-18 uur, apr.-okt. za., zon- en feestdagen, 11-17 uur, € 3,50

Hier vond in 1468 de slag van de 600 Franchimontezen plaats, een mijlpaal in de Waalse geschiedenis. Deze ridders werden tot de laatste man door de Fransen in de pan gehakt, nadat ze geprobeerd hadden de Franse belegering van Luik een halt toe te roepen.

Het kasteel ligt hoog boven de samenvloeiing van de Hoëgne en de Wayal. Karel Martel werd hier geboren.

Banneux

Banneux, 4 km ten westen van Theux, is het Lourdes van de Ardennen. Bernadette is hier Mariëtte Beco (1921-2011), aan wie de Maagd Maria in 1933 verscheen. Tussen mei en oktober zijn er dagelijks missen; aan de bron laaft men zich.

Domaine de Bérinzenne

Musée de la Forêt et des Eaux, tel. 087 77 18 38, www.berinzenne.be, di.-vr. 10-17, za.-zo. 14-18 uur, € 4,50

Dit grote natuurgebied ligt aan de weg van Spa naar La Gleize. U kunt er uitstekend wandelen over een van de uitgestippelde routes die onder andere over een mooi heidegebied gaan. Hoogtepunten zijn de uitkijktoren en het Musée de la Forêt et des Eaux Pierre Noé. Alle facetten van bos en water worden daar op attractieve en interactieve wijze inzichtelijk gemaakt.

Namen en Naamse Maas

Namen (Namur) C 2

Namen, sinds 1980 de hoofdstad van Wallonië, is met ruim 100.000 inwoners (stadsdeel Namen circa 30.000 inw.) de op een na grootste stad van de Ardennen. De stad aan de samenvloeiing van de Maas en de Samber was altijd van groot strategisch belang. Nu is het een vriendelijke en rustige stad met een indrukwekkende citadel (11, zie 6) en een mooi centrum, waar jaarlijks allerlei feesten en evenementen plaatsvinden.

Place du Marché-aux-Légumes 1

Rond dit gezellige marktplein in het hart van de stad vindt u 18e-eeuwse panden, de Église St-Jean-Baptiste en terrasjes.

Cathédrale Saint-Aubain 2

Place Saint-Aubain

De imposante koepelkerk, in 1763 door de Italiaan Pizonni in renaissancestijl gebouwd, heeft een overdadig interieur, met onder andere een 15e-eeuwse doopvont. Via de kathedraal hebt u toegang tot het Musée Diocésain (zie 6).

Église Saint-Loup 3

Rue du Collège 1

Deze barokke 17e-eeuwse jezuïetenkerk heeft een bijzondere façade en een interessant interieur: onder andere een rijkversierd zandstenen plafond.

Beffroi 4

Het belfort, oorspronkelijk uit 1388, herbouwd in 1450 en gerestaureerd in 1773, is één van de belangrijkste torens van de derde omwalling en maakt deel uit van de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Musea

Musée provincial des Arts anciens du Namurois et Trésor d‘Oignies 5

Rue de Fer 24, tel. 081 77 67 54, di.-zo. 10-18 uur, € 3, audio € 2 (ook NL)

Dit museum in een 18e-eeuwse patriciërswoning herbergt onder meer beeldhouwwerk in steen en hout, schilderijen – waaronder van 16e-eeuwse Maaslandkunstenaar Henri Bles – glas en borduurwerk uit de middeleeuwen en de renaissance uit Namen en omgeving. Uniek is de middeleeuwse kerkschat van de priorij St-Nicolas d‘Oignies, met zilverwerk uit het atelier van Hugo d‘Oignies (1225-1250).

Musée Diocésain 6

Place du Chapitre 1, tel. 0476 97 23 24, do. 10.30-18 uur en op afspraak, € 3

De waardevolle kerkschat bestaat uit edelsmeedkunst (11e-18e eeuw), beelden, relikwieën, kelken, schilderijen, middeleeuws glas, textiel en manuscripten.

Het Musée de Groesbeeck de Croix en het archeologisch museum zullen vanaf 2016 hun collecties presenteren in het cultuureiland Bateliers, voorheen de École des Bateliers.

Met als buren het Musée Félicien Rops en het Maison de la Poésie.

Musée de Groesbeeck de Croix 7

Rue Joseph Saintraint 3; v.a. 2016

Het museum is gevestigd in een gerenoveerd 18e-eeuws herenhuis dat de naam draagt van de vroegere eigenaars. De collectie omvat een verzameling Naamse meubelen en decoratieve kunst uit de tijd van de Verlichting, zoals glas en kristal, aardewerk, zilverwerk, schilderijen en beeldhouwkunst. Karakteristiek voor het Naamse glas is de ruitvorm, de faience komt onder meer uit Andenne (zie blz. 73) en er hangen schilderijen van Redouté. In een grote aangrenzende nieuwbouwvleugel is vanaf 2016 de uitgebreide regionale archeologische collectie te zien.

Musée Félicien Rops 8

Rue Fumal 12, tel. 081 77 67 55, www.museerops.be, di.-zo. 10-18 uur, juli-aug. ook ma., € 3

De in Namen geboren Félicien Rops (1833-1898) maakte naam als schilder, lithograaf, karikaturist en illustrator. Zijn werk vertoont veelal een erotische toets, in zijn tijd uitgelegd als regelrechte pornografie. Favoriete onderwerpen: de vrouw, de liefde en de dood. Rops woonde en werkte een groot deel van zijn leven in Parijs en verkeerde in gezelschap van Charles Baudelaire en andere Franse schrijvers.

Zijn werk is tevens een illustratie van het gedachtegoed in het milieu van de kunsten in de 19e eeuw.

Musée archéologique 9

Rue du Pont 1, tel. 081 23 16 31, di.-zo. 10-17 uur, € 3

Volg de geschiedenis van de stad aan de hand van voorwerpen uit de prehistorische, Gallo-Romeinse en Merovingische periode. Tot de verhuizing naar het Ilôt des Bateliers (7) zal de huisvesting in deze voormalige vleeshal zijn.

Musée Africain 10

Rue du Premier Lanciers 1, tel. 081 23 13 83, www.museeafricainnamur.be, zo., di. en do. 14-17 uur, € 3

De voormalige Belgische kroonkoloniën vormen de basis en inspiratie voor de museumcollectie; die schetst Afrika zoals de ontdekkingsreizigers het land aantroffen.

Overnachten

Grote klasse – Les Tanneurs de Namur 1: Rue des Tanneries 13, tel. 081 24 00 24, www.tanneurs.com, 2 pk € 60-230. Bijzonder viersterrenhotel in een 17e-eeuwse leerlooierij. Kamers in drie categorieën, de mooiste met gewelfde, bakstenen plafonds. Sommige suites met jacuzzi, sauna of hamam.

Eeuw oud – Grand Hotel de Flandre 2: Place de la Station 14, tel. 081 23 18 68, www.hotelflandre.be, 2 pk € 70-109. Gerenoveerde kamers in een eeuw oud driesterrenhotel, maar wel internet op de kamers; tegenover het station (met aan de straatzijde een Starbucks).

Sfeer op de top – Château de Namur 3: Avenue de l‘Ermitage 1, tel. 081 72 99 00, www.chateaudenamur.com, 2 pk € 135-210 (lastminute superdeals, maar lang niet altijd beschikbaar). Fraai gelegen op de top van de citadel, comfortabele kamers (vier sterren); het restaurant l‘Ermitage is klasse.

Casinohotel – Hôtel Beauregard 4: Avenue Baron de Moreau 1, Namen, tel. 081 23 00 28, www.hotelbeauregard.be, 2 pk v.a. € 70. Strategisch aan de Maas, aan de voet van de citadel. Het casino ligt inpandig, maar de nachtrust hoeft daardoor niet verstoord te worden.

Vorstelijk slakkenhuis – The Royal Snail 5: Avenue de la Plante 23, tel. 081 57 00 23, www.theroyalsnail.com, 2 pk € 95-175. In 2013 geopend hotel in mooi herenhuis. Met verzorgde wellness. Arrangementen i.c.m. golf, culinair en muziek.

Jeugdhonk – Hostel Namur Félicien Rops 7 : Avenue Félicien-Rops 8, tel. 81 22 36 88, www.lesaubergesdejeunesse.be, vanaf € 23 p.p. Jeugdherberg aan de oever van de Maas, 3 km van het centrum (bus 3 en 4), 24 kamers, 100 bedden. Verhuur van mountainbikes.

Eten en drinken

Een Naamse specialiteit zijn de kleine wijngaardslakken: petit gris de Namur. Ze worden ook wel met witlof bereid, gestoofd in witte wijn.

Voor alle beurzen – L‘Espièglerie 1: Rue des Tanneries 13, tel. 081 24 00 24, www.restaurantlespieglerie.be; restaurant met bijzondere ambiance in de voormalige leerlooierswijk. Menu € 60, lunch € 24; eenvoudiger, in hetzelfde pand, maar een verdieping hoger, is Restaurant Le Grill met dagmenu‘s voor € 10.

Frans‘ keuken – Brasserie François 2: Place St. Aubain 3, tel. 081 22 11 23, www.brasseriefrancois.be. In 2010 nam François dit eetcafé met grote tuin over.

Ook buiten de kersentijd – Le Temps des Cerises 3: Rue des Brasseurs 22, tel. 081 22 53 26, www.cerises.be, zo.-ma. en za.-middag gesl., weekmenu € 21, hoofdgerechten € 20-25. Fleurig roodwit interieur, Franse keuken.

Appelbier op de groentemarkt – Ratin Tot 4: Place du Marché-aux-Légumes, vanaf circa 10 tot 18/19 uur. Oudste café van Namen, proef er het appelbier; kleine-kaartgerechten.

Voor verwende kanunniken – La Petite Fugue 5: Place Chanoine-Descamps 5, tel. 081 23 13 20, www.lapetitefugue.be, lunch vanaf € 18, menu‘s diner € 32-57. Binnen moderne loungesfeer, het buitenterras geeft zicht op het stadsleven.

Met passie in de keuken – Cuisinémoi 6: Rue Notre-Dame 44, tel. 081 22 91 81, www.cuisinemoi.be, za.-middag, zo. en ma. gesl., lunch € 40, diner € 45-75. Wat op de borden komt is bijna te mooi om op te eten maar te smakelijk om ook maar een kruimel van te laten liggen.

Fijnproever Philippe – Au Phil des Saveurs 7: Avenue de la Plante 4, tel. 081 64 04 44, www.auphildessaveurs.be, di.-avond, wo. en za.-middag gesl., menu‘s € 35-48, lunch op weekdagen € 22. Philippe Garcia deed ervaring op in grote keukens. Marktverse keuken, en uitstekende wijnkaart.

Klassiek en vindingrijk – Restaurant L‘Ermitage 8: zie 3. De chefkok serveert oude waarden in een nieuw jasje. Tevens stageplaats van de beroemde Naamse hotelschool. Van 12-14 uur wordt bij goed weer een lichte lunch op het terras geserveerd, in middag en avond een exclusief plekje voor een drankje; zondags brunchbuffet € 34.

6Kleur- en geurrijke vestinggeschiedenis – de citadel van Namen

Kaart: | Plattegrond blz. 68-69
Vervoer: | Station Namen, busshuttle – Citad‘In – omhoog

Hoog en dominant torent de citadel boven de stad uit. De Naamse versterking imponeert vanuit diverse hoeken. Pas ter plaatse ervaart de bezoeker ook de enorme uitgestrektheid ervan. Thans is deze plek geenszins louter militair getint. Het groen maakt het een heerlijk stadspark, er is volop speelgelegenheid voor kinderen en in een van de bunkers is de schimmellucht vervangen door de geur van zoet parfum.

Archeologische vondsten bewijzen dat de rotspartij een favoriete plek was van Gallo-Romeinse volkeren. De oudste sporen gaan terug tot zelfs 6500 v.Chr. Een echt fort stond er vanaf de vroege middeleeuwen. Nog voor het jaar 1000 verkoos de Naamse graaf Bérenger de rots als hoofdresidentie. Tientallen adellijke opvolgers van verschillende huizen volgden. Overigens hadden zij ook een voet op hoge grond bij Bouvignes (Crèvecoeur) en andere strategische locaties, bij voorkeur aan de Maas. Het graafschap Namen werd fel belaagd door de buren Brabant, Henegouwen en Luik.

Kruistocht en Zweedse prinses

Behalve tussen de verschillende kastelen, pendelde het krijgslustige deel van het hof tijdens de woelige kruistochtperiode ook nog geregeld naar Constantinopel. Een schone Naamse jonkvrouw voelde zich daarentegen aangetrokken tot het noorden: Blanche de Namur (circa 1313-1363) werd koningin van Zweden en Noorwegen. Ze bracht een stuk Franse cultuur naar Scandinavië.

Wisselende vlaggen

Nadat Filips de Goede Namen in 1429 had ingenomen, werd het bij de Zuidelijke Nederlanden gevoegd. Vanaf die tijd zou er geregeld een Habsburgse vlag zwaaien. Het militaire belang van de stad groeide, de vestingmuren werden vernieuwd en het bastion Mediane en het Château des Comtes verrezen.

Wierook en kruitdamp

Tijdens de Spaanse periode kreeg Namen een bisschopszetel. Filips II dikte de versterking van de citadel nog extra aan met Terra Nova.

Na een felle belegering namen de troepen van Lodewijk XIV in 1692 de stad in. Vestingbouwmeester Vauban kreeg de opdracht de citadel tot de grootste van Europa te verbouwen.

Maar de Franse bezetting was van korte duur: in 1695 nam Willem III Namen in. Door het Verdrag van Utrecht in 1713 kwamen de Habsburgers weer aan zet. In 1794 kwamen de Fransen terug, tot de nederlaag van Napoleon bij Waterloo in 1815. Daarop werden de Zuidelijke en Noordelijke Nederlanden samengevoegd. De citadel werd herbouwd en kreeg min of meer haar huidige uiterlijk.

Van bastion naar banket

Toen in 1830 de Belgische Revolutie uitbrak, speelde het Naamse bastion een grote rol in de strijd. De ondergrondse basis was zo uitgestrekt dat soldaten er een maand in konden overleven. De kilometerslange onderaardse gangen werden in mei 1940 opnieuw door troepen verdedigd.

Nu komen bezoekers om de geschiedenis van de citadel te beleven, maar vooral ter ontspanning. Het is een heerlijk stadspark, voor kinderen zijn er het klimpark en het pretpark Reine Fabiola. Exquise tafelen kan in restaurant L‘Ermitage 8, tevens hotel, in een kasteel met mooie tuinen. Of zoek een eenvoudiger uitspanning, met uitzicht.

Overigens: steltlopers worden de inwoners van Namen genoemd. Die geuzennaam voert terug op de watersnood waarmee de stad geregeld te kampen had. Omdat de Maas vaak buiten haar oevers trad, zijn in veel huizen de eerste traptreden van steen.

Hoog, breed en diep stadspark

Geheel toegankelijk is het uitgestrekte park, dat uit drie niveaus bestaat. Het hoogste punt bevindt zich op 220 m. Twee delen worden gescheiden door een slotgracht: het 15e-eeuwse bastion Mediane, met het gravenkasteel, en aan de andere kant Terra Nova.

Op de punt van het complex staat het voormalige gravenkasteel, waarvan nog twee torens resten. Met een gids kunnen bezoekers de onderaardse gangen in, de kazematten, het kruitmagazijn, de kazerne en tentoonstellingsruimtes. Er wordt verteld over het verleden van de vesting; video‘s ondersteunen het verhaal.

Het parfum

Heel verrassend bevindt zich in een van de kruitopslagruimtes, niet ver van het oude gravenkasteel, een geuratelier 12. Parfumier Guy Delforge hangt zo een geheimzinnig waas om zijn geuren. Zijn populairste geur is Carré Blanc, alleen daar te koop. Op gezette tijden kunnen bezoekers een kijkje nemen bij het fabricageproces en geurproeven nemen.

Een mooi en fotogeniek overzichtspanorama op de citadel hebt u vanaf de overkant van de Maas, bij Jambes.

Overigens: het uitgestrekte park en diverse gebouwen van de citadel zijn geregeld het decor voor evenementen, van een wijnfair en mtb- en hardloopcoursen in februari, tot zomerse toneelvoorstellingen en een fakkeltocht in november.

Informatie

Zie ook de plattegrond op blz. 68-69.

Citadelle 11: Route Merveilleuse 64, tel. 081 65 45 00, www.citadelle.namur.be, apr.-okt. 10.30-18 uur, in de winter na reservering.

De Citad‘In is een busshuttle de citadel op; juni-half sept. dag. en mei/half sept.-half nov. za.-zo. vijfmaal daags. Boven rijdt een treintje langs de bezienswaardigheden. Boven bij de Stade des Jeux is een grote parkeerplaats (volg Route Merveilleuse), het terrein is te voet goed bereikbaar.

Bezoek met gids aan de onderaardse gangen, de Médiévale, tentoonstelling, film en het toeristentreintje € 9. Onderaardse gangen zijn toegankelijk om 11, 12.30, 14, 15.30 en 17 uur, duur van het bezoek 1,5 uur; de Médiévale 14 en 15.30 uur; duur 1,5 uur. Het treintje rijdt van 10.30-17.30 elk uur; een rit duurt 20 minuten.

Parfumatelier Guy Delforge 3: Château des Comtes, Route Merveilleuse 60, tel. 081 22 12 19, www.delforge.com. Rondl. per (audio)gids za. 15.30 uur, schoolvak. ma.-za. en volgens uurrooster van de dag, € 3,50. Winkel ma.-za. 10-17.30/18 uur, zo. 14-18 uur.

Zonnig of grijs

Behalve het L‘Ermitage in het Château de Namur (8 zie blz. 73) ligt er ook iets onder het gravenkasteel een aanbevelenswaardig restaurant: Brasserie La Reine Blanche 9, Route Merveilleuse 50, tel. 081 34 46 12, dag. 10-18, vr. ook ‘s avonds. Gespecialiseerd in streekbieren, met streekgerechten op het menu; buiten schitterend uitzicht.

Voor een tussendoorstop is vooral vanwege het uitzicht Le Panorama 10 een prima en ongecompliceerde keuze; het bevindt zich vlak bij de grote parkeerplaats. Le Terra Nova 11, Route Merveilleuse 64, tel. 081 22 36 50, is vaak voor partijen afgehuurd, maar op zonnige dagen is het terras open en is dit een heerljke plek.

Op zaterdag is er weekmarkt op de Place Marché-aux-Légumes en in de omliggende straten. Het centrum is dan autovrij. U kunt hier veel verschillende producten kopen, van groente en fruit tot kleding, antiek en zelfs konijnen! De hele week kunt u terecht bij Galler 1, Rue de l‘Ange 17, niet de enige, maar wel een goede en betaalbare chocolaterie.

