Welkom

¡Bienvenidos!
Ter oriëntatie
Kennismaking, Cuba in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Overnachten
Eten en drinken
Praktische informatie

Onderweg op Cuba

La Habana (Havana)
Oude stad, Centro Habana,
Vedado / Miramar

West-Cuba
Las Terrazas, Pinar del Río, Viñales
Cayo Levisa, María La Gorda, Península de Guanahacabibes, Matanzas, Varadero
Ciénaga de Zapata, Cayo Largo

Midden-Cuba
Cienfuegos, Sierra Escambray, Santa Clara
Remedios, Cayo Santa María, Trinidad
Sancti Spíritus, Cayo Coco, Cayo Guillermo
Camagüey, Playa Santa Lucía

Oost-Cuba
Holguín, Guardalavaca, Bayamo
Sierra Maestra, Parque Desembarco del Granma
Santiago de Cuba, Baracoa

De 15 hoogtepunten

 1 Het hart van de oude stad – Plaza de Armas en Plaza de la Catedral
De oude stad van Havana ademt de sfeer van vervlogen tijden.

 2 Heiligdom van de geschiedenis – Museo de la Revolución
Blader door de geschiedenis als in een roman.

 3 Dodenstad van de prominenten – Cementerio Colón
Een wereld vol waardevolle engelen en lijdende madonna's.

 4 Kunstenaarsdorp met veel wandelmogelijkheden – Las Terrazas
Op deze woeste en romantische locatie groeien niet alleen planten, maar ontstaan ook creatieve ideeën.

 5 Olifantsruggen in het wonderland – Valle de Viñales
Als slapende olifanten liggen machtige rotsen in het dal.

 6 Parels zoeken in Cienfuegos – van het centrum naar Punta Gorda
Ontdek de Frans aandoende en stijlvolste stad van Cuba.

 7 Paleizen van de suikerbaronnen – de Plaza Mayor van Trinidad
Aan het mooiste plein van Cuba lijkt de tijd stil te staan.

 8 In het dal van de suikermolens – Valle de los Ingenios
De suikerhausse liet een historisch cultuurlandschap na.

 9 Bergwouden, grotten en watervallen – Topes de Collantes
Een netwerk van wandelpaden door afwisselende bossen.

10Weg van de hotels – flora en fauna van Cayo Coco
In het binnenland vindt u een gevarieerde natuur.

11Een doolhof van straten – de oude stad van Camagüey
Het lijkt alsof de asymmetrie een uitbundig straatfeest viert in de grootste oude stad van Cuba.

12Sporen van de oerbewoners – van Chorro de Maíta naar Banes
Bij Guardalavaca is een begraafplaats van de Taíno's ontdekt.

13Rum voor de oren – muziekmetropool Santiago de Cuba
Caribische ritmes beheersen Santiago de Cuba.

14Santiago's vrijetijdsoase – Parque Baconao
Een combinatie van recreatieve voorzieningen als stranden, historische bezienswaardigheden, musea en een dinopark.

15De 'Galapagos' van de Cariben – P.N. Alejandro de Humboldt
In het verre oosten van het eiland ligt het unieke Parque Nacional Alejandro de Humboldt verscholen.

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Paklijst
Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

¡Bienvenidos! – Welkom

Het opvallendst aan de Cubanen is hun gastvrijheid. Met veel creativiteit doorstaan ze het zware leven van alledag, pendelen ze tussen tegenstrijdige werelden, weerstaan ze emotionele wisselbaden. En glijden ze zo vaak mogelijk weg in een roes van gezelligheid, muziek en dans. Doe mee en geniet van de cocktail van joie de vivre!

Ter oriëntatie

Fascinerend Caribisch gebied

Elk jaar komen meer dan 2,8 miljoen bezoekers naar het grootste eiland van het Caribisch gebied, dat de nationale dichter Nicolás Guillén in zijn gedicht Un largo lagarto verde liefdevol als een 'lange, groene hagedis' omschreef. Het vers beschrijft niet alleen de reptielachtige vorm van zijn vaderland, maar prijst ook de natuurlijke schoonheid en culturele diversiteit. Het Caribische eiland heeft niet alleen droomstranden te bieden, maar ook koraalriffen, bergen met dichte wouden, indiaanse begraafplaatsen, prachtige koloniale steden en kleurrijke festivals.

Door de langwerpige vorm van het eiland word de reisroute aanzienlijk beïnvloed door de luchthaven van aankomst en vertrek. Wie zich op de westelijke helft van het land wil richten, kan het beste op Havana of Varadero vliegen. Voor een verkenning van het wildere oosten is Holguín aan te bevelen. Vanuit zowel het westen als oosten zijn uitstapjes naar Midden-Cuba te maken.

De staart van de hagedis – het westen

Voor de meeste bezoekers aan Cuba begint de reis in Havana ( E/F 2). De grootste en mooiste metropool van het Caribisch gebied laat toeristen een reis door de tijd maken en streelt de zintuigen met een levendig straatleven, een overvloed aan historische gebouwen in verschillende architectonische stijlen en een bruisende muziekscene. Voor ontspanning zorgen Havana's eigen stranden, de Playas del Este ( F 2). Nog mooier is de kuststrook van Varadero ( H 2). Vanuit de belangrijkste badplaats van Cuba bieden vele reisagenten dagtochten in de omgeving en meerdaagse excursies rond het eiland. Diep in het westen vormt de Cordillera de Guaniguanico (tot 600 m) de bergachtige ruggengraat van het landbouwgebied eromheen. Hier glinsteren ecotoeristische pareltjes als het Viñalesdal ( C 3), dat met zijn bizarre rotskegels aan een surrealistisch sprookjeslandschap doet denken. Een goed voorbeeld van een juiste balans tussen milieubescherming en ontwikkeling van de gemeenschap is Las Terrazas ( D 3) met zijn glooiende, dichtbeboste heuvels – een paradijselijke omgeving, en niet alleen voor vogelaars.

De buik van het reptiel – Midden-Cuba

Wie in het spoor van de revolutie reist, heeft de Che-Guevarastad Santa Clara ( K 4) helemaal boven aan zijn lijst staan. Zeer stijlvol presenteert zich Cienfuegos ( J 4) met de langste laan van Cuba, omzoomd door prachtige neoklassieke gebouwen in Franse stijl. In Camagüey ( O 6) gaan in de grootste oude stad van Cuba vele getuigen van het koloniale tijdperk verscholen. De straatjes van UNESCO-Werelderfgoed en 'openluchtmuseum' Trinidad ( K 5) ademen nog steeds de sfeer van de suikerperiode, toen suikerbaronnen hun rijkdom in schitterende paleizen ten toon spreidden. Ook het nabijgelegen dal van de suikermolens doet de tijd van de slavenhouders herleven.

Voor de poorten van Trinidad verheft zich de Sierra del Escambray ( K 4), de op een na hoogste bergketen van Cuba (tot 1156 m). Hier lonkt het kuuroord Topes de Collantes met talrijke wandelingen door nevelwouden naar watervallen. Iets afgelegener ligt het prachtige bergmeer Lago Hanabanilla ( K 4), dat u het beste vanuit Cienfuegos en Santa Clara kunt bereiken. Strandliefhebbers moeten zeker naar de eilanden voor de noordkust, want volgens velen zijn de stranden van Cayo Coco en Cayo Guillermo ( M/N 3/4) de mooiste van heel Cuba. Verder kunt u hier de onderwaterwereld verkennen rond het op een na grootste koraalrif ter wereld.

De kop van de hagedis – Oost-Cuba

Nergens gaan de historische sporen verder terug dan in het oosten van Cuba. Hier ligt een belangrijk overblijfsel uit de precolumbiaanse periode: Chorro de Maíta ( R 6), de grootste indiaanse begraafplaats in het Caribisch gebied. In Banes ( S 6) stelt het Museo Indocubano precolumbiaanse kunstvoorwerpen tentoon. Beide plaatsen zijn goed te bereiken vanaf de baaienrijke stranden rond Guardalavaca ( R 6).

