Welkom

Isten hozta

Ter oriëntatie

Kennismaking, Boedapest in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Praktische informatie

De 15 hoogtepunten

1
Donau, de levensader – ontdekkingstocht per boot
Vanaf de rivier hebt u een prachtig uitzicht op de hoogtepunten van de stad.

2
Museumpaleis met uitzicht – Burchtpaleis
Het symbool van de Hongaarse nationale trots hoog boven de Donau toont in de Nationale Galerie kunst uit de 19e en de 20e eeuw.

3
Langs pittoreske oude straatjes – de historische Burchtwijk
Bij de Matthiaskerk en het Vissersbastion drommen toeristen samen, iets verderop verrassen de idyllische barokstraatjes.

4
Bisschop, heksen en Habsburgers – Gellértheuvel
Citadellen, monumenten, weidse vergezichten – op de rots boven de stad is veel te zien. De tocht omhoog is de moeite waard!

5
Van oosterse luxe tot jugendstil – Gellért- en Rudasbadhuis
In deze warmwaterbaden vergeet u de drukte van de grote stad.

6
Groentekraampjes en modezaken – winkelen rond de Váci utca
Het levendige voetgangersgebied van de Váci utca is het winkelhart van de stad.

7
Renaissance van het koffiehuis – van Centrál tot Astoria
In de traditionele koffiehuizen, ooit de woonkamer van schrijvers, is voor elke smaak wel iets te vinden – vooral heerlijke zoeternijen.

8
Synagogen, klezmer en uitgaan – de oude Joodse wijk
Synagogen, restaurants, cafés en winkels getuigen van een levendige Joodse cultuur, chique clubs van een alternatief uitgaansleven.

9
Een en al pracht en praal – Leopoldstad
Prachtige jugendstilgebouwen zijn het kenmerk van Leopoldstad, met het Parlement aan de Donau en de Sint-Stefanusbasiliek.

10
De mooiste boulevard van Boedapest – Andrássy út
Langs deze fraaie laan toonde de elite van eind 19e eeuw zijn rijkdom – en reed de eerste metro van het Europese continent.

11
Tussen opera en musical – ‘Broadway van Pest’
De Hongaarse Staatsopera en de theaterbuurt.

12
In het teken van de kunst en de geschiedenis – Heldenplein
Helden uit mythen, legenden en de geschiedenis op één plein met de grote meesters van de kunst in het Museum van de Beeldende Kunst.

13
Dierentuin, sprookjeskasteel en wellness – Stadspark
Van de dierentuin tot de Vajdahunyadburcht en het prachtige Széchenyibadhuis.

14
Groene long aan de rivier – Margaretha-eiland
Groen landschap, grote baden, chique kuurhotels en populaire biertuinen – in het mooiste park van Boedapest.

15
Even weg uit de stad – uitstapje naar de heuvels van Buda
Tandradbaan, kindertrein en stoeltjeslift verzorgen het vervoer naar de heldere lucht en het fantastische uitzicht vanaf de Elisabeth-toren.

Nog meer Boedapest

Bezienswaardigheden

Musea

Excursies

Slot Gödöllő

Szentendre

Te gast in Boedapest

Overnachten

Eten en drinken

Winkelen

Uitgaan

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Paklijst

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Welkom – Isten hozta

Bij een watertemperatuur van 37° C verdwijnen de zorgen van alledag al snel – niemand wist dat beter dan de schakers, die elke dag in alle rust in het warme bronwater van het paleisachtige Széchenyibadhuis over hun volgende zetten nadachten. Wellness maakt in Boedapest deel uit van het gewone leven – de Romeinen en de Turken genoten vroeger al van het heilzame water aan de Donau. Midden in het Stadspark biedt het Széchenyi nu een ware wellnessoase voor zowel Boedapesters als toeristen. Bijzonder sfeervol wordt het in de winter, wanneer stoomwolken laag boven het water hangen. Wie naar het Széchenyi gaat, beleeft de rustige, ontspannen kant van de Hongaarse hoofdstad. Van de hectiek van een grote metropool is hier absoluut niets te merken.

Ter oriëntatie

Een eerste kennismaking

Het belangrijkste oriëntatiepunt in Boedapest is de Donau. Deze scheidt de stad in twee ongelijke delen: aan de westkant ligt het heuvelachtige Buda met de Burchtheuvel en de Gellértheuvel, aan de oostkant ligt het vlakke Pest, het zakelijke centrum van de metropool. De meeste bezienswaardigheden zijn te vinden binnen de Grote Ring, die de centrale wijken van Pest omvat in een halve cirkel van de Margarethabrug in het noorden tot de Petőfibrug in het zuiden. De Kleine Ring omvat de eigenlijke binnenstad van Pest, van de Kettingbrug in het noorden tot de Vrijheidsbrug in het zuiden.

Het oriëntatiepunt van de stad in de avond is de feestelijk verlichte Kettingbrug (Lánchíd) over de Donau, de oudste vaste verbinding tussen de beide stadsdelen. Maar voor het reizen in de stad is het plein Deák Ferenc tér in de binnenstad van Pest belangrijker, omdat hier drie metrolijnen en diverse tram- en buslijnen samenkomen.

Buda – Burchtheuvel B/D 3/5

De lange heuvelrug van de Burchtheuvel in Buda verheft zich ongeveer 50 à 60 m boven de Donau. Het uitzicht vanaf de Donaupromenade in Pest wordt gedomineerd door het imposante Burchtpaleis aan de zuidkant. In het slot is de Hongaarse Nationale Galerie, een van de belangrijkste musea van Boedapest, gehuisvest.

Aan de noordkant grenst hieraan de idyllische Burchtwijk, waarvan de straatjes in barokstijl uitnodigen tot een aangename wandeling. De met maaswerk versierde Matthiaskerk – die voorheen het decor vormde voor kroningen en koninklijke huwelijksfeesten – en het speels-romantische Vissersbastion behoren tot de toeristische trekpleisters van deze verder bijzonder rustige wijk.

Gellértheuvel D/E 6/7

Ten zuiden van de Burchtheuvel verrijst de steile Gellértheuvel van wit dolomiet aan de oever van de Donau. Op de top troont de vroegere Citadel met het van ver zichtbare Vrijheidsbeeld. Deze plek biedt een fantastisch uitzicht. Aan de voet van de Gellértheuvel nodigen het Turkse Rudasbadhuis en het prachtige Gellértbadhuis met zijn jugendstilversiering uit tot enkele uurtjes van onspanning in een warmwaterbad.

Pest – binnenstad E/F 5/6

Op de rechteroever van de Donau ligt binnen de Kleine Ring de binnenstad van Pest. Het middelpunt is het voetgangersgebied van de Váci utca. Dit was ooit de chicste winkelstraat van Hongarije, en is nu nog een geliefde straat om te flaneren. Ook andere delen van de binnenstad zijn verkeersluw gemaakt. Fraaie voorbeelden zijn de Egyetem tér en de Március 15. tér.

De speciale sfeer dankt het centrum mede aan de vele koffiehuizen en het mooie wandelgebied van de Donaupromenade met een fantastisch uitzicht op de Burchtheuvel. Aan de Kleine Ring zijn de centrale markthal en het Nationaal Museum de belangrijkste bezienswaardigheden.

Tussen Kleine Ring en Grote Ring

In dit halvemaanvormige gebied dat is ontstaan bij de uitbreiding van de stad in de 19e eeuw, is de sfeer uit de ontstaanstijd nog duidelijk merkbaar. Een bijzonder interessante wijk is Leopoldstad ( D/E 2/4) met het luisterrijke Parlement aan de Donau en de imposante Sint-Stefanusbasiliek. Een heel eigen charme heeft de vroegere Joodse wijk ( F/G 4/5) in Elisabethstad, met de mooie Grote Synagoge in de Dohány utca.

Het nachtleven van de hoofdstad speelt zich vooral af rond het bekende uitgaansplein Liszt Ferenc tér ( F 3)in de Joodse wijk ( F/G 4/5) en in de Ráday utca ( F/G 6/7) ten zuiden van het Nationaal Museum. Ten zuiden van de Grote Ring biedt de moderne Millenniumstad ( kaart 4) tal van culturele genoegens. Heel bijzonder is de galerieënstraat Falk Miksa utca ( E 2) nabij het Parlement.

Andrássy út en het Stadspark

Vanaf de binnenstad leidt de pronkboulevard Andrássy út ( E/H 2/4) naar het Heldenplein ( H 1) en het Stadspark ( H/K 1/2). Onderweg komt u langs de mooie Staatsopera ( F 4) en de ‘Broadway van Pest’. Het Heldenplein eert mythologische vorsten, koningen en vrijheidsstrijders, terwijl het Museum van de Beeldende Kunst ( H 1) belangrijke Europese en Egyptische kunstwerken toont.

In het belendende Stadspark is de dierentuin een populaire bestemming voor een gezinsuitje. In dit park is het paleisachtige Széchenyibadhuis een prachtig gebouw en biedt de sfeervolle Vajdahunyadburcht een romantische omgeving.

Margaretha-eiland en Óbuda

Het midden in de Donau gelegen Margaretha-eiland ( D 1 en kaart 2) is de groene long van de hoofdstad. Het eiland lijkt vooral een park, waar de Boedapesters weg van het drukke leven in de grote stad rust en ontspanning zoeken. Óbuda ( kaart 2) in het noordwesten is de bakermat van Boedapest. Hier vindt u de resten van de vroegere Romeinse provinciehoofdstad Aquincum, de barokgebouwen van musea, en de hoge moderne systeembouw in een interessant onderling contrast bijeen.

Kennismaking, Boedapest in cijfers

Parel aan de Donau

De Donau stroomt traag door de Hongaarse hoofdstad – de Europese rivier heeft hier al bijna de helft afgelegd van zijn weg vanaf het Zwarte Woud naar de Zwarte Zee. Anders dan in Wenen drukt de Donau duidelijk zijn stempel op het stadsleven. Lange tijd hield de brede rivier de twee steden Pest en Buda gescheiden, maar nu vormt de Donau juist het schilderachtige decor waartegen Boedapest pas goed tot zijn recht komt. Wat zou het fraaie uitzicht op het Burchtpaleis of de Gellértheuvel zijn zonder de Donau? Wat zou Boedapest zijn zonder zijn bruggen, en dan met name de Kettingbrug? Dit unieke rivieraanzicht staat sinds 1987 dan ook op de UNESCO-Werelderfgoedlijst: Boedapest is een parel aan de Donau.

In het hart van Hongarije

Het is dan ook geen verrassing dat de Boedapesters uitermate trots op hun stad zijn. Velen vinden het de mooiste stad van Europa. In Hongarije gebeurt niets buiten de Donaumetropool om: op het gebied van politiek, cultuur en economie komt alles hier samen. In Boedapest klopt ontegenzeglijk het hart van Hongarije. Hier worden alle belangrijke beslissingen genomen, hier komt het maatschappelijke leven het sterkst tot uiting, hier bloeit een levendige en innovatieve cultuur.

In de hoofdstad, met een oppervlakte van 525 km², woont eenzesde van de Hongaarse bevolking bijeen – daarbij zijn de snel uitdijende gemeenten rondom de stad niet meegerekend. Voor een groot deel van de 1,74 miljoen Boedapesters is de rest van Hongarije slechts provincie – terwijl Boedapest met een aanzienlijk betere werkgelegenheid juist veel niet-hoofdstedelingen naar de Donau lokt.

Open naar de wereld en bewust van de eigen traditie

Boedapest is altijd een stad geweest die openstond voor de wereld, die leefde van een toestroom. Na de Magyaren kwamen hier Duitsers, Serviërs, Joden, Italianen, Roma en sinds enkele jaren ook Chinezen. Overigens hebben de lange perioden van bezetting onder de Turken, Habsburgers en Sovjets begrijpelijkerwijs ook een angst nagelaten voor regels die van buitenaf worden opgelegd. Voor de trotse Hongaren is hun zelfstandigheid van groot belang, maar de toetreding tot de EU en de NAVO heeft geen moment ter discussie gestaan.

Terwijl het land en de hoofdstad met de enorme kentering van de laatste 30 jaar worstelen, proberen de Hongaren het moderne stadsleven te laten samengaan met een behoud van het rijke cultuurhistorische erfgoed. Romeinse ruïnes, Turkse warmwaterbaden, Habsburgse barok, Servische kerken, prachtige synagogen en klezmer- en Roma-muziek getuigen nu van een veelzijdig multicultureel erfgoed.

Praalgebouwen uit de 19e eeuw

Bijzonder trots zijn de Hongaren – en terecht – op wat er aan het eind van de 19e eeuw tot stand is gebracht, toen een groot deel van de huidige stad binnen de Grote Ring is ontstaan. De charme van Boedapest is onder meer dat het stadsbeeld van de fin-de-siècle nog steeds grotendeels behouden is gebleven. Wie vanaf de Burchtheuvel over de Donau naar Pest kijkt, krijgt een stadssilhouet voorgeschoteld dat er veelal nog net zo uitziet als ruim 100 jaar geleden.