Op zondag is er altijd rommelmarkt op de Quai de la Meuse in Jambes 2: van meubilair en servies tot boeken en speelgoed.

Uitgaan

Voor veel Namurezen is uitgaan een avondje tafelen. De cafeetjes worden vooral door studenten bezocht. Aan de Maas staat het Casino 1.

Sport en activiteiten

Boottocht: varen op de Sambre en de Maas, naar Wépion, apr.-sept. driemaal daags, juli-aug. vijfmaal daags. Elke zondag een dagvullend programma naar Dinant met bezoek aan de stad, vertrek 10 uur; duur 9 uur, retour € 22; tel. 082 22 23 15, www.bateaux-meuse.be. De Namourettes zijn retrobootjes met plaats voor 12 pers., varen in juli-aug. dag., juni-sept. weekend en feestd., tussen Jambes en Salzinnes; u betaalt € 0,50 per gepasseerde halte; vertrek Port de Plaisance.

Voor kinderen

Parc Attractif Reine Fabiola: Rond-point Michel Thonar. Speeltuin, klimcircuit, karten, trampoline, midgetgolf en picknickruimtes op de heuvel van de citadel; apr.-half okt., www.parf.be, entree € 3, attracties extra.

Fietsverhuur: Maison des Cyclistes, Place de la Station 2b, tel. 081 81 38 48, ma., wo. en vr. 11-19, di. en do. 7-19.30 uur, www.maisondescyclistes.be. Halve dag: € 9, hele dag € 12.

Informatie

Office du Tourisme de Namur: Square Léopold, Namur, tel. 081 24 64 49, www.namurtourisme.be en www.facebook.com/otnamur.

Vervoer

Namen ligt op een kruispunt van wegen. De trein Brussel-Namen gaat 2 x per uur, rechtstreeks, duur: 57 min. Luik-Namen 1 à 2 x per uur, rechtstreeks, 46 min. In Namen zelf kunt u gebruikmaken van de vaporetto (watertaxi, Namouretto; half mei-half sept.), met stops op diverse plaatsen langs de Maas.

Andenne D 2

Uit een abdij, gesticht door Begga, dochter van Pepijn de Oude, ontwikkelde zich het stadje Andennes (25.700 inw.). De graftombe van de heilig verklaarde Begga bevindt zich in de collegiale kerk, de Sainte-Begge. De schatkamer beslaat twaalf zalen, met de verguld zilveren Beggaschrijn en andere staaltjes van uitzonderlijke edelsmeedkunst, porselein, beelden en manuscripten. De derde zondag van september loopt men de Beggaprocessie. In de even jaren vindt in Andenne met Pinksteren een grootse keramiektentoonstelling plaats, in combinatie met een bedevaart.

Musée de la Céramique

Rue Charles-Lapierre 29, tel. 085 84 41 81, www.ceramandenne.be, di.-vr. 9-12 en 13-16.30, za.-zo. 14-17 uur, € 4

Wie belangstelling heeft voor keramiek, vindt in het weggestopte Musée de la Céramique veel moois. Op drie – wat stoffige – verdiepingen staan gebruiksvoorwerpen en kunststukjes, van de Gallo-Romeinse periode tot heden. Moderne keramisten van naam uit deze streek zijn Arthur Craco, Léon Philippot en Georges Weemaels. Reeds lang was bekend dat de Naamse Condroz een heel geschikte grondsoort had voor aardewerk: wit en elastisch. Eeuwenoude afgravingen voerden tot wel 100 meter diepte. Ook werden in de omgeving ovens aangetroffen van het begin van onze jaartelling. Het beroemde huis Wouters was een van de twee grote faiencerieën van Andenne. Van het laatste pijpenatelier in Andenelle, een specialiteit van dit buurdorp tot in de 18e eeuw, zijn in het museum werkgerei en – versierde – pijpen te zien.

Mooiste dorpen

Zuidelijk van de Maas liggen enkele dorpen met de titel ’mooiste van Wallonië‘, zoals Thon-Samson – met nog een ruïne van een gravenkasteel – en Mozet. Witte kalkrotsen leverden er de bouwstof. De resterende Dames Blanches vormen een geliefd klimdomein. Door insijpeling van het kalksteen ontstonden veel grotten. Uit vondsten in de grotten van Goyet is een museumcollectie samengesteld, Goyet la Préhistorique. Ook Gesves is mooi, met een imposant kasteel en nog veel 17e/18e-eeuwse huizen.

Eten en drinken

Andenne heeft een goed horeca-aanbod. Voor bijzondere, ambachtelijke kaasjes loont het beslist naar de Fromagerie du Samson in Mozet-Gesves te gaan (Chaussée de Gramptine 37, tel. 081 58 36 66, www.fromageriedusamson.be, di.-za. 9-18, zo. 8-18 uur). Er worden zowel kazen van koeien- als van geitenmelk gemaakt: de pierre d‘avoine, délice de goyet, brie Belge en tal van andere rauwmelkse heerlijke kaasjes.

Meer voor zoet dan hartig? De cougnou is een in deze streek graag gegeten kerstkoek met rozijnen en kandijsuiker, in de vorm van een in doeken gewikkelde baby.

Floreffe B 2

Abbaye de Floreffe

Rue du Séminaire 7, tel. 081 44 53 03, www.abbaye-de-floreffe.be, apr.-sept. elk uur tussen 13.30 en 17.30, juli-aug. ook 10.30 en 11.30 uur, € 2,50, Restaurant Le Moulin de l‘Abbaye 11-18, za.-zo. tot 20, juli-aug. 10-20 uur

De abdij werd in 1121 gesticht door Sint Norbertus. In de abdijkerk bevinden zich enkele bijzondere koorstoelen. Er is een klein museum in een bijgebouw; in de brasserie kunt u abdijproducten als bier – triple, blonde, blanche en kersenbier – en kaas proeven en kopen. Tevens klein restaurant; probeer er een Assiette de Floreffe met plaatselijke specialiteiten.

Denée B 3

Abbaye de Maredsous

Rue de Maredsous 11, tel. 082 69 82 11, www.maredsous.be, bezoek abdij/bibliotheek za.-zo. 14 en 16 uur, Centre d'Accueil Saint-Joseph ma.-vr. 10-18, za.-zo. 9-19 uur, kerk dagelijks

De benedictijnenmonniken van Maredsous bouwden wereldfaam op als schrijvers en uitgevers van theologische geschriften. Nu nog is er een bibliotheek met meer dan 200.000 historische banden te zien. De kloosterlingen vervaardigden zelf de smeedijzeren hekken en de beschildering van de binnenmuren van de kloosterkerk (1888). Verder is Maredsous een actieve abdij. Spil van het bedrijf is het ontvangstcentrum waar abdijproducten als brood, kaas en bier worden verkocht, maar ook boeken, cd‘s en ambachtelijk voorwerpen. Er wordt een film (ook Nederlandstalig) vertoond over de geschiedenis van de abdij en het monnikenleven. Het mooie terrein is een uitstekend startpunt voor wandelingen.

Maredret

Maison de l‘Artisanat, wo. en vr. 14-18, za. 14-18, zo. 10-18 uur, € 1. Abbaye de Maredret, tel. 082 21 31 80

Wandeldoel vanaf Maredsous zou kunnen zijn het dorp Maredret, waar ijzersmeden en andere ambachten in ere worden gehouden. Neem een kijkje in het Maison de l‘Artisanat. De Abbaye de Maredret kan alleen als meerdaagse gast worden bezocht.

Dinant C 4

Dinant (14.000 inw.), ooit de tweede stad van het prinsdom Luik, ligt prachtig, aan weerszijden van de Maas. Lange tijd was het stadje een belangrijk centrum voor koperwerk (dinanderie); tegenwoordig is het toerisme een belangrijke inkomstenbron. Dinant staat bekend om de twee opvallende, hoge, smalle rotsen aan de zuidkant van de stad, de citadel en de bolvormige kerktoren. Er is heel wat strijd geleverd om Dinant, dat op een strategische plek aan de Maas ligt. Na een opstand in 1466 lieten hertog Filips de Goede en zijn zoon Karel de Stoute de stad plunderen; vervolgens gaven ze het bevel om achthonderd inwoners van de stad twee aan twee geboeid in de Maas te werpen. Ook in 1914 is hevig gevochten in Dinant, tussen Duitsers, Fransen en Belgen. Op 23 augustus 1914 werden 674 inwoners van Dinant door Duitse troepen geëxecuteerd. De stad raakte voor 80% verwoest.

Dinant is de stad van Adophe Sax, de uitvinder van de saxofoon, die hier in 1814 werd geboren.

In de zomer zijn er volop (straat)saxofoonconcerten.

7Waar La Meuse op haar mooist is – fietsen langs de Naamse Maas

Kaart: | C 2-3
Vervoer: | Station Namen – station Dinant

Een aantrekkelijk deel van de Maas om langs te fietsen is het kronkelende deel tussen Namen en Dinant. Voor een gemiddeld getrainde fietser betekent dat ongeveer twee uur trappen. Trek er een dagje voor uit en neem de tijd onderweg te stoppen voor een lekkernij of bijzondere attractie, zoals de tuinen van Annevoie.

De voet van de Citadelle 1 6 is een mooi startpunt voor de route. Steek de brug La Plante over naar het fietspad aan de westkant van de Maas.

Hoofdstad van de aardbei

Het eerste dorpje op de route is Wépion, gelegen tegenover een eiland. Wépion staat niet alleen bekend om de ruïne van het 17e-eeuwse karmelietessenklooster de Marlange – dat tijdens de Franse Revolutie verwoest werd – maar bovenal als de Waalse ‘hoofdstad van de aardbei’. Hoger op de hellingen is de grond zeer geschikt voor de aardbeienteelt. In het eerste weekend van september wordt het aardbeienfeest gevierd. Er is een aardbeienmuseum 2, met historische filmpjes en documenten en verkoop van aardbeien en nevenproducten 1. Ertegenover is de Jardin des petits fruits.

Oase

Zuidwaarts staan heel wat grote villa’s aan de Maas, die eruitzien als kasteeltjes. Profondeville is een oase van rust, waar het massatoerisme met een boog omheen lijkt te gaan. Het arboretum in het bos van de Petite-Hulle telt zeventig verschillende boomsoorten.

Waalse druiven

Kijk niet vreemd op als u rond Lustin plots wijngaarden op de Maashellingen ontwaart. De – Nederlandse – familie van der Steen plantte in 2003 de eerste wijnstokken van het Château Bon Baron; inmiddels zijn er diverse perceeltjes in Profondeville, Wépion, Houx en Dinant, met 14 soorten druiven en 21 verschillende wijnen. Prijswinnaars waren inmiddels de pinot noir, chardonnay en cabernet dorsa. De jaarlijkse productie bedraagt ongeveer 55.000 flessen. Er wordt geleverd aan diverse gerenommerde horeca-adressen in de omgeving.

Watertuin met contrasten

De wonderschone tuinen van Annevoie 3 liggen bij het gelijknamige kasteel, een klein stukje van de doorgaande weg af. De geschiedenis van het landgoed begon met de komst van de familie De Montpellier, in 1695. De leden vergaarden voldoende middelen met hun meestersmederijen om het kasteel te vergroten en tuinen te laten aanleggen. Eigenhandig verlegden ze de loop van de Rouillon om natuurlijk ogende watervallen en stroompjes te voeden. Ze keken daarbij de kunst af van van de hoven van Lodewijk XV en XVI. Contrasten en verrassingseffecten, zowel visueel als waar het geluiden betreft, hebben ook nu nog hun uitwerking, al zou je het tegenwoordig meer yin en yang noemen. Bloemperken, een experimentele moestuin en een liefdesfontein vragen om hun ontdekkers.

Overigens: La Meuse, zoals de Maas in het Frans heet, ontspringt in het Franse Pouilly-en-Bassigny, stroomt door België via Dinant, Namen en vervolgens Luik, en eindigt in Zuid-Nederland, waar hij via het Hollands Diep, een voormalige zeearm, ten slotte in de Noordzee uitmondt. De totale lengte bedraagt 925 km.

Overigens: deze fietstocht begint in Namen en eindigt in Dinant (of andersom). Langs de Maas loopt een fietspad, de RAVeL 2. U rijdt pal langs de rivier en passeert spectaculaire rotswanden, beboste hellingen en sfeervolle dorpjes. Terug kan eventueel per trein of boot.

Met een slakkengang verder

Terug naar de Maas fietst u naar Anhée en ziet u aan de overkant Yvoir liggen.

Bij Warnant, rechts omhoog, worden wijngaardslakken – een delicatesse – gekweekt. Alle facetten van deze ambachtelijke arbeid komen bij de Escargotière de Warnant 5 aan de orde. Uiteraard met winkeltje en proeverij.

Voorbij Anhée aan de overkant van de Maas staat nog de ruïne van het kasteel van Poilvache. Verder zuidwaarts passeert u het dorpje Bouvignes, met smalle, middeleeuwse straatjes. Neem de kleine moeite om het historische centrum te bekijken, werp als het even kan ook een blik in het Spaanse Huis (blz. 83). Op de heuvel boven het dorp liggen de ruïnes van het kasteel van Crèvecoeur (blz. 83). Steek twee kilometer verder de Maas via de brug over, tegenover de citadel en de kerk van Dinant.

Vervoer

Fietsverhuur: Adnet Cycles, Rue St-Roch 17, Dinant, tel. 082 22 32 43, per dag € 20, halve dag € 15; www.dinant-tourisme.com. Maison des Cyclistes, Place de la Station 1, Namen, tel. 081 81 38 48, 4 uur € 9, per dag € 12, ook tandems (€ 18).

Treinen tussen Dinant en Namen rijden ieder uur, duur: 28 min.; € 4,50 enkele reis, fiets kan tegen betaling mee.

Boottochten over de Maas: Compagnie des Bateaux Touristes de la Meuse, Rue Daoust 64, Dinant, tel. 082 22 23 15, www.bateaux-meuse.be. Enkele reis: 3 3/4 uur, € 20.

Overigens: door de mooie vallei van de Molignée rijden spoorfietsen over de rails. Start is het voormalige station van Falaën. In een klein halfuur (3 km) fietst u naar Maredsous (station). Ook zijn ritjes mogelijk van Warnant naar Falaën (en terug) of de totale rit: Warnant-Falaën-Maredsous-Warnant (14 km, € 17, 4 personen). Het hele jaar zijn de spoorfietsen beschikbaar, ook in de sneeuw! Zie voor vertrektijden en reservering www.draisine.be.

Ook kunt u met eigen fietsen door de vallei van de Molignée; er voert een plezierig fietspad tussen Anhée, Maredret en Aisemont (36 km).

Adressen en openingstijden

Musée de la Fraise 2: Chaussée de Dinant 1037, Wépion. tel. 081 46 20 07, www.museedelafraise.be, half apr.-half okt. di.-za.- 14-18, zo. 10-18 uur, € 3,50, tuin € 2, gecombineerd € 5.

Jardins d’Annevoie 3: Rue des Jardins d’Annevoie 37a, Annevoie-Rouillon, tel. 082 67 97 97, www.annevoie.be, apr.-begin nov. dag. 9.30-17.30, juli en aug. tot 18.30 uur, € 7,80, parkeren € 1,25.

Château Bon Baron 4: Rue E.-Falmagne 109, Lustin, tel. 081 24 19 19, www.fr.chateaubonbaron.com, 11-17 uur, kondig uw bezoek even aan; een tweede (bezoek)kelder bevindt zich in Dinant.

Escargotière de Warnant 5: Rue de la Gare 2, Warnant, tel. 082 61 23 52, www.escargotiere.be, eind mrt.-nov. za. 16 uur; juli en aug. 14, 15, 16 en 17 uur.

Eten en drinken

La Cuisine d‘un Gourmand 1: Avenue G.-Gracia 8, Profondeville, tel. 081 57 07 75, www.lacuisinedungourmand.be, wo.-zo. voor lunch en diner geopend. Voor fijnproevers, menu‘s € 35-45-55. Terras met zicht op de Maas.

Les 4 Arbres 2: Rue des 4-Arbres 73, Lustin, tel. 081 22 19 22, les4arbres.be, zo., ma. en do.-avond gesl. Streekkeuken, lunchmenu € 23, diners € 45.

Beloond met twee Michelinsterren: L‘Eau Vive 3, Route de Floreffe 37, Rivière/Profondeville, tel. 081 41 11 51, www.eau-vive.be, di., wo. en za.-middag gesl. Menu‘s € 65-95, lunch (weekdagen) € 40; di.-, wo.-, za.-middag gesl.

Auberge Saint-Christophe 4: Chaussée de Namur 87, Annevoie/Hun, tel. 082 61 10 52, restaurant en friterie, ma gesl. Forellen uit de Molignée en Zeeuwse mosselen.

Les Jardins de la Molignée 5: Rue de la Molignée 1, Anhée, tel. 082 61 33 75, www.jardins-molignee.com, brasseriestijl maar ook aangekleed tafelen, diverse terrassen. Menu's vanaf € 31. Natuurlijk verse forel uit eigen vijver.

Bijzonder logies

La Ruelle 1: Ruelle Pyot 7, Profondeville, tel. 081 41 13 50 / 0473 60 14 19, ww.laruellechambredhotes.be, 2 pk € 95. Midden in Profondeville, logeren bij twee interieurarchitecten; modern en stijlvol, zitje aan het water en rozentuin.

Bed & Breakfast La Saisonneraie 2: Marteau 1, Falaën, tel. 082 22 69 89, www.lasaisonneraie.be, 2 pk € 150, 4 pk € 180 (in twee kamers). Een Schots ogend kasteel met omringend park, mooi gerenoveerd en stijlvol ingericht, vier grote kamers en suites als chambres d‘hôtes. U treft er zeer voorkomende eigenaren.

L‘Échappée Belle 3: Rue de la gare 10, Falaën, tel. 0477 41 32 86, www.lechappeebelle.be, € 85-100. De gastheer is architect, het huis en de vier kamers zijn absoluut inspirerend. Bovendien een uitstekende gids voor de streek.

Hôtel-Camping Cobut 4: Rue de Sosoye 6, Falaën, tel. 082 69 92 51, www.verbon.com, 2 pk € 76-98. Klein, rustig en traditioneel hotel-restaurant met een ster, motorvriendelijk. Tevens kampeerplaatsen.

Zie voor logies en restaurants ook onder Dinant en Namen.

Citadelle 1

Place Reine-Astrid 5, tel. 082 22 36 70, www.citadelledinant.be, apr.-okt. dag. 10-18, nov.-mrt. 10-16.30 uur, vr. gesl., € 8 incl. kabelbaan en rondl.