In geen enkele andere stad is muziek en dans zo nadrukkelijk aanwezig als in Santiago de Cuba ( R/S 8). De culturele metropool van het oosten geldt als bakermat van de son (muziekstijl) en de Afro-Cubaanse cultuur met zijn extatische rumba-trommelritmes. Bovendien begon hier de revolutie. Voor de poorten van de 'geheime hoofdstad' van Cuba lonkt het Parque Baconao ( S 8/9) met ecologische en culturele attracties. Aan de horizon verheffen zich de bergtoppen van de Sierra Maestra ( P-R 8), waar Castro's rebellen zich in de dichte bossen verscholen. De hoogste bergketen van Cuba bereikt hoogten van bijna 2000 m en nodigt uit tot wandelingen in de sporen van de guerrilla's. In het verre oosten, bereikbaar langs een adembenemende pas, ligt Baracoa ( U 8), de oudste stad van Cuba. Nergens op het eiland is het zo groen en ongerept als hier. Een van de mooiste excursies in dit gebied voert naar het bergachtige Parque Nacional Alejandro de Humboldt ( T/U 7), de 'Galapagos van de Cariben'.

Kennismaking, Cuba in cijfers

Cuba is anders

Een personage van schrijver Miguel Barnet vatte het kort en bondig samen: 'Dit land is altijd weer een verrassing. Er gebeuren heel bijzondere dingen'. De vaak zeer intensieve ervaringen tijdens een Cubareis lijken dit te bevestigen. Het Caribische eiland laat vrijwel niemand onberoerd. Met name de ontmoetingen met de mensen maken Cuba bijzonder en onvergetelijk. De etnische diversiteit heeft een uniek kleurrijk mozaïek opgeleverd. Spaanse veroveraars, Afrikaanse slaven, Franse en Noord-Amerikaanse planters, Chinese contractwerkers. ' We zijn allemaal met de boot gekomen', zo beantwoordde de schrijver Alejo Carpentier de vraag over de herkomst van de Cubanen. Net als de bevolking kent ook het dagelijkse leven veel contrasten – het is zo ondoorzichtig en gevarieerd dat het zeker de moeite waard is om nog eens in het Spaanse leerboek te duiken en achter de schijnbare werkelijkheid van de glossy vakantiebrochures te kijken. De inspanning wordt rijkelijk beloond: de Cubaanse levensvreugde en hartelijkheid werken voor iedereen aanstekelijk.

Vivir a lo cubano

Cubanen zijn er meesters in om ondanks alle tegenslagen van het leven te genieten. Het liefste met elkaar: al snel wordt een tafel op straat gezet om de nationale passie domino te spelen. Overal maken mensen een praatje in de schommelstoel en velen kijken 's avonds naar een telenovela (soap). Cubanen benadrukken hun extraverte temperament vaak met duidelijke gezichtsuitdrukkingen en gebaren. Ze spreken zeer snel en overdrijven mateloos. 'Luidruchtig en praatziek zijn de Cubanen altijd al geweest', schreef Alejo Carpentier.

Om in het dagelijkse leven vol schaarste niet ten onder te gaan, hebben de Cubanen zeer creatieve strategieën ontwikkeld. Daartoe behoort een veelzijdig wisselsysteem dat nauw met de zwarte markt is verbonden. Met enorme organisatorische vaardigheden worden daar zaken verhandeld die eigenlijk helemaal niet bestaan. Op het platteland verbouwen mensen in kleine tuinen groenten, in de grote stad beplanten coöperaties open ruimten. Overal worden varkens gemest – bij gebrek aan een tuin ook in de badkamer – en zelfs uitgelaten. Steeds meer mensen wagen de sprong naar zelfstandigheid (legaal of illegaal), verkopen groenten, fruit, snacks, kunstnijverheid en huishoudelijke artikelen op straat, verbouwen old-timers tot taxi's, serveren maaltijden in de woonkamer of verhuren kamers aan toeristen. Rivaliteit is daarbij een uitzondering – veel belangrijker is de solidariteit. De jacht op buitenlandse valuta heeft ook een ander soort ondernemers voortgebracht – de jineteros. Ze zitten vol trucs om argeloze toeristen geld uit de zakken te kloppen.

Herontdekking van de traagheid

Wie op alles moet wachten, maakt geduld tot een schone zaak. Geen wonder dat punctualiteit niet tot de sterkste punten van de Cubanen behoort. Maar hiervoor is improvisatietalent in de plaats gekomen. Er wordt wel eens gezegd dat Cuba de beste monteurs ter wereld heeft. Vrijwel alles met twee of meer wielen krijgen ze weer aan het rijden, maar op straat viert de traagheid hoogtij. In welk land rijden zo veel lada's, moskwitsjs en Amerikaanse oldtimers, waarvan zelfs de gammelste exemplaren nog een en al charme uitstralen? Zijn er ergens anders nog snelwegen met een rijstrook voor ossenkarren en Chinese fietsen? Waar nog meer ter wereld kruisen onbewaakte spoorwegen de hoofdwegen en rijden er nog museumwaardige locomotieven rond?

Muziek – salsa, son en nieuwe ritmes

Muziek en dans zijn voor de meeste Cubanen als een levenselixer. In een mum van tijd kan een geweldig feest met grote hoeveelheden rum worden georganiseerd, waar de dagelijkse problemen al snel naar de achtergrond verdwijnen. In deze sfeer konden zich muziekstijlen als rumba, mambo, chachacha, salsa, latin jazz en son ontwikkelen, voordat ze aan hun zegetocht langs de danstempels over de hele wereld begonnen. De etnoloog Fernando Ortiz karakteriseerde het Cubaanse muziekparadijs als een 'liefdesverhaal tussen Afrikaanse trommels en Spaanse gitaren' en als 'klinkende rum die je met de oren drinkt'. De son-nummers van de Buena Vista Social Club werden door miljoenen liefhebbers enthousiast ontvangen. En de muziekscene is nog steeds in beweging: de jongere generatie laat zich tegenwoordig in extase brengen door reggaeton, een Caribische vorm van de rap.

Feiten en cijfers

Ligging en oppervlakte: Cuba ligt nabij de Kreeftskeerkring en omvat zo'n 110.861 km2. Daarmee is het bijna drie keer zo groot als Nederland. Het grootste eiland van de Antillen is 1250 km lang, maar slechts 35-150 km breed.

Staat en bestuur: het grondgebied van de Socialistische Republiek Cuba is onderverdeeld in vijftien provincies en de speciale administratieve regio Isla de la Juventud. De enige toegestane partij is de Communistische Partij van Cuba (PCC). Sinds het referendum over de Grondwet in 1976 kiest de bevolking de afgevaardigden op gemeentelijk, provinciaal en federaal niveau.

De heersende elites van het staatsraad en de ministerraad hebben de hoogste besluitvormende macht.

Bevolking: Cuba telt ongeveer 11,3 miljoen inwoners, van wie er 2,5 miljoen in de hoofdstad Havana wonen. De bevolkingsgroei is aan het afnemen.

Tijdzone: op Cuba is zes uur vroeger dan in Nederland en België.

Afrikaanse goden in katholieke klederdracht

Onlosmakelijk zijn geluid en muziek ook met de religie van de Cubanen verbonden. Tijdens rituele dansen op het eiland worden de goden door trommelritmes bezworen, zodat ze in het lichaam van een in trance geraakte uitverkorene varen. Vervolgens openen flinke handen een fles rum om een beetje vuurwater in een hoek te schudden. Hiermee worden de goden tevreden gesteld, want tenslotte hebben ook zij menselijke eigenschappen en behoeften. Vlak bij een poeltje staat een kleine figuur met lang zwart haar en een rode mantel: de katholieke heilige Bárbara. Haar rechterhand steunt op een zwaard, want in haar tweede manifestatie is ze Changó, de Afrikaanse god van de oorlog.