Veranderende metropool

Aan het begin van de 21e eeuw maakt Boedapest een ingrijpende verandering door, die een grote uitdaging voor de stad en de inwoners betekent. Het is merkbaar opnieuw een tijd van veel bouwen en uitbreiden: moderne wijken, gerenoveerde bruggen en huizen, de aanleg van een nieuwe metrolijn en de bouw van een postmodern cultuurpaleis aan de Donau getuigen van een geest van vernieuwing.

Maar de jaren van verwaarlozing zijn wegens het geldgebrek niet gemakkelijk weg te poetsen. In de vroegere Joodse wijk in Elisabethstad zijn veel panden aan het verval overgelaten – in plaats van een renovatie dreigt vaak afbraak, wat buurtbewoners, schrijvers en monumentenbeschermers in het geweer heeft geroepen. Helaas is het zo dat veel buurtbewoners en wijkbesturen niet in staat zijn de noodzakelijke renovatie te financieren. Voor de unieke Joodse wijk, die ook onder bescherming van de UNESCO staat, is daarom dringend een oplossing geboden die de toekomst veiligstelt.

Onderzoek en onderwijs

In Boedapest staan de bekendste universiteiten van het land, zoals de ELTE-universiteit, de Corvinus-universiteit, de Technische Universiteit en de (medische) Semmelweis-universiteit. Al met al staan er zo’n 100.000 studenten in Boedapest ingeschreven. Zo trekt de stad veel jongeren van het platteland aan, wat ook weer bijdraagt aan de levendigheid, de culturele activiteit en het uitgaansleven in de hoofdstad.

De universiteiten van Boedapest lokken ook veel Duitstalige studenten uit andere landen naar de Donau. De in 2002 nieuw opgerichte Andrássy-universiteit is zelfs volledig Duitstalig en biedt ook masteropleidingen aan. De universiteit sluit hiermee aan bij een lange traditie van Duitstalige cultuur in Boedapest en Hongarije.

Het culturele Boedapest

Wanneer in Hongarije op cultureel vlak iets nieuws wordt ondernomen, dan gebeurt dat overwegend in Boedapest. De stad biedt een rijkgeschakeerd spectrum dat nauwelijks is te overzien. Weliswaar is de staatssteun sterk verminderd, maar het nieuwe Nationaal Theater, het Paleis der Kunsten en het Ludwig Museum zetten voor de 21e eeuw de standaard aan de Donau. Ook het Museum van de Beeldende Kunst aan het Heldenplein heeft met zeer goede tijdelijke exposities aansluiting bij de topmusea van Europa gevonden. Verder liggen er privé-initiatieven ten grondslag aan bijvoorbeeld het KOGARTHuis en het naburige István Zelnik Goudmuseum in de Andrássy út en het Huis van de Hongaarse Sezession in Leopoldstad.

Tot de dynamische culturele wereld behoren ook de uitstekende festivals: het lentefestival met internationale deelnemers biedt de concert- en theaterliefhebbers in mei al veel te genieten, terwijl ’s zomers het Szigetfestival vooral een openluchtspektakel voor jongeren is. De mooie pleinen van de hoofdstad vormen dan bovendien een sfeervol decor voor diverse zomerconcertreeksen.

In muzikaal opzicht is Boedapest de hoofdstad van de jazz, maar in de laatste 25 jaar heeft zich ook – dankzij de Budapest Klezmer Band – een renaissance van de Joodse klezmermuziek voorgedaan. Alternatieve culturele centra als Trafó en Fonó zorgen voor frisse impulsen waaruit avant-gardistische projecten voortkomen.

Uitgaanslocaties

De jongeren in de hoofdstad gaan graag uit. Op het uitgaansplein Liszt Ferenc tér staat het ene naast het andere café, de verkeersluwe Ráday utca geeft een vergelijkbaar beeld te zien. De vele terrassen in de binnenstad moeten uiterlijk om 24 uur sluiten; ’s zomers verplaatst het uitgaansleven zich dan naar de levendige ‘ruïnekroegen’ in de Joodse wijk en aan Donau-oever, waar van de Rákóczibrug in het zuiden tot het Margaretha-eiland in het noorden biertuinen, feestboten en openluchtconcerten tot diep in de nacht voor sfeer zorgen.

Iets speciaals zijn de ‘ruïnekroegen’ in Elisabeth- en Theresiastad, die zich in verlaten panden en op binnenplaatsen hebben genesteld. Veel van deze kroegen bestaan slechts één zomer, andere houden het langer vol, zoals Szimpla Kert en Pótkulcs. Aan creatieve ideeën geen gebrek in Boedapest, als het om een bijzondere locatie gaat.

Einde van de economische groei

De nieuwe periode van bouwen en uitbreiden sinds 1989 verschafte in Boedapest in veel sectoren volop werkgelegenheid. Maar ook in de Hongaarse hoofdstad is het effect van de crisis in de financiële markt sinds 2008 duidelijk merkbaar. De Hongaarse overheidsfinanciën staan al jaren onder druk. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) bood al steun in 2008-2009, maar de economische situatie blijft zorgelijk. Zonder de financiële steun van de EU, bijvoorbeeld bij de aanleg van metrolijn 4, zijn grote projecten moeilijk haalbaar. Een merkbaar effect was er ook van de devaluatie van de forint, omdat het gemiddelde maandloon nu nog maar een krappe € 500 bedraagt. De werkloosheid in Boedapest staat op zo’n 9%. De stad doet het in vergelijking met de rest van het land goed, en heeft ook altijd nog veel economische mogelijkheden.

Sociale kentering

De gevolgen van de economische crisis hebben duidelijk gemaakt dat de statistieken over de grote sociale verschillen bedrieglijk zijn. Weliswaar is de middengroep nergens in Hongarije zo sterk vertegenwoordigd als in Boedapest, maar in de vervallen huurhuizen rond de binnenstad en in de systeembouw aan de stadsrand wonen ook veel verliezers in de grote structurele verandering met een inkomen rond de armoedegrens. Velen hebben daarom, indien mogelijk, een tweede baan: de Boedapesters zijn vaak ware levenskunstenaars.

Tot het stadsbeeld behoren ook de bejaarde vrouwen en de Roma, die bij metrostations bloemen en groente verkopen, en de folderverspreiders, die vaak slechts een hongerloontje krijgen. Verder zijn er naar schatting 10.000 daklozen. De nadering tot een levensstandaard van West-Europees niveau duurt veel langer dan gehoopt, zelfs al is er inmiddels een enorme inhaalslag gemaakt.

Van de positieve resultaten van de structuurverandering profiteert vooral de brede middengroep. De volle cafés in de uitgaanswijken laten zien dat de maatschappelijke veranderingen in de laatste jaren voor veel mensen zeer positief verlopen zijn. Maar de uitwerking van de structurele verandering blijft een van de moeilijkste politieke thema’s in het land.

Het toeristische Boedapest

Een belangrijke rol bij de aanpak van de economische crisis vervult het toerisme. Vanouds is Boedapest de belangrijkste reisbestemming van het land. Elk jaar zorgen ongeveer vier miljoen toeristen voor werkgelegenheid en belastinginkomsten. Boedapest heeft bijvoorbeeld met de bouw van luxehotels enorm geïnvesteerd in hoogwaardig toerisme. Dat heeft uiteraard gevolgen voor het prijsniveau. In toeristische gelegenheden moet u dan ook rekening houden met vrij hoge prijzen. Over het algemeen ligt het prijsniveau in Boedapest echter nog altijd onder dat van de grote steden in West-Europa.

De reisbranche concentreert zich natuurlijk op de centraal gelegen wijken in Buda en Pest. Hier vindt men de meeste bezienswaardigheden, theaters, hotels en restaurants. Buiten de Grote Ring neemt de toeristische infrastructuur sterk af, maar daar staat tegenover dat u sneller in contact komt met het pure Boedapest.

Aanpak van verkeersproblemen

In de afgelopen 30 jaar zijn meer dan 300.000 inwoners uit de metropool weggetrokken – dat is zo’n 15% van de bevolking. Zij reizen nu voor hun werk naar Boedapest op en neer, wat leidt tot aanzienlijke verkeersproblemen. De vermindering van files en uitlaatgassen is een van de grootste opgaven voor de stadsplanologen. Een consequente uitbreiding van het streekvervoer en het fietspadennet is dringend noodzakelijk. Voor veel Boedapesters is het een kwestie van status om met de auto naar de binnenstad te gaan. Daardoor zijn de trams en de bussen misschien niet meer zo vol als vroeger, maar de parkeerproblemen zijn des te nijpender geworden. Als toerist kunt u het best uw auto altijd op een bewaakte parkeerplaats achterlaten en de stad verder te voet of met het openbaar vervoer verkennen.

In reactie op het toenemende autoverkeer pakken steeds meer inwoners de fiets. Voor de toeristen zijn er ook steeds meer fietsverhuurders. Waar fietspaden zijn aangelegd, zoals langs de Donau-oever, heerst al een druk fietsverkeer. En er komen fietspaden bij. Zo zijn onlangs de Margarethabrug en een noord-zuidroute door de binnenstad van Pest geschikt voor fietsers gemaakt. Dat is een aanzienlijke vooruitgang. Een verdere ontlasting van het autoverkeer is de nieuwe metrolijn 4.

Feiten en cijfers

Ligging: Boedapest ligt op de Pannonische vlakte en wordt door de Donau in tweeën gedeeld: het heuvelachtige Buda en het vlakke Pest. Het hoogste punt van de stad is de 527 m hoge János-hegy (Johannesheuvel), die met een laagste niveau van ongeveer 95 m aan de Donau ligt.

Stad- en landsbestuur: Boedapest is de hoofdstad en de regeringszetel van Hongarije. Sinds de verkiezingen van 2010 wordt het land geregeerd door de nationaalconservatieve partij Fidesz, met als minister-president Viktor Orbán. Voor het stadsbestuur is Boedapest opgedeeld in 23 districten die elk een eigen hebben en beschikken over een grote mate van autonomie. Sinds 2010 is dit István Tarlós van de nationaalconservatieve partij Fidesz.

Bevolking: ongeveer 1,74 miljoen. Het inwonertal is in de afgelopen 30 jaar sterk teruggelopen, doordat veel inwoners naar de groene gordel rond de hoofdstad verhuisden. De grootste minderheid wordt gevormd door de Roma, van wie er ongeveer 100.000 in Boedapest wonen. Inmiddels wonen er ook meer dan 10.000 Chinezen aan de Donau.

Religie: volgens de volkstelling van 2011 zijn ongeveer 500.000 Boedapesters rooms-katholiek, 147.000 calvinistisch, 30.000 evangelisch-luthers, en behoren 70.000 Boedapesters tot een andere geloofsgemeenschap. Zo’n 400.000 inwoners verklaarden geen aanhanger van een religie te zijn; van 585.000 inwoners is de geloofsovertuiging niet bekend.

Tijdzone: Midden-Europese tijd (gelijk aan België en Nederland)

Munteenheid: forint (HUF, Ft.), zie blz. 23

Milieu

Op het gebied van afval en lozing van afvalwater is er de laatste jaren veel gedaan: de gescheiden inzameling van afval komt op gang, en er is een grote waterzuiveringsinstallatie gebouwd op het Csepeleiland in het zuiden. Dit project was afgesproken in het kader van de toetreding tot de EU en moet de belasting van de Donau terugbrengen.

Als positieve factoren voor het milieu in Boedapest fungeren de groene longen, vooral het verkeersluwe Margaretha-eiland en het Stadspark. En de heuvels van Buda zijn goed te bereiken met de tandrandbaan of de stoeltjeslift Libegő. Vooral in de zomer is de temperatuur in het bosrijke heuvelgebied veel beter te verdragen dan onder in het dal.

Wapen en symbool

Het stadswapen van Boedapest is een ingewikkelde kwestie. In de loop van de geschiedenis zijn er tal van veranderingen geweest. In 1989 keerde men uiteindelijk terug naar het wapen dat de Habsburgse keizer en koning Frans Jozef in 1873 aan de toen pas verenigde hoofdstad had verleend:

De leeuw van Buda (links) en de griffioen van Pest (rechts) houden gezamenlijk een rood schild staande, dat wordt bekroond door de Stefanuskroon. Boven de rivier de Donau, die in het midden van het schild wordt verbeeld, is het wapen van Pest te zien, terwijl de twee stadspoorten in het onderste veld voor Buda en Óbuda staan.

Na enkele jaren werd de kritiek op het stadswapen van Boedapest steeds luider. Zo vond men het jammer dat de oude koningsstad Buda niet op waardige wijze was vertegenwoordigd en dat de Donau in het wapen de beide stadsdelen eerder leek te scheiden dan te verbinden.

Als er dan een algemeen geaccepteerd symbool van Boedapest bestaat, dan is dat de fraaie Kettingbrug, die als de eerste vaste verbinding over de Donau de vereniging van de hoofdstad aanzienlijk heeft bevorderd. Een tweede symbool is het majestueuze Burchtpaleis, dat een waardige bekroning van het Donaupanorama vormt.