De citadel is te voet (408 traptreden) of per kabelbaan bereikbaar. De prinsbisschop van Luik gaf in 1051 opdracht tot de bouw van een burcht boven de Maas. Een tweede fase ging in onder de Franse koning Lodewijk XIV, wiens bouwmeester Vauban een horizontale vesting ontwierp. De laatste verbouwing is gedaan onder Hollands bewind in 1818; zowel Fransen als Duitsers moesten op afstand worden gehouden; de hoekige bouw gaf de mogelijkheid tot kruisvuren. Binnenruimtes bezoekt u met gids. U ziet historisch wapentuig en uniformen; de laatste ruimtes lijken gebombardeerde, scheefgezakte loopgraven. Het uitzicht op de Maas is schitterend.

Collégiale Notre-Dame 2

Place Reine-Astrid 5, dag. 10-17 uur

In de 10e eeuw stond hier al een kerk. Deze werd in 1228 grotendeels verwoest door een vallend stuk rots, waarna het godshuis in Maasgotische stijl werd herbouwd. Het zuidelijke hoofdportaal is nog van 1375. De klokkentoren met de aparte bolvorm stamt uit 1566. Het venster (1902) in het dwarsschip is een meesterstuk, met Bijbelse taferelen, van de hand van glasmaker G. Ladon uit Gent. Van Antoine Wiertz hangt een groot doek ’On se retrouve au ciel.‘

Grotte La Merveilleuse 3

Rue de Philippeville 142, tel. 082 22 22 10, www.dinant-tourisme.com, apr.-okt. dag. 11-17, eind juli-half aug. dag. 10-18 uur, rest van het jaar za.-zo. en vak. 11-15 uur; rondl. elk hele uur, € 9, i.c.m. boottocht € 13,50

Een interessante rondleiding brengt u via trappetjes diep de kalkgrotten in, langs mooie, kleurrijke stalactieten, stalagmieten, kalkgordijnen en kalkwatervallen. Er zijn drie verdiepingen, op 35, 45 en 65 m diepte; de grootste ruimtes bevinden zich in de tweede laag, de onderste staat onder water.

Maison Leffe 4

Charreau des Capucins 23, tel. 082 22 91 91, www.lamerveilleuse.be, di.-zo. 11-19 uur, nov.-mrt. vr.-zo. € 7

Lang was het bierbrouwen een paterskwestie, inmiddels is Leffe in handen van het gigaconcern InBev. Hier is een tentoonstelling omtrent het Leffebier, met proef- en koopmogelijkheden.

Maison de Monsieur Sax 5

Rue Sax 37, dag. 9.30-18 uur

Vanaf de kapittelkerk loopt u langs informatiepalen met verschillende types saxofoon naar het bankje met de sculptuur van Adolphe Sax (1814-1894). Daar staat diens geboortehuis. In etalages in de vrij toegankelijk ruimte wordt zijn bijzondere uitvinding uitgelegd en staat een facsimile.

Maison de la Pataphonie 6

Rue En Rhée 51, tel. 082 21 39 39, 14-16.30 uur, za. geen bezoek, min. deelnemers 15 pers., duur 75 min., reserveren, € 6

Patafonie laat zich nog het beste vertalen als klopgeluiden. Hier zijn de bezoekers zelf muzikant en laten zij bepaald onalledaagse instrumenten als bamboestengels, bezemstelen, fietsspaken en bezemstelen klinken. Reserveren is noodzakelijk omdat er zowel een minimum als maximum aantal deelnemers – onder begeleiding – aan de slag kan.

Abbaye Notre-Dame de Leffe 7

Place de l‘Abbaye, tel. 082 22 23 77, www.abbaye-de-leffe.be, beperkt te bezoeken

In het dorp Leffe staat de abdij van Leffe, die in de 12e eeuw werd gesticht vanuit de moederlocatie in Floreffe. Tot de Franse Revolutie brouwden de paters hier bier. Nadien kwam de brouwerij in handen van opeenvolgende ondernemers (zie ook 4).

Maison du Patrimoine médiéval mosan / Bovignes-sur-Meuse 8

Place du Bailliage 16, Bouvignes-sur-Meuse, tel. 082 22 36 16, www.mpmm.be, Pasen-okt. di.-zo. 10-18 uur, € 3

In het middeleeuwse stadje staat aan een pleintje het 16-eeuwse ’Spaanse Huis‘. Daar ligt een modern ingericht museum geënt op de streekgeschiedenis van de Maasvallei. Op visueel aantrekkelijke wijze zien bezoekers er handelsreizigers, koperslagers, leerbewerkers, pottenbakkers en begrafenisrites; een audioguide in volwassen- en kindversie (ook Nederlandstalig) geeft gewenste achtergrondinformatie. Met een tweede audioguide is in een klein uurtje het stadje te verkennen, langs de 14e-eeuwse burchtruïne van Crèvecoeur en oude omwallingen.

Overnachten

Standaardcomfort aan de Maas – Ibis Dinant 1: Rempart d’Albeau 16, tel. 082 21 15 00, www.ibishotel.com, 2 pk vanaf € 65. Zakelijk ingericht hotel in het centrum van Dinant naast het casino 1. Strategische ligging aan de Maasoever.

Compleet klooster – Hôtel La Merveilleuse 2: Charreau des Capuncins 23, Dinant, tel. 082 22 91 91, www.lamerveilleuse.be, 2 pk € 120-135-165 incl. ontbijt. Een voormalig klooster werd hospitaal, weeshuis, en is intussen tot multifunctioneel en stijlvol hotel verbouwd; tevens wellnesscenter. De binnentuin is overdekt met een glazen dak en huisvest Le Couvent de Bethléem 5, een restaurant onder de olijfbomen; op de kaart streekgerechten met een modern tintje, menu‘s (ook vegetarisch) € 35-38, wo.-za. 12-14.30 en 19-21.30, zo. 12-14.30 uur.

Budgetgroepen – Hotel Aquatel: 3: Rue du Vélodrome 15, Anseremme, tel. 0499 48 42 53, www.hotel-aquatel.be, 2 pk € 65-75, 5 pers. € 100-110, 18 pers € 270-340. Vlak bij Lesse en Maas, eenvoudige kamers, geschikt voor groepen die voor een actief programma komen. Voor actieve vakantiegangers leent zich ook het nabijgelegen Le Freyr (blz. 85).

Genieten in het groen – Castel de Pont-à-Lesse 4: (Best Western) Pont-à-Lesse, Rue de Pont-à-Lesse 31, tel. 082 22 28 44, www.casteldepontalesse.be, 2 pk vanaf € 108, div. arrangementen. Mooie, in 2014 gerenoveerde kamers in het kasteel van Pont-à-Lesse, omgeven door groen, een arboretum en klimrotsen. Met binnenzwembad; gezinsvriendelijk. Het restaurant heeft een grote rol voor wijn gereserveerd; op zo.-middag proeverijen met speciale menu‘s.

Geknipt voor groepen – Vakantiepark Villatoile 5: Ferme de Pont-à-Lesse, Route de Walzin, Anseremme, tel. 082 22 22 85, www.villatoile.be. Vakantiehuizen van 2-9 en 2-14 personen, € 400-500 per week, tevens kampeerterrein aan de oever van de Lesse.

De couque de Dinant (koek van Dinant) is een biscuit, samengesteld uit onder andere tarwebloem en honing. Men bakt het mengsel in koperen bakvormen op zeer hoge temperatuur, zodat de honing karamelliseert. Tijdens de afkoeling wordt de koek hard. Volgens mondelinge overlevering ontstond de koek in 1466, tijdens het beleg van de stad door Karel de Stoute, ter vervanging van het schaars geworden brood. Sinds 1720 wordt de koek in Dinant als lekkernij verkocht. De ’echte‘ komen van Collard, Rue En Rhée 24 1.

Eten en drinken

Van laag tot hoog – La Citadelle 1: Place Reine Astrid 3-5, www.citadellededinant.be. Belgische keuken. Probeer bijvoorbeeld de soufflé van scampi’s met kardinaalsaus. Menu € 30. Restaurant aan de voet van de kabelbaan. Bovenaan de citadel ligt een cafetaria, Les Canons 2, waar de grootste troef het uitzicht is op de stad en de Maasvallei. Voor kinderen is er een overzichtelijke speeltuin.

Sfeervol adresje in de winkelstraat – Restaurant La Broche 3: Rue Grande 22, tel. 082 22 82 81, www.labroche.be, di. en wo.-middag gesl.; menu‘s vanaf € 30 (lunch € 20, kindermenu € 13). Moderne Franse keuken, heerlijke wildmenu’s.

Seizoens- en streekgericht – Le Jardin de Fiorine 4: Rue Georges Cousot 3, tel. 082 22 74 74, www.jardindefiorine.be, zo.-avond, wo. en do. gesl., menu circa € 40. Restaurant in een 19e-eeuws pand met een tuin aan de Maas, Frans getinte keuken met vis, schaaldieren en wild.

Informatie en vervoer

www.dinant-tourisme.com

Er rijdt elk uur een trein tussen Namen en Dinant, duur: 28 min.

Celles C 4

Dit dorp ten zuidoosten van Dinant, genesteld in een kleine vallei en omringd door vier heuvels, was aanvankelijk een heidense cultusplaats met een Romeinse tempel. Na aankomst van de monnik Hadelin in 669 groeide Celles uit tot een belangrijk bedevaartcentrum.

De rivier de Lesse bij Anseremme is in de zomer heel populair bij kajakkers. In een voormalige steengroeve is een avontuurlijk klim- en klauterpark aangelegd, waar u gezekerd over hangbruggen loopt, klimt en kunt abseilen. Dinant Évasion, Place Baudouin 1er, Anseremme, tel. 082 22 43 97, www.dinant-evasion.be.

Château de Vêves

Rue de Furfooz 3, Celles-Houyet,

tel. 082 66 63 95, www.chateau-de-veves.be, apr.-okt. za.-zo. en vak. 10-17, half juli-aug. dag. 10-17 uur, € 7,50

In de 8e eeuw was dit het leengoed van Pepijn van Herstal. In de 15e eeuw kreeg het de vorm die het nu nog heeft: met ranke, puntige torens, een kasteel als uit een sprookje. Het ligt in een prachtig heuvelachtig en bebost landschap, op een rots. De inrichting en het meubilair stammen uit de 18e eeuw. Er is een uitzonderlijke verzameling prenten van rijtuigen en militaire uniformen te zien, plus veel heraldische voorwerpen. Eén verdieping wordt nog bewoond door de graaf van Liedekerke Beaufort, nazaat van de heren van Beaufort. Het hek is altijd gesloten, tijdens openingsuren kunt u aanbellen. Een Nederlandstalig informatiedossier is te leen.

Parc de Furfooz

Rue du Camp Romain, Furfooz, tel. 082 22 34 77, www.parcdefurfooz.be, mrt. za.-zo., apr.-okt. dag. 10-17 uur, € 4

Op weg naar het kasteel van Vêves voert een afslag naar het prachtige natuurgebied van Furfooz. De toegang is in het dal, een wandeling (3,5 km) voert omhoog langs een gereconstrueerd Romeins badhuis naar de Trou du Grand Duc, een aan twee zijden open grot; vanaf die plek hebt u een prachtig uitzicht op de Lesse (foto blz. 30-31).

Legendes over aardmannetjes en neolitische vondsten leveren een mooi verhaal, maar de natuur spreekt hier eigenlijk al voldoende voor zich.

Overnachten en dineren

Rust en kwaliteit – Hostellerie Gilain: Rue de l’Aiguigeois 1, Dinant-Liroux, tel. 083 21 57 42, www.hostelleriegilain.com, gastronomisch verblijf (incl. zesgangendiner) € 138 p.p. Ruime kamers en de uitstekende keuken garanderen een heerlijk verblijf. Circa 5 km van Celles.

Waulsort C 4

In Waulsort is de ruïne te zien van een 10e-eeuwse abdij. Daarvan bleef alleen de abtswoning gespaard en die is later tot kasteel verbouwd.

Château et Jardins de Freyr

Freyr 12, Waulsort (Hastière), tel. 082 22 22 00, www.freyr.be, apr.-juni en sept.-half nov. za.-zo., juli-aug. di.-zo. 11-17 uur, € 8

Het kasteel van roze baksteen aan de Maasoever is in 1571 in renaissancestijl opgetrokken en in de 18e eeuw uitgebreid (foto blz. 76). Binnen ziet u origineel meubilair, lambrizeringen, schilderijen en historische documenten. Het wordt graag met Versailles vergeleken. In een van de slaapkamers logeerde Lodewijk XVI; hij tekende hier in 1675 een handelsverdrag met Karel II van Spanje. Het werd beklonken met koffie, een exotische drank die juist zijn intrede aan het Franse hof had gedaan. Het verdrag ging dan ook de geschiedenis in als de Traité du Café.

Het ontwerp van klassieke tuinen van Freyr is het werk van de beroemde Franse tuinarchitect Le Nôtre. In de tuin is een klein lustslot met stucwerk van de beroemde Italiaanse broers Moretti.

Brasserie Du Bocq en Caracole

In Purnode, ten noorden van Dinant, staat de befaamde Brasserie Du Bocq, in 1858 gesticht (Rue de la Brasserie 4, tel. 082 61 07 90, www.bocq.be). Rondleidingen en proeverijen vinden plaats in juli en augustus dagelijks om 14 en 17 uur, zie voor de overige maanden het rooster op de website; tarief voor volwassenen € 5,50. Uit deze mooie, traditionele brouwerij komen onder meer Gauloise Blonde, Blanche de Namur, Triple Moine en Deugniet.

Brasserie Caracole brouwt en serveert behalve Caracole speciale bieren als Troublette, Saxo en Nostradamus. Côte Marie-Thérèse 86, Falmignoul, tel. 082 74 40 80, www.brasserie-caracole.be. In juli en augustus zijn er dagelijks proeverijen mogelijk van 13-19, rest van het jaar zaterdag 14-19 uur, € 5.

Overnachten, eten en drinken

Eten voor het haardvuur – Auberge Le Freyr: Chaussée des Alpinistes 22, Anseremme, tel. 082 22 25 75, www.lefreyr.be, restaurant di.-wo. en vr.-middag gesl., (beh. voor hotelgasten) menu‘s € 15-30-40. Een zestal rustige en eenvoudige gastenkamers. Pleister- en laafplaats voor actieve vakantiegangers.

Beauraing C 4

Beauraing (9000 inw.) ligt in de bossen ten zuiden van Dinant. Het stadje is uitgegroeid tot een van de drukst bezochte bedevaartsoorden van Wallonië, nadat vijf kinderen in 1932 beweerden de Heilige Maagd een paar avonden achter elkaar in een grot gezien te hebben.

Le Sanctuaire

Rue d’Eglise 26, tel. 082 71 33 04,

beauraing.catho.be

In de tuin bevindt zich een aardewerken kruisgang en het museum bezit een collectie van 750 Mariabeelden. De gigantische kerk heeft een aparte ingang voor zieken en gehandicapten. In het stadspark vindt u een arboretum, een vijver, een kapel en een speeltuintje.

Beauraing is uw uitgelezen kans om Mariabeeldjes en rozenkransen te kopen.

Informatie

www.otbeauraing.be

Elke twee uur rijdt er een trein tussen Namen en Beauraing (duur: 1.05 uur), overstap in Dinant.

Lavaux-Sainte-Anne D 4

Château Lavaux-Sainte-Anne

Rue du Château 8, Lavaux Sainte-Anne, tel. 084 38 83 62, www.chateau-lavaux.com, apr.-half nov. wo.-zo. 10-18, schoolvak. dag. 10-18 uur, € 8

Het dorp Lavaux-Sainte-Anne ontstond in de tijd van de Merovingische heersers en viel later onder het prinsbisdom Luik. Het kasteel is omgeven door een slotgracht. De middeleeuwse, ronde torens stammen nog uit de 12e eeuw. Andere gedeelten, zoals de overdadige, in renaissancestijl gedecoreerde zalen, zijn uit de tijd van Lodewijk XIV (17e eeuw). Een musicerend gezelschap, een neuriënde jonkvrouwe en keukengeluiden illustreren het kasteelleven van weleer. Tevens is er een tentoonstelling ingericht over de natuur in de directe omgeving: een vochtig gebied, waar u ook een rondwandeling kunt maken.

Overnachten, eten en drinken

Frisse uitstraling, huiselijke sfeer – Hôtel Lemonnier: Rue Baronne Lemonnier 82, Lavaux-Sainte-Anne, tel. 084 38 88 83, www.lemonnier.be, 2 pk € 100-125, ontbijt € 15. Stijlvol klein driesterrenhotel in een rustige landelijke omgeving. Gastronomische menu‘s € 48-55.

Winkelen

Ferme de la Comogne: Rue de la Comogne 1, Focant (2 km van Lavaux-Sainte-Anne), tel. 084 38 93 69, www.fermedelacomogne.be. Natuurwinkel met verse paardenmelk en afgeleide producten als likeur, zeep en cosmetica op basis van paardenmelk; rondl. schoolvak. om 11 en 14.30 uur, daarbuiten op afspraak.

Rochefort D 4

Resten van het gravenkasteel staan fier op de rots van Rochefort, een aardig stadje aan de Lomme. In dat kasteel woonden spraakmakende families als Montaigu, Duras, Walcourt, De La Marck en Stolberg. Geregeld waren er troepen gestationneerd. Het volk kwam in opstand en verwoestte het kasteel in 1774. Bezoek aan de kasteelruïne met gids, alleen na reserveren (min. week tevoren).

Grotte de Lorette

Drêve de Lorette, Rochefort, tel. 084 21 20 80, www.rochefort.be, apr.-begin nov. 10.30, 12, 14, 15.30 uur (wo. gesl.), half juli-aug. dag. 10.30-16.15 uur elke drie kwartier, € 8,50

De door de Lomme uitgeslepen grot behoort tot de ruigste ondergrondse terreinen van de Ardennen. Bezoekers krijgen eerst een film te zien over de enorme aardse krachten, in het bijzonder die van de karstgesteenten. Vervolgens worden groepjes rondgeleid, waarbij over meer dan 600 trappen wordt afgedaald. Fossielen en druipsteenformaties vormen het schitterende decor.

Archéoparc Malagne

Malagne 1 / Rue du Coirbois, Jemelle-Rochefort, tel. 084 22 21 03, www.malagne.be, apr.-okt. dag. 11-18 uur, € 5 (€ 7 of € 9,50 tijdens themadagen)

Funderingen van een Romeinse villa vormen de basis van het Gall0-Romeinse openluchtmuseum Malagne. Een introductiefilm gaat gedetailleerd in op de archeologische activiteit sinds 1890. Op het terrein is een Romeinse villa herbouwd. Er is een medicinale plantentuin en geregeld lopen er ’Romeinen‘ rond die ambachtelijkheden uitvoeren en historische drankjes en hapjes bereiden.

Fietsen

De voormalige spoorlijn Houyet-Rochefort is nu RAVeLroute. Ruim 18 km is beschikbaar voor fietsers, wandelaars en skaters. Fietsverhuur bij Cycle Sport, Rue de Behogne 59, tel. 084 21 32 55, www.cyclesport.be, ma. en zo.-middag gesl.