In de santería-religie versmelten twee geloofssystemen met elkaar: het katholicisme en het Yorubageloof uit de culturele traditie van het huidige Nigeria. Nadat Afrikaanse slaven verboden was hun religie te beoefenen, waren ze hun heren te slim af en aanbaden ze met behulp van katholieke heiligenbeelden hun Afrikaanse goden (orishas). Nog altijd vormen de ceremonies een onmisbare steun in het dagelijkse leven; veel Cubanen laten een beschermheilige over hun huis waken en dragen parelkettingen in de kleuren van hun god. Bij moeilijke beslissingen zoeken de gelovigen een priester (babalawo) op die met heilige voorwerpen, zoals schelpen, advies aan de goden vraagt. Andere gevallen vragen om een reinigingsceremonie met offers. Vaak gaat het hierbij om een geslachte kip.

De revolutie – resultaten en problemen

Nationale onafhankelijkheid, alfabetisering, gratis onderwijs, cultuur en gezondheidszorg, een hoge levensverwachting en een lage kindersterfte, naast een gelijke behandeling van etnische groepen en geslachten – daarop zijn bijna alle Cubanen trots. Maar het in Latijns-Amerika unieke sociale systeem wordt sinds 1990 door een economische crisis bedreigd. Hoewel enkele buitenlandse inkomstenbronnen, waaronder het toerisme, redelijk goed functioneren, kwijnt de onproductieve binnenlandse economie weg met lage lonen. Lange rijen bij distributiecentra, restaurants en het openbaar vervoer tonen de tekortkomingen van het verzorgingssysteem door de staat. In deze verdeelde economie vormt een goede opleiding geen garantie voor een hoge levensstandaard. Wel de toegang tot buitenlandse valuta, door een baan in een van de groeisectoren of in het particuliere kleinbedrijf, overgemaakt geld van familieleden in ballingschap of zwarte markthandel. En bovenal weegt de in de jaren negentig van de vorige eeuw nog verscherpte economische blokkade van de VS zwaar. Tot nog toe werden de groeiende ongelijkheden nog opgevangen door een sterke socialistische staat. Maar de huidige subsidies kunnen niet op hetzelfde niveau worden gehandhaafd, zodat hervormingen niet kunnen uitblijven. Desondanks kent Cuba geen dakloosheid of kinderarbeid, en nauwelijks bedelaars en roofovervallen.

Belangrijke exportproducten – suiker, tabak en meer

Vanwege de lage prijzen op de wereldmarkt is suiker allang niet meer het belangrijkste exportproduct. Populair zijn afgeleide producten als rum: het merk Havana Club wordt tot de geliefdste dranken ter wereld gerekend. Nog beroemder zijn de Cubaanse sigaren. Zelfs Amerikaanse presidenten lieten zich illegaal op deze rookwaar trakteren. In het oosten van Cuba wordt met Canadese en Chinese technologie de op een na grootste nikkelreserve ter wereld ontgonnen. Op het gebied van hightechonderzoek (farmaceutische producten en biotechnologie) behoort het eiland zelfs tot de wereldtop. Veel artsen zijn werkzaam in ontwikkelingslanden. Venezuela zorgde voor een olietransfusie, die het Cubaanse verkeer weer op gang heeft gebracht. Het toerisme heeft zich ondertussen tot een bron van buitenlandse valuta en een 'banenmachine' ontwikkeld. Groeiende milieuproblemen, toenemende loonstijgingen in andere sectoren, prostitutie, kleine criminaliteit en een zwarte markt doen echter afbreuk aan de stralende balans. Daarbij dreigt een moreel verval, want steeds meer jonge mensen kopiëren de op consumptie gerichte levensstijl van de toeristen.

Geschiedenis, heden, toekomst

Ontdekking, verovering, kolonisatie

In 1492 ging Christoffel Columbus voor de eerste keer bij Cuba voor anker. Al in 1511 volgden de Spaanse veroveraars die rond 1515 de eerste zeven steden stichtten en de inheemse bevolking uitbuitten. De Spaanse dominicanenpater Bartolomé de las Casas (1484-1566) probeerde de indianen te redden en stelde voor sterkere arbeiders uit Afrika te importeren. Daarmee legde hij ongewild de eerste steen voor de gruwelijke trans-Atlantische slavenhandel. Afrikaanse slaven verrichtten op enorme plantages dwangarbeid en verschaften de aristocratische elite een enorme rijkdom. Britse handelsliberaliseringen (1762) en Franse planters (vanaf 1789) veroorzaakten een suikerhausse. Met de nieuwe techniek van de industriële revolutie, de stoommachine, groeide Cuba tot halverwege de 19e eeuw uit tot grootste suikerproducent ter wereld.

Onafhankelijkheidsoorlogen en neokoloniale overheersing

Gesterkt door deze economische macht eisten de plantage-eigenaren meer politieke rechten en nationale zelfbeschikking. Van 1868 tot 1878 woedde de eerste onafhankelijkheidsoorlog, die door Spanje werd gewonnen. Maar in 1895 kwamen de Cubanen alweer in opstand. Ze hadden hun tegenstander al vrijwel verslagen, toen de VS in 1898 intervenieerden, de macht overnam en de Cubanen hun langverwachte onafhankelijkheid ontzegde. De neokoloniale wereldmacht dicteerde voortaan de bilaterale handel, eigende zich vrijwel alle economische sectoren toe en bezette de marinebasis Guantánamo. De Cubaanse presidentsverkiezingen stonden onder controle van de VS en brachten tot in de jaren vijftig van de 20e eeuw corrupte politici en dictators voort.

Van generaal Batista tot de revolutie

Toen generaal Batista in 1952 vlak voor de verkiezingen een coup pleegde en de grondwet opschortte, stortte de democratische façade eindelijk in. Omdat hij een investeringsvriendelijk klimaat schiep, werd zijn staatsgreep door de VS getolereerd. Havana veranderde in de jaren vijftig in een amusementsmetropool waar maffiabazen het voor het zeggen hadden. Advocaat Fidel Castro probeerde het regime op 26 juli 1953 met een aanval op de Moncadakazerne in Santiago de Cuba omver te werpen. Maar de poging mislukte en Castro ging voor bijna twee jaar naar de gevangenis. Vanuit zijn Mexicaanse ballingschap deed hij eind 1956 een tweede poging tot een staatsgreep. Met 81 medestrijders ging hij aan boord van het kleine jacht Granma, maar slechts twaalf van hen, onder wie Fidel en Raúl Castro en Che Guevara, bereikten de beschermende bergketen Sierra Maestra. Vandaar lukte het hen brede lagen van de bevolking voor zich te winnen en het leger van Batista terug te dringen. Op 1 januari 1959 werd de overwinning uitgeroepen.

Opbouw van het socialisme

De guerrillerastrijders stelden een voorlopige burgerregering in, waarna de bij het volk uiterst populaire Fidel Castro steeds meer hoge politieke ambten op zich nam. Prijsverlagingen en sociale programma's verbeterden het leven van de armen. In 1961 volgde de tot op heden enige succesvolle alfabetisering in Latijns-Amerika. Amerikaanse bedrijven werden genationaliseerd en particulier grondbezit werd tot 65 ha beperkt. Cubanen in ballingschap en de CIA ondernamen contrarevolutionaire acties, zoals de Varkensbaai-invasie in 1961. Een jaar later legden de VS een economische blokkade op die tot op de dag van vandaag bestaat. De Sovjet-Unie onder Chroesjtsjov gaf Cuba vervolgens economische en militaire steun. Toen in oktober 1962 middellangeafstandsraketten van sovjetmakelij op Cuba werden ontdekt, stond de wereld op de rand van een atoomoorlog. Vanaf de jaren zeventig profiteerde Cuba van de handel met het Oostblok.