Geschiedenis, heden, toekomst

Van de Romeinen tot de Magyaren

De Romeinen bouwen in de 1e eeuw n.Chr. op de plek van het huidige stadsdeel Óbuda hun provinciehoofdstad Aquincum. Na hun vertrek in de 5e eeuw brengen de Magyaren, een ruitervolk dat van oorsprong uit het Oeralgebied afkomstig is, pas aan het eind van de 9e eeuw weer een stabiele situatie met hun vestiging op de Pannonische vlakte. Stefanus I wordt bij de jaarwisseling van 1000-1001 tot de eerste koning van Hongarije gekroond. Béla IV laat halverwege de 13e eeuw de huidige Burchtheuvel in Buda als koninklijke residentie aanleggen. Op de andere Donauzijde groeit Pest uit tot een koopmanstad. In de 15e eeuw beleeft Buda onder leiding van koning Matthias een grote bloeitijd als belangrijke Europese renaissancestad.

Turken en Habsburgers

In de 16e eeuw veroveren de Ottomanen het centrale deel van Hongarije, in 1541 nemen ze Buda in. De Turkse badhuizen Rudas en Király zijn unieke voorbeelden van de Ottomaanse architectuur uit de 145 jaar van hun bezetting. In 1686 verdrijven de Habsburgers uiteindelijk de Turken – voor Hongarije begint hiermee een nieuwe overheersing. Er volgen tal van opstanden. In de 18e eeuw wordt een begin gemaakt met een langzame wederopbouw. In het begin van de 19e eeuw ontstaat met de hervormingen ook een hernieuwd nationaal bewustzijn onder de Hongaren. Graaf István Széchenyi, ‘de grootste Hongaar’, stimuleert de modernisering van zijn land. Het Nationaal Museum (1847) is een uitdrukking van dat patriottisme. De Kettingbrug verbindt sinds 1849 Pest en Buda.

Vrijheidsstrijd, compromis en ‘gouden periode’

In 1848 breekt in Pest een opstand uit tegen de Habsburgers, maar Hongarije moet zich gewonnen geven – in Buda wordt de Citadel als dwangburcht gebouwd. Maar de verzwakte Habsburgers zoeken in 1867 een politiek compromis om rust te scheppen. De Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie maakt voor Hongarije als relatief zelfstandig deel van het rijk de weg vrij voor een ‘gouden periode’: in 1873 worden Pest, Buda en Óbuda verenigd tot de hoofdstad Boedapest. Er breekt een grote bouwwoede los: de Andrássy út en de Grote Ring zijn boulevards naar het voorbeeld van Parijs, het Parlement aan de Donau geeft blijk van de geldingsdrang van Hongarije, onder de Andrássy út rijdt sinds 1896 de eerste metro van het Europese continent – markthallen, spoorwegstations en Donaubruggen worden een symbool van de vooruitgang. Daarnaast zijn de intellectuelen actief in talrijke koffiehuizen en schept Ödön Lechner een geheel eigen variant van de jugendstil.

Rijksbestuurder en goulashcommunisme

De Eerste Wereldoorlog brengt Hongarije zelfstandigheid, maar ook een enorm verlies aan grondgebied. Onder rijksbestuurder Miklós Horthy komt het land niet tot rust en schaart zich in de Tweede Wereldoorlog aan de kant van Hitler. Honderdduizenden Joden worden nog kort voor het einde van de oorlog vermoord, Boedapest wordt bijna geheel verwoest. Enkele jaren later brengen de communisten met hun ’salamitactiek’ het land onder hun invloed. In 1956 gaan de Hongaren de straat op uit protest tegen de Sovjetbezetting. De opstand wordt bloedig neergeslagen en minister-president Imre Nagy wordt terechtgesteld.

Zijn tegenspeler János Kádár verwerft sympathie met leuzen als ‘goulashcommunisme’ en ‘vrolijkste barak van het Oostblok’, maar in 1989 komt ook in Hongarije een einde aan de eenpartijdictatuur. In die tijd vervult Boedapest een belangrijke rol bij de Duitse hereniging, omdat steeds meer DDR-burgers een weg naar het buitenland zoeken via de vluchtelingenkampen in de heuvels van Buda. De openstelling van de grenzen door de Hongaarse regering is een belangrijke stap op weg naar de val van de Berlijnse Muur.

Politieke veranderingen

Na 1989 ademt Boedapest de sfeer van een nieuwe lente. De stad neemt weer zijn plaats in het midden van Europa in. Sinds 2004 is Hongarije ook lid van de EU. Na de vertraging in de modernisering in de tijd ervoor heeft de stad zich de laatste jaren vooral gewijd aan de renovatie van het cultureel erfgoed: Parlement, basiliek, synagogen, bruggen en veel prachtige gebouwen van eind 19e eeuw zijn en worden in hun oude luister hersteld.

Millenniumstad is als moderne cultuurwijk aan de Donau-oever in Pest met het Nationaal Theater en het Paleis der Kunsten een stap vooruit in de 21e eeuw. Boedapest zet zich hiermee cultureel op de kaart. Een ander megaproject was de aanleg van de vierde metrolijn. Hierna staat een nieuwe cultuurwijk bij het Stadspark gepland.

Op politiek vlak geeft de rechtse regering van minister-president Orbán geregeld aanleiding tot protesten in de hoofdstad vanwege zijn zeer omstreden wetsvoorstellen. Vooral de nieuwe grondwet, de onafhankelijke positie van pers en justitie, en de protesten van scholieren en studenten trekken daarbij de aandacht. De politieke koers voor de komende tijd staat daarmee nog lang niet vast.

Praktische informatie

Reizen naar Boedapest

Met het vliegtuig

Ten zuidoosten van de stad ligt Liszt Ferenc International Airport (voorheen Ferihegy), met terminals 1 en 2.

Vluchtinformatie: tel. 1 296 70 00 en www.bud.hu.

Airport-Shuttle: er rijden speciale minibussen van de luchthaven tussen de terminals en elke bestemming, inclusief particuliere adressen, in Boedapest (per persoon enkele reis HUF 3200, retour HUF 5500; korting voor meer personen ). Bij aankomst op de luchthaven kunt u zich melden bij het loket van Airportshuttle Minibusz (ASM) en kunt u meteen ook de rit terug naar de luchthaven reserveren. De minibussen hebben aangepaste voorzieningen voor rolstoelgebruikers (tel. 1 296 85 55, www.airportshuttle.hu).

Taxi: voor Boedapest en ritten van en naar de luchthaven gelden voor taxi’s overzichtelijke eenheidstarieven (zie blz. 20). Verdragspartner op de luchthaven is het bedrijf Főtaxi (tel. 1 222 22 22, www.fotaxi.hu). Een rit naar het centrum van Pest kost zo’n HUF 6500-7000 (€ 22-24).

Bus: de snelbus 200E rijdt van 4.40- 22.45 uur van terminal 1 en 2 naar het eindstation Kőbánya-Kispest van metrolijn 3 (reisduur: vanaf terminal 1 zo’n 15 minuten, vanaf terminal 2 zo’n 25 minuten). Voor de bus kunt u een enkele reis kopen; op het metrostation is een kaartje met een bepaalde geldigheidsduur verkrijgbaar (zie blz. 20).

Met de trein

De reis per trein vanuit de Benelux naar Boedapest loopt via München of Berlijn. Helaas is dit geen rechtstreekse verbinding: u dient een of meer keren over te stappen. De totale reistijd varieert, maar reken zeker op zo’n 18 uur. Het station van aankomst in Boedapest is meestal Station-Oost (Keleti pu ofwel pályaudvar). Informatie over de internationale spoorverbindingen is te vinden op www.treinreiswinkel.nl. Voor spoorverbindingen, tickets en kortingen van en naar Boedapest kunt u ook terecht bij de Hongaarse spoorwegmaatschappij. Zie voor de dienstregeling van het Hongaarse MÁV-Start op www.elvira.hu of www.mav.hu (meertalig).

Spoorwegstations in Boedapest:

Keleti pályaudvar (Station-Oost), VIII, Baross tér, metro 2, 4, tram 24, bus 5, 7, 8, 20E, 30, 107, 112, 133, 178

Nyugati pályaudvar (Station-West), VI, Nyugati tér, metro 3, tram 4, 6, bus 26, 91, 191, 291

Déli pályaudvar (Station-Zuid), I, Krisztina körút 37/a, metro 2, tram 18, 59, 61

Kelenföld vasútállomás (Station Kelenföld), XI, Etele tér, metro 4, tram 19, 49.

Met de auto

De vlotste route vanuit Nederland of België naar Boedapest loopt via Frankfurt, Nürnberg, Regensburg, Passau, Linz en Wenen. Vandaar rijdt u via de grensovergang Nickelsdorf/Hegyeshalom en vervolgens over de snelweg M1 naar Boedapest.

De snelwegen in Hongarije zijn tolwegen. U hebt een vignet (matrica) met een variabele geldigheidsduur nodig dat u aan de grens en bij veel benzinestations kunt kopen in diverse varianten (voor tien dagen HUF 2975, voor een maand HUF 4780). Zie voor verdere informatie op www.autobahn.hu.

Met de bus

De Hongaarse vervoersmaatschappij Volánbusz (www.volanbusz.hu) onderhoudt in samenwerking met Eurolines lijndienstverbindingen tussen Boedapest en het westelijk deel van Europa. Zowel in Nederland als in België zijn er opstapplaatsen in diverse grote steden. De bussen komen in Boedapest aan bij het internationale busstation Népliget, IX: Üllői út 131.

Inlichtingen bij uw reisbureau of bij de kantoren van Eurolines in een aantal grote steden, www.eurolines.nl of www.eurolines.be.

Met de boot

Een opwindend alternatief voor een deel van de route wordt geboden door de draagvleugelboten, die een regelmatige verbinding onderhouden op het traject Wenen-Bratislava-Boedapest (juni-sept. 3 x per week). De vaartijd is zo’n 5,5 à 6,5 uur, en de route is bijzonder mooi en afwisselend. Het tarief voor de tocht Wenen-Boedapest bedraagt € 99 (andersom € 109) voor een enkele reis en € 125 voor een retour, kinderen half geld.

Inlichtingen en reserveringen in Boedapest: MAHART Passnave, V, Belgrád rakpart, Internationale aanlegplaats, tel. 1 484 40 10/13/25, www.mahartpassnave.hu (meertalig).

Douane

Legitimatiepapieren: u dient een geldig reisdocument bij u te hebben. Hongarije is lid van de EU en een van de Schengenlanden, daarom hoeft u over het algemeen uw paspoort of reisdocument niet te laten zien bij het passeren van de grens van Oostenrijk, Slovenië of Slowakije, maar u moet zich wel altijd kunnen legitimeren. Dat kan alleen met een paspoort of een identiteitskaart; een rijbewijs is geen geldig legitimatiebewijs. Als u met eigen auto reist, dient u rijbewijs en autopapieren bij u te hebben. Neem voor de zekerheid de internationale groene verzekeringskaart mee. Laat een kopie van uw reisdocumenten thuis achter. Ook is het verstandig een gescande kopie naar uw eigen e-mailadres te sturen. Als u beroofd wordt of uw spullen kwijtraakt, hebt u alles bij de hand om een nooddocument aan te vragen

Douanebepalingen: voor EU-burgers is reizen binnen de EU te vergelijken met reizen in eigen land. De douane bemoeit zich daar niet mee. Maar voor de volgende goederen gelden regels: goederen waarvoor u in eigen land accijns moet betalen; geld en waardepapieren; auto’s, motoren en aanhangwagens; huisdieren; nagemaakte artikelen; bedreigde uitheemse dier- en plantensoorten; dierlijke producten; wapens en munitie, speelgoedwapens en nepwapens; verdovende middelen. (www.douane.nl of http://fiscus.fgov.be/interfdanl). U hoeft geen accijns te betalen en geen aangifte te doen als u de volgende hoeveelheden niet overschrijdt: 110 l bier; 90 l wijn; 20 l likeurwijn, zoals sherry of port; 10 l gedistilleerde drank, zoals whisky, cognac, jenever; 800 sigaretten; 400 cigarillo’s of sigaren; 10 kg rooktabak. Deze hoeveelheden zijn voor eigen gebruik.

Reizen in Boedapest

Openbaar vervoer

Boedapest heeft een efficiënt openbaar vervoer. Vier metrolijnen en talloze trams (villamos), bussen (busz) en trolleybussen (trolibusz) onderhouden van zo’n 4.30 tot 23.30 uur de verbinding met bijna elk plekje in de stad. Snelbussen worden aangeduid met een E. Vanaf ongeveer 23.30 uur rijden elke 15 tot 60 minuten nachtbussen (900-lijnen) over de hoofdroutes. Tramlijn 6 rijdt de hele nacht van de Széll Kálmán tér in Buda over de Grote Ring in Pest naar de Móricz Zsigmond körtér in Buda.

Het centrale overstapstation is Deák Ferenc tér in de binnenstad van Pest, met metrolijnen 1, 2 en 3. Van dit station kunt u met bus 16 naar de Burchtwijk in Buda rijden. In 2014 is metrolijn 4 in bedrijf genomen: deze rijdt van Station-Oost (Keleti pu.) via de Kálvin tér (metro 3) en de Szent Gellért tér naar station Kelenföld (Kelenföld vasútállomás).