Voor kinderen

Leuk is een bezoekje aan de struisvogelfarm in Navaugle (Rue du Doneu 5, tel. 083 68 85 96, www.autrucheriedudoneu.be). Bij het domein, waar ruim honderd struisvogels ronddartelen, hoort een bijzonder kasteel, nu woonhuis. Mrt.-half nov. 11.30, 13, 14, 15, 16 en 17 uur, laagseizoen ma. gesl.; € 5. (inclusief pannenkoek); vlees en vleeswaren zijn in de winkel te koop.

Couvin A 5

Couvin (13.800 inw.) ligt in het zuidwesten van de provincie Namen, in de Vallées des Eaux Vives, zo genoemd vanwege de vele riviertjes, meren en bronnen. Het is een groen gebied, met uitgestrekte bossen op steile hellingen. Couvin ligt aan de rivier Eau Noire, die zo heet vanwege de donkere rotsen in de bedding. Het plaatsje was vroeger een van de belangrijke steden van het prinsdom Luik. In het oude gedeelte van het stadje staat een aantal karakteristieke woningen uit de 18e en 19e eeuw.

Naamse Veen is de benaming voor de streek rond Couvin. Samen met de Henegouwse landstrook, de westerbuur van de provincie Namen, vormt het de Botte, de Laars. Een plek waar veel actieve sportbeoefening mogelijk is.

Grottes de Neptune

Route de l’Adugeoir 24, Frasnes-Petigny, tel. 060 31 18 54, www.grottesdeneptune.be, apr.-sept. dag. 11/13-15.15/17.30 uur, okt. za.-zo. / vak., € 8

Fraaie grotten die zowel gevormd zijn door uitslijting door de Eau Noire als door doorsijpeling van regenwater in de kalkrotsen. De rivier ’verdwijnt‘ hier gedeeltelijk en stroomt maar liefst drie kilometer ondergronds, voor hij weer aan de oppervlakte komt. Bij een bezoek bekijkt u eerst enkele grotten waarna u met een bootje nog een tochtje maakt (als het waterniveau dat toestaat).

Brasserie des Fagnes

Route de Nismes 26, Mariembourg, tel. 060 31 39 19, www.brasseriedesfagnes.com, di.-do. 11-20, vr.-zo. 10-22 uur-19.30 uur, gratis toegang

Bij de brasserie horen een klein museum en een restaurant waar u het hier gebrouwen, blonde en bruine ’Super des Fagnes‘-bier – en met bier bereide streekproducten – kunt proeven.

8Het geheimzinnige onderaardse – de grotten van Han

Kaart: | D 4
Vervoer: | Station Jemelle, bus naar Rochefort en Han

Ruim 400.000 mensen brengen jaarlijks een bezoek aan de grotten. Het plaatsje Han is dan ook geheel in de ban van het onderaardse.

De rivier de Lesse baant zich bij Han ondergronds een weg. Het water heeft over een traject van drie kilometer een enorm grottenstelsel uitgehold en fraaie druipsteenformaties gevormd.

Met de trein naar de grot

In de hoofdstraat van Han is het bezoekerscentrum 1 het startpunt. Hier vertrekt een halfopen toeristentreintje naar de ingang van het grottenstelsel; dit is de enige manier om toegang tot de grot te krijgen.

Meestal loopt een fotograaf met parkiet rond om uw heuglijke treinrit naar de grot vast te leggen. Met een ruime bocht komt het treintje na een landelijk traject van vier kilometer weer bij de ingang. In de grot is het constant 13 °C.

Minaret en sound & light

Gidsen vertellen feiten en legendes in het Frans en Nederlands: over de Toren van Pisa, de Mijter, de Minaret, het leven in de grotten door mensen, de blinde garnalen, grijze slakken en kolonies vleermuizen. Een van de topzalen is de Koepelzaal: 150 meter lang en 100 meter hoog. In de Wapenzaal krijgt u een licht- en geluidsshow gepresenteerd. Hier is de Lesse daadwerkelijk te zien. Na het traditionele kanonschot komt u weer buiten. Het onderaardse parcours bedraagt ruim twee kilometer.

Vleermuisperspectief

Als u niet bij de grotuitgang hebt geparkeerd, wacht u een wandeling van circa een kilometer naar het bezoekerscentrum. U loopt langs een speeltuin en de Speleogame 4. Een bezoek daaraan betekent het in de huid kruipen van een vleermuis en op interactieve wijze de grotten van Han ontdekken.

Fauna van net na de ijstijd

Voor het Wildpark 2 is een gebied van 100 hectare rond het Boinemassief ingericht. Er leven dieren uit gematigde en koude streken – ze geven een afspiegeling van de nadagen van de ijstijd. U ziet wisenten, wilde paarden, oerossen, moeflons, reeën, damherten en everzwijnen. Het reservaat maakt deel uit van het 250 hectare grote Nationale Park Lesse en Lomme. U bezoekt het park met een safariwagen (vertrek vóór het bezoekerscentrum); ook voert er een wandelroute van 5 km door het park.

In Han d'Antan 3 ziet u scènes uit het ambachtelijke leven van rond 190o.

Informatie

Domaine des Grottes de Han 123 4: Rue Joseph-Lamotte 2, tel. 084 37 72 13, www.grotte-de-han.be, voor informatie over alle attracties; toegang alleen grot € 16, incl. wildpark€ 24.

Slapen, eten en drinken

Hôtel Grenier des Grottes 1: Rue des Chasseurs Ardennais 1, tel. 084 37 72 37, www.cocoonhotels.com, 2 pk vanaf € 86, B&B alleen op weekdagen; diverse arrangementen. Ruim 40 kamers vlak bij de ingang van de grotten, klein wellnesscenter, gratis parkeren.

Gîte d‘Étape Entre Pierres et Rivières 2 : Rue du Gîte d‘Étape 10, tel. 084 37 74 41. Eenvoudig onderkomen, gericht op gezinnen en jongeren; 17 kamers voor 4 pers., 3 kamers voor 6 pers.; volw. € 16,40, 6-25 jaar € 13,20 incl. ontbijt.

Camping de la Lesse 3: Rue du Grand Hy, tel. 084 37 75 76, www.valdelesse.be.

L‘Hexagone 1: Rue des Grottes 19, tel. 0497 44 80 02. Achthoekige toren, met een terras ervoor, binnen is het modern ingericht; u treft een verzorgde streekkeuken.

Overnachten

Verzorgde basis – Nulle Part Ailleurs: Rue de la Gare 10, tel. 060 34 52 84, www.nulle-part-ailleurs.be. Vijf nostalgische kamers, 2 pk € 90, 3 pk € 130, ontbijt € 12. Bistro met streekgerechten en een klassieker restaurant; traditionele dis in een nieuw jasje, zoals kroketjes van chimaykaas. Menu‘s € 34-49.

Huisje aan het water – Landal Les Lacs de l‘Eau d'Heure: Rue du Bois du Four 7a, Froidchapelle, tel. 071 65 58 65, www.landal.nl. Huisjes van verschillend comfortniveau, vlak aan het meer.

Tentje aan het water – Camping les Postiers: Chemin du Petit-Bois 7-9, Mariembourg, tel. 060 31 16 76. Rustige gezinscamping aan de oever van de Brouffe en de Eau Blanche.

Er rijdt een stoomtrein tussen Treignes en Mariembourg (14 km). Apr.-okt., za.-zo., juli en aug. dagelijks 11-17 uur. Vertrekpunt is een loods bij Treignes, waar het historisch materieel ook is gehuisvest.

Informatie

www.valleesdeseauxvives.be

Ezeltochten voor kinderen: Randoanes, Place de Roly 12, Roly, tel. 060 31 24 86, randoanes.voila.net, € 50 hele dag € 30 halve dag.

Viroinval A 5

Een reeks dorpen is samengevoegd tot de gemeente Viroinval, waaronder Nismes, Dourbes en Treignes.

Er ligt een uitgestrekt natuurgebied (12.000 ha): het Parc Naturel Viroin-Hermeton. De karstheuvels vormen een opvallend kenmerk. Het bos strekt zich uit tot ver in Frankrijk, het Woud van Thiérache. Daarin komen nog stukken oerbos voor.

Ecomusée du Viroin

Rue Eugène-Defraire 63, Treignes, tel. 060 39 96 24, www.ecomuseeduviroin.be, ma.-vr. 9-12 en 13-17, za.-zo. 10.30-18 uur, € 4

In een voormalige kasteelhoeve midden in het dorp is een aardig streekmuseum gehuisvest. Het werpt licht op de activiteiten in het gebied van de regionale metaalindustrie, leerlooierij, klompen- en tonnenmakers, kunstnijverheid en natuurhistorie.

Espace Arthur Masson

Rue Eugène-Defraire 36, Treignes, tel. 060 39 15 00, www.espacemasson.be, mrt.-okt. di.-vr. 10-17, za.-zo. 11-18 uur, schoolvak. ook ma., € 5,20

De schrijver Arthur Masson (1896-1970), die vlak bij Treignes woonde, schetst in zijn boeken een geromantiseerd beeld van het leven in de streek. Wie zijn werk kent – bijvoorbeeld het vertaalde Toine Culot, uit het leven van een een Ardeense dikzak – herkent in het museum de leefwereld van Massons personages.

Musée du Chemin de Fer à Vapeur

Plateau de la Gare 1, Treignes, tel. 060 39 09 48, mrt.-nov. di.-vr. 10-17, za.-zo. 10-18 uur, juli-aug. dag., € 5

In een loods bij het station is het plaatselijke spoorwegmuseum gevestigd. Hiervandaan vertrekt ook de stoomtrein naar Mariembourg.

Overnachten

Verzorgde basis – Hôtel-Restaurant Le Petit Mesnil: Rue de la Chapelle 7, Vierves-sur-Viroin, tel. 060 39 95 90, www.lepetitmesnil.be, 2 pk € 43-63, ook drie- en vierpersoonskamers, hp 15-20-35 extra. Mooi gelegen, eenvoudig maar verzorgd hotel. Franse keuken, met streek- / seizoensgerechten en ambachtelijk ijs.

Eten en drinken

Het beste uit de streek – La Bonne Auberge: Rue Bassidaine 20, Nismes, tel. 060 31 10 90, www.bonneauberge.be, 11-15 en 18-21 uur, wo. gesl. Franse keuken en streekgerechten, wild in het seizoen, menu‘s € 22-30, € 40 inclusief wijn, water en koffie.

Ardense wouden

Wéris E 3

Wéris is een mooi plaatsje met veel gerestaureerde kalk- en zandstenen huizen. De Sint-Walburgiskerk stamt uit de 11e eeuw; er staan 16e-eeuwse beelden van Jean Del Cour. Wéris is vooral bekend door de prehistorische overblijfselen net buiten de plaats: dolmen en menhirs. Een rondwandeling van zeven kilometer voert u er langs.

Maison des Mégalithes

Place Arsène Soreil 7, tel. 086 21 02 19, dag. 10-17.30 uur, € 2

Neolitische vondsten en tentoonstellingen met betrekking tot (vroegere) landbouw.

Tramway Touristique de l‘Aisne

www.tta.be

Langs het riviertje de Aisne sjokt een trammetje. Vertrek in Erezée, ten zuidoosten van Wéris. In het station is een collectie antieke trams te zien.

Eten en drinken

Sfeervol terras – La Pierre Levée: Rue des Dolmens 3, tel. 086 21 36 75, www.lapierrelevee.be, vr. -avond, za. en zo., schoolvak. wo.-zo. 11-21 uur. Taverne en modern ingericht restaurant midden in Wéris, gezellig terras.

Marche-en-Famenne E 4

Op de overgang van landbouwgebied naar de bossen ligt Marche-en-Famenne (17.400 inw.). Het heeft een aardig winkelgebied en een mooi hotel in het centrum. Glas-in-loodramen (1974) van Louis-Marie Londot maken een bezoek aan de Sint-Remacluskerk de moeite waard.

Musée de la Famenne

Rue du Commerce 17, www.musee.marche.be, di.-vr. 10-12 en 13-17, za. 10-12 en 14-18, zo. 14-17 uur, € 3

Archeologische vondsten laten zien dat de streek al in de Romeinse tijd bewoond was. Het kantwerk is eeuwenlang befaamd geweest. En hoewel hij anoniem is gebleven, maakte de Maître de Waha, een 16e-eeuwse beeldhouwer, naam tot ver voorbij de landsgrenzen. In tal van kerken zijn beelden aan hem toegeschreven. Deze meester kende de werken van de Vlaamse primitieven, maar wist zijn eigen scheppingen een natuurlijke houding mee te geven.

9Ooit de kleinste stad van de wereld – het sfeervolle Durbuy

Kaart: | E 3
Vervoer: | Trein tot Barvaux, 1-2 maal daags bus naar Durbuy

In de zomer zitten de terrasjes in Durbuy vol en ook in de winter is het plaatsje een populaire bestemming. Durbuy, genesteld in de vallei van de snelstromende rivier de Ourthe, is ronduit schilderachtig, met een middeleeuws stratenplan dat grotendeels intact is gebleven, en veel gezellige restaurantjes, cafés en winkeltjes.

Toen het Ardennentoerisme op gang kwam, etaleerde Durbuy zich als ’Kleinste stad van de Wereld‘. Die titel ging in elk geval op voor Wallonië en bleek een lucratieve slogan. Na een gemeentelijke fusie is het lieflijke stadje haar fameuze titel officieel kwijt, maar de bezoekers blijven komen.

Vogelperspectief

Aan de overzijde van de Ourthe is het langgerekte Parc des Topiaires 1 een praktische eerste stop. Buxus- en taxusstruiken, coniferen en hedera worden er in kunstige vormen gesnoeid. Zo staan er een Manneke Pis, een dame in een ligstoel, een zeemeermin en enkele herten, krokodillen en vogels. Het terras bij het café biedt een mooi uitzicht op het stadje. Er zijn ook tuinartikelen te koop.

Ravenrots

Durbuy ligt in de schaduw van de Falize 2, een geplooide rots met een omgekeerde U-v0rm en halvecirkelvormige lagen kalksteen. Zo‘n rots wordt anticlinaal genoemd. Hij is meer dan 300 miljoen jaar oud. De top vormt tevens het hoogste punt van de stad. De rotspartij is vaak mooi verlicht. Raven zweven graag langs de rotswand, wat de bijnaam Roche aux Corbeaux opleverde.

Ook een rijzige gestalte is het Haut Chastial (hoge kasteel), het grijze kasteel dat de graven van Ursel in de 17e eeuw lieten bouwen. Het is privébezit en niet te bezoeken.

Rondje oud-Durbuy

In de Rue Comte d‘Ursel staan de Église St-Nicolas en een oude graanschuur; in de Ferme au Chêne 4 wordt volgens eeuwenoude traditie Marckloffbier gebrouwen. De oude kloosters van recollets en recollectines bleven bewaard en zijn nu schitterende hotel-restaurants. Volg de bordjes Belvedère 3 voor een mooi uitzicht op stad en omgeving.

Overigens: een groot deel van het stadje is autoluw. Parkeren is in en dicht bij het centrum alleen betaald mogelijk. Een gratis parkeerterrein bevindt zich 2 km buiten het dorp; er gaan pendelbussen.

Wie het Parc des Topiaires bezoekt, kan vrij voordelig op het terrein daar parkeren.

Informatie

www.durbuyinfo.be

Parc des Topiaires 1: Rue de la Haie Himbe 1, tel. 086 21 90 75, www.topiaires.durbuy.be, mrt.-okt. dag. 10-18, nov. 10-17 en dec. za.-zo. en vak. 10-16 uur, € 4,50.

Trotseer het water

Durbuy Adventure: Rue de Rome 1, Rome (t.n.v. Durbuy), tel. 086 21 28 15, www.durbuyadventure.be. Dit grote avonturenpark biedt tientallen verschillende outdooractiviteiten, zoals kajakken, raften, vlotten bouwen, mountainbiken, schatzoeken en speleologie. Ook zijn er restaurants en kunt u er overnachten – in een Indiaanse tipi of een chalet.

Durbuy Kayak: Rue du Comte d‘Ursel 51 en Rue d‘Andenne 2 (Sporthotel), tel. 086 21 16 08, www.durbuykayak.be, apr.-okt., 7, 14 of 23 km, € 11-21. Kajakken tussen Hotton en Durbuy.

Durbuy Kayaks: Rue de Lantigné 1, tel. 086 43 44 31, www.durbuykayaks.be. Kajakken en raften tussen Durbuy en Barvaux, 10 en 18 km, ook i.c.m. mountainbiken, € 12-22.

Gras of green

La Ferme de Durbuy: Rue de Warre 72, tel. 086 21 44 44, www.fermededurbuy.com. Paardrijden, logeren, eventueel met eigen paard.

Golf de Durbuy: Route d‘Oppagne 34, Barvaux, tel. 086 21 44 54, www.bluegreen.com, 9 en 18 holes.

Logeer in sfeer

Hôtel Clos des Récollets 1: Rue de la Prévôté 9, tel. 086 21 29 69, www.closdesrecollets.be, 2 pk vanaf € 135. Schitterend hotel in een voormalig klooster, modern ingericht. Tevens uitstekend restaurant, Franse en regionale gastronomische hoogstandjes. Menu’s € 32-70, restaurant di.-wo. gesl.

Ô Terrasses 2: Place aux Foires 23, tel. 086 21 16 81, www.oterrasses.be, 2 pk € 75-99, ook vierpersoonskamers. In het centrum, gezellig terras, (Italiaans) restaurant dagelijks vanaf 12 uur open.

Overigens: elke 2e zondag is er een brocante in Durbuy. Groot is de brocantemarkt (Petite Batte) in naburig Bomal, elke zondagochtend.

Hôtel Victoria 3: Rue des Récollectines 4, tel. 086 21 23 00, www.hotel-victoria.be, 2 pk vanaf € 80 (ma.-do.) en € 100 (weekend) excl. ontbijt. Wat een sfeer en klasse, bovendien met wellnessvoorzieningen; grillrestaurant.

Hotel La Calèche 4: Place aux Foires 15, tel. 086 21 32 70, www.lacaleche.be, 2 pk € 95, incl. ontbijt. Klein maar comfortabel hotel met vriendelijke ontvangst, kamers van wisselende grootte, ook enkele gîtes 6 km ten zuidwesten van Durbuy. Restaurant La Calèche 3 zit gezellig en heeft streekmenu‘s van € 25-35.

Hôtel Jean de Bohème 5: Place aux Foires 2, tel. 086 21 28 82, www.jean-de-boheme.be, 2 pk vanaf € 95, weekend € 135-210. Comfortabel viersterrenhotel in het centrum. Goed restaurant, sfeervolle brasserie.

Le Sanglier des Ardennes 6: Rue Comte d‘Ursel 14, tel. 086 21 32 62, www.sanglier-des-ardennes.be, 2 pk € 130-230. Historisch maar modern uitgerust hotel; met wellness.