Economische hervormingen en de weg naar de 21e eeuw

De ineenstorting van de Europese socialistische staten trof het eiland zwaar. Aan het begin van de jaren negentig begon de zwaarste economische crisis sinds 1959. Elektriciteit en levensmiddelen gingen op rantsoen en duizenden inwoners vluchtten naar Florida. In dezelfde periode scherpten de VS hun embargo nog eens aan. Door economische hervormingen, zoals de legalisering van de dollar en de toelating van privébedrijfjes, boerenmarkten en landbouwcoöperaties, kon de crisis worden verzacht, maar ontstond ook sociale ongelijkheid. De handelsbetrekkingen met Canada, Latijns-Amerika, Europa en China werden halverwege de jaren negentig geïntensiveerd. Belangrijkste bondgenoot is Venezuela, vooral sinds het Alba-verdrag van 2004 waarmee de landen afspraken elkaar op economisch en sociaal gebied te steunen. In 2008 droeg Fidel Castro de macht over aan zijn jongere broer. Raúl Castro verdeelde braakliggende gebieden, verhoogde de inkoopprijs van enkele landbouwproducten en zette massa-ontslagen van overheidspersoneel in gang, dat in de private sector werk moest gaan zoeken. In 2013 volgde de vrijheid om te reizen, in 2014 de vrije import van en handel in nieuwe auto's. In de nabije toekomst zullen de dubbele munteenheid worden afgeschaft en meer investeringen uit het buitenland worden toegelaten.

Overnachten

Populair vakantie-eiland

Sinds het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw is de Cubaanse regering actief bezig om het toerisme te stimuleren. Met behulp van buitenlands kapitaal zijn vooral in Havana en in de badplaatsen talrijke comfortabele hotels voor vakantiegangers neergezet. Bovendien worden er sinds 1993 in het hele land duizenden kamers in particuliere pensions aangeboden – alleen in veel strandcentra zijn deze nog verboden. Hierdoor zijn individuele rondreizen met de bus of huurauto steeds populairder geworden.

Hotels

Van systeembouw in sovjetstijl tot prachtige koloniale huizen: Cuba biedt hotels voor elke smaak en elk budget. De waardering loopt uiteen van een tot vijf sterren, maar valt in vergelijking met de internationale standaard vaak een ster te hoog uit. In hotels uit de laagste categorie mogen alleen Cubanen overnachten. Middenklassehotels met twee tot drie sterren (vaak van de keten Islazul) laten zowel Cubaanse als buitenlandse gasten toe en vragen CUC 25-75 voor een tweepersoonskamer. Een paar uitzonderingen daargelaten bieden ze maar matig comfort en een niet al te beste service (vooral bij het eten). Vanaf vier sterren hebt u meer comfort en faciliteiten (behalve restaurants en bars ook bijvoorbeeld zwembaden, discotheken, winkels, reisbureaus en autoverhuur). Het prijsniveau is hier duidelijk hoger (CUC 75-250 voor een tweepersoonskamer, vaak all-inclusive). De hotelketens uit de hoogste categorie heten Gaviota, Gran Caribe en Cubanacan, en zijn voornamelijk geconcentreerd in de badplaatsen. Habaguanex verhuurt schitterende koloniale paleizen in de oude stad van Havana.

Laat waardevolle voorwerpen niet in uw hotelkamer slingeren, maar neem ze met u mee of berg ze op in het kluisje. Particuliere pensions staan in dit opzicht als veiliger te boek.

Een eenpersoonskamer kost meestal drie kwart van de prijs die voor een tweepersoonskamer moet worden betaald. In het hoogseizoen (half december tot eind maart, Pasen en half juli tot eind augustus) liggen de kamerprijzen gemiddeld een kwart hoger dan in het laagseizoen. U moet dan zeker reserveren.

Casas particulares

Casas particulares, particuliere pensions, bieden de beste prijs-kwaliteitverhouding. Een tweepersoonskamer kost met CUC 20-40 minder dan een middenklassehotel en is bovendien vaak comfortabeler. Jammer genoeg krijgen alleenreizenden nauwelijks korting op de prijs, want de verhuurders betalen belasting per kamer en niet per gast. De accommodatie in Havana en Varadero drukt het meest op het budget, terwijl de grote concurrentie in andere toeristencentra als Baracoa, Trinidad en Viñales voor bijzonder interessante aanbiedingen zorgt. Alle legale pensions zijn aan de buitenkant van een blauw-witte sticker voorzien. Gasten moeten hun paspoort kunnen overleggen en worden geregistreerd.

Particuliere pensions bieden een interessant kijkje in het dagelijks leven van een Cubaanse familie. De meeste verhuurders zijn bijzonder vriendelijk, serveren heerlijke maaltijden (ontbijt CUC 3-5, diner CUC 6-12) en kunnen hun gasten veel interessante tips geven. De kwaliteit van de casas varieert van eenvoudig tot luxueus (oude koloniale villa's), de grootte van een tot zeven kamers (maar meestal zijn het er twee of drie). Over het algemeen zijn de kamers schoon en voorzien van een een- en een tweepersoonsbed (maar soms alleen het laatste), airconditioning, ventilator en een eigen badkamer (zelden een gemeenschappelijke badkamer). Vaak behoren ook een televisie en een koelkast tot de faciliteiten. Soms kunt u gebruikmaken van een keukentje, een radio, een terras, een eigen zitruimte of een garage en is er een kluisje in de kamer aangebracht.

Campismos

Bij campismos gaat het niet om plaatsen voor tenten of caravans, maar om groepen bungalows. Deze zijn vaak prachtig gelegen in de natuur en alleen met een huurauto te bereiken. Van de meer dan tachtig campismos behoort slechts een handjevol tot de internationale categorie (www.cubamarviajes.cu). Ook sommige nationale campismos laten toeristen toe, maar u moet zich hier met minder comfort tevreden stellen (koud of helemaal geen water, uitval van elektriciteit, geen beddengoed). Een bed in een nationale campismo kost CUC 5, voor een internationale campismo betaalt u CUC 10-20 per persoon.

Reserveringen

De meeste hotels kunt u via Europese reisorganisaties veel goedkoper reserveren dan ter plaatse. Vooral voor de badplaatsen bieden ze in hun brochures voordelige all-inclusivepaketten aan. Wie op Cuba wil gaan rondreizen, kan bij de reisorganisaties ook terecht voor goedkope hotelvouchers, desgewenst in combinatie met een huurauto (flexi fly &amp; drive).

Laat u in geen geval door een runner naar een pension brengen, ook niet wanneer hij uw huurauto hardnekkig achterna fietst om u zo tot stoppen te bewegen. Deze zogeheten jinetero ontvangt een bemiddelingstarief van de verhuurder, die dit bedrag bij de huurprijs optelt. Als u op zoek bent naar een bepaald pension, dan zal de jinetero beweren dat het gesloten is of het aanbod doen u naar uw gewenste accommodatie te begeleiden. Uiteindelijk brengt hij u dan toch naar een verhuurder van wie hij commissie krijgt.

Sommige casas particulares kunt u al vanuit Europa per e-mail reserveren. Op Cuba zelf is het aan te bevelen om het particuliere onderkomen voor de volgende reisetappe minstens een dag van tevoren te reserveren, bijvoorbeeld met de telefoon van de accommodatie waar u op dat moment verblijft. Veel verhuurders maken deel uit van een landelijk netwerk en verwijzen u graag naar een ander adres van de organisatie. Een onuitputtelijke bron van informatie op het gebied van particuliere onderkomens is internet. Kijk bijvoorbeeld eens op www.cubacasas.net of www.cubajunky.com. De bungalows van de internationale campismos zijn te boeken via het Cubamar-kantoor in Havana (Calle 3ra No. 652, tussen 12 en Malecón, Vedado, tel. 07 833 25 23, www.cubamarviajes.cu). Voor de nationale campismos kunt u bij de Campismo-Popularkantoren in alle provinciehoofdsteden reserveren.