Kaartjes: kaartjes voor een enkele rit (vonaljegy, HUF 350) en de voordeligere 10-rittenkaart (gyűjtőjegy, HUF 3000) zijn alleen geldig voor een rit zonder overstap. Beter kunt u een kaartje voor een bepaalde tijdsduur kopen, zodat u niet bij elke overstap hoeft af te stempelen. Bijzonder handig zijn de kaarten voor 1 of 3 dagen of een week (24/72 órás jegy/hetijegy, HUF 1650/4150/4950) , die voor het hele openbaar vervoer in Boedapest inclusief de nachtbussen gelden. Ook met de Budapest Card (zie blz. 21) kunt u gebruikmaken van het openbaar vervoer. Kaartjes koopt u vóór de rit, bijvoorbeeld in een metrostation. Een weekkaart is persoonsgebonden. Voor uitstapjes buiten Boedapest met de groene regionale trein HÉV zijn aansluitende kaartjes te koop. Burgers uit EU-landen die ouder dan 65 zijn, mogen in Boedapest gratis reizen met het openbaar vervoer (paspoort tonen). Kinderen jonger dan 6 jaar reizen ook gratis. Informatie (Hongaars en Engels): BKK, Rumbach Sebestyén utca 19–21, tel. 1 325 52 55, www.bkk.hu.

Taxi

De taxi’s zijn inmiddels vrijwel allemaal geel gekleurd. Op de taxicentrale spreekt men over het algemeen ook Engels. De maximumtarieven zijn wettelijk vastgelegd. Het basistarief is HUF 450, met daarop een ritprijs van HUF 280 per km en een wachttijd van HUF 70 per minuut.

Vraag bij een taxirit vooraf naar de prijs, let aan het begin van de rit op de stand van de taximeter en vraag na afloop een bonnetje. Helaas zijn er altijd wel taxichauffeurs die proberen extra om te rijden. Ga alleen met taxi’s van de grote bedrijven in zee. Als u een taxi via het hotel bestelt, betaalt u meestal iets meer. Op de luchthaven is Főtaxi de officiële verdragspartner. Een betrouwbaar bedrijf is ook City Taxi.

City Taxi: tel. 1 211 11 11

Főtaxi: tel. 1 222 22 22

Boot

Voor een rondvaart binnen de stadsgrenzen van Boedapest zie blz. 21. Een goedkoop alternatief zijn de lijnboten over de Donau. Lijnen D11 en D12 varen van de Haller utca in het zuiden nar Újpest/Rómaifürdő in het noorden. ’s Zomers doet lijn D13 het Margaretha-eiland aan. Met een dag- of weekkaart van BKK kunt u gratis mee, anders HUF 750 of 550. De actuele dienstregeling is te vinden op www.bkk.hu. Boottocht naar de Donaubocht: apr.-aug. vertrekken regelmatig MAHART-boten vanaf de Vigadó tér in Pest. Deze varen onder meer naar Szentendre en Visegrád. Informatie is verkrijgbaar bij de aanlegplaats van de Vigadó tér, tel. 1 318 12 23 en www.mahartpassnave.hu.

Fiets

Fietsen wordt steeds populairder in Boedapest; er komen dan ook steeds meer fietspaden bij. Mooie fietsroutes vindt u van de Andrássy út naar het Stadspark, op het Margaretha-eiland en over de Donaupromenade van Buda richting Óbuda en Szentendre. Voor de terugreis kunt u de fiets ook meenenemen in de regionale trein HÉV (met toeslag voor fiets). In zuidelijke richting loopt de Donaupromenade van Buda naar het recreatiegebied Kopaszi-gát bij de Rákóczibrug, waar tal van cafés te vinden zijn. Op de fiets door het gewone verkeer rijden is overigens geen pretje – mijd daarom de grote doorgangswegen en neem de rustigere kleine straten. Op zondag is de situatie wat ontspannender.

Fietsverhuur: zie hierna en blz. 70.

Stadsrondleidingen

Houders van de Budapest Card (zie kader) kunnen gratis deelnemen aan twee rondleidingen met een Engelssprekende gids door Buda en Pest.

Thematische rondleidingen (meestal in het Engels) worden georganiseerd in de Joodse wijk. Startpunt is de Grote Synagoge in de Dohány utca (zie blz. 53). Bij de tochten krijgt u veel te horen over heden en verleden van de wijk.

Sterk in opkomst zijn de rondleidingen op de fiets van maximaal 4 uur (ongeveer mrt.-nov. zo’n HUF 6000, Engelstalig). Aanbieders zijn onder meer HiBike kaart 3, E 5, V, Fehér Hajó utca 8, tel. (06)30 900 84 48, www.hi-bike.hu, en Yellow Zebra Bikes kaart 3, F 3/4, tel. 1 266 87 77, www.yellowzebrabikes.com.

Tour door Boedapest

Met de ‘HopOnHopOff’-tour langs de grote bezienswaardigheden kunt u de rondrit onbeperkt onderbreken binnen een tijdsduur van een tot twee dagen. Als extra biedt men soms korting in musea, een gratis boottocht over de Donau of gratis gebruik van het openbaar vervoer in de stad (ca. HUF 4500-6000) . Het commentaar is meestal in het Duits of het Engels. Enkele aanbieders zijn Programcentrum (tel. 1 317 77 67, www.programcentrum.hu), Giraffe HopOnHopOff (tel. 1 374 70 50, www.hoponhopoff.hu), Big Bus Tours (tel. 1 235 00 78, www.bigbustours.com).

Heel bijzonder en interessant is de gecombineerde bus-boottocht van twee uur met een amfibiebus van Riverride (HUF 7500, tel. 1 33 22 555, www.riverride.com).

Donauboottochten: zie blz. 30.

Kortingen

De Budapest Card is beschikbaar in diverse varianten (24/48/72 uur voor HUF 4500/7500/8900) en biedt gratis gebruik van het regionale openbaar vervoer, gratis toegang tot het Szent-Lukácsbadhuis en zeven musea, waaronder het Nationaal Museum, de Nationale Galerie en het Museum van de Beeldende Kunst. Aantrekkelijk zijn ook de gratis stadsrondleidingen (in het Engels) door de Burchtwijk en de binnenstad van Pest. Verder krijgt u korting bij andere musea, bezienswaardigheden, badhuizen, grotten, stadstouren enzovoort. De Budapest Card is te koop bij het Festival- en Toerismecentrum (zie blz. 24), de luchthaven, metrostations, veel hotels en via www.budapestinfo.hu.

Jongeren en studenten: jongeren onder 18 jaar hoeven geen toeristenbelasting te betalen en krijgen in musea meestal 50% korting. Studenten krijgen deze korting ook als ze hun internationale studentenkaart (ISIC) tonen.

Ouderen: na het 70e levensjaar krijgt men vaak gratis toegang en vanaf het 62e jaar krijgt men vaak korting. Na het 65e levensjaar is het gebruik van het regionale openbaar vervoer gratis (paspoort of identiteitskaart niet vergeten!).

Feestdagen

1 januari: Nieuwjaar

15 maart: Nationale feestdag ter ere van de revolutie van 1848

Pasen

1 mei: Dag van de Arbeid

Pinksteren

20 augustus: Sint-Stefanusdag, ter ere van de eerste koning van Hongarije

23 oktober: Dag van de Republiek, ter ere van de volksopstand van 1956

1 november: Allerheiligen

25-26 december: Kerstmis

Als een feestdag op een dinsdag of donderdag valt, wordt ook de dag ervoor of erna feestdag (lang weekend).

Feesten en festivals

Het Festival- en Toerismecentrum van Boedapest geeft actuele informatie op de website www.budapestinfo.hu.

Boedapests Lentefestival (Budapesti Tavaszi Fesztivál): eind maart, www.festivalcity.hu, www.btf.hu. Gedurende twee weken presenteert het belangrijkste culturele festival van Hongarije voortreffelijke uitvoeringen van opera en toneel tot jazz, folklore, dans en exposities – een echte culturele lente!

Donaucarnaval (Duna Karnevál): half juni, www.dunakarneval.hu. Een week lang biedt men op diverse podia in de binnenstad volks- en wereldmuziek, en traditionele en eigentijdse dans. Het centrale podium is op de Vörösmarty tér voor het Café Gerbeaud.

Zoo-muziekavonden (Zenés Állatkerti Esték): juni-aug.,www.zoobudapest.com. Bij het jugendstilpalmhuis in de dierentuin worden ’s zomers geregeld jazz-, dixieland-, symfonie- of klezmerconcerten gegeven. Een hoogtepunt is de Benkó Dixieland Band.

Muziekfestival in de Vajdahunyadburcht (Nyári Zenei Fesztivál a Vajdahunyadvárban): half juli-half aug., www.vajdahunyad.hu. Klassieke muziek, jazz en klezmer worden uitgevoerd in de Vajdahunyadburcht in het Stadspark. De ambiance voor de concerten is weergaloos. Een aanrader is het jaarlijkse concert van de Budapest Klezmer Band.

Eilandfestival (Sziget Fesztivál): eind juli-begin aug., www.sziget.hu. Een week lang staat het eiland van Óbuda in het teken van het grootste openluchtevenement van Midden-Europa. Op diverse podia biedt men de tienduizenden bezoekers een attractief programma van internationale top-acts. Óbuda verandert gedurende het festival in een levendige en jeugdige muziekstad. In het tentenkamp komen de bezoekers meestal niets tekort behalve slaap.

Sint-Stefanusdag: 20 aug. De nationale feestdag ter ere van de stichter van de natie, koning Stefanus, wordt traditioneel afgesloten met een reusachtig vuurwerk op de Gellért-heuvel. De mooiste plek om te kijken vindt u op de Donaupromenade van Pest.

Joods Zomerfestival (Zsidó Nyári Fesztivál): eind aug.-begin sept., www.jewishfestival.hu. Sinds 1998 presenteert de Joodse gemeenschap een programma met haar veelzijdige cultuur. De activiteiten worden gehouden in de synagogen, diverse bioscopen en ook de Gozsduhofjes in de Joodse wijk. Het aanbod bestaat uit films, lezingen en klezmerconcerten.

Kerstmarkten: de grootste markt wordt gehouden op de Vörösmarty tér en staat bekend om zijn prachtige kunstnijverheidsartikelen.

Oudjaar: half Boedapest trekt ’s avonds over de Andrássy út en de Grote Ring. Gratis openluchtconcerten bieden vermaak en verdrijven de kou. Tip: begroet het nieuwe jaar met een feestelijk glas champagne op het Vissersbastion!

Veiligheid en noodgevallen

Wat criminaliteit betreft onderscheidt Boedapest zich niet van andere grote steden in Europa. Toeristen hebben het meest te maken met zakkenrollers, oplichters en autodieven. Zet uw auto bij voorkeur altijd neer op een bewaakte parkeerplaats of in een parkeergarage. Als u in de stad onderweg bent, berg dan uw waardevolle spullen goed weg om zakkenrollers geen kans te geven. Maak bij voorkeur gebruik van geldautomaten binnen een bank om te voorkomen dat uw pas wordt geskimd.

De politie van Boedapest waarschuwt ervoor om niet in te gaan op de tips van jonge vrouwen die op straat toeristen aanspreken over bepaalde bars, hotels of restaurants. Meestal hebben deze zaken het op het geld van toeristen gemunt. Bij schade dient u dit te melden bij het politiebureau (Hongaars rendőrség) van het betreffende district. U kunt ook op het hoofdbureau terecht: daar zijn altijd medewerkers aanwezig die Duits of Engels spreken. Adres: XIII, Teve utca 6, tel. 112 of 107.

Nederlandse ambassade: Füge utca 5-7, 1022 Boedapest, tel. 0036 1 336 63 00, bdp@minbuza.nl

Belgische ambassade: Toldy Ferenc utca 13, 1015 Boedapest, tel. 0036 1 457 99 60, http://diplomatie.belgium.be/hungary

Belangrijke telefoonnummers

Alarmnummer: 112; ambulance: 104; brandweer: 105; politie: 107; wegenwacht: Hongaarse ‘Gele Engelen’ 188; ANWB-steunpunt voor Boedapest: 0031 (0)88 26 92 888; alle bankpassen/creditcards blokkeren: tel. 0031 (0)30 283 53 72 (www.pasblokkeren.nl) of tel. 0032 (0)70 34 43 44 (www.cardstop.be)

Geld

De munteenheid is de Hongaarse forint (ft, HUF). De volgende bankbiljetten zijn in omloop: HUF 500, 1000, 2000, 5000, 10.000 en 20.000. Het muntgeld bestaat uit HUF 5, 10, 20, 50, 100 en 200.

Er zijn talloze geldautomaten. Gebruik voor de zekerheid alleen geldautomaten binnen een bank. Grote hotels en veel restaurants en winkels accepteren een creditcard, maar de kleinere pensions en winkels niet.

In het centrum ziet u een groot aantal wisselkantoren. Let op: veel van deze wisselkantoren, vooral bij de stations en in de Váci utca, trekken klanten met een gunstige koers, maar dit is hun verkoopprijs voor de euro en niet hun inkoopprijs, of de koers geldt alleen bij grote hoeveelheden.

De wisselkoers van de forint kan sterk variëren. Stand zomer 2015:

€ 1 = HUF 312.

HUF 1 = € 0,0032

Gevonden voorwerpen

Gemeentelijk openbaar vervoersbedrijf van Boedapest BKK:

VII, Akácfa utca 18, tel. 1 258 46 36, ma. 8-20, di.-do. 8-17, vr. 8-15 uur.