Camping Le Vedeur 7: Fond de Vedeur 1, tel. 086 21 02 09. Kleine camping, wel met 50 camperplaatsen.

Zo veel heerlijkheden

La Canette 1: Rue Alphonse-Eloy 1, tel. 086 21 26 68. Ongedwongen en sfeervol in achterafstraatje; ook logies.

Le Fou du Roy 2: Rue Comte d’Ursel 4, tel. 086 21 08 68, www.fouduroy.be, ma.-di. gesl. Stijlvol interieur/terras, originele gerechten, € 18-25.

La Ferme au Chêne / Marckloff 4: Rue Comte d’Ursel 36, tel. 086 21 10 67. Brouwerij en streekkeuken; terras.

Goede brocante en decoraties hebben Don Quichotte 1 (Rue Comte d‘Ursel 6), L‘Herbe Rouge 2 (Rue A.-Eloy 11) en Decoration Tebarts 3 (Rue A.-Eloy 15). Op ambachtelijke wijze worden de confitures, kruidenextracten en azijn van Saint-Amour 4 gefabriceerd.

De Baisers de Marche (’zoen van de Marche‘) is een dubbele macaron met een laagje crème de beurre ertussen ... Pâtisserie Remacle (Rue de Commerce 21, Marche-en-Famenne) maakt en verkoopt ze.

Overnachten, eten en drinken

Voor verwende bohemiens – Quartier Latin: Rue des Brasseurs 2, tel. 084 32 17 13, www.quartier-latin.be, 2 pk vanaf € 165 incl. ontbijt, div. arrangementen. Een op bijzondere wijze gerestaureerd jezuïetenklooster met wellnessvoorzieningen. De eetzaal straalt religieuze soberheid uit. In de wintermaanden staat op het terras een champagnechalet.

Waha E 5

Église Saint-Étienne

Beslist een omweg waard is het romaanse kerkje van Waha. De glaskunstenaar Jean-Michel Folon (1934-2005) maakte er schitterende ramen voor, die in 2004 werden geplaatst. Ze geven een bijzondere lichtval en de taferelen zijn buitengewoon indrukwekkend: rechters die hun oren dichthouden voor het verweer van Stefanus, de eenzame martelaar omgeven door stenen. Ook zijn er enkele houten beelden die worden toegeschreven aan de Meester van Waha.

Saint-Hubert E 5

Midden in de Ardense bossen ligt Saint-Hubert, de Europese hoofdstad van de jacht en de natuur. Het stadje is vernoemd naar de heilige Hubertus, de beschermheilige van de bossen, het wild en de jacht. Hij was de laatste bisschop van Maastricht en de eerste van Luik.

Basilique Saint-Hubert

Place de l‘Abbaye, 9-17/18 uur, gratis

Deze gigantische 16e-eeuwse kerk is een belangrijk bedevaartsoord. De basiliek heeft een gotisch interieur in warme tinten en er is een permanente tentoonstelling te zien over de verering van Sint-Hubertus en de bouw van de basiliek. In de kapel van de schatkamer worden verschillende reliekhouders bewaard; de overblijfselen van Sint-Hubertus zijn tijdens de Franse Revolutie verdwenen.

Fourneau Saint-Michel

Tel. 084 21 08 90, www.fourneausaintmichel.be, mrt.-nov. di.-zo. 9.30–17 uur, juli-aug. ook ma., € 5

Een openluchtmuseum met meer dan vijftig traditionele 19e- en 20e-eeuwse boerderijen, kapellen, een school en een aantal werkplaatsen. Ze zijn geografisch gerangschikt; goed te zien zijn de karakteristieke bouw- en wooncultuur van de verschillende streken, van de Haspengouw tot de Pays de Gaume. Tevens een ijzermuseum en een restaurant.

Overnachten, eten en drinken

Zes kamers anno 1667 – Ancien Hôpital: Rue de la Fontaine 23, St-Hubert, tel. 061 41 69 65, www.ancienhopital.be, 2 pk € 99-120-145 incl. ontbijt. Zes kamers op de 1e verdieping van een voormalig, vrij trendy ingericht gasthuis; goed restaurant, viergangenmenu € 35.

Traditie – Hotel 2G Saint-Hubert : Place du Marché 7, Saint-Hubert, tel. 061 61 10 93, www.hotel2g.net, 2 pk € 74. Traditionele Ardense stijl en regionale keuken voor schappelijke prijzen. Ook gastronomische weekenden, waarbij flinke porties wild op het menu staan.

Fraaie hoeve – Auberge du Prévost: Fourneau Saint-Michel, tel. 084 21 09 15, www.aubergeduprevost.com. Prachtige 18e-eeuwse hoeve. Verfijnde Franse en Belgische gerechten. Menu's € 25-32.

10Drukbezochte parel in het Ardense woud – La Roche-en-Ardenne

Kaart:
F 4

La Roche is de ’Parel van de Ardennen‘. Sinds het eind van de 19e eeuw is het stadje, dat prachtig in de vallei van de rivier de Ourthe ligt, een van de populairste bestemmingen in de Ardense wouden. Er zijn volop wandel- en kajakmogelijkheden.

Op een uitloper van de Deister, een rotsplateau, troont de ruïne van het middeleeuwse Château Féodal 1. Enkele torens bleven bewaard. Eronder zijn zelfs resten van een Romeinse burcht aangetroffen. Loop omhoog voor een prachtig uitzicht over het stadje. ’s Zomers verschijnt bijna elke avond tegen 22 uur het spook Berthe – behalve als het regent.

Ardennenoffensief

In december 1944 werd 90 % van de stad verwoest tijdens de slag om de Ardennen. Het Musée de la Bataille des Ardennes 2 is gewijd aan dit Ardennenoffensief. Ruim 120 levensgrote poppen stellen Amerikaanse, Duitse en Britse soldaten voor met hun bewapening en uitrusting. Daarnaast is er een verzameling wapens, foto’s, persoonlijke voorwerpen en uitrustingen te zien die ter plaatse gevonden werden, evenals een twintigtal militaire voertuigen.

Grijsblauw aardewerk

Bij Les Gres de La Roche 3 maken ambachtelijke pottenbakkers het karakteristieke grijsblauwe aardewerk van La Roche. Het productieproces is er live of op video te zien.

Ook wordt er Ardenner ham gemaakt, geserveerd in het eetcafé.

Bosbewoners

In het tien hectare grote Parc à Gibier 4, in het bos boven La Roche, zijn alle grote bosbewoners te zien: wilde zwijnen, herten, wolven en lynxen. Met grote speeltuin en restaurant.

Nog meer bospret

Uitleven in de bossen kan ook in het Parc Chlorophylle 3: een speelbos met een sterke educatieve noot. Er voert een wandelparcours langs uitzichttorens, informatieborden en speelobjecten.

Overigens: de Escapardenne Eisleck Trail is een nieuwe langeafstandswandeling: 104 km tussen La Roche, langs Houffalize, en Kautenbach (Luxemburg); zie ook blz. 128.

Informatie

www.la-roche-tourisme.com

Château Féodal 1: Rue du Purnalet, tel. 084 41 13 42, www.chateaudelaroche.be, juli en aug. 10-18; apr.-juni en sept.-okt. 11-17, nov.-mrt. ma.-vr. 13-16, za.-zo. en schoolva. 11-16.30 uur, € 5.

Musée de la Bataille des Ardennes 2: Rue Châmont 5, tel. 084 41 17 25, www.batarden.be, apr.-dec. wo.-zo. 10-18 uur (juli en aug. dag.). jan.-mrt. alleen za. en zo., € 6,40.

Gres de La Roche 3: Rue Rompré 28, www.gresdelaroche.be, feb..-nov. m.u.v. schoolvak. dag. 11-17 uur, € 5.

Parc à Gibier 4: Plateau de Deister 1, tel. 084 31 10 15, www.parc-gibier-laroche.be, apr.-okt. dag. 10-17, juli-aug. tot 19 uur, nov.-Pasen: za.-zo. € 5,50.

Actief

Ardenne Aventures 1: Av. du Hadja 1, tel. 084 41 19 00, www.ardenne-aventures.be, kajakken op de Ourthe, maar ook raften, mtb, paintball, paardrijden, klim- en klauterpartijen.

Paardrijden voor ervaren ruiters kan ook bij Villa Les Olivettes 2 (zie 4), 2,5 uur voor € 35.

Parc Chlorophylle 3: Rue des Chasseurs Ardennais 60, Dochamps-Manhay, tel. 084 37 87 74, www.parcchlorophylle.com, juli-aug. 10-18, rest van het jaar 10-17 uur, 15 nov.-15-mrt. gesl., € 7. Met brasserie en souvenirwinkel.

Slapen als een (rots)blok

Hotel les Genets 1: Corniche de Deister 2, tel. 084 41 18 77, www.lesgenetshotel.com, 2 pk € 95. Hotel-restaurant op een heuvel met uitzicht op de vallei en het stadje; met tuinterras.

Hotel Le Chalet 2: Rue du Chalet 61, tel. 084 41 24 13, www.lechaletlaroche.com, 2 pk € 80-106. Traditioneel, huiselijk hotel met een zweem romantiek en met streekrestaurant 2.

Floreal La Roche-en-Ardenne 3: Avenue De Villez 6, tel. 084 21 94 11, www.florealclub.be, 2 pk vanaf € 90. Karakteristiek pand met appartementencomplex; minigolf, verwarmd buitenzwembad, tennis- en bowlingbaan.

Villa Les Olivettes 4: Chemin de Soeret 12, tel. 084 41 16 52, www.lesolivettes.be, 2 pk € 60-80. B&B, ook kamers met 5-10 bedden (eigen slaapzak) en gedeelde badkamer , € 12 p.p. Charmante villa op de rotsen aan de rand van het bos, bij het centrum, ruitertochten voor ervaren ruiters mogelijk. Op verzoek table d‘hôte.

Overigens: begin juni vindt Les Boucles Ardennaisees plaats: 10 km, halve marathon en 35 km, geklasseerd als natuurloop door bossen en landerijen; www.marathonnature.be.

Hôtel Moulin de la Strument 5: Petite Strument 62, tel. 084 41 13 80, www.strument.com, 2 pk € 85. Klein en comfortabel hotel met camping en restaurant aan de rivier.

Hostellerie La Claire Fontaine 64: Rue Vecpré 64 (Rte de Hotton), tel. 084 41 24 70, www.clairefontaine.be, € 78-150. Gebouw van rond 1930, in stijl verbouwd, omgeven door een mooie tuin. Kamers in vier luxeklassen, uitstekende keuken 4, hp € 32 p.p. extra.

Camping de l’Ourthe 8: Rue des Echavées, tel. 084 41 14 59, www.campingdelourthe.be, standplaats € 6, p.p. € 2. Bosrijk domein op de oever van de Ourthe. Activiteiten voor kinderen.

Overdaad aan lekkernijen

In het centrum van het inmiddels autovrije La Roche vindt u diverse restaurants, zoals aan de Rue du Pont (Brasserie Ardennaise 1) en de Rue de L‘Église (L‘Espadon 3). Een winkel propvol Ardens bier is La Cave du Vénitien 1. Ga voor uitstekende patés naar Boucherie Bosquée 2.

Redu D 5

Het kleine Redu heeft zelf amper 500 inwoners maar trekt tegenwoordig jaarlijks ruim 300.000 bezoekers. Het geniet internationale bekendheid als boekendorp (Village de Livre). In navolging van Hay-on-Wye in Wales, waar een soortgelijk boekendorp was ontstaan, werd er in 1984 een eerste Fête Annuelle du Livre georganiseerd, dat nu jaarlijks tijdens het paasweekend plaatsvindt. Sindsdien zijn er veel boekwinkels, veelal antiquariaten en tweedehandsboekhandels, gevestigd. U vindt er ook een atelier waar op de oude wijze papier wordt vervaardigd, een werkplaats voor gravures, een boekbinderij en kunstgaleries.

Euro Space Center

Rue Devant les Hêtres 1, Transinne, tel. 032 61 65 64 65, www.eurospacecenter.be, apr.-okt. di.-zo., juli-aug. dag. 10-17, nov.-mrt. za.-zo. 10-16 uur, € 11

Kruip in de huid van een astronaut en maak een realistische ‘ruimtewandeling’, ontdek het nagebouwde Internationale Ruimtestation en de Space Shuttle. U vindt er ook een openluchtparcours met een tentoonstelling van raketten, een speeltuin en een restaurant.

De meeste boekhandels zijn alleen in het weekend geopend. Er zijn voornamelijk boeken in het Frans, maar sommige winkels verkopen ook Nederlands- en Engelstalige boeken, zoals De Eglantier.

Overnachten, eten en drinken

Met een boek in bed – Le Fournil: Place de l’Esro 58, tel. 061 65 56 32, www.le-fournil.be, 1 pk € 65, 2 pk € 95. Comfortabel en gezellig klein hotel midden in het boekendorp, met populair café en restaurant. Grote, mooie Franse wijnkaart.

Zoet rond de klok – Au Clocher: Rue de Saint Hubert 17, Redu, tel. 061 65 52 25, ma. gesl., sept.-juni ook di. Tearoom / restaurant tussen de boekwinkeltjes. Heerlijke huisgemaakte zoetigheden.

Sport

Mountainbikeverhuur: Ardenne Evasion, Rue de la Supinette 44, Arville, tel. 0495 46 73 52.

Kajakken, paardrijden: Camping Pont de Berguème, Berguème 9, Tenneville (ten noordoosten van Saint-Hubert), tel. 084 45 62 31, www.pontbergueme.be

Langlaufen: Maison de Ski, Rue Grande 94b, Champlon, tel. 084 45 54 26.

Winkelen

Framboiseraie: Rue de Daverdisse 66, tel. 0498 26 98 71, www.framboiseraiederedu.eu. Zelf frambozen plukken, een winkel met regionale producten en een kleine keuken (crêpes en salades).

Informatie

www.haute-lesse-tourisme.be

Het dichtstbijzijnde treinstation is Libramont. Van daaruit rijden bussen naar Saint-Hubert en het Euro Space Center, ook naar Redu (3 x per dag, maar niet in het weekend).

Libramont E 6

Musée des Celtes

Place Communale 1, Libramont, tel. 061 22 49 76, www.museedesceltes.be, half jan.-eind dec. di.-vr. 9.30-17; zon- en feestdagen 14-18 uur, juli-aug. ook ma. en za. 9.30-17 uur, € 4

Aan de hand van allerlei voorwerpen die de Kelten vervaardigden, zoals ijzeren wapens, bronzen voorwerpen, vazen en juwelen, kunt u zich een beeld vormen van dit ontwikkelde volk dat ooit heer en meester van de Ardennen was.

11AB van het Belgische bier – van Achouffe tot Bellevaux

Kaart:
F 4 en G 2

Bier is de populairste drank van België en verspreid over het land zijn er dan ook heel wat brouwerijen. Gerst, water, hop en gist zijn de basisbestanddelen. De smaak varieert sterk, afhankelijk van de gisting, graansoort, regio, brouwer en het alcoholpercentage.

Karel V wilde op reizen door zijn rijk alleen overnachten in plaatsen waar ook een brouwerij was. Dat was niet omdat hij zo‘n kroegloper was, maar omdat het water dat aan het bierbrouwen te pas kwam werd gekookt, waardoor de welig tierende ziektekiemen in het onbehandelde water werden gedood.

Zuiver bronwater

In Achouffe kunt u kennismaken met de kunst van het brouwen van La Chouffe en McChouffe, niet-gefilterde en niet-gepasteuriseerde bieren op basis van bronwater. Alleen in de winter wordt de N‘Ice Chouffe gebrouwen. Kabouter Marcel is sinds de start in 1982 van de microbrouwerij het boegbeeld van La Chouffe. Ook na de fusie met Duvel-Moorgat.

Bier en kabouters

Tijdens een rondleiding hoort u alles over de geschiedenis van de brouwerij. Er is ook een winkel met behalve bier ook volop gadgets, tot tuinkabouters aan toe. In de gezellige taveerne, met terras aan de straat, wordt bier getapt en kunnen bier- en wildspecialiteiten worden gegeten. Op de Achouffewebsite staan recepten met Achouffebieren. De bottelarij is in Fontenaille.

Halverwege

Grofweg halverwege Achouffe en Bellevaux staat de bijzondere 12e-eeuwse kerk van Beho, gewijd aan de heilige Petrus. De kerk heeft een verrassend bontgekleurd rococo-interieur.

Overigens: wandelingen bij Achouffe voeren door de valleien van Martin Moulin en des Fees, onder meer langs beverdammen en door de dorpen Mont en Wilogne; 4-10 km.

Rond Houffalize liggen zes mountainbikeroutes van 18-40 km.

Van blond tot zwart

Erg mooi ligt de brouwerij van Bellevaux, net buiten het dorp op een heuvel. Het is een kleinschalig bedrijf. De Nederlandse brouwmeester Schuwer verruilde zijn apothekersgoed voor hop en kruiden. De locatie is een 19e-eeuwse boerderij, met eigen bron. Glimmende koperen ketels stralen de bezoeker tegemoet. Alleen ter plaatse en bij horeca direct in de omgeving is Bellevauxbier verkrijgbaar. De Blanche is een fris zomerbier, Black een winterse specialiteit. Het hele jaar wordt Blonde gebrouwen, met een klein bittertje, en ook de cleane, ronde Brune – zelfs verstokte wijndrinkers versmaden die niet.

In de sfeervolle schuur en op het terras van Bellevaux worden bier, een kleine kaart en dagmenu geserveerd. Proef er forel uit Ondeval (Waimes) of een smakelijk Bellevauxkaasje. In het winkeltje kunnen behalve bier en fijne – kleine – bierglazen, streekproducten worden gekocht. De brouwersvrouw heeft veel waardevolle tips over de streek.

Overigens: rond Bellevaux en door de Warchevallei zijn vier wandelingen uitgezet. Een beschrijving daarvan krijgt u op verzoek ter plaatse en is ook te downloaden van de brouwerijwebsite. De routes zijn naar de vier biersoorten genoemd: Blanche (1,5 km), Brune (6 km), Blonde (7 km) en Black (10 km).

Informatie

Brasserie d‘Achouffe: Rue du Village 32, Wibrin-Achouffe, tel. 061 23 04 44, reserveren rondl. 0496 52 35 29, www.achouffe.be; rondl. reserveren, € 5, za.-zo. € 7,50 –incl. bezoek aan de brouwerij, proeverij, een souvenirglas en een gefrankeerde briefkaart. Taveerne in het laagseizoen di.-wo. gesl.

Brasserie de Bellevaux: Bellevaux 5, tel. 080 88 15 40, www.brasseriedebellevaux.be, za.-zo. 11-18 uur, half juli-aug. wo.-zo., rondl. za.-zo. 16 uur, € 6 incl. twee proefglazen.