Eten en drinken

Caribische gerechten

Hoe kort de meeste Cubaanse menukaarten ook mogen zijn, de klassiekers pollo asado / pollo frito (gebakken kip), lomo (varkensvlees) en lechón asado (gegrild speenvarken) staan er bijna altijd wel op. Rundvlees en zeevruchten zijn vaak alleen in toeristencentra te vinden. De bekendste gerechten zijn hier ropa vieja (stukjes rundvlees), picadillo (gehakt), filete de pargo (zeebaarsfilet), camarones (garnalen) en langosta (langoest). Ook vegetarische schotels worden lang niet overal geserveerd en pasta's en pizza's smaken alleen goed in de wat duurdere restaurants.

Scherpe kruiden worden zelden gebruikt in de Cubaanse keuken; ui en knoflook zijn populairder. Het gevarieerdst is de Oost-Cubaanse keuken rondom Baracoa, waar de gerechten ook vaak met kokos op smaak worden gebracht. Bekende bijgerechten zijn rijst, bonen en knolgewassen. Zonder arroz congrí (rijst met bonen) of moros y cristianos (rijst met zwarte bonensoep) is geen enkele Cubaanse maaltijd compleet. Yuca (maniok), plátanos (bakbananen), boníatos (zoete aardappelen) en tostones (gefrituurde plakjes banaan) zijn ook vaak op tafel te vinden.

Uit de nagerechten blijkt de rijkdom aan suiker op het eiland: het populairst zijn flan (caramelpudding), arroz con leche (rijstpudding), ijs en marmelade met kaas. In Baracoa serveert men de heerlijke specialiteit cucurucho, een mengsel van suiker, kokosrasp, honing, amandelen en vruchten.

Dranken

Cuba distilleert niet alleen uitstekende rum, maar brouwt ook verrassend goed bier (Cristal en Bucanero). Al op de middag vloeit het gerstenat rijkelijk, en waar water en frisdrank vaak opraken, zijn bier en rum altijd voorradig. In goede hotels en restaurants worden vaak wel een paar importwijnen aangeboden.

Wat betreft niet-alcoholische dranken zijn de frisdranken van de firma Ciego Montero bijzonder populair, vooral het colamerk TuKola. Andere verfrissende drankjes zijn batido (milkshake) en guarapo (sap van suikerriet). Ook lekker is de zoete café criollo, die vergelijkbaar is met een sterke espresso. Theeliefhebbers kunnen het beste een voorraadje van thuis meenemen.

Cultcocktails

Schrijver Ernest Hemingway was al lyrisch over de Cubaanse cocktails. Zijn eerste favoriete drankje, de daiquiri, werd bedacht door Noord-Amerikaanse ingenieurs in de plaats Daiquirí bij Santiago de Cuba. Rum, suiker, ijsblokjes en limoensap vormen hierin een onweerstaanbare mix. Hemingways tweede passie, de mojito, zou geïntroduceerd zijn door Afrikaanse slaven die muntblaadjes met sterkedrank vermengden. Zo ontstond uiteindelijk een drankje van rum, mineraalwater, suiker, limoensap, ijsblokjes en munt. Maar de onbetwiste nummer één op alle feesten ter wereld is de cuba libre, een combinatie van rum, cola en ijsblokjes. Vermoedelijk gaat de naam terug op Amerikaanse soldaten die tijdens de tweede Cubaanse onafhankelijkheidsoorlog hun eigen favoriete drankje met rum vermengden.

Uit eten gaan

De Cubaanse staatsrestaurants staan niet goed aangeschreven. Vaak is de sfeer er beslist niet onaardig, dankzij bijvoorbeeld een koloniale inrichting of livemuziek, maar worden matige en te dure gerechten geserveerd. In deze gids worden daarom vooral de positieve uitzonderingen genoemd. Een gerecht in een deviezenrestaurant kost CUC 3-15. Duurdere en betere etablissementen, soms zelfs met haute cuisine, vindt u vooral in Havana en Varadero. De buffetrestaurants van de betere all-inclusivehotels bieden meestal een ruime keuze aan goede internationale gerechten. Het goedkoopst zijn evenwel de pesorestaurants, waar u vaak minder dan CUC 1 voor een gerecht betaalt. Maar ook de eenvoudige eetcultuur heeft zijn prijs: lange wachtrijen, een zeer matige kwaliteit en een geringe keus. De Cubaanse eer wordt gered door particuliere restaurants (paladares), die sinds de economische hervormingen van 2011 als paddenstoelen uit de grond schieten. Voor CUC 5-15 krijgt u hier omvangrijke en lekkere maaltijden voorgezet. Sommige serveren zelfs Aziatische, Italiaanse, Spaanse, Franse of Mexicaanse gerechten.

Voor tussendoor

Bij stalletjes op straat kunt u allerlei lekkernijen proberen, zoals spotgoedkope pizza's of döner a lo cubano (met varkensvlees gevulde broodjes). Er zijn ook een paar fastfoodketens; de beste zijn Dinos Pizza en Pan.com. Wie zelf kookt, kan op boerenmarkten goedkoop vlees, groenten en fruit kopen.

Praktische informatie

Reizen naar Cuba

Met het vliegtuig

De meeste vluchten landen in het westen van Cuba (Havana of Varadero), sommige in het oostelijke Holguín. De belangrijkste luchtvaartmaatschappijen die op Cuba vliegen, zijn KLM (www.klm.com), ArkeFly (www.arkefly.nl), Iberia (www.iberia.com), Air France (www.airfrance.nl), Air Canada (www.aircanada.com) en Air Europa (www.aireuropa.com). Op alle Cubaanse luchthavens vindt u toeristen-, wissel- en autoverhuurkantoren. In Varadero en Holguín staan bussen klaar om mensen die een pakketreis hebben geboekt naar hun vakantieverblijf te brengen.

Met de boot

Op Cuba kunt u bij meerdere jachthavens voor anker gaan, maar houd er rekening mee dat u op grond van het Amerikaanse embargo daarna zes maanden lang geen Amerikaanse havens meer mag aandoen. Informatie vindt u op www.nauticamarlin.com en www.noonsite.com/Countries/Cuba.

Douane

Reizigers uit Nederland en België moeten in het bezit zijn van een paspoort dat nog minimaal zes maanden geldig is én een toeristenkaart (tarjeta de turista). De laatste koopt u voor € 25 bij uw reisorganisatie of de Cubaanse ambassade. De toeristenkaart is geldig voor een verblijf van maximaal dertig dagen en kan op Cuba voor CUC 25 nog eens met dertig dagen worden verlengd. Bij vertrek via een van de luchthavens van Cuba moet u CUC 25 luchthavenbelasting betalen.

In- en uitvoerbepalingen

De volgende artikelen mogen belastingvrij worden ingevoerd: 3 flessen alcoholische drank, tot 10 kg geneesmiddelen, 200 sigaretten of 50 sigaren of 250 g tabak, contant geld tot een waarde van $ 5000, technische apparaten en fietsen (de laatste twee onder voorwaarde dat u ze ook weer uitvoert). Geschenken ter waarde van maximaal CUC 50 mag u eveneens belastingvrij invoeren, voor geschenken tussen de CUC 50 en CUC 250 betaalt u 100 % en tussen de CUC 250 en CUC 1000 200 % belasting.

Uitgevoerd mogen worden: maximaal 1 l sterkedrank, 500 g koffie, 200 sigaretten of 250 g tabak of tot 20 afzonderlijke sigaren resp. 50 sigaren in een verzegelde kist met hologram. Nadere informatie vindt u op www.aduana.co.cu.

Reizen op Cuba

Met de huurauto

Wie in korte tijd veel wil zien, kan niet zonder een huurauto (minimumleeftijd chauffeur: 21 jaar), want enkele mooie regio's – vooral natuurparken – zijn met het openbaar vervoer nauwelijks te bereiken. Bij veel goede hotels kunt u een auto huren, maar de mobiele vrijheid heeft een prijs. De betere, minder pechgevoelige modellen kosten inclusief verzekering gemiddeld CUC 60-70 per dag (vanaf een week huur worden lagere tarieven gerekend). Autotypes en prijzen kunt u vergelijken op de websites van de bedrijven Havanautos (www.havanautos.com), Transtur / Cubacar (www.transtur.cu) en Vía Rent a Car (www.gaviota-grupo.com/en/autos). U bent het goedkoopst uit als u de auto zo vroeg mogelijk via een Nederlandse of Belgische reisorganisatie boekt, het liefst in een pakket waarbij de vlucht is inbegrepen (fly &amp; drive). Een liter benzine kostte ten tijde van het schrijven van deze gids circa CUC 1,30.

