Welkom

Bon bini
Ter oriëntatie
Kennismaking, de ABC-eilanden in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Overnachten
Eten en drinken
Praktische informatie

Onderweg op Curaçao, Aruba en Bonaire

Curaçao
Willemstad, Punda, Scharloo en Pietermaai,
Otrabanda, Omgeving van Willemstad, Piscadera,
Boka St. Michiel, Seaquarium-gebied,
Bandabou, Barber, Westpunt,
Lagun, Soto, St. Willibrordus,
Bandariba, Jan Thielbaai, Caracasbaai,
Spaanse Water, St. Jorisbaai en omgeving,
Klein Curaçao

Aruba
Oranjestad, Eagle Beach en Palm Beach,
Hooiberg, Jamanota,
Savaneta, San Nicolas

Bonaire
Kralendijk

De 15 hoogtepunten

 1 Hollandse gevels in de tropen – Punda
Ontdek een kleurrijke, historische binnenstad.

 2 De oudste synagoge van De Nieuwe Wereld – Mikvé Israel-Emanuel
Een bezoek aan Joods historisch-cultureel erfgoed.

 3 Over zeevaarders en olieboeren – Maritiem Museum
De maritieme geschiedenis en een schaalmodel van de raffinaderij.

 4 Een gerestaureerde volkswijk – Otrabanda
Slenter langs koloniale monumenten en door gezellige steegjes.

 5 Museum van de zwarte holocaust – Museo Kurá Hulanda
Slavenhandel, slavernij en Afrikaanse