Verhuur mountainbikes: HouffaBike, tel. 0474 5256 95, www.houffa-bike.com, di.-vr. 13.30-18.30, za. 9-18.30 uur, zo. 10 min. rond 9, 13 en 17 uur, juli-aug. dag. 10-18.30 uur.

Overnachten

In Achouffe zijn overnachtingsmogelijkheden. Oostelijk van Houffalize beheren Annie en Wim Janssen Le Coq d‘Or (Cetturu 44,Tavigny, tel. 061 32 95 00, www.lecoqdor.net, € 50) een keurig B&B met veel ruimte; gasten kunnen ook voor een prima diner aanschuiven. Een tree luxer is Hotel La Truite d‘Argent, Cetturu 1, Tavigny, tel. 061 21 99 96, www.la-truite.com, € 89-115. Slowfood en wereldkeuken.

In de omgeving van Bellevaux beslist een aanrader is het Hôtel des Bains, Haelen 2, Robertville, tel. 080 67 95 71, www.hoteldesbains.be, 2 pk vanaf € 130. Charmant hotel aan het meer, met wellnessfaciliteiten, parkachtige tuin en uitstekende keuken.

La Trouvaille: Route de Grosbois 7, Waimes/Thirimont, tel. 080 67 86 42, www.latrouvaille.org, 2 pk € 85, driegangendiner € 32,50, ma.-za. dagschotel € 17,50. Karaktervolle chambre d‘hôte, oostelijk van Bellevaux; met serre, openhaard en vleugel.

Bastenaken (Bastogne) F 5

Bastenaken (15.125 inw.) is de stad waar de Amerikaanse bevelhebber McAuliffe in december 1944 tijdens het Ardennenoffensief de Duitse eis tot overgave afdeed met een gedecideerd Nuts! (’knettergek‘). Tal van monumenten in en rond de stad herinneren aan de prijs die voor de vrijheid betaald moest worden. Alleen al onder de Amerikanen vielen er 76.890 doden, bij de Duitsers 81.834. Op de Place McAuliffe staan een standbeeld van de beroemde generaal en een tank.

Bastogne War Museum

Colline du Mardasson 5, tel. 061 21 02 20, www.bastognewarmuseum.be, di.-zo. 10-18, juli-aug. tot 19 uur, schoolvak. ook ma., € 12, incl. audioguide (ook Nederlandstalig)

In 2014 is dit nieuwe complex – buiten de stad – geopend. U hoort persoonlijke verhalen van vier personages: een Amerikaanse korporaal van de luchtmacht, een Duitse luitenant, een Belgische schooljuffrouw en een schooljongen. Ze worden gevolgd in drie periodes: de vooroorlogse jaren, de invasie van mei 1940 tot aan september 1944 en de Slag om de Ardennen tot aan de bevrijding. U bent getuige van diverse scènes en er zijn originele documenten, wapens en gebruiksvoorwerpen. Naast het museum staat het Mémorial du Mardasson (foto blz. 9), een enorm stervormig monument, als eerbetoon aan de gesneuvelde Amerikaanse soldaten.

Musée en Piconrue

Place en Piconrue 2, tel. 061 21 56 14, www.piconrue.be, di.-zo. 10-18 uur, € 4

Museum over de tradities en volksrituelen in de Ardennen.

Église Saint-Pierre

De 13e-eeuwse kerk met een romaanse toren, doopvont en het schip zijn gotisch. Erachter staat een restant van de 16e-eeuwse stadsmuur, de Trierse Poort.

Animalaine

Bizory 5, www.animalaine.com, apr.-sept. ma.-di. en do.-vr. 9.30-16.30, za.-zo. 11-18 uur, € 5

Een ’levend‘ museum, gewijd aan wolnijverheid – met 25 soorten woldragende dieren – en het leven rond 1900. Tevens verkoop van streekproducten.

Ferme des Bisons

Recogne, t.n.v. Bastogne, tel. 061 21 21 15, www.fermedesbisons.be

Tochtjes in een huifkar, bizons bekijken, allemaal in het thema Wild West. Met slaap- en laafmogelijkheden.

Overnachten, eten en drinken

Art nouveau – Hôtel Collin: Place McAuliffe 8-9, tel. 061 21 43 58, www.hotel-collin.com, 2 pk € 90. Comfortabel hotel in het centrum. Het art-nouveaurestaurant serveert wild en seizoensproducten.

Vlak bij de Grote Markt– Hôtel du Sud: Route de Marche 39, tel. 061 21 11 14, www.hotel-du-sud.be, 2 pk € 63-85. Driesterrenhotel in het centrum.

Goed familiehotel– Best Western Melba Hotel: Avenue Mathieu 49, tel. 061 21 77 78, www.hotel-melba.eu, 2 pk vanaf € 95. Familiehotel met 50 ruime kamers, ook geschakelde; eigen parkeerplaats.

Streetcar named Léo – Le Wagon Léo: Rue du Vivier 4-6, tel. 061 21 14 41, www.wagon-leo.com. Origineel restaurant in een oude Brusselse tramwagon (1946). Hoofdschotels rond € 20; ook wild en mosselen. Op de Place McAuliffe is volop keuze in café-restaurants.

Winkelen

Markt: za.-ochtend om de 14 dagen.

Entre ville et campagne - Anerie: Av. de la Gare 15. Schoonheids- en verzorgingsproducten o.b.v. ezelinnenmelk.

Semois en Pays de Gaume

Arlon G 7

Arlon (of: Aarlen, Arel; 28.300 inw.), een van de oudste steden van België, is de hoofdstad van de Belgische provincie Luxemburg en ligt aan de grens met het Groothertogdom Luxemburg. Arlon was oorspronkelijk een Keltisch dorp en werd later door de Romeinen gekoloniseerd. In de straatjes van het historische centrum zijn nog enkele overblijfselen uit deze tijd te zien.

Musée Archéologique

Rue des Martyrs 13, tel. 063 21 28 49, www.ial.be, di.-za. 9-12 en 13-17.30, apr.-sept. ook zo. 13.30-17.30 uur, € 4

Dit museum herbergt de belangrijkste Gallo-Romeinse collectie van België. Er is een schitterende beeldengalerij uit de 3e eeuw n.Chr., afkomstig uit de omgeving van Arlon. Op het mausoleum van Vervicius zijn levendige scènes uit de Trojaanse oorlog afgebeeld. Een andere afdeling is gewijd aan de Frankische Merovingenperiode. In Nederlandse informatie wordt helaas nog heel beperkt voorzien.

Musée Gaspar

Rue des Martyrs 16, tel. 063 60 06 54, tijden en prijzen als Musée Archéologique

Schuin tegenover het archeologisch museum staat het voormalige woonhuis van de gebroeders Gaspar. In het mooie bourgeoisiekader van begin 20e eeuw ziet u er bronzen beelden van dieren, gemaakt door beeldhouwer Jean Gaspar (1861-1931), werk van fotograaf/verzamelaar Charles Gaspar (1871-1930) en van Jef Lambeaux. Tevens bevat het museum bijzondere kunststukken als een 16e-eeuws Antwerps passieretabel en bijzondere houten heiligenbeelden – afkomstig uit kerken uit de buurt.

Pays de Gaume

De Gaumestreek wordt ook wel Belgisch Lotharingen genoemd. Veel verwantschap is er met het Franse Lotharingen, dat zich in 1659 van de Zuidelijke Nederlanden afscheidde. Het landschap is glooiend, met drie opeenvolgende hoogvlaktes in oostwestrichting. Dat levert een zacht microklimaat op.

De mergelhoudende bodem maakt het extra aantrekkelijk voor wijnbouw, die hier op beperkte schaal plaatsvindt.

Vooral rond Tintigny liggen zogenaamde mardelles: terreinverzinkingen in de mergel. Tot de Gaume behoren Chiny, Etalle, Florenville, Habay, Meix-devant-Virton, Musson, Rouvroy, Saint-Léger, Tintigny en Virton.

Romeinse resten

Rue des Thermes Romains

Overblijfselen van een zeer oude basiliek en resten van Romeinse baden.

12Veni, vidi – Romeinen in de Pays de Gaume

Kaart:
E 6-7 / F 6-7

’Tot het meest dappere volk behoren de Belgae. Omdat zij het verst verwijderd zijn van het Romeinse Rijk en zijn moderne samenleving. Omdat de handelaren er zelden of nooit komen. Omdat ze zachtheid aanzien voor verweking.‘

En zo ging Julius Caesar nog even door met zijn aanprijzing van de dappere Belgen. Hij vond ze vooral in de Pays de Gaume.

De Pays de Gaume lag aan de Romeinse weg tussen Reims en Trier. Dat maakte het een strategisch gebied. Daarnaast maakte de ijzerertshoudende bodem de streek interessant voor de Romeinen. In het gebied zijn nog diverse tumuli te zien. De ijzersmelterijen waren tot halverwege de 19e eeuw in gebruik.

Romeinse villa

Mageroy is wat rest van de Romeinse nederzetting Maceriae. Een kilometer ten zuiden van Habay-la-Vieille ligt de archeologische opgraving van de villa van Mageroy. De blootgelegde resten duiden op een Romeinse villa die hier de eerste drie eeuwen van onze jaartelling floreerde en die een bebouwd oppervlak van 3 hectare besloeg. Bezoekers zien er de binnenplaats met put; vooral dankzij gidsen komt u meer te weten over de baden, verwarming, versieringen en hoe het leven er destijds uitzag.

Fortificatie

Tussen Etalle en Virton, aan een zijweg bij Buzenol-Montauban, zijn de resten van een Romeinse versterking aangetroffen. Die zijn deels nog in de openlucht te herkennen – u loopt er vanaf de weg in ongeveer tien minuten omhoog naartoe. Enkele reliëfs zijn geplaatst in het Musée Lapidaire, een etalage-achtig complex dat altijd en vrij te bezichtigen is. Sommige brokstukken vertonen reliëfs. Op dit terrein werd in 1958 het beroemde fragment van de Gallische maaimachine gevonden. Het duikt in veel historische geschriften op; het origineel bevindt zich in het museum van Virton. Aan de doorgaande weg staan de resten van een 17e-eeuwse staal-smelterij. Uit de grond borrelt sterk kalk- en ijzerhoudend water omhoog.

Opgravingen zijn ook verderop verricht in het zuidelijker gelegen dal van de Eau Rouge (Rode Beek). De Tranchée is een natuurlijke wal, hier over een lengte van een kilometer, die als versterking werd gebruikt.

De maaimachine

Aan de Romeinse weg van Reims naar Trier kreeg ook Vertunum (het latere Virton) betekenis. Het Musée Gaumais van Virton heeft een mooie verzameling Romeinse en Keltische vondsten uit de directe omgeving. Een van de topstukken is hier het originele, 2e-eeuwse reliëf van La Moissonneuse des Trévires, de maaimachine van de Treveren. Ook zijn er vondsten uit de ijzertijd en van de Merovingers, waaronder prachtige sieraden. Het museum is ook zeer de moeite waard vanwege de schilderkunst (zie blz. 110).

Overigens: alleen al vanwege hun klinkende namen lokken de bieren van de ambachtelijke brouwerij Millevertus: La Douce Vertus, La Bella Mère, en dan zijn er ook nog de kruidige Safranaise en Amarante. Oordelen kan alleen door te proeven. De brouwerij staat in Breuvanne, bij Tintigny.

Romeinse heirbaan

Ook Florenville lag aan de Romeinse heirbaan en hield daar resten aan over. Ga voor de belangwekkendste Romeinse vondsten naar het archeologisch museum van Arlon (zie blz. 103).

Informatie

Site ARC-HAB Mageroy: Rue de Mageroy, Habay-la-Vieille, di.-za. 9-18 uur, zo.-ma. 10-16.30 uur, € 2, tel. 063 75 85 44, www.mageroy.be.

Parc archéologique / Musée Lapidaire de Montauban: Rue de Montauban, Buzenol.

Musée Gaumais, Virton, zie blz. 110

Overnachten, eten en drinken

Château de Latour: Latour-Virton (oostelijk van Virton), tel. 063 57 83 52, www.chateaudelatour.be, 2 pk € 83, hp 2 pers. € 160. Slapen in een charmant middeleeuws kasteel, weg van de bewoonde wereld.

Auberge de la Grappe d‘Or: Rue de l‘Ermitage 18, Torgny, tel. 063 57 70 56, www.lagrappedor.com, 2 pk € 140-160, div. arrangementen. Restaurant wo.-zo., juni-sept. voor lunch en diner, okt.-mei weekdagen ‘s avonds, za.-zo. ook lunch, menu's € 32-97. Voor een schitterend diner en uitstekende wijn, dus logeren is dan wel zo praktisch.

L‘Empreinte du Temps: Rue de l‘Escofiette 12, Torgny, tel. 063 60 81 80, www.lempreintedutemps.be, 2 pk € 95-120, suite € 220, dagmenu‘s € 22-26. U vindt er een sfeervolle combinatie van rustiek en modern, zowel in het hotel als in het restaurant (ma.-di. gesl.).

Hotel-restaurant Fin Bec: Rue de Virton 43, Meix-devant-Virton, tel. 063 57 74 39, www.finbec.be, 2 pk € 60, ontbijt € 8,50, hp 2 pers. € 90. Familiebedrijf, eenvoudig uitgeruste kamers, het hotel is omgeven door groen, met openluchtzwembad en tennisbaan. Het restaurant oogt gedateerd, maar de keuken is uitstekend.

Zie voor logies ook Virton en Habay.

Maitrank

Al sinds de oudheid is het plantje lievevrouwebedstro bekend en – medicinaal – gebruikt. In de omgeving van Arlon wordt er een aperitief van gebrouwen, de Maitrank. Takjes lievevrouwebedstro worden een paar weken geweekt in witte wijn. Er zijn ook variaties waarbij appelwijn de basis vormt. Het plantje groeit in bossen, onder gebladerte. Het tiert welig maar springt zelden in het oog. Vroeger werd het ook als matras- en kussenvulling gebruikt, het zou slechte geesten op afstand houden, de spijsvertering bevorderen en migraine en slapeloosheid bestrijden.

Romeinse toren

Grand Place

De toren is gebouwd rond 300 n.Chr., toen de bewoners stadsmuren rond de heuvel bouwden om zich tegen de Germanen te beschermen.

Église St-Donat

Square Elisabeth

De heuvel La Knipchen, die 450 m hoog is, biedt een mooi uitzicht op de stad. Rond de kerk liggen de oudste – hier en daar wat vervallen – straatjes van de stad. De kerk dateert van 1807, de Fransen brachten versterkingen aan. Tot de kerkschat behoren relieken van het Heilig Kruis, van Sint-Bernardus en Sint-Donatus.

Église St-Martin

Square Albert 1er

De neogotische kerk werd tussen 1907 en 1914 gebouwd op verzoek van koning Leopold II, die in de twee uiteinden van zijn land een fraai bouwwerk wilde (de zusterkerk staat in Oostende). De toren is maar liefst 97 m hoog en de kerk heeft een bijzonder fraai roosvenster.

Het gehucht Han ten oosten van Tintigny heeft een leuke – overdekte – vrijdagavondmarkt, van 17-20 uur (www.halledehan.be). Het is een uitgelezen plek om streekproducten te leren kennen, te proeven, te kopen. Doorgaans zijn er ook verkopers van producten uit verre (Franse) streken, met wijn, truffels, zout, kaas; het aanbod is elke week anders, maar een Pâté Gaumais, Rullesbier of Maitrank is er altijd te krijgen.

Sport

Indoorklimmen: Centre l’Escale, Avenue de Mersch 20, tel. 063 57 27 57, www.lescalearlon.be.

Winkelen

Vlooienmarkt: mrt.-dec. 1e zo. van de maand 8-19 uur, in het vieux quartier (oude stad).

Markt: do.-ochtend.

Overnachten, eten en drinken

Rust bij grootmoeder – Hostellerie du Peiffeschof: Chemin du Pfeiffeschof, tel. 063 41 00 50, www.peiffeschof.be, 2 pk € 98-146, ontbijt €12. Mooi driesterrenhotel, onderdeel van de Relais de Silence-keten van Wallonië. Grootmoeders keuken tot hedendaagse culinaire creaties sieren de menukaart. Mooie lunchformule, tweegangen keuzemenu € 25.

Water loopt u in de mond – L‘Eau à la Bouche: Route de Luxembourg 317, tel. 063 23 37 05, www.restaurant-leaualabouche.be. Klassieke, stijlvolle Franse keuken. Tweegangenmenu € 26, hoofdgerechten à la carte € 16-30.

Zoete verleiding – Maison Knopes: Grand Place 24, tel. 063 22 74 07, zo.-ochtend en ma. gesl. Heerlijke koffie, taart en andere lekkernijen.

Habay-la-Neuve F 7

Dit leuke stadje was in de 18e eeuw een belangrijk centrum van ijzersmederijen. Het heeft een mooi park. In de omgeving bevinden zich veel vijvers en enkele romantische kastelen, zoals het kasteel van Pont d’Oye, nu hotel-restaurant.

Een legendarische bewoonster was de markiezin Louise de Lambertye van Pont d'Oye. In haar tijd gloreerde Pont d‘Oye als het kasteel van Versailles. Er waren enorme recepties en waterspelen op de vijver. Mogelijk kreeg zij ook bezoek van Voltaire. In elk geval gaf de markiezin aanleiding tot een reeks verhalen van diverse schrijvers. Daaronder was ook Pierre Nothomb, die het kasteel bezat van 1932 tot zijn dood in 1966. Zijn bibliotheek is daar behouden gebleven. Geregeld zijn er lezingen, concerten en theatervoorstellingen, waarmee het kasteel zich als Centre de Rencontre etaleert. Groots is het Festival des Arts in mei.

Parc Naturel Haute-Sûre

Forêt d‘Anlier

www.foret-anlier-tourisme.be

www.parcnaturel.be

Ten noorden van Habay ligt het ongerepte woud van Anlier, dat aansluit op het Luxemburgse natuurpark van de Haute-Sûre. Mooie wandelingen starten al direct in Habay-la-Neuve, zoals de Balade de Mageroy (8 km).

Het Circuit des Légendes verbindt Belgische en Luxemburgse plaatsen; zie beschrijvingen en legendes op de websites.

Overnachten, eten en drinken

Intiem kasteelverblijf – Château de Pont d‘Oye: Rue du Pont d‘Oye 1, Habay, tel. 063 42 01 30, www.chateaudupontdoye.be, € 75-145-175, ontbijt € 12, table d‘hôtes € 29-37-45 resp. 2, 3 en 4 gangen. Achttien sfeervolle, authentieke kamers, uitstekende table d‘hôte, geserveerd in een stijlvolle kamer met openhaard. Ook heerlijke leesruimtes en een omringend park. Geregeld vinden er culturele evenementen plaats.