De kwaliteit van de wegen op Cuba is sterk wisselend en wordt van west naar oost minder. Het pronkstuk, de meerbaanse snelweg, loopt van Pinar del Río in het westen naar Sancti Spíritus in het hart van Cuba. De Carretera Central doorkruist het hele land en is in het westen van redelijke kwaliteit. Maar hoe verder u naar het oosten rijdt, des te meer gaten het wegdek vertoont. Andere redelijke wegen zijn de Vía Blanca tussen Havana en Varadero, de Circuito Norte tussen Havana en Morón, de Circuito Sur langs de zuidkust tussen Colón en Sancti Spíritus en de verbindingswegen tussen de noordelijke Cayos.

Ondanks het weinige verkeer is autorijden op Cuba allesbehalve eenvoudig. De bewegwijzering is zeer gebrekkig (bij sommige boekwinkels en kantoren van Infotur wordt de gedetailleerde Guía de Carreteras verkocht!), wegmarkeringen ontbreken en er zijn veel onbewaakte spoorwegovergangen. Bovendien hebben veel voertuigen geen knipperlichten, achteruitkijkspiegel en verlichting (ga in ieder geval na zonsondergang niet meer de weg op). In de steden neemt de stress nog verder toe: slingerende fietsers, spelende kinderen, ontbrekende straatnaamborden en niet als zodanig aangegeven eenrichtingstraten vergen het uiterste van de automobilist.

Wat kost het? (in CUC)

2-pk in een particulier pension | 20-40
2pk in een middenklassehotel | 25-75
2-pk in een vier- of vijfsterrenhotel | 75-300
Ontbijt | 5-Mar
Lunch / diner in een deviezenrestaurant | 15-Mar
Lunch / diner in een pesorestaurant | 2-Jan
Snack op straat | 0,20-1
Water en frisdrank | vanaf 0,50
Bier (0,3 l) | 0,75-2,50
Cocktail | 3-Feb
Toegang museum / concert etc. | 10-Jan
Dagexcursie reisbureau / particuliere taxi | 20-50
Paardrijden | 5 per uur
Duiken | 30-45
Internet | 4,50 per uur
Taxirit in de stad | 1 per km
Fietshuur per dag | 15-Aug
Scooterhuur per dag | 20-25
Autohuur per dag | 60-70
Bus (Víazul) | 7 per 100 km

De maximumsnelheid op Cuba bedraagt 50 km/uur binnen de bebouwde kom, 80 km/uur erbuiten en 100 km / uur op de snelweg. In geval van een ongeluk hebt u voor de verzekering een kopie van het proces-verbaal (denuncia) nodig. Laat geen waardevolle spullen in de auto achter en zet het voertuig 's nachts op een bewaakte parkeerplaats (CUC 2).

Met de bus

Toeristen verplaatsen zich op Cuba met de moderne en relatief stipte bussen van maatschappij Víazul. De prijzen zijn redelijk (ca. CUC 7 per 100 km), maar helaas doet Víazul aleen de provinciehoofdsteden en toeristencentra aan (kijk voor prijzen en routes op www.viazul.com, voor u interessante informatie kunt u het beste printen en meenemen). Omdat er maar weinig bussen rijden, doet u er verstandig aan minstens een uur voor vertrek op het busstation te zijn. Laat u in het hoogseizoen al een dag voor de reis op een wachtlijst zetten.

Binnen de provincies rijden gammele regionale bussen en omgebouwde vrachtwagens. Ook toeristen kunnen hiervoor met de peso Cubano (CUP) betalen, maar de verbindingen zijn langzaam, oncomfortabel en onbetrouwbaar. In Havana, Viñales, Varadero, Guardalavaca, Baracoa, op Cayo Coco en rond de Varkensbaai rijden hop-on-hop-off-bussen, waarmee u de omgeving voor ongeveer CUC 5 per dag kunt verkennen.

Met de trein

Een reis met de verouderde en zeer onbetrouwbare treinen van Cuba is beslist niet aan te bevelen, tenzij u over veel tijd en een avontuurlijke instelling beschikt. Kijk in dat geval eens op www.cuba-individual.com, die allerlei nuttige informatie biedt.

Met het vliegtuig

Vliegtuigmaatschappijen Cubana (www.cubana.cu) en Aerocaribbean (www.cubajet.com) vliegen dagelijks of een paar keer per week tussen de grotere steden van het land. Op het gebied van vliegveiligheid genieten ze helaas niet de beste reputatie. De vlucht tussen Havana en Santiago kost CUC 148 (tijdig reserveren en inchecken).

Met de taxi

Voor de busstations staan vaak rijen particuliere en staatstaxi's te wachten, waaronder mooie oldtimers. De zogenaamde colectivos vertrekken pas als ze volledig bezet zijn. Wie goed onderhandelt en de prijs met andere toeristen deelt, betaalt ongeveer net zo veel als voor een busreis met Víazul. Een Cubataxi van de staat is aanzienlijk duurder.

In de steden rijden verschillende taxi's. Fietstaxi's zijn het goedkoopst: voor een ritje betaalt u CUC 1-3. De toeristentaxi's staan vaak voor hotels of op pleinen en kosten circa CUC 1 per kilometer. Wat goedkoper zijn de gele, eivormige coco-taxi's, die in Havana, Varadero, Trinidad en Santiago de Cuba rijden.

Feestdagen

1 januari: Nieuwjaar, Dag van de Overwinning van de Revolutie

1 mei: Dag van de Arbeid

26/27 juli: herdenking van de bestorming van de Moncadakazerne (1953)

10 oktober: herdenking van het begin van de onafhankelijkheidsoorlogen (1868)

25 december: Kerstmis

Feesten en festivals

Festival Internacional de la Trova: half maart, Santiago de Cuba, zie blz. 107.

Paasprocessies: Goede Week in maart /april, Trinidad en Camagüey, zie blz. 82 en 93.

Feria Internacional Cubadisco: half mei, Havana, zie blz. 51.

Boleros de Oro: half tot eind juni, Santiago de Cuba, zie blz. 107.

Fiesta del Fuego: begin juli, Santiago de Cuba, zie blz. 107.

Carnaval: eind juli, Santiago de Cuba, zie blz. 107. Fiesta Iberoamericana: eind oktober, Holguín, zie blz. 95.

Festival Internacional del Nuevo Cine Latinoamericano: begin december, Havana, zie blz. 51. Festival de Jazz Plaza: half december, Havana, zie blz. 51.

Parrandas: 21-24 december, Remedios, zie blz. 75.

Geld

Op Cuba zijn twee munteenheden in omloop: de lokaal interessante, maar in het buitenland waardeloze peso convertible (CUC) en de nationale munt peso Cubano (CUP). Bij wisselkantoren (casas de cambio, afgekort cadeca) kunt u beide wisselen. Met uitzondering van primaire voedingsmiddelen, nationale telefoongesprekken, enkele culturele instellingen, eenvoudige pesorestaurants en stadsbussen moeten toeristen echter alles in CUC betalen.

Euro's kunnen kosteloos voor CUC's worden gewisseld, maar voor het wisselen van Amerikaanse dollars betaalt u een commissie van 10%. Banken (neem uw paspoort mee!) hanteren vaak een betere koers dan de wisselkantoren van de hotels. In Varadero, Guardalavaca, Santa Lucía en op Cayo Largo en Cayo Coco kunt u met euro's betalen.