Gezondheid

Op grond van de verplichte basisverzekering bent u verzekerd voor alle medisch noodzakelijke zorg in de EU-landen en nog enkele andere Europese landen. De kosten worden meestal vergoed volgens het in eigen land geldende tarief. Als de kosten voor de behandeling hoger zijn dan de vergoeding vanuit de basisverzekering, kan de rest van het bedrag geclaimd worden als u een aanvullende verzekering of reisverzekering hebt. Als u naar het buitenland gaat is het handig een European Health Insurance Card (EHIC) aan te vragen bij uw zorgverzekeraar. Hiermee kunt u aantonen dat u verzekerd bent voor ziektekosten en recht hebt op zorg. Ook hoeft u dan de buitenlandse zorgnota vaak niet voor te schieten. Als het om een niet spoedeisende behandeling gaat, kunt u het best vooraf contact opnemen met de zorgverzekeraar.

Over het algemeen staan de ziekenhuizen in Boedapest goed bekend; vaak is er Engels- of Duitssprekend personeel aanwezig.

Tandarts met dienst: SOS Dent Kft, VI, Király utca 14, tel. 1 269 60 10/1 267 96 02, dag. 0-24 uur (Engels/Duits).

Apotheken: de algemene openingstijden van apotheken (gyógyszertár of patika) zijn ma.-vr. 8-20 en za. 8-14 uur. Er zijn ook enkele apotheken met weekend- en nachtdienst (bijvoorbeeld op Teréz körút 41).

Informatie

Internationaal servicenummer

van het Hongaars toeristenbureau:

tel. 00 800 36 00 00 00 (gratis)

In de Benelux

Toeristische Dienst van Hongarije

Louizastraat 365 - 17

B-1050 Brussel

(geen bezoekadres)

tel. 0032 (0)2 346 86 30

www.nl.gotohungary.com

In Boedapest

Festival- en Toerismecentrum van Boedapest

Het stedelijk toeristenbureau van Boedapest heeft diverse kantoren in de binnenstad en op de luchthaven Liszt Ferenc. Hier kunt u ook de Budapest Card aanschaffen. Informatie: tel. 1 486 33 00 en www.budapestinfo.hu.

Toeristenbureaus

Binnenstad van Pest: E 5, Sütő utca 2 (nabij Deák Ferenc tér), dag. 8-20 uur.

Andrássy út: F 3, Liszt Ferenc tér 11/Andrássy út 47, ma.-vr. 10-18 uur.

Luchthaven Liszt Ferenc: terminal 2A, dag. 8-23 uur, terminal 2B, dag. 10-22 uur.

Internet

Landcode van Hongarije: .hu

Tal van (meertalige) websites kunnen u al voor het begin van de reis bij de voorbereiding behulpzaam zijn. Bij het intoetsen van de Hongaarse webadressen hoeft u niet op de accentstreepjes en dergelijke te letten.

www.budapestinfo.hu: de officiële website van het toerismecentrum van Boedapest, met uitvoerige informatie over de Hongaarse hoofdstad. Bezienswaardigheden, musea, badhuizen, koffiehuizen, uitgaansleven en kindvriendelijke vrijetijsbesteding komen hier op overzichtelijke wijze aan bod. Ook vindt u hier een actuele evenementenagenda. Daarnaast ziet u er de actuele weersomstandigheden Erg handig zijn ook de praktische tips voor de situatie bij aankomst en het openbaar vervoer. Er is bovendien uitgebreid plaats ingeruimd voor de Budapest Card (zie blz. 21), die veel korting biedt voor wie enkele dagen in Boedapest verblijft.

www.nl.gotohungary.com: op deze uitgebreide website van het Hongaarse toeristenbureau vindt u algemene informatie over Hongarije en tips voor specifieke vakantiedoelen (bijvoorbeeld wellness). Bovendien kunt u hier tal van informatieve brochures downloaden. Heel handig zijn de talrijke links, bijvoorbeeld voor ambassades, of reisverbindingen per trein, bus, boot of vliegtuig.

www.pesterlloyd.net: het internetportal van het Duitstalige dagblad Pester Lloyd biedt net als de krant zelf een goed en kritisch overzicht van de actuele gebeurtenissen in Boedapest en Hongarije. Hier vindt u achtergrondinformatie over de politiek, economie en cultuur.

www.budapester.hu: ook het Duitstalige weekblad Budapester Zeitung biedt op zijn website tal van actuele artikelen over p0litiek, cultuur en gebeurtenissen in de hoofdstad, met daarnaast enkele commerciële links.

www.budapest.gayguide.net: deze Engelstalige website biedt uitvoerige informatie voor homo’s en lesbiennes, met tips en recensies over accommodatie, cafés en uitgaansleven.

Kinderen

Stadspark

In Boedapest zijn talloze recreatiemogelijkheden die aantrekkelijk voor kinderen zijn. Daarbij moet u enigszins rekening houden met hun leeftijd. Zo is een bezoek aan een warmwaterbad voor kinderen niet aan te bevelen, maar een uitstapje naar het Stadspark is zeker de moeite waard: topattracties zijn de dierentuin met het recreatiepark Holnemvolt Park (Állatkert, zie blz. 67), het Hoofdstedelijk Circus (Fővárosi Nagycirkusz, zie blz. 68) en het Verkeersmuseum (Közlekedési Múzeum, zie blz. 83). ’s Winters is de ijsbaan (Városligeti Műjégpálya) op het meertje voor de Vajdahunyadburcht een geliefd trefpunt voor jong en oud (zie blz. 66).

Eilanden, grotten en heuvels

Veel vermaak biedt ’s zomers het Margaretha-eiland (zie blz. 69). Het Palatinus-buitenzwembad op het eiland beschikt over diverse waterglijbanen en een golfslagbad. Op de weiden kunnen kinderen naar hartenlust spelen. Bijzonder leuk is verder ook een een boottocht over de Donau (zie blz. 30).

Spannend zijn ook de grotten van Boedapest (zie blz. 83) in het noordwesten van de stad, en een uitstapje naar de heuvels van Buda: de tandradbaan, de kindertrein en de stoeltjeslift naar de János-hegy bieden extra vermaak (zie blz. 71).

Klimaat en reisseizoen

Boedapest kent een gematigd landklimaat met zo nu en dan uitlopers van een Atlantische depressie. Dat houdt in dat er over het algemeen weinig neerslag valt en dat de zomers warm zijn. De winters zijn ook in Boedapest de laatste jaren zachter geworden. De warme periode duurt meestal aanzienlijk langer dan in westelijk Europa: zelfs april en oktober kunnen aangenaam warm zijn. De zomer is zeker warm, met zo nu en dan uitschieters tot boven de 35°C.

Duurzaam reizen

Het milieu beschermen, de lokale economie bevorderen, intensieve ontmoetingen mogelijk maken, van elkaar leren – het sociaal verantwoordelijker en milieuvriendelijker toerisme houdt rekening met het klimaat, de natuur en de bevolking. Enkele tips voor een duurzame reis naar Boedapest:

Boedapest ‘duurzaam’: de reis per trein vanuit de Benelux duurt misschien wat lang, maar in de stad zelf zijn alle interessante bezienswaardigheden, wijken en bestemmingen voor excursies het best te bereiken met het openbaar vervoer. Het aantal natuurwinkels en biocafés met biologische producten in het assortiment groeit, en in de markthallen van de stad, waaronder de Centrale Markthal (zie blz. 46), verkoopt men levensmiddelen die uit de regio afkomstig zijn.

Websites met informatie over duurzaam reizen:

www.duurzaamreizen.org: informatie over organisaties, projecten en vakanties, en interessante links.

www.duurzaam-reizen.nl: informatie over duurzaam toerisme en de organisaties die zich daarvoor inzetten.

Openingstijden

Banken: ma.-vr. ongeveer 8-16 uur.

Post: ma.-vr. ongeveer 8-18/20 uur, grote postkantoren zijn ook za. geopend (zoals het postkantoor bij Station-West/Teréz körút).

Supermarkten: ma.-vr. ongeveer 7-19, za. 7-14 uur.

Winkels en warenhuizen: ma.-vr. 10-18/20, za. ongeveer 9-13/14 uur. De winkels in winkelcentra en enkele winkels aan de Váci utca zijn langer open, voor een deel ook op zondag.

Musea: doorgaans di.-zo. 10-18 (‘s winters vaak alleen 10-16 uur), overwegend ma gesl.

Reizen met een handicap

Wat voorzieningen voor gehandicapten betreft, heeft Boedapest nog veel in te halen. Eigenlijk zijn alleen de grotere hotels en de musea goed toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Bij het openbaar vervoer zorgt een hoge instap vaak voor problemen. De tramlijnen 4 en 6 over de Grote Ring hebben echter wel aangepaste voorzieningen. Verdere informatie, ook over accommodatie, biedt de Hongaarse bond voor gehandicapten MEOSZ: III, San Marco utca 76, tel. 1 250 90 13, www.meosz.hu.

Roken

In Hongarije is sinds 2012 een rookverbod van kracht voor de binnenruimte van restaurants en cafés. Ook in veel hotels is roken verboden. In het regionale openbaar vervoer geldt overal een algemeen rookverbod.

Sport en activiteiten

In Boedapest zijn zeer veel mogelijkheden om sportief bezig te zijn. Een groot deel daarvan speelt zich af in de buitenlucht, omdat het weer de sporter met ingang van het voorjaar meestal met een aangename temperatuur verwent. ’s Zomers kan het voor de actieve sporten echter vaak te warm zijn. Dan is alleen een duik in het koele water van een buitenzwembad aan te bevelen.

Als u graag in beweging wilt zijn, kunt u het best naar het Margaretha-eiland met zijn vele groen gaan (zie blz. 69). Hier vindt u bijvoorbeeld een mooi traject om te joggen. Het op een na beste adres is het Stadspark (zie blz. 66). De heuvels van Buda bieden een ideaal recreatiegebied voor ontspannen wandelingen, korte wandeltochten of sportieve fietstochten. Bij mooi weer hebt u hier vanaf de Elisabeth-toren (zie blz. 72) bovendien een fantastisch uitzicht over het omliggende landschap.

Badhuizen

Boedapest kan bogen op een echte badcultuur, met prachtige (geneeskrachtige) warmwaterbaden. Actuele informatie over geneeskrachtige baden en buitenbaden vindt u op internet op www.spasbudapest.com (gyógyfürdő = geneeskrachtig bad, strandfürdő = buitenbad). Een beschrijving van de belangrijkste badhuizen vindt u voor het Rudas- en Gellértbadhuis op blz. 31, voor het Széchenyibadhuis op blz. 67 en voor het Palatinus-buitenbad op blz. 70.

Fietsen

Zie blz. 20.

Formule 1

Het grootste sportevenement van het land is de Grand Prix van Hongarije op de Hungaroring. Wanneer in augustus de formule 1-races aan de oostrand van Boedapest worden gehouden, geldt er een uitzonderingssituatie. Veel hotels zijn dan volgeboekt en hanteren een forse toeslag. Reserveer voor deze periode tijdig kaartjes en accommodatie (www.hungaroring.hu).

Schaatsen

‘s Winters is schaatsen een populaire sport in Boedapest. Het mooist is de openluchtbaan in het Stadspark (zie blz. 68).

Telefoon en internet

De openbare telefooncellen werken deels met muntgeld en deels met een telefoonkaart. Zo’n kaart is in diverse varianten verkrijgbaar bij postkantoren en benzinestations. Als u met uw eigen mobiele telefoon belt, betaalt u ten hoogste de in de EU geldende kosten voor roaming (voor het gebruik van een ander netwerk dan dat van uw eigen provider).

Het netnummer voor de vaste telefoons in Boedapest is 1; de nummers van mobiele telefoons beginnen met 20, 30 of 70. Voor een interlokaal gesprek of voor een gesprek via de mobiele telefoon toetst u eerst altijd 06. Voor een vast nummer in Boedapest begint u buiten Boedapest dus met 06 en 1; op de mobiele telefoon toetst u dan eerst 06 en dan 20, 30 of 70.

Voor internet kunt u in veel hotels, hostels en cafés terecht voor wifi via een hotspot. Daarnaast kunt u altijd nog terecht in internetcafés (bijvoorbeeld Copy Fast, kaart 2, F 3, VI, Aradi utca 2, ma.-vr. 7-22, za.-zo. 8-22 uur).

Landcodes

Hongarije | 00 36
Nederland | 00 31
België | 00 32

Als u vanuit een ander land dan Hongarije naar Boedapest belt, kiest u vóór het abonneenummer eerst de landcode en het netnummer: 00 36 1. Vanuit Boedapest naar Nederland of België kiest u eerst de landcode en dan het netnummer zonder de eerste 0.

De 15 hoogtepunten

Het Donaupanorama, dat op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO staat, vormt ’s avonds een van de mooiste bezienswaardigheden van Boedapest: vanaf de Burchtheuvel reikt het zicht over de rivier tot aan Pest, met een feestelijk verlichte Kettingbrug die boven de Donau lijkt te zweven. Op de achtergrond verheft zich de koepel van het imposante parlementsgebouw – alles bij elkaar krijgt u een sprookjesachtig stadsbeeld voorgetoverd.

1Donau, de levensader – ontdekkingstocht per boot

Kaart: | D 1-G 8, Oriëntatiekaartje: blz. 32
Vervoer: | Metro 1: Vörösmarty tér; tram 2: Vigadó tér

Bijna nergens aan de Donau wordt het stadsbeeld zo sterk bepaald door de rivier als in Boedapest. Vanaf de Donau hebt u een prachtig uitzicht op de hoogtepunten van de stad: het majestueuze Burchtpaleis, de steile Gellértheuvel, de met maaswerk versierde Kettingbrug en het indrukwekkende Parlement. Bijzonder sfeervol is een rondvaart in de avond. Maak beslist een boottocht over de rivier en ontdek de stad van zijn mooiste kant!

Wat tegenwoordig de levensader van de stad is, was in de tijd van de Romeinen de grens van het rijk – de Donau bleef ook een grenslijn tot halverwege de 19e eeuw. Maar nu laat de rivier de prachtige bouwwerken uit de Hongaarse bloeitijd aan het eind van de 19e eeuw juist goed tot hun recht komen.

Startpunt voor deze rondvaart over de Donau is de aanlegsteiger 1 aan de voet van de Donaupromenade in Pest, tussen Vigadó tér en Petőfi tér.

Werelderfgoedpanorama

Meteen al bij de Donaupromenade (Dunakorzó) 1 ontvouwt zich een indrukwekkend panorama: majestueus troont het grote Burchtpaleis 2 (zie blz. 33) op de Burchtheuvel van Buda, met aan de linkerkant de Gellértheuvel 3 met zijn Citadel (Citadella) en het Vrijheidsbeeld (zie blz. 42), en aan de rechterkant de Kettingbrug (Lánchíd) 4. Vooral ’s avonds, wanneer de bouwwerken feestelijk verlicht worden, maakt dit panorama een sprookjesachtige indruk op de toeschouwer. De UNESCO heeft het Donaupanorama al in 1987 tot Werelderfgoed verklaard.

Eindelijk een brug

Al meer dan 160 jaar is de Kettingbrug de eerste vaste verbinding over de Donau tussen Pest en Buda. Dit symbool van Boedapest staat voor de vereniging van de vroeger op zichzelf staande steden. De aanleg van de met maaswerk versierde brug was overigens niet onomstreden. Graaf István Széchenyi – die vanwege zijn hervormingsprojecten ook wel ‘de grootste Hongaar’ wordt genoemd – wist het project door te drukken. In 1820 had hij door slecht winterweer dagenlang moeten wachten voordat de Donau kon worden overgestoken en hij de begrafenis van zijn vader kon bijwonen. In 1832 richt hij een vereniging voor de brug op en in 1842 werd de eerste steen voor het 375 m lange bouwwerk gelegd.

De brug werd gebouwd naar het ontwerp van de Engelse ingenieur Tierney William Clark. De aanleg stond onder leiding van zijn Schotse naamgenoot Adam Clark. Bijna was de vrijwel voltooide brug in 1848-1849 nog verwoest in de chaos van de revolutie, maar op 21 november 1849 kon hij eindelijk worden geopend. Ter ere van de hervormingsgraaf luidt de volledige naam Széchenyi-Kettingbrug.

Parlement en groene long

Verder stroomopwaarts verheft zich links op de Burchtheuvel van Buda de pas gerenoveerde Matthiaskerk (Matyás templom) 5. Hiervoor ligt het speels-romantische Vissersbastion (Halászbástya) 6, een van de mooiste uitkijkpunten in de Burchtwijk (zie blz. 37). Van hier tot de Donau strekken zich de smalle straatjes van Waterstad (Víziváros) uit.

Rechts komt het imposante, Parlement (Országház) 7 (zie blz. 57) aan de Donau-oever van Pest in beeld. Vanaf de rivier ziet u dat de façade geheel op de Donau is gericht, maar over de staatsietrap loopt geen enkel staatshoofd, want de hoofdingang bevindt zich – anders dan men zou denken – aan de achterkant aan de Kossuth tér.

Iets verderop is de Margarethabrug (Margit híd) 8 het volgende verbindingspunt. Daarachter ligt midden in de rivier het Margaretha-eiland (Margitsziget 9 (zie blz. 69), de groene long van de hoofdstad. Bij dit punt maken de meeste excursieboten rechtsomkeert.

Langs bruggen stroomafwaarts

Aan de andere kant van het startpunt gaat u stroomafwaarts onder de witte Elisabethbrug (Erzsébet híd) 10 door naar het zuiden. Rechts ziet u de Gellértheuvel (Gellérthegy) van wit dolomiet. Aan de voet staan twee van de mooiste badhuizen van Boedapest (zie blz. 43): het 450 jaar oude Ottomaanse Rudasbadhuis (Rudasgyógyfürdő) 11 en het betoverend mooie Gellértbadhuis (Gellértgyógyfürdő) 12 met zijn jugendstil. Het laatste is goed te zien als deel van het imposante Gellért Hotel bij de groene Vrijheidsbrug (Szabadság híd) 13. Over de oorspronkelijk in 1896 aangelegde brug rijden nu de gele trams die Pest verbinden met het zuiden van Buda.

Ten slotte komt na de sobere Petőfibrug (Petőfihid) 14 de postmoderne wijk Millenniumstad aan de Donau-oever van Pest in zicht. De grote aandachttrekkers zijn het Nationaal Theater (Nemzeti Színház) 15 (zie blz. 113), dat met zijn ongewone architectuur veel commotie veroorzaakte, en het Paleis der Kunsten (Müvészetek Palotája) 16 (zie blz. 110) met onder meer het Ludwig Museum (zie blz. 81). Oorspronkelijk werd deze wijk halverwege de jaren 90 van de 20e eeuw opgezet voor een wereldtententoonstelling die samen met Wenen zou worden georganiseerd, maar dat plan is niet ten uitvoer gebracht. In 2002 en 2005 openden hier vervolgens de twee moderne cultuurcentra hun deuren, waarmee ze het accent in het culturele leven van de hoofdstad verlegden. Vooral het Paleis der Kunsten kent een veelzijdig aanbod. ’s Avonds zorgt de voortdurend wisselende belichting van de gevel voor een surreëel aandoend kleurenspel.

Overigens: u kunt met een lijnboot van MAHART Passnave verder over de Donau varen naar de pittoreske Donaubocht. Ook is een bijzonder interessante excursie mogelijk naar de barokstad en kunstenaarskolonie Szentendre (zie blz. 84).

Aan de kant van Buda is als tegenhanger de nieuwe wetenschapswijk Egyetemváros langs de Donau aangelegd, met bekende uitgaanslocaties als A38 (zie blz. 111).

Vanaf dit punt keren de excursieboten terug naar de aanlegsteiger bij de Donaupromenade van Pest.

Boottochten

Het hele jaar door worden overdag en ’s avonds rondvaarten over de Donau aangeboden, deels ook in combinatie met een stadsrondrit (zie blz. 20 en 21). Aanbieders van een 1 uur durende boottocht met begeleidend commentaar zijn Legenda, tel. 1 266 41 90, www.legenda.hu, EUrama, tel. 1 327 66 90, www.eurama.hu, Programcentrum, tel. 1 317 77 67, www.programcentrum.hu, en van april-okt. ook DunaYacht, tel. (06)30 586 50 01, www.dunayacht.com. Zeer bijzonder en onderhoudend is de twee uur durende combinatietour te land en te water, met een amfibische bus van Riverride (HUF 7500, tel. 1 33 22 555, www.riverride.com). Als u geen behoefte aan commentaar hebt en goedkoop van het rivierpanorama wilt genieten, kunt u de stedelijke lijnboot nemen (zie blz. 20).

Eten aan boord

Pal naast de aanlegsteigers van de rondvaartboten liggen ook twee uitnodigende restaurantboten klaar voor een tocht over de Donau. Spoon Café & Lounge 1 (Vigadó tér, steiger 3, tel. 1 411 09 33, www.spooncafe.hu, dag. 12-24 uur, hoofdgerecht ongeveer HUF 4000-7000) biedt een chique entourage. Bij het adembenemende Donaupanorama smaakt de verfijnde en lichte fusionkeuken uitermate goed – ’s avonds beslist reserveren!

Enkele meters verderop ligt Columbus Pub és Étterem 2 (Vigadó tér, steiger 4, tel. 1 266 90 13, www.columbuspub.hu, dag. 12-24 uur, hoofdgerecht HUF 2200-6000). Bij een prachtig Donauzicht biedt men hier een smakelijke Hongaarse keuken (tevens jazzclub, toegang HUF 1000-3000).

2Museumpaleis met uitzicht – Burchtpaleis

Kaart: | C/D 5, Oriëntatiekaartje: blz. 35
Vervoer: | Bus 16, 16A, 116: Dísz tér, Sikló

Hoog boven de Donau domineert het Burchtpaleis de skyline van de Burchtheuvel in Buda. Hier resideren al lang geen koningen meer. In plaats daarvan presenteert de Hongaarse Nationale Galerie hier werk van grote Hongaarse kunstenaars uit de 19e-20e eeuw. Het Historisch Museum van Boedapest ernaast geeft een beeld van de veelbewogen geschiedenis van de stad.

Het Burchtpaleis (Budavári Palota) in Buda troont boven de rivier als een symbool van het Hongaarse nationale zelfbewustzijn. Zelfs de communisten hebben het beschadigde slot na de Tweede Wereldoorlog niet gesloopt maar gerenoveerd.

Tataren, renaissancevorsten en Habsburgers

De oorsprong van het paleis gaat terug tot het midden van de 13e eeuw, toen ‘de tweede grondlegger’ koning Béla IV na de verwoestende inval van de Tataren in 1241-1242 verspreid over het land vestingen liet bouwen voor een betere verdediging. Vanwege de gunstige ligging werd Buda al snel de koninklijke residentie. Onder koning Matthias kwam in de tweede helft van de 15e eeuw de renaissance naar deze streken en ontstond de vermaarde Bibliotheca Corviniana. Destijds zou deze na de Vaticaanse bibliotheek de grootste van Europa zijn geweest. In 1541 werd Buda veroverd door de Turken. Daarna verbleef er geen vorst meer in het paleis. Bij de inname van Buda in 1686 door de Habsburgers lag het paleis in puin. In de 18e eeuw volgde de wederopbouw onder Maria Theresia, en tegen het einde van de 19e eeuw heeft het paleis zijn huidige vorm gekregen.

Overigens: de mooiste route naar de Burchtwijk gaat sinds 1870 van de Clark Ádám tér bij de Kettingbrug omhoog met de historische kabeltrein Sikló 5. Het krap 100 m lange traject kent een hellingsgraad van wel 48°. De Sikló rijdt met korte tussenpozen elke dag van 7.30 tot 22 uur. Een enkele reis kost HUF 1100, met korting HUF 650.

Hongaarse meesterwerken

Vier vleugels van het reusachtige paleis maken deel uit van de Hongaarse Nationale Galerie (Magyar Nemzeti Galéria) 1. Hier worden Hongaarse kunstwerken getoond die dateren van de 11e eeuw tot heden. De middeleeuwse collectie omvat enkele waardevolle gotische vleugelaltaren.

Extra aandacht verdienen de kunstwerken uit de ‘gouden periode’ van het Oostenrijks-Hongaarse compromis in 1867 tot de Eerste Wereldoorlog. In die tijd had de overheid grote belangstelling voor heroïsche historiestukken, zoals De vrouwen van Eger van Bertalan Székely (1867). Dit schilderij op de eerste verdieping herinnert aan de verdediging van het kasteel Eger tegen een Turkse overmacht in 1552.

In een heel andere stijl werkte Mihály Munkácsy – misschien de belangrijkste Hongaarse schilder – met zijn duistere genrestukken. De laatste dag van de veroordeelde (1870) en Vagebonden van de nacht I (1872-1873) geven een onverbloemd beeld van de maatschappelijke realiteit in de 19e eeuw.

Het veelzijdige karakter van de kunstwereld is ook te zien aan twee anderen: Pál Szinyei Merse is een van de eerste Hongaarse impressionisten. In het museum is hij vertegenwoordigd met onder meer Meifeest (1873) en Vrouw in lila (1874). József Rippl-Rónai werd beïnvloed door zijn verblijf in Parijs. Een van zijn indrukwekkendste werken is Vrouw met vogelkooi (1892). Aan het begin van de 20e eeuw creëerde de autodidact Tivadar Csontváry Kosztka visionaire en kleurrijke schilderijen op groot formaat. Van de bijzondere plaats die hij inneemt, getuigt bij de trap naar de tweede verdieping De ruïnes van het Griekse theater van Taormina (1904-1905).

Belangrijke kunstenaarskolonies

Aan het eind van de 19e eeuw voelden veel kunstenaars zich ertoe aangetrokken om van de ‘verdorven’ grote stad weg te gaan naar het ‘natuurlijke leven’ in dorpjes op het platteland. In 1896 behoorden Simon Hollósy en Károly Ferenczy tot de oprichters van de eerste Hongaarse kunstenaarskolonie in Nagybánya (het huidige Baia Mare in Roemenië). Hier stond het schilderen in de openlucht voorop. Een goed voorbeeld is op de tweede verdieping Ferenczy’s schilderij Oktober (1903).

Een andere kunstenaarskolonie ontstond in 1901 in Gödöllő op initiatief van Aladár Körösfői-Kriesch. Zijn schilderijen, die zijn gebaseerd op een mystiek-religieuze visie, staan nadrukkelijk in het teken van de jugendstil. Een van zijn hoofdwerken is in de Franz-Liszt-muziekakademie te bewonderen (zie blz. 74). In de Nationale Galerie is hij onder meer vertegenwoordigd met Geschiedenis van Klára Zách I + II (1911). Op de derde verdieping is Hongaarse kunst van na 1945 te zien.

Jagende koning en geschiedenis van de stad

Na het verlaten van de Nationale Galerie komt u via een passage bij de Matthiasfontein 2 van Alajos Stróbl (1904). De beroemde koning Matthias staat hier afgebeeld als jager. Enkele meters verderop ziet u de in 1901 door György Vastagh vervaardigde sculptuur Paardenhoeder (Hongaars: csikós) van een man die een onstuimig paard in bedwang probeert te houden. Links hiervan gaat u via de Leeuwenpoort naar de binnenplaats van het slot. Daar ziet u meteen rechts de ingang van de Széchényi-Nationale Bibliotheek 3.

Aan de achterkant van de binnenplaats vindt u in de zuidvleugel van het paleis het Historisch Museum van Boedapest (Budapesti Történeti Múzeum) 4. Hier wordt de geschiedenis van de stad in beeld gebracht. Interessant zijn enkele gerestaureerde delen van het middeleeuwse slot.

Mythologische vogel en staatspresident

Bij de uitgang van de burchttuin waakt de Hongaarse mythologische vogel Turul met een zwaard boven aan de heuvel aan de Donau. Pal hiernaast vindt u het heuvelstation van de kabeltrein Sikló 5 (zie blz. 33). De Sikló werd destijds aangelegd om de ambtenaren van de koning vanuit de stad gemakkelijker toegang tot de op de Burchtheuvel gevestigde ministeries te geven.

Het gebouwencomplex wordt afgesloten met de residentie van de staatspresident in het Sándorpaleis (Sándor palota) 6. Na het compromis met Oostenrijk in 1867 resideerden de Hongaarse minister-presidenten tot 1944 in dit paleis, dat in 1806 door Mihály Pollack werd ontworpen. De befaamde architect Miklós Ybl, die ook het Burchtpaleis uitbreidde, heeft het paleis verbouwd voor zijn nieuwe bestemming. Na de Tweede Wereldoorlog lag het er verwaarloosd bij, pas in 2002 heeft de president er zijn intrek genomen. Elke dag om 12 uur gaat de deur open voor de ‘aflossing van de wacht’.

Informatie

Hongaarse Nationale Galerie (Magyar Nemzeti Galéria): Szent György tér 2 (paleisvleugel A-D), www.mng.hu, di.-zo. 10-18 uur, permanente expositie HUF 1400/700, audiogids HUF 800.

Historisch Museum van Boedapest (Budapesti Történeti Múzeum): Szent György tér 2 (paleisvleugel E), www.btm.hu, mrt.-okt. di.-zo. 10-18, nov.-feb. 10-16 uur, permanente expositie HUF 2000/1000.

Eten en drinken

Zowel de Nationale Galerie als het Historisch Museum van Boedapest heeft een eigen café. Bij de uitgang van de Burchttuin vindt u aan de voet van de Turul een zomers caféterras. Voor verdere adressen in de Burchtwijk zie blz. 39.

Bereikbaarheid

Om het Burchtpaleis boven op de heuvel te bereiken kunt u vanaf de Clark Ádám tér omhooggaan met de historische kabeltrein Sikló 5 (zie blz. 33). U kunt er ook voor kiezen links van het dalstation lopend de heuvel op te gaan – onderweg passeert u diverse sfeervolle burchttorens en verdedigingswerken totdat u uitkomt bij de Nationale Galerie. Of u neemt de bus, lijn 16, 16A of 116, vanaf de metrostations Széll Kálmán tér of Deák Ferenc tér naar de Dísz tér.

3Langs pittoreske oude straatjes – de historische Burchtwijk

Kaart: | B/C 3/4, Oriëntatiekaartje: blz. 39
Vervoer: | Bus 16, 16A, 116: Dísz tér

Wat een contrast: rond de koninklijke Matthiaskerk en het romantische Vissersbastion lopen elk moment van de dag grote groepen toeristen te hoop. Maar slechts enkele meters verderop heerst in de historische straatjes van de Burchtwijk nog een verstilde barokidylle. Een paar mooie cafés en restaurants nodigen uit om wat te eten of te drinken.

Met de bouw van de koninklijke residentie op de Burchtheuvel ontstond vanaf halverwege de 13e eeuw aan de noordkant ook een stad van burgers. Hongaren, Duitsers, Italianen en Joden kwamen naar Buda. In 1541 veroverden de Turken de stad aan de Donau en maakten deze voor 145 jaar tot zetel van een pasja. Toen de Habsburgers in 1686 de macht overnamen, lag de stad vrijwel in puin. De wederopbouw in barokstijl in de 18e eeuw bepaalt nu nog steeds de aanblik van de straatjes.

Na het grote compromis met Oostenrijk namen in 1867 belangrijke ministeries en ambassades hun intrek op de heuvel, die zodoende een regeringswijk werd. Van die situatie resteren vandaag de dag alleen nog de residentie van de staatspresident en een enkele ambassade.

Beethoven en moderne dans

De centrale bushalte in de Burchtwijk ligt aan de Dísz tér (Paradeplein). Dit plein vormt de overgang tussen het representatieve paleisdeel in het zuiden van de Burchtwijk en het pittoreske burgerdeel in het noorden. Bij het Burchtpaleis 1 (zie blz. 33) springt links naast de residentie van de staatspresident in het Sándorpaleis 2 (zie blz. 35) meteen het vroegere karmelietenklooster in het oog. Na de opheffing van het klooster door keizer Jozef II werd hier in 1790 voor het eerst een toneelstuk in het Hongaars opgevoerd. In 1800 gaf Ludwig von Beethoven hier ook een zeer gewaardeerd gastconcert. Tegenwoordig heeft het Nationaal Danstheater (Nemzeti Táncszinház) zijn thuisbasis hier in het Burgtheater (Várszínház) 3.

Biedermeiercafé

Als u terug op de Dísz tér bent gekomen, neemt u in noordelijke richting een van de straten die allemaal naar de Matthiaskerk leiden. Het mooist is de wandeling via de rustige Úri utca (Herenstraat) in barokstijl naar de Szentháromság utca. Hier kunt u een kopje koffie drinken in het sfeervolle biedermeiercafé Ruszwurm Cukrászda 1: dit kleine gemoedelijke woonkamercafé bestaat al sinds 1827 – het is het oudste café van Hongarije.

Koninklijke Matthiaskerk

Vervolgens komt u bij de belangrijkste bezienswaardigheid van de Burchtwijk, de Matthiaskerk (Matyás templom) 4. Na een grondige renovatie lichten de bonte Zsolnay-dakpannen weer helder op en doet het wapendier van de naamgever Matthias Corvinus, de raaf, kond van de koninklijke verbintenis. Ooit was dit een Onze-Lieve-Vrouwekerk totdat koning Matthias zich hier in 1461 in de echt liet verbinden, en na de dood van zijn eerste vrouw in 1476 nog een tweede keer. Daarmee kwam de kerk in hoog aanzien te staan. Later werd het gebouw ingewijd als moskee voor de Ottomaanse sultan Süleiman, voordat het in handen van de jezuïeten kwam en aan het einde van de 18e eeuw ten slotte een parochiekerk werd.

Op 8 juni 1867 beleefde de kerk misschien wel zijn belangrijkste moment, toen keizer Frans Jozef en keizerin Elisabeth (‘Sisi’) hier in het kader van het Oostenrijks-Hongaars compromis feestelijk met de Stefanuskroon tot koning en koningin van Hongarije werden gekroond. In de euforie over het compromis en de vereniging van de stad Boedapest in 1873 gaf men Frigyes Schulek opdracht de kerk een nieuwere vorm te geven, waarvan we nu het resultaat kunnen bewonderen. Pas in dat jaar werd de kerk naar koning Matthias vernoemd. De laatste kroning vond in 1916 plaats voor het door Schulek vormgegeven hoogaltaar, toen de Habsburgse keizer Karel IV tot Hongaarse koning werd gekroond.

Overigens: Franz Liszt had speciaal voor de kroning van keizer Frans Jozef en keizerin ‘Sisi’ de ‘Hongaarse Kroningsmis’ gecomponeerd. Volgens een anekdote uit die tijd zou de leus ‘Vivat Ferenc’ bij de kerk zijn bedoeld voor de populaire componist en niet voor de keizer, die na de bloedige onderdrukking van de vrijheidsstrijd van 1848-1849 weinig geliefd was. Zijn echtgenote Sisi stond vriendelijker tegenover de Hongaren, en haar zou zoiets nooit zijn overkomen.

Dankzij een renovatie komt de kleurige beschildering van het interieur weer volledig tot haar recht. Károly Lotz en Bertalan Székely brachten hier eind 19e eeuw fresco’s met Hongaarse thema’s aan. De Stefanuskapel bij de uitgang staat geheel in het teken van deze Hongaarse heilige.

Romantisch Vissersbastion

Kort na de voltooiing van de ‘nieuwe’ Matthiaskerk belastte het stadsbestuur Schulek met de bouw van een ander bouwwerk aan de Donau-oever. Dit gebeurde ter ere van het 1000-jarig jubileum van de vestiging van de Magyaren op de Pannonische vlakte. Schulek bouwde daarop het romantische Vissersbastion (Halászbástya) 5. De zeven torentjes symboliseren de zeven stammen van de Magyaren, de naam van het bastion verwijst naar de vissers die ooit dit deel van de burcht moesten verdedigen. Het bouwwerk heeft iets sprookjesachtigs, vooral wanneer het ’s avonds feestelijk verlicht wordt. Bovendien hebt u vanaf het bastion een prachtig uitzicht op de Donau en het Parlement. Een siertrap voert omlaag naar Waterstad (Víziváros).

Weense Poort

Langs de in esthetisch opzicht omstreden nieuwbouw van het Hotel Hilton loopt u de smalle straatjes van de Burchtwijk in. De Táncsics Mihály utca is erg pittoresk en afwisselend: op nr. 7 springt het Erdődypaleis in het oog, op nr. 26 zijn de resten van een middeleeuws joods gebedshuis (Középkori Zsidó Imaház) 6 te bewonderen. Oude joodse grafstenen en resten van Hebreeuwse inscripties wijzen erop dat hier vroeger de Joodse wijk lag.

Via de Bécsi kapu tér bereikt u ten slotte de Weense Poort 7. Deze werd in 1936 gebouwd ter ere van het 250-jarig jubileum van de verovering van Buda door de Habsburgers op de Turken. In dat jaar bezocht Thomas Mann – die toen al in ballingschap leefde – driemaal de suikerfabrikant en literaire mecenas Lajos Hatvany, die in het pand op nr. 7 woonde. Mann onderhield nauwe betrekkingen met Hongaarse auteurs. Zo schreef de Nobelprijswinnaar van 1929 voor Dezső Kosztolányi in 1923 een voorwoord bij diens roman Nero.

Schilderachtige Herenstraat

Het sfeerrijkste straatje is misschien wel de Úri utca (Herenstraat), die van de Kapisztrán tér achter de toren van de in de oorlog verwoeste Maria Magdalenakerk langs naar het zuiden loopt. Historische stadspaleizen en middeleeuwse bouwresten zorgen voor een idyllische sfeer. De panden van de Duitse ambassade op nr. 64-66 en de zetel van de Hongaarse primaat en aartsbisschop van Esztergom-Boedapest op nr. 62 vervullen nu nog steeds een belangrijke functie.

Zeer apart zijn de gotische zitnissen, die bijvoorbeeld in de poortdoorgangen van nr. 32 en nr. 40 zijn te zien.

Ter afsluiting van de wandeling loopt u door de Szentháromság utca rechts naar de muurpromenade Tóth Árpád sétány 8. Met de heuvels van Buda in zicht komt u terug op de Dísz tér, waar u in Korona Kávéház 2 koffie kunt drinken met uitzicht op de burcht.

Informatie

Matthiaskerk: Szentháromság tér 2, www.matyas-templom.hu, ma.-vr. 9-17, za. 9-12, zo. 13-17 uur, toegang HUF 1200/800.

Vissersbastion: Szentháromság tér, half mrt.-okt., toegang tot de bovenverdieping 9-19 uur, HUF 700/350.

Joods gebedshuis: Táncsics Mihály utca 26, www.btm.hu, mei-okt. wo.-zo. 10-14 uur, toegang HUF 800/400.

Eten en drinken

Voor een koffiepauze in de Burchtwijk is het de moeite waard naar het historische Ruszwurm Cukrászda 1 (Szentháromság utca 7, tel. 1 375 52 84, www.ruszwurm.hu, apr.-okt. dag. 10-19, anders 10-18 uur) te gaan.

Met het mooie uitzicht op het Burchtpaleis heeft het Korona Kávéház 2 (Dísz tér 16, tel. 1 385 61 39, dag. 10-18 uur) de beste ligging.

Van de chiquere restaurants is het rijkelijk versierde Rivalda 3 (Színház utca 5-9, tel. 1 489 02 36, www.rivalda.net, dag. 11.30-23.30 uur, hoofdgerecht ongeveer HUF 2600-5700) in het bijzonder aan te bevelen. Voor de creatieve Hongaarse en internationale keuken is dit restaurant terecht al diverse keren bekroond.

Café Pierrot 4 (Fortuna utca 14, tel. 1 375 69 71, www.pierrot.hu, dag. 11-24 uur, hoofdgerecht ongeveer HUF 3700-6500) is al sinds jaar en dag een gastronomische oase in Boedapest waar u van op aankunt. Bij de verfijnde gerechten schenkt men voortreffelijke Hongaarse wijnen.

4Bisschop, heksen en Habsburgers – Gellértheuvel

Kaart: | D/E 6, Oriëntatiekaartje: blz. 42
Vervoer: | Bus 7, 86, 107: Rudas gyógyfürdő; metro 4: Szent Gellért tér of Móricz Zsigmond körtér, en dan bus 27: Búsuló Juhász (Citadella)

Aan de oever van de Donau springt de rots van wit dolomiet van de Gellértheuvel (Gellért-hegy) in het oog. De naam verwijst naar de leidende missionaris Sint-Gerardus van de eerste Hongaarse koning. Op de strategisch gunstige heuveltop bouwden de Habsburgers later hun citadel. Hier worden bezoekers voor hun steile klim beloond met een indrukwekkend panorama.

De beboste en vredige Gellértheuvel nodigt uit tot een uitgebreide kennismaking. Nog zo’n 150 jaar geleden lagen er alleen wijngaarden op de hellingen. Maar de Gellértheuvel heeft ook altijd een andere, duistere zijde gekend. Zo stond de heuvel in de middeleeuwen bekend als een trefpunt van heksen – zelfs tot in de 18e eeuw zijn hier heksenprocesssen gehouden.

Missionaris van de koning

De naamgever van de rotsheuvel, bisschop Gellért (Sint-Gerardus), die als de leidinggevende missionaris van koning Stefanus I optrad, zou in 1046 gruwelijk aan zijn eind zijn gekomen toen hij bij een antichristelijke opstand van de heuvel in de Donau werd gestort. Boven het Rudasbadhuis (Rudas gyógyfürdő) 1 staat een beeld van de bisschop met zijn kruis die over de Donau uitkijkt. Het Gellértmonument (Szent Gellért) 2, het standbeeld van Sint-Gerardus (Gyula Jankovits, 1904), wekt de indruk alsof de geestelijke nog altijd de Hongaren wil bekeren. Gellért was afkomstig uit Venetië en was een vertrouweling van de koning. Zo was hij de leermeester van de troonopvolger Emmerik (Imre) en werd als dank tot bisschop van Csanád bevorderd. Al in 1083 verklaarde men Gellért, koning Stefanus en prins Emmerik tot de eerste heiligen van Hongarije. Volgens de legende werd de eerste parochiekerk in de binnenstad van Pest (zie blz. 77) gebouwd op het graf van Gellért.

Kelten en wijnbouwers

En daarna heuvelopwaarts: met een mooie, maar ook een enigszins vermoeiende wandeling bereikt u dwars door het bos de 235 m hoge top. Op dit heuvelplateau vestigden de Keltische Erawiskers de eerste permanente nederzetting binnen het huidige grondgebied van Boedapest. Ook de Romeinen gebruikten de heuvel als versterking. Tot in de tweede helft van de 19e eeuw waren de hellingen een wijnbouwgebied, maar de hele wijnbouw tot aan de Donaubocht viel daarna ten prooi aan de druifluis. Nu staan hier alleen nog toeristische wijnhandels. Vanaf het uitkijkpunt hebt u een mooi uitzicht op de Burchtheuvel.

Imposante dwangburcht

De Gellértheuvel wordt beheerst door de imposante Citadel (Citadella) 3. De Habsburgers bouwden hier hun dwangburcht na de neergeslagen revolutie van 1848-1849 om het ‘weerspannige’ Pest-Buda beter in bedwang te kunnen houden. Aan het eind van de 19e eeuw kocht de stad het overbodig geworden waarmerk van de Oostenrijkse onderdrukking op en liet symbolisch een deel van de muren slopen.

Sinds 1961 is de citadel geopend voor publiek. Binnen vindt u onder meer een eenvoudig hotel en een restaurant. Elk jaar wordt op 20 augustus bij de citadel een groot vuurwerk afgestoken als hoogtepunt van de nationale feestdag ter ere van de stichterkoning Stefanus I. Vanaf de vestingmuur hebt u een prachtig zicht op de stad. Buda en Pest liggen aan uw voeten – alleen al daarom is een bezoek de moeite waard.

Een interessante expositie geeft informatie over de veelbewogen geschiedenis van de Gellértheuvel, die zo’n 6000 jaar omvat. Uiteraard is er veel ruimte voor het leven en het werk van bisschop Gellért. In een duistere bunker uit de Tweede Wereldoorlog is in het ‘Panopticum 1944’ de bloedige strijd om Boedapest in de winter van 1944-1945 uitgebeeld.

Monument voor de vrijheid

Bij de steil naar de Donau aflopende rotswand voor de citadel is in 1947 een 14 m hoog Vrijheidsbeeld (Szabadság szobor) 4 opgericht ter herdenking van de bevrijding van het fascisme en de oorlog. Het ontwerp stamt van Zsigmond Kisfaludi Strobl, die tijdens de Tweede Wereldoorlog al opdracht had gekregen voor een monument voor de overleden zoon van de rijksbestuurder Miklós Horthy. Na het voor Hongarije ongelukkige verloop van de oorlog werd de opdracht aangepast aan de nieuwe politieke situatie.

Het monument is ook nog bepaald door een ander historisch keerpunt: na het einde van de communistische overheersing zag men de zwaar bewapende Sovjetsoldaat, die toentertijd op de sokkel aan de voet van de vrouw met de palmtak stond, als een symbool voor het feit dat de in 1945 behaalde vrijheid maar betrekkelijk was geweest. Net als andere beelden uit de tijd van het communisme verwijderde men daarom na 1990 de Sovjetsoldaat en sloeg die op in het Memento Park (zie blz. 82).

Een kapel in de rots

Vanaf het Vrijheidsbeeld loopt u zigzaggend over de steile zuidkant van de heuvel naar beneden. Op deze helling is een fraai park aangelegd, dat zich uitstrekt tot bijna helemaal aan de oever van de Donau.

Aan het ondereind van de Kelenhegyi út ligt tegenover de ingang van het Gellértbadhuis de Rotskapel (Sziklakápolna) 5. Eerst loopt u langs een modern monument voor koning Stefanus, en dan komt u via een natuurlijke grot binnen in de kapel. De achterste delen hiervan zijn met explosieven uit de rots uitgebroken. Deze kapel behoort toe aan de orde van de miniemen en staat vooral in het teken van de verering van Maria. De miniemenorde is de enige katholieke orde die is gesticht in Hongarije. In 1926 werd in de grot de eerste kerkdienst gehouden, in 1931 was de bouw voltooid. In 1934 werd er een klein klooster bij gebouwd. In de Tweede Wereldoorlog baden hier ook vluchtelingen uit Polen. Daaraan herinnert nu nog een kleine Poolse kapel in het achterste deel van het gebedshuis. Tijdens het bewind van de communisten was de rotskerk gesloten, maar sinds 1989 is deze weer in gebruik voor gebedsdiensten.

Bij het Gellértbadhuis (Gellért gyógyfürdő) 6 (zie blz. 44) aan de Szent Gellért tér is het eindpunt van deze route bereikt.

Informatie

Citadel (Citadella): www.citadella.hu, apr.-sept. dag. 9-19, mrt./okt. 9-18, nov.-feb. 9-15.30 uur (afhankelijk van het weer), HUF 1200, kinderen gratis.

Eten en drinken

Bij de Citadel staan enkele eetkraampjes waar u terecht kunt voor drankjes en eenvoudige snacks, ’s winters ook voor bisschopswijn. Bij de ingang vindt u bovendien een caféterras.

5Van oosterse luxe tot jugendstil – Gellért- en Rudasbadhuis

Kaart: | D/E 6/7, Oriëntatiekaartje: blz. 45
Vervoer: | Metro 4, tram 18, 19, 41, 47, 48, 49: Szent Gellért tér

Boedapest is een echte wellnessstad, met een voorkeur voor het ongewone. Twee prachtige badhuizen aan de Donau stammen nog uit de tijd van de Ottomanen in de 16e eeuw, terwijl het beroemde Gellértbadhuis een triomf van de jugendstil is. Hier is de drukte van de grote stad al snel vergeten!

Menigeen is verrast als hij of zij hoort dat Boedapest al sinds 1924 een officieel erkend kuuroord is. Binnen de stadsgrenzen liggen maar liefst 123 warmwaterbronnen en zij vormen de grootste natuurschat van de Hongaarse hoofdstad. De badhuizen aan de Donau zijn echte pronkjuwelen. Wat is er mooier dan onder een kunstmatige sterrenkoepel in warm bronwater met een temperatuur van 36°C liggen of je ontspannen in een fraai jugendstilbad aan de voet van leeuwenfonteinen?

De ‘waterrijke’ stad

Reeds de Kelten wisten de geneeskrachtige warmwaterbronnen langs de Donau te waarderen. En de Romeinen die na hen kwamen waren echte liefhebbers van baden. Hun provinciehoofdstad noemden ze Aquincum naar het Keltische ak ink (waterrijk). De resten van het grote badhuis aan de Flórián tér in Óbuda getuigen nog van de Romeinse voorliefde voor wellness. Helaas ligt het badhuis nu onder een groot betonnen viaduct.

Overigens: in de meeste badhuizen krijgt u bij de ingang een magnetische armband die tevens als sleutel van de kluis voor uw kleding dient. Voor de gemengde badtijden geldt de verplichting om bedekkende kleding te dragen. In het waterbassin is vaak een badmuts verplicht. Veel badhuizen geven ’s ochtends of in de late namiddag korting . Het Szent-Lukácsbadhuis is voor houders van de Budapest Card zelfs helemaal gratis .

Na het vertrek van de Romeinen kwam het gebruik van de badhuizen pas weer op gang aan het einde van de middeleeuwen. De renaissancekoning Matthias was in de 15e eeuw een toegewijd liefhebber van de badcultuur. Naar verluidt, beschikte de vorst zelfs over een geheime onderaardse passage van de Burcht naar het Rácbadhuis. Dit badhuis is nu overigens een paar jaar wegens renovatie gesloten.

De Turken bouwden in de 16e eeuw enkele bijzonder fraaie badhuizen in Buda. Aan het begin van de 20e eeuw volgden er in het kielzog van de algemene bouwwoede opnieuw prachtige badpaleizen, waar de ontspanning in het warme water een echt festijn werd.

Sierlijke jugendstil

Een vooraanstaande rol hierin wordt vervuld door het Gellértbadhuis (Gellért gyógyfürdő) 1. Al in de middeleeuwen stond er een badhuis aan de zuidkant van de Gellértheuvel. Toentertijd moet het trouwens maar een modderige bedoening zijn geweest, want het badhuis heette Sárosfürdő (Slijkbad). Maar met de opening van het grote Gellért Hotel in 1918 veranderde de badhuisbeleving ingrijpend, want bij het hotel werd een prachtig jugendstilbadhuis aangebouwd.

Meteen bij binnenkomst via de Kelenhegyi út valt al de chique entourage in het oog. De zwemhal wekt de indruk van een paleis of een tempel: hoge zuilen – versierd met exotische planten, vissen en zeepaardjes – dragen de balkons van de eerste verdieping. Waterspuwende fabeldieren voeren vers water aan; het bad met bronwater werd in 1927 geïnstalleerd. De badgast voelt zich hier zonder meer een koning.

Via kleine zijdeuren komen mannen en vrouwen bij gescheiden warmwaterbaden. In 2007-2008 is deze afdeling grondig gerenoveerd. U komt nu binnen bij gedempt licht en zacht klaterend water. Hier spuwen dierenkoppen warm water in de beide bassins met een temperatuur van 36 à 38°C. De fonteinen zijn getooid met putti en schildpadden. De muren zijn bekleed met blauwgroene tegels en ingelegde steentjes, terwijl boven de passages tal van putti elkaar vrijelijk omarmen en kussen. De heerlijke warmwaterbaden zijn een wereld op zich.

Turkse badhuizen

Van de lichtzinnige hoogten van de jugendstil belandt u enkele honderden meters verder noordwaarts langs de Donaupromenade in het schemerige duister van het Rudasbadhuis (Rudas gyógyfürdő) 2. Al vrij snel na de verovering van Buda in 1541 gingen de Ottomaanse pasja’s ertoe over om prachtige badhuizen te bouwen waar ze zich op grote afstand van de Bosporus toch in een vertrouwde sfeer konden ontspannen.