13Bid en brouw – de abij van Orval

Kaart:
E 7

Een diep en rotsvast geloof bracht rond 1070 een groep Italiaanse monniken ertoe zich ver van huis, in een verlaten, klamme streek te vestigen. Later waren de kloosterlingen van Orval lid van de cisterciënzenorde, in navolging van Bernardus van Clairvaux.

In 1723 was de abdij van Orval een van de grootste van het rijk en woonden er 130 monniken. Revolutionaire Franse troepen vernielden het complex in 1793; kort daarna werd de gemeenschap opgeheven. Orval bleef in puin achter.

Nieuw begin

In 1926 kwamen de cisterciënzen terug om de glorie van het oude Orval te herstellen. Een nieuwe abdij werd gebouwd, in romaanse stijl. De schitterende okergele steensoort, de pierre franc, geeft het een bijzondere uitstraling. In 1931 werd de brouwerij van Orval opgericht om de heropbouw te financieren. Op de abdij woont en werkt thans een twintigtal monniken.

Gouden vallei

De Val d‘Or begon haar geschiedenis met een mooie legende. Gravin Mathilde van Toscane verloor in een bron haar trouwring, kort na de dood van haar echtgenoot, Godfried met de Baard. Ze was vervuld van verdriet en plengde vele tranen bij de bron. Op een dag dook er een forel op met in zijn bek de ring, die hij in de handen van de gravin legde. Daarop zou Mathilde hebben uitgeroepen: ‘Ceci est un val d‘or!‘

Val d‘Or werd vervolgens Orval. Op het wapen van de abdij en op het etiket van het trappistenbier wordt naar de legende verwezen.

Kruidentuin

Begin uw bezoek met het bijwonen van de audiovisuele presentatie, vlak na de ingang. Dan komt u in de tuin met geneeskrachtige planten. U ziet in een afzonderlijk gebouw een 18e-eeuwse apotheek, zoals broeder Antoine Perrin die leidde: met gereedschap en keramische opslagvaten.

Broederzang en sierengelen

In de gewelfkelders maakt allereerst de oude bouwstructuur indruk; op de architectuur wordt met maquettes verder ingegaan. Middeleeuwse structuren en moderne toevoegingen worden door barokke engeltjes samengebracht. Hoor en lees er over de ideeën van de 12e-eeuwse monniken om de akoestiek optimaal te krijgen.

Staal en kunst

De museumcollecties zijn daarnaast gericht op religieuze kloosterkunst en de ijzer- en staalverwerking van de streek: kunstsmeedwerk, gietijzeren keukengerei en haardplaten.

Overigens: Villers-devant-Orval is een goed startpunt voor – grensoverschrijdende – wandelingen.

Waar Abraham het bier brouwt

In het enige gebouw dat nog van de vroegere abdij overbleef, is een tentoonstelling ingericht over het bierbrouwen, de Communs Abraham. Het bier bevat bronwater, lentegerst, diverse hopvariëteiten en kandijsuiker. In de ketels ondergaat het bier een hoge gisting; gebotteld gist het nog enkele weken na. In de abdijwinkel gaan de befaamde kogelflesjes als zoete broodjes over de toonbank. Een lichte variant op de klassieker is de Orval Vert en Petit Orval. Ook orvalkaas – naar oude traditie geproduceerd – en een ruime selectie religieus getinte boeken en kaarten horen bij het winkelassortiment.

Gebed

Wie de liturgische diensten wil bijwonen, dient zich tien minuten voor aanvang te melden aan de ingang van het monasterium. Dat zijn de metten om 5 uur, het lof om 7.30 uur, het middaggebed om 12 uur (zaterdag 11.30 uur), de vespers en eucharistie om 17.30 uur, het avondgebed om 20 uur en op zondag is er een eucharistieviering om 10 uur.

Informatie

Abbaye Notre Dame d‘Orval: Route d‘Orval 1, Villers-devant-Orval, tel. 061 31 10 60, www.orval.be, nov.-feb. 10.30-17.30, juni-sept. 9.30-18.30, rest van het jaar tot 18 uur, € 6; openbare rondl. juli-aug. dag., sept. alleen zo., Nederlands 14, 15, 16 en 17 uur, Frans 13.30, 14.30, 15.30, 16.30 en 17.30 uur.

Groen slapen en groen bier

Domaine du Vieux Château: Place du Moulin 7, Villers-devant-Orval, tel. 061 32 02 71, 2 pk € 55-60. Landelijk adresje omgeven door park met vijver en rivier; eenvoudige kamers, met restaurant.

À l‘Ange Gardien: Route d‘Orval 3, Villers-devant-Orval, tel. 061 31 18 86, www.alangegardien.be, 11.30-20, juli-aug. 10-21 uur. Volledige kaart met orvalbier en-kaas, Orval Vert van het vat.

Virton F 7

Het oude Vertunum werd in de 4e eeuw door de barbaren zo grondig verwoest dat de stad een paar kilometer verderop moest worden herbouwd: daar ligt het huidig Virton (11.230 inw.). Ook die plek was veelvuldig strijdtoneel. Nu is het een vriendelijk plaatsje, het levendigste van de omgeving.

Musée Gaumais

Rue d'Arlon 38-40, tel. 063 57 03 15, www.musees-gaumais.be, apr.-nov. dag. 9.30-12 en 14-18 uur, € 3

In een 17e-eeuws recolettenklooster met moderne aanbouw is behalve een mooie archeologische collectie (zie blz. 105) veel aandacht voor streekambachten en kunstenaars. U ziet smeedwerk, zoals haardplaten, en een schilderijencollectie. Vertegenwoordigd zijn de 19e- en 20e-eeuwse landschapsschilders Nestor Outer, Albert Raty, Camille Barthélemy en Marie Howet. Bijzonder is ook de porseleincollectie die te danken is aan de 18e- en 19e-eeuwse keramiekfabrieken in de regio, waaronder Boch.

Torgny ligt praktisch op de Franse grens. Het is een mooi dorp met veel huizen in gele zandsteen. Ga even een paar kilometer Frankrijk in, naar Montmédy, een hooggelegen, imposante vestingstad. Bouwmeester Vauban droeg zijn steentje bij. Een wandeling voert over de remparts. Ook leuk voor kinderen omdat er enig klim- en klauterwerk bij komt kijken. Rijd via een mooi lusje terug langs Avioth, met een bijzondere bedevaartskerk.

Clos de Gaume

Rue de l‘Ermitage 10, Torgny

Wijnboer De Laet is een Antwerpenaar die zich geheel op zijn domein heeft gestort. De auxerrois en chardonnay doen het hier uitstekend. Het proefterras van L‘Espinette grenst aan de wijnstokken. Andere wijndomeinen in Torgny zijn Poirier du Loup en Clos de Fouchères.

Overnachten, eten en drinken

Klein maar fijn – La Venerie : Au-dessus de Rabais 210, Virton-Rabais, tel. 063 57 70 84, www.la-venerie.com, 2 pk € 74, ontbijt € 7, hp 2 pers. € 132-138. Klein, verzorgd hotel, goede streekkeuken.

Chiny F 7

Aan de rand van een prachtig woud ligt het kleine Chiny (5000 inw.), aan een meander van de Semois. Hier regeerden in de middeleeuwen de graven van Chiny. Van hun kasteel bleven nog slechts ruïnes over.

Overnachten, eten en drinken

Sereen en luxe – Hostellerie du Prieuré de Conques: Rue de Conques 2, Ste-Cécile Herbeumont / Florenville, tel. 061 41 14 17, www.conques.be, 2 pk € 134-164 incl. ontbijtbuffet, menu‘s € 39-49-62. Dit voormalig kloostercomplex heeft een prachtige ligging in het groen en aan wandelroutes; zeer goede seizoens- en streekkeuken, uitgebreide Franse wijnkaart.

Bouillon D 6

Middeleeuwse stad van de beroemde kruisvaarder (14, blz. 111). Maar Bouillon (5400 inw.) is ook een mooie basis aan de Semois om de omgeving te verkennen.

14Terug naar de kruistochten – ridders en roofvogels in Bouillon

Kaart: | D 6
Vervoer: | Bus vanuit Libramont of Paliseul

Robuust torent de middeleeuwse burcht boven Bouillon uit, aan een meander van de Semois. Het stadje schreef een dik hoofdstuk in de geschiedenisboeken.

Die geschiedenis is onafscheidelijk verbonden met Godfried van Bouillon, de roemruchte kruisridder. Dat hij het graf van Christus van het juk van de ongelovigen wilde verlossen, zou terugvoeren op een spirituele gebeurtenis tijdens Godfrieds jeugd; hij groeide van een zwakke jongen uit tot een sterke man.

Baard, bult en kruis

De burcht wordt in het Verdrag van Verdun in 843 al genoemd. Rond 1050 herbouwde Godfried II, bijgenaamd Met de Baard, de vesting. Via Godfried III (Met de Bult) ging het erfgoed over op neef Godfried IV; die verkocht het kasteel aan de prinsbisschoppen van Luik om met de opbrengst een expeditie naar Jeruzalem te financieren. Daar werd Godfried in 1099 tot koning van Jeruzalem geslagen vanwege zijn heldhaftige gedrag. De kroon weigerde hij evenwel (’als Christus hier een doornenkroon droeg, zal ik er geen gouden kroon dragen‘).

Kapel werd kazerne

In 1521 liet keizer Karel V de burcht vrijwel volledig platleggen; dertig jaar later begon de herbouw. Later voegden Vauban en bouwmeesters onder koning Willem I substantiële delen toe, maar het hield een overwegend middeleeuws uiterlijk, met kolossale en uit de rotsen gehouwen muren. Helaas heeft Willem I de slottoren en de kapel afgebroken om er kazernes te plaatsen. Het Hollandse garnizoen werd er door revolutionairen in 1830 verdreven.

Van veer tot pen

De voormalige munitieopslagplaats huisvest Scriptura, een tentoonstelling gewijd aan het schrift van middeleeuwen tot heden. Dat voert terug op de grote rol die Bouillon in de 18e eeuw op het gebied van de boekdrukkunst speelde. Gidsen in historische kleding geven bezoekers achtergrondinformatie.

Roofvogelshows

Op de binnenplaats vertoeven arenden, buizerds, valken, uilen en gieren – aan kettingen. Tijdens demonstraties ziet u een valk in loodrechte vlucht omlaag naar een prooi duiken en lopen gieren over de rug van toeschouwers. Intussen vertelt de valkenier bijzonderheden over de vogels.

Kasteel van de hertogen

In het Musée Ducal wordt wederom aandacht besteed aan de kruistochten, maar ook aan de strategie van oorlogsvoering en de rol van de kerk. Er is een mooie collectie religieuze (kunst)voorwerpen, zowel uit het Oosten als het Westen. Een aparte zaal is gewijd aan een kunstzinnige zoon van Bouillon: de schilder Albert Raty (1889-1970; zie ook Virton en Vresse). Behalve contrastrijke landschappen schilderde Raty religieuze taferelen met een kritische ondertoon. Vooral voor kinderen is het rariteitenkabinet leuk, met een quiz. Folklore en metaalnijverheid staan in een nevengebouw voor het voetlicht; de ijzersmederij was in de 19e eeuw de voornaamste economische pijler van Bouillon.

Voetsporen van Godfried

De voetsporen van Godfried voeren tot in de benedenstad. Daar is de Archéoscope, een multimediavoorstelling over Godfried en de kruistochten. De locatie is een 17e-eeuws klooster, van de Zusters van het Heilig Graf. Eerst wordt een film vertoond, dan volgt een rondleiding met lichteffecten. Voor jonge kinderen af te raden.

Informatie

Château Fort: mrt.-nov. dag. 10-17/19 uur, dec. en feb. ma.-vr. 13-17, za.-zo. tot 17 uur, jan. vak. en za.-zo., € 6,50.

Roofvogeldemonstraties mrt.-begin nov. dag. 11.30, 14 en 15.30, juli-aug. ook 17 uur.

Musée Ducal: Rue du Petit 1-3, tel. 061 46 41 89, Pasen-sept. 10-18, okt.-half nov. tot 17 uur, € 4.

Archéoscope: Quai des Saulx 14, tel. 061 46 83 03, www.archeoscopebouillon.be, mrt.-sept. dag., okt.-feb. di.-zo. vanaf 10 uur, € 6,25.

Voor het Château, Musée Ducal en Archéoscope zijn er combinatietickets.

Overnachten, eten en drinken

Met uitzicht – Panorama Hôtel: Rue Au-Dessus de la Ville 25, tel. 061 46 61 39, www.panoramahotel.be, 2 pk vanaf € 90, gesl. wo.-do. m.u.v. juli-aug. en feestdagen. Viersterrenhotel met panoramisch uitzicht op Bouillon, restaurant met terras.

Romantisch verblijf – La Ferronnière: Voie Jocquée 44, te. 061 23 07 50, www.laferronniere.be, 2 pk € 110-150, restaurant ma.-di. gesl. Sfeervolle 19e-eeuwse residentie met zicht op het kasteel en de rivier. Ook wellnesshotel. Streekproducten als wild, vis, bospaddenstoelen.

Gedegen – Auberge d‘Alsace: Faubourg de France 1-3, tel. 061 46 65 88, www.aubergedalsace.be, 2 pk € 82-92-132. Kamers gedateerd ingericht maar heel comfortabel; rustiek restaurant.

Duurzame basis – Aubyvouac: Chemin Côte Lambot 10, Auby-sur-Semois, tel. 061 41 35 45, www.aubyvouac.be, weekend vanaf € 225. Fraaie gîte in een ecologisch gebouwde woning met vrolijk ingerichte kamers aan de dorpsrand.

Historisch – Auberge de Jeunesse de Bouillon: Route du Christ 16, tel. 061 46 81 37, www.aubergedejeunesse.be, 2 pk € 60, bed op slaapzaal € 22. Hooggelegen jeugdherberg, t.o. het kasteel.

Tentje aan het water – Camping Halliru: Route de Corbion 1, tel. 061 46 60 09. Rustige camping in de bossen, aan de Semois.

Sport

La Transardennaise: 160 km lange wandelroute tussen Bouillon en La-Roche-en-Ardenne. Die wordt ook als – meerdaagse – ultramarathon gelopen.

Kajaktochten over de Semois: Les Epinoches, Faubourg de France 29, tel. 061 25 68 78, www.kayak-lesepinoches.be. Dagetappes van Saty (7 km), Dohan (14 km) en Cugnon (28 km) naar Bouillon.

Overigens: in Brasserie de Bouillon worden diverse biersoorten gebrouwen: de blonde Cuvée de Bouillon, de amberkleurige La Médiévale, een bruine Bouillonnaise, en een lichte Blanche.

Op afspraak is bezoek aan de brouwerij mogelijk; tel. 061 46 89 40, www.brasseriedebouillon.be

Vresse F 7

Vresse (2740 inw.) en omgeving vormen een paradijs voor wandelaars, mountainbikers, ruiters en langlaufers. Het landschap bij Vresse trekt ook sinds lange tijd kunstenaars. In het Centre d‘interpretation d‘art de l'école de Vresse zijn werken van Albert Raty, Milo Dardenne, Marie Howet en andere kunstenaars van de School van Vresse te zien. Ook het vlakbij gelegen dorpje Laforêt is een bezoekje waard en is een goed startpunt voor wandelingen.

Overnachten, eten en drinken

Oog op kunst – Hostellerie de la Semois : Rue Albert Raty 63, tel. 061 75 69 72, www.hostelleriedelasemois.be, 2 pk € 77 incl. ontbijt. Het restaurant serveert (biologische) streekproducten.

Ruisende beek – Hôtel l’Eau Vive: Rue de Petit Fays 94, tel. 061 50 01 22, www.eauvive.be, 2 pk € 80, div. arrangementen. Sfeervol hotel met een mooi terras. Erachter liggen vijf houten chalets. Diners bij kaarslicht en op het terras.

Drie sterren in het bos – Hostellerie La Sapinière: Rue Ste-Agathe, Laforêt, tel. 061 50 11 69, www.hotellasapiniere.be, 2 pk € 80. Groot en toch sfeervol historisch complex, ook voor groepen.

Op en top landelijk Ardens – Au Naturel des Ardennes: Route de Alle 4, Rochehaut, tel. 061 46 65 16, www.aunatureldesardennes.be, 2 pk € 135-160 incl. hp. Landelijk gelegen, rustieke herberg met 13 kamers.

Stroomafwaarts – Camping Confort: Rue Mont-les-Champs 214, Bohan, tel. 061 50 02 01, www.camping-confort.be. Aangename en rustige ligging op de rivieroever. Sportactiviteiten op 200 m.

15Met de stroom mee – de Semois per kajak of op de fiets

Kaart:
C 6

De omgeving van Vresse, ten noordwesten van Bouillon, is een bergachtig massief van zand en leisteen. Het landschap is er prachtig, met rotsachtige dalen waar de Semois doorheen kronkelt, klaterende beken, dichte wouden en groene, glooiende hoogvlaktes. Bekijk het massief vanaf het water – of vanaf de oever.

Het uitgestrekte woud, met grillig reliëf, fabelachtige rotsen, mysterieuze en angstaanjagende grotten en diepe valleien, heeft altijd tot de verbeelding gesproken. Talrijke verhalen en legenden, waarin heksen, feeën, trollen en kwelgeesten voorkomen, spelen zich hier af.

Modder en meanders

Over de rivier schreef een lyricus: ’De Semois is een meesterwerk van de natuur. Zonder deze rivier zouden de Ardennen er op een pijnlijke wijze onvoltooid uitzien.‘ De Semois ontspringt op de hoogvlakte van Arlon. Tot Etalle in de Pays de Gaume ziet het eruit als een modderige sloot. Daarna verandert de beek snel in een prachtige, snelstromende rivier. Sterk meanderend wordt de afstand tussen Etalle en het Franse Monthermé, waar de Semois uitmondt in de Maas, over 175 km uitgerekt; in vogelvlucht liggen de plaatsen 70 km van elkaar.

Mee met de stroom

Om de streek per kajak, kano of raft te verkennen, zijn er diverse mogelijkheden naar en vanaf Vresse. U peddelt vredig stroomafwaarts; het traject stroomopwaarts geschiedt per pendelbus. De mooiste trajecten liggen tussen Chiny en Sainte-Cécile, Herbeumont en Dohan, Bouillon en Poupehan en tussen Membre en Bohan.

In de Beneden-Semois, tussen Bouillon en de Maas, staat het hele jaar voldoende water. In de Boven-Semois, tussen Etalle en Bouillon, kan de waterstand in droge tijden een probleem vormen. Mei en juni zijn schitterende vaarmaanden, evenals september. In de zomer bemoeilijken waterlissen en (bloeiende) algentapijten soms de vaart; daaronder kunnen scherpe rotspunten of boomstammen verscholen zitten.

Tip: ga in juli en augustus bij voorkeur een paar dagen na een flinke stortbui varen, als het water weer op peil is.

Op en uit het zadel

Een mooi fietsrondje van 19 km begint en eindigt in Vresse, dat de sfeer heeft van een gezellig bergdorp. In de hoofdstraat, Rue Albert Raty, bevinden zich diverse restaurantjes en herbergen. Ga voorbij de brug en het busstation via de weg evenwijdig met de Semois naar het gehucht Membre, rustig gelegen aan de voet van beboste hellingen. De kerk in neogotische stijl, daterend van 1988, herbergt een mooi Italiaans orgel. Is het zondagochtend, dan kunt u ook nog even een kijkje nemen op de markt (apr.-sept.). Sla bij het kruispunt na café La Vielle Pompe links af om de brug over de Semois over te steken.

Neem 100 m na de brug de weg rechts, die naar Bohan leidt. In dit grensdorp wonen de laatste tabaks-telers van de Semoisvallei. In de lente staan hier de talrijke perenbomen in bloei die tegen de gevels van de huizen groeien. Rijd over het plein bij de kerk en ga links de straat in die langs de Delhaize-supermarkt omhoog loopt. Deze helling is het moeilijkste onderdeel van deze tocht: 3,9 km lang, met een hoogteverschil van 213 m en een gemiddelde stijging van 5,5 %. Op de top slaat u linksaf, richting het voormalig militaire terrein van Sugny.

Overigens: houd er rekening mee dat het dal van de Semois een heuvelachtig gebied is, waardoor u wel wat langer onderweg zult zijn dan op een vlak fietstraject. Vooral de helling bij Bohan is een flinke klim.

Ter hoogte van de hoofdingang van dit domein, het wachthuis, gaat u op het kruispunt rechtsaf, naar het mooie dorpje Bagimont. Fiets daar aan de linkerkant voorbij de kerk en volg de weg tot aan de N935 (Membre-Charleville). Sla dan links af en rijd tot aan het kruispunt op 341 m hoogte. Fiets rechtdoor in de richting van Membre, langs een licht dalende, beboste weg. Sla ongeveer 3 km verder rechts af in de richting van Laforêt, dat u na een kronkelige afdaling bereikt. Dit typisch Ardense dorp behoort tot ‘de mooiste dorpen van Wallonië’. Rijd het dorp door en steek de Semois over om terug te keren naar Vresse.

Informatie

Cap Semois: Rue du Perré 79-80, Vresse, tel. 0477 58 20 62, kayak-capsemois.be; Alle-Vresse en Vresse Bohan 1 pers. kajak € 20, Alle-Bohan € 25, 2 pers. kajak resp. € 25-28-34, incl. transfer. Ook verhuur van kano‘s, rafts en mountainbikes.

Kayaks La Vanne: Rue Léon Henrard 10, Alle-sur-Semois, tel. 061 50 13 87, www.kayakslavanne.be; Alle-Vresse € 12,50 p.p., Poupehan-Alle en Alle-Membre € 15., Alle-Bohan € 18.

Récréalle: Rue Léon-Henrard 16, Alle-sur-Semois, tel. 061 50 03 81, www.recrealle-kayaks.com; Alle-Vresse € 12,50 p.p., Alle-Membre en Poupehan-Alle € 15, Alle-Bohan € 18 en Bouillon-Alle € 23, ook gezinskano‘s (plek voor 2 volw. en 1 kind).

Zie voor overnachten, eten en drinken Bouillon en Vresse.

Toeristische woordenlijst

Algemeen

goedendag | bonjour
goedenavond | bonsoir
tot ziens | au revoir
alstublieft | s’il vous plaît
bedankt | merci
sorry / pardon | pardon
wanneer | quand
waar | où
wie | qui
waarom | pourquoi
hoe | comment
misschien | peut-être
dag! | salut!
hoe gaat het? | ça va?
goed, dank u | merci, bien
geen probleem | pas de quoi
dat maakt niks uit | ça ne fait rien
het spijt me | je suis désolé
mijn naam is… | je m’appelle ...
wat is dat? | qu’est-ce que c’est?
hoe heet…? | comment s’appelle ...?

Tijd

maandag | lundi
dinsdag | mardi
woensdag | mercredi
donderdag | jeudi
vrijdag | vendredi
zaterdag | samedi
zondag | dimanche
uur | heure
dag | jour
week | semaine
maand | mois
jaar | année
vandaag | aujourd’hui
gisteren | hier
morgen | demain
‘s morgens | le matin
‘s middags | à midi
namiddags | l’après-midi
‘s avonds | le soir
voor | avant
na | après
vroeg | tôt
laat | tard
tot zo | à tout de suite
hoe laat is het? | quelle heure est-il?

In het hotel

kamer | chambre
voor één persoon | pour une personne
bad | salle de bains
douche | douche
toilet | toilette
tweepersoonsbed | grand lit
twee bedden | deux lits
sleutel | clé
handdoek | serviette
beddegoed | draps
deken | couverture
hoofdkussen | oreiller
lift | ascenseur
bagage | bagages
paspoort | passeport
legitimatiebewijs | carte d’identité
receptie | réception
wakker maken | réveiller
prijs | prix
rekening | note, addition
(voor)naam | (pré)nom
aankomst | arrivée
vertrek | départ
parkeerplaats | parking

Onderweg in de stad

plattegrond | plan de ville
informatie | information
stadhuis | hôtel de ville
kerk | église
straat | rue, chaussée
plein | place
toren | tour
bij | chez
links | à gauche
rechts | à droite
rechtdoor | tout droit
hier | ici
daar | là
pinautomaat | guichet automatique
bankbiljet | billet
munten | monnaie
creditkaart | carte de crédit
telefoon | téléphone
mobiele telefoon | portable
postkantoor | poste
postzegel | timbre
geopend | ouvert
gesloten | fermé
trein | train
bus | bus, car
halte | arrêt
tankstation | station-service
diesel | gas-oil
loodvrij | sans plomb

Getallen

1 | un
2 | deux
3 | trois
4 | quatre
5 | cinq
6 | six
7 | sept
8 | huit
9 | neuf
10 | dix
11 | onze
12 | douze
13 | treize
14 | quatorze
15 | quinze
16 | seize
17 | dix-sept
18 | dix-huit
19 | dix-neuf
20 | vingt
21 | vingt et un
30 | trente
40 | quarante
50 | cinquante
60 | soixante
70 | soixante-dix
80 | quatre-vingt
90 | quatre-vingt-dix
100 | cent
150 | cent cinquante
200 | deux cent(s)
1000 | mille

Belangrijke zinnen

Hoe kom ik in …? Comment j’arrive à …?

Hoeveel kost dat? Ça coûte combien?

Kan ik hier met een creditcard betalen? Puis-je payer ici avec une carte de crédit?

Waar vind ik …? Où est-ce que je peux trouver …?

Ik heb … nodig. J’ai besoin de …

Wanneer gaat … open / dicht? Quand ouvre / ferme …?

Wanneer vertrekt de trein naar ...? Quelles sont les heures de départ des trains pour ...

Moet ik overstappen? Est-ce que je dois changer?

Hoeveel kost dit kaartje? Quel est le prix du billet?

Waar kan ik de auto parkeren? Où puis-je garer ma voiture?

Waar is de dichtstbijzijnde taxistandplaats? Où est la station de taxi la plus proche?

Hebt u een kamer vrij? Avez-vous une chambre de libre?

Ik heb een kamer gereserveerd. J’ai réservé une chambre.

Wat kost een kamer? Quel est le prix d’une chambre?

Ik wil graag een tafel reserveren. Je voudrais réserver une table.

Mag ik nog wat brood? Puis-je encore avoir un peu de pain?

Ik geloof dat de rekening niet klopt. Je crois qu’il y a une erreur dans l’addition.

Hebt u een stadsplattegrond? Est-ce que vous avez un plan de ville?

Ik zou graag een beetje willen rondkijken. J’aimerai seulement regarder un peu.

Hoeveel kost een uurtje internetten? Combien coûte une heure sur Internet?

Kan ik mijn e-mail ook printen? Est-ce que je peux imprimer mon e-mail?

Spreekt u Nederlands / Engels? Parlez-vous hollandais / anglais?

Kunt u mij helpen? Pourriez-vous m’aider?

Kunt u dat repareren? Pourriez-vous réparer ça?

Ik ben bestolen! On m’a volé!

Mijn auto is opengebroken. On a fracturé ma voiture.

Ik heb autopech. Je suis en panne.

De motor wil niet starten. Le moteur ne démarre pas.

… doet het niet. … ne fonctionne pas.

Ik heb … verloren. J‘ai perdu …

Ik heb een dokter nodig. Je dois consulter un médecin.

Ik heb kiespijn. J’ai mal aux dents.

Ik zoek een apotheek. Je cherche une pharmacie.

Ga weg! Allez! / Fiche le camp!

Culinaire woordenlijst

Voorgerechten en soepen

jambon | ham
jambon Ardennais | Ardenner ham
jambon en croûte | ham in een deegjasje
pâté gaumais | varkensvleestaart
soupe | soep
potage de légume | groentesoep
potage de poulet | kippensoep

Vlees

agneau | lam
boeuf | rund
caille | kwartel
canard | eend
cerf | hert
cervelle | hersenen
chevreuil | ree
daube | gestoofd vlees
dinde | kalkoen
escalope | schnitzel
escargots | slakken
faisan | fazant
foie gras | ganzenpaté
fois | slakken
gibier | wild
gigot | bout van schaap/lam/ree/kalf
grenouille | kikker
grillade | geroosterd vlees
jarret | lamsbout
lapin | konijn
lièvre | haas
mouton | schaap
oie | gans
perdrix | patrijs
pintadeau | parelhoen
porc | varken
poule | kip
sanglier | wild zwijn
saucisse | worst
tripes | pens
veau | kalf

Vis

brochet | snoek
cabillaud | kabeljauw
carpe | karper
coquillages | mosselen
crevettes | garnalen
crustacés | schelpdieren
daurade | goudbrasem
écrevisses | rivierkreeften
espadon | zwaardvis
fruits de mer | zeevruchten
huîtres | oesters
maquereau | makreel
moules | mosselen
poisson | vis
sandre | snoekbaars
saumon | zalm
thon | tonijn
truite | forel

Groente, hoofd- en bijgerechten

artichaut | artisjok
asperges | asperge
carottes | worteltjes
champignons | paddenstoelen
chou | kool
chou-fleur | bloemkool
choux | spruitjes
concombre | komkommer
courgette | courgette
crudités | rauwkost
endive | witlof
girolles | cantharellen
haricots | bonen
légume | groente
lentilles | linzen
oeufs | eieren
oignon | ui
pâtes | pasta
petit pois | erwten
poireaux | prei
poivron | paprika
pommes de terre | aardappels
ragoût liégeois | aardappel, groente en kalfsvlees
lentilles | linzen
oeufs | eieren
oignon | ui
pâtes | pasta
petit pois | erwten
poireaux | prei
poivron | paprika
pommes de terre | aardappels
ragoût liégeois | aardappel, groente en kalfsvlees
riz | rijst
salade | salade
salade liégeoise | Luikse salade: aardappel, sperziebonen, ui, peterselie, spekjes
touffaye | stoofpot van aardappel, ui en spek
frites | patat
witloof | witlof
beurre | boter
épices | kruiden
fenouil | venkel
herbes | kruiden

Nagerechten en fruit

abricot | abrikoos
baisers à la crème | roomsoesjes
baquettes | dikke boekweitpannenkoeken
cerise | kers
chocolat | chocolade
citron | citroen
couque | harde peperkoek met honing
crème | room
figue | vijg
fraise | aardbei
framboise | framboos
fromage | kaas
fromage blanc | kwark
gâteau | koek
gâteaux de casserole | pannenkoeken
gaufre | wafel
glace | ijs
melon | meloen
miel | honing
myrtille | blauwe bosbessen
noisettes | hazelnoten
noix | walnoten
poire | peer
pomme | appel
prune | pruimen
raisins | druiven
rombosse | appel in deegjasje
tarte | taart

In het restaurant

menukaart carte, menu

wijnkaart carte des vins

amuse amuse bouche

voorgerecht hors d’œuvre

hoofdgerecht plat principal

bijgerecht garniture

dagschotel plat du jour

bord en bestek couvert

mes couteau

vork fourchette

lepel cuillère

glas verre

fles bouteille

zout/peper sel/poivre

suiker sucre

ober / juffrouw monsieur / madame

maaltijd repas

ontbijt petit déjeuner

lunch, middagmaal dîner

diner, avondmaal souper

eten / drinken manger / boire

tafel table

reserveren réserver

mes couteau

vork fourchette

lepel cuillère

theelepel petite cuillère

bord assiette

fles bouteille

glas verre

zout sel

peper poivre

viande vlees

volaille gevogelte

bouilli gekookt

braisé gestoofd

cuit gebakken

frit gefrituurd

fumé gerookt

betalen payer

rekening addition

vegetarisch végétarien

brood pain

drank boisson

water de l’eau

met koolzuur gazeux, pétillant

wijn vin

rood / wit rouge / blanc

bier (van het vat) bière (de pression)

proost! (à votre) santé!

Hulp gevraagd!

De informatie in deze reisgids is aan verandering onderhevig. Het kan dus wel
eens gebeuren dat u ter plaatse een andere situatie aantreft dan de auteur.
Is de tekst niet meer helemaal correct, laat ons dat dan even weten.

Ons adres is:
Uitgeverij ANWB
Redactie KBG
Postbus 93200
2509 BA Den Haag
anwbmedia@anwb.nl

Productie: Uitgeverij ANWB
Uitgever: Caroline Wetselaar
Coördinatie: Els Andriesse
Tekst: Angela Heetvelt, Thessa Lageman, Monique Stuut
Herziening: Angela Heetvelt, Sint-Michielsgestel
Eindredactie: Metter Tale, Joke Jonkhoff, Amsterdam
Opmaak: Angela Heetvelt, Sint-Michielsgestel
Stramien: Jan Brand, Diemen
Concept: DuMont Reiseverlag, Ostfildern
Grafisch concept: Groschwitz/Blachnierek, Hamburg
Cartografie: DuMont Reisekartografie, Fürstenfeldbruck

© 2014 ANWB bv, Den Haag
Tweede, herziene druk
Gedrukt in Italië
ISBN 978-90-18-05008-5

Alle rechten voorbehouden
Deze uitgave werd met de meeste zorg samengesteld. De juistheid van de gegevens is mede afhankelijk van informatie die ons werd verstrekt door derden. Indien die informatie onjuistheden blijkt te bevatten, kan de ANWB daarvoor geen aansprakelijkheid aanvaarden.

Paklijst

Steuntje in de rug nodig bij het inpakken?
Door op de ANWB Extra Paklijst aan te vinken wat u mee wilt nemen, gaat u goed voorbereid op reis.
Wij wensen u een prettige vakantie.

Documenten

Paspoorten/identiteitsbewijs

(Internationaal) rijbewijs

ANWB lidmaatschapskaart

Visum

Vliegticket/instapkaart

Kentekenbewijs auto/caravan

Wegenwacht Europa Service

Reserveringsbewijs

Inentingsbewijs

Verzekeringen

Reis- en/of annulerings-

verzekeringspapieren

Pas zorgverzekeraar

Groene kaart auto/caravan

Aanrijdingsformulier

Geld

Bankpas

Creditcard

Pincodes

Contant geld

Medisch

Medicijnen + bijsluiters

Medische kaart

Verbanddoos

Reserve bril/lenzen

Norit

Anticonceptie

Reisziektetabletjes

Anti-insectenmiddel

Persoonlijke verzorging

Toiletgerei

Nagelschaar

Maandverband/tampons

Scheergerei

Föhn

Handdoeken

Zonnebrand

Persoonlijke uitrusting

Zonnebril

Paraplu

Boeken/tijdschriften

Spelletjes

Mobiele telefoon

Foto-/videocamera

Dvd- en/of muziekspeler

Koptelefoon

Oplader elektrische apparaten

Wereldstekker

Reiswekker

Batterijen

Kleding/schoeisel

Zwemkleding

Onderkleding

Nachtkleding

Sokken

Regenkleding

Jas

Pet

Schoenen

Slippers

Onderweg

Routekaart

Navigatiesysteem

Reisgids

Taalgids

Zakdoeken

ANWB veiligheidspakket

Schrijfgerei

Extra-routes

Hebt u zin in een leuke wandeling, een mooie fietstocht of een spannende autoroute?
De ANWB heeft twee routes voor u geselecteerd.
De Extra-routes zijn op de uitneembare kaart ingetekend.

Route 1

Vennbahnroute

Een grenzen overschrijdende fietsroute is de Vennbahnroute van 125 km.

Over een voormalig spoorwegtracé tussen Aken en Troisvierges (Luxemburg) zijn sporen en bielzen weggehaald en gaat nu een vriendelijk golvend fietspad – deels geasfalteerd. Als dagroute is vooral het traject Sankt Vith-Troisvierges een aanrader. Dat deel voert langs Burg Reuland en loopt door een prachtig natuurgebied. Enkele malen ziet u in de hoogte een viaduct en bent u weer even terug in de moderne beschaving ... Spoortunnels zijn inmiddels het domein van vleermuizen.

De deels Duitse etappe tussen Monschau en Sankt Vith gaat vooral door glooiend akkerland. Daar is het hagenlandschap nog op veel plaatsen intact.

De route is uitstekend bewegwijzerd en werd in 2014 op de Fiets- en Wandelbeurs in Amsterdam uitgeroepen tot fietsroute van het jaar.

Zie ook http://www.vennbahn.eu/nl/.

Route 2

Eisleck Trail

Vijf mooie wandeletappes vormen samen de Eisleck Trail (104 km). Ongeveer de helft ervan voert door Luxemburg, waar de start bij Kautenbach ligt. Een tiental kilometers voor het oude leerlooiers- en mijnstadje Houffalize passeert u de Belgische grens. Dan wacht u een fantastisch stukje Ardennen. Eerst nog langs een zijtak van de Ourthe, uiteindelijk bij de monding in deze mooie meanderende stroom, die u ziet vanaf een hoog uitzichtpunt, net na Les Deux Ourthes. Vanaf de Barrage du Nisramont volgt u een eindje de oever en komt u gestaag stijgend weer op landelijk terrein, door het verstilde Nadrin. Opnieuw voert de route naar de Ourthe. Oude karrensporen zijn de voetsporen van eerdere passanten en van Keltische vestingen zijn bewijzen aangetroffen. Het alomaanwezige hout is eeuwenlang voor velerlei doeleinden gebruikt. Dan komt u bij het gezellige stadje La Roche-en Ardenne, het eindpunt van de Eisleck Trail.

Niet alleen landschappelijk is de Eisleck Trail heel aantrekkelijk, u komt ook interessante historische plekken tegen. Lees er meer over op http://www.escapardenne.eu; daarop staan ook de praktische routedetails.

Wandeltocht

Fietstocht

Autotocht

Boottocht