In de toeristencentra accepteren enkele hotels en restaurants – maar particuliere verhuurders niet – een Visa- of Mastercard, als de kaart maar niet is uitgegeven door een Amerikaanse bank. In de meeste provinciehoofdsteden zijn wel een paar geldautomaten te vinden, maar hier kunt u alleen met een Visacard terecht (en dus niet met uw bankpas!). Travellercheques kunnen niet meer worden ingewisseld.

Wisselkoersen (juni 2014)

CUC 1 = CUP 22 € 1 = CUC 1,36

CUC 1 = € 0,73

Voor de actuele koers kijkt u op www.oanda.com/currency/converter.

Gezondheid

De gezondheidszorg op Cuba ligt ver boven het Latijns-Amerikaanse niveau. Omdat veel ziekten zijn uitgebannen, zijn vaccinaties voor Cuba niet verplicht. Het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR) beveelt echter inenting tegen hepatitis A, dtp en zonodig buiktyfus aan.

Iedere toerist moet over een buitenlandse ziektekostenverzekering beschikken. Zorg voor dekking op Cuba en een polisblad in het Engels of Spaans. Dit is ook zinvol omdat hotelartsen zieke toeristen naar speciale klinieken verwijzen (www.servimedcuba.com). Deze hebben een goede reputatie, maar verlangen betaling in harde valuta.

Let op: de tropische hitte op Cuba beschermt u niet per definitie tegen verkoudheid, want de airconditioning in restaurants en Víazulbussen staat vaak op de hoogste stand (zorg dat u kleding met lange mouwen voor het grijpen hebt). Omdat in apotheken veel geneesmiddelen niet te krijgen zijn, is het handig om een EHBO-kit in uw bagage mee te nemen.

Informatie

Op Cuba

In toeristische gebieden kunt u terecht bij de kantoren van Infotur (www.infotur.cu). Andere informatiebronnen zijn Cubatur (www.cubatur.cu) en Havanatur (www.havanatur.cu).

In Nederland en België

Cubaans verkeersbureau: www.nunaarcuba.nl of. be

Kinderen

De dagelijkse gratis liter melk tot het zevende levensjaar, de talrijke kinderfeestjes en het fantasierijk geïmproviseerde speelgoed geven al aan hoe groot de Cubaanse liefde voor kinderen is. Ook de kleintjes uit het buitenland mogen op veel tolerantie en aandacht rekenen.

In Havana kunnen kinderen plezier beleven aan forten en een recreatiepark. Ook de krokodillenboerderij van Guamá, de Cuevas de Bellamar, het Aldea Taína en het Parque Baconao zijn leuk om te bezoeken. In de grotere steden worden elke zondagochtend voorstellingen gegeven in poppentheaters (teatros guiñoles). Ook paardrijden en een boottochtje (zie blz. 26 en 27) vinden kinderen vaak leuk. En op de vlakke stranden van de noordkust kunnen de kleintjes naar hartenlust ravotten.

De mooiste stranden

Playas del Este: het stadsstrand van Havana met veel Cubaanse badgasten.

Cayo Levisa: dit eilandje is met een veerboot bereikbaar en trekt maar weinig bezoekers. Prachtige zandstranden waarlangs palmbomen staan.

Varadero: het langste strand van Cuba (20 km) en het beste aanbod aan all-inclusivehotels, restaurants en watersportfaciliteiten.

Cayo Largo: dit eilandje voor de zuidkust is alleen met een binnenlandse vlucht bereikbaar. U vindt er het witste en fijnste zand, en bovendien het enige naturistenstrand van Cuba.

Playa Ancón: het beste strand van de zuidkust ligt aan de rand van de koloniale stad Trinidad met het op een na hoogste gebergte op de achtergrond.

Cayo Santa María: klein mangrove-eiland met 11 km zandstrand. Cayo Coco / Cayo Guillermo: grote groepen flamingo's, een natuurpark en het op een na grootste koraalrif ter wereld.

Guardalavaca: met kliffen omzoomde zandbaaien langs de kust.

All-inclusiveresorts bieden meestal wel kinderopvang aan. Bij hotels, binnenlandse vluchten en musea krijgen kinderen onder de twaalf jaar korting.

Complicerende factoren zijn de hoge temperaturen en de soms lange wachtrijen. Luiers, spenen en melkpoeder zijn op Cuba moeilijk te krijgen en zouden daarom net als een kinderzitje voor in de auto tot uw bagage moeten behoren.

Klimaat en reistijd

Op Cuba schijnt de zon het hele jaar door. In de zomermaanden wordt het soms meer dan 30°C. Koude winterlucht uit Noord-Amerika kan het kwik echter een paar dagen lang naar 15°C laten dalen en ook regen brengen. In de bergen, vooral in de Sierra Maestra, kan het 's nachts koel worden. Drie kwart van de jaarlijkse neerslag valt in de zomerse regenperiode (meestal in korte, hevige buien). Bovengemiddeld veel neerslag valt in de Sierra Maestra en in de omgeving van Baracoa.

De beste reistijd is de koelere droge periode van november tot april, die echter het duurdere hoogseizoen (half december tot eind maart) overlapt. In juli en augustus bezoeken veel Cubanen de stranden, van augustus tot oktober is het risico op orkanen het grootst.

Openingstijden

Banken: ma.-vr. 8.30-15 uur.

Winkels: ma.-za. 9-17 uur, soms zo.-ochtend. Grote warenhuizen zijn vaak tot 20 uur geopend.

Musea: di.-za. 9-17, zo. 9-12/13 uur, ma. meestal gesloten.

Postkantoren: ma.-za. 8-18 uur, in grote steden langer.

Reisbureaus: ma.-vr. 8-17, za. 8-12, in toeristencentra vaak dag. 8-20 uur.

Restaurants: dag. 12-23 uur.

Wisselkantoren (cadecas): ma.-za. 9-18, zo. 9-12 uur.

Reizen met een handicap

Alleen de betere hotels bieden een paar kamers voor gehandicapten. Rolstoelgebruikers moeten af zien te rekenen met smalle trottoirs, hoge stoepranden en gaten in de weg. Gelukkig is de plaatselijke bevolking meestal erg behulpzaam.

Veiligheid en noodgevallen

Cuba is een veilig land om in te reizen, en roofovervallen komen er zelden voor. Toch kunt u 's avonds beter een taxi nemen, vooral in Santiago de Cuba en in het centrum van Havana. Omdat de diefstal van tasjes toe-neemt, is het verstandig om uw waardevolle spullen in de hotelkluis te leggen of in een geldriem of tasje onder uw kleding te dragen. Verlies op het strand uw eigendommen niet uit het oog. Er zijn steeds meer meldingen van diefstal door lifters, dus kies zorgvuldig uit wie u in uw auto toelaat.

Belangrijke telefoonnummers

Politie: in het hele land tel. 106.

Ambulance: wisselend, vaak tel. 104; in Varadero tel. 0145 66 86 11 en 0145 66 23 06, in Trinidad tel. 0141 99 23 62, in Santiago de Cuba tel. 0122 62 33 00.

Blokkeren van bankpas of creditcard: Mastercard tel. 0800 022 58 21, Visa tel. 0800 022 31 10, American Express tel. +31 20 504 80 00.

Ambassades

Nederland: Ave. 7ma. no. 2007, esq. 22, Miramar, Havana, tel. 07 204 25 12,
cuba.nlambassade.org

België: Calle 8 no. 309 e/.3ra y 5ta, Miramar, Playa, Havana, tel. 07 204 24 10, www.diplomatie.be/havananl

Roken

Het huidige verbod op roken in gesloten ruimtes wordt vaak omzeild door het raam te openen. In de toeristencentra hebben sommige restaurants, hotels en nachtclubs een rookruimte ingericht. In de bussen van Víazul mag niet worden gerookt.

Sport en activiteiten

Boottochten

Vanuit de jachthavens (marinas) van Cayo Largo, Trinidad, Santa Lucía, Bahía de Naranjo (bij Guardalavaca), Cayo Santa María, Varadero en Cayo Guillermo kunt u catamarantochten maken. In de laatste twee worden ook jetskitochten door de mangrove aangeboden. Het Amazonegevoel krijgt u tijdens een tocht over de 'oerwoudrivier' Río Canímar bij Matanzas. Andere klassiekers zijn tochten op Lago Hanabanilla en naar Laguna del Tesoro en de roeibootexcursies op Laguna Baconao en in de Bahía de Taco (Parque Nacional Alejandro de Humboldt). Ook de Río de Yumurí en Río Toa zijn populair.

Dansen

Er zijn ook leuke dansvakanties te boeken onder leiding van Cubaanse leraren. Op aanvraag kan er accommodatie worden geregeld. Informatie vindt u op www.viadanza.nl of www.two4salsa.nl.

Duiken en snorkelen

Eindeloze riffen met 67 koraal- en meer dan 900 vissoorten, onderwatergrotten, eeuwenoude wrakken: geen wonder dat Cuba tot de hotspots van de internationale duikwereld behoort. Meer dan twintig duikcentra bieden tochten aan. Het mooist presenteert de schilderachtige onderwaterwereld zich bij María La Gorda, Cayo Levisa, Cayo Largo, Cayo Santa María, Cayo Coco / Guillermo en Santa Lucía. Snorkelaars moeten hun eigen uitrusting meenemen. Informatie over georganiseerde duikreizen naar Cuba vindt u bijvoorbeeld op www.cuba-diving.de.

Fietsen

Fietsreizen over Cuba worden steeds meer aangeboden. Het grotendeels vlakke en verkeersarme eiland is dan ook goed per tweewieler te verkennen, ondanks het feit dat fietspaden ontbreken. En omdat de fiets ook voor -Cubanen het belangrijkste middel van vervoer is, zijn er veel contacten. In de toeristencentra kunt u fietsen huren (CUC 2 per uur, CUC 8-15 per dag, bij particuliere pensions vaak goedkoper). Voor langere tochten is een eigen fiets aan te bevelen, die de bussen van Víazul tegen een meerprijs vervoeren. Zorg zelf voor een goed slot, gereedschap en onderdelen. Populaire bestemmingen zijn Las Terrazas, het Viñalesdal, de kustweg tussen Cienfuegos en Trinidad, de route van Guardalavaca naar Banes, de kustregio rond Baracoa en de kustweg van Santiago de Cuba naar Manzanillo.

Duurzaam reizen

Volgens het Wereldnatuurfonds voldoet Cuba als enige land ter wereld aan de criteria van duurzaamheid. Ongeveer een kwart van het eiland bestaat uit beschermde natuurgebieden en er zijn steeds meer mogelijkheden om te wandelen (met gids) of fietsen. De meeste mooie regio's zijn met een bus van Víazul of een lokaal aangeboden excursie bereikbaar. Vanwege de slechte economische omstandigheden wordt bijna alles hergebruikt en er is ook minder verpakkingsmateriaal (plastic zakken inbegrepen) dan bij ons. In de grotere steden vindt u veel moestuinen waar op biologisch verantwoorde wijze wordt geteeld. Boodschappen doet u hier of op de boerenmarkten. Koop geen zwart koraal als souvenir: dit wordt beschermd!

Golf en tennis

De enige golfbanen van Cuba bevinden zich in Havana en Varadero (www.varader0golfclub.com). Sommige betere hotels beschikken over een tennisbaan.

Grotten verkennen

Twee uitstapjes naar de onderaardse wereld worden in het bijzonder aanbevolen: de Cuevas de Bellamar bij Matanzas en de Gran Caverna de Santo Tomás bij Viñales. De Cueva Ayala bij Trinidad en de Cueva del Jabalí op Cayo Coco zijn zelfs 's nachts geopend: voor cabaret en discomuziek.

Paardrijden

Vooral in de natuurgebieden bieden reisbureaus, hotels en fincas paardrijtochten aan, meestal voor CUC 5 per uur. Helaas worden veel paarden niet goed verzorgd.

Taalcursus

Wie op Cuba Spaans wil leren, moet dat in eigen land al via een gespecialiseerde touroperator regelen. Meer informatie vindt u op www.studytravel.nl of www.applelanguages.nl.

Vogels kijken

Cuba is een waar vogelparadijs, met name van november tot maart wanneer er veel trekvogels in het land zijn. Vooral rond Las Terrazas en Soroa, in de Ciénaga de Zapata, het grootste moerasgebied van het Caribisch gebied, in Topes de Collantes, in het Parque El Bagá op Cayo Coco, in de Sierra Maestra en in Parque Nacional Alejandro de Humboldt komen vogelliefhebbers aan hun trekken. Vergeet niet een verrekijker in uw bagage mee te nemen!

Wandelen en klimmen

Hoewel het netwerk van wandelpaden steeds meer wordt uitgebreid, ontbreken vaak kaarten en markeringen. Om die reden kunt u haast niet zonder gids, die bovendien in de meeste nationale parken verplicht is. Ga voor mooie wandelpaden (senderos) naar het Viñalesdal, Soroa, Las Terrazas, Topes de Collantes, het stuwmeer Hanabanilla, Gran Piedra, Baracoa of Parque Nacional Alejandro de Humboldt. De grootste uitdaging is de beklimming van de Pico Turquino in de Sierra Maestra. Zwemmen

Met een ongeveer 5000 km lange kustlijn, meer dan vierduizend eilanden, bijna driehonderd stranden en een gemiddelde watertemperatuur van 25°C is Cuba een zwemparadijs. Vooral aan de noordkust strekken zich prachtige stranden met wit zand en kristalhelder water uit. Verscheidene cayos (eilanden) zijn via een dam met het vasteland verbonden. Alleen in Playas del Este, Varadero en Guardalavaca vindt u ook particuliere pensions.

Telefoon en internet

Omdat munttelefoons vaak niet werken en telefoongesprekken vanuit een hotel erg duur zijn, kunt u het beste bij telefoonmaatschappij Etecsa een telefoonkaart van het type tarjeta propia kopen. Deze is verkrijgbaar in CUP en CUC, maar de laatste hebt u alleen nodig voor internationale gesprekken (ca. CUC 5 per minuut naar Europa). Voor gesprekken binnen Cuba kunt u meestal ook goed met de goedkopere kaarten bellen (niet insteken, maar voorafgaand aan het telefoonnummer een code invoeren). Voor inlichtingen kiest u tel. 113.

Belangrijke nummers

Voor een telefoongesprek met Cuba kiest u na het landnummer het kengetal zonder de 0 en dan het abonneenummer. Binnen Cuba moet u eerst het viercijferige provincienummer kiezen, dat altijd met 01 begint. Bij gesprekken vanuit Havana laat u de 1 weg, waarna het provincienummer nog maar uit drie cijfers bestaat.

Intenationale toegangsnummers:

Naar Nederland: +31

Naar België: +32

Naar Cuba: +53

Mobiel telefoneren

De meeste Europese providers hebben roamingovereenkomsten met Cuba. Afhankelijk van uw contract kunt u op Cuba mogelijk alleen sms-berichten versturen of gesprekken ontvangen (informeer bij uw provider naar de bereikbaarheid en de tarieven of kijk op www.bellen.com). Het bedrijf Cubacel verhuurt mobiele telefoons (www.-cubacel.com).

Internet

De internetverbindingen op Cuba zijn schaars, langzaam en behoorlijk duur. Etecsa verkoopt voor CUC 4,50 kaarten met een surftegoed van een uur, waarop een code staat die voor elk gebruik moet worden ingevoerd (bij aanschaf van de kaart moet u uw paspoort tonen). De kaart kan bij Etecsa-centra in het hele land worden gebruikt, maar zelfs in de provinciehoofdsteden staan vaak niet meer dan twee of drie computers (houd rekening met een flinke wachttijd). Ook sommige hotels bieden toegang tot internet, maar surfen is hier meestal twee keer zo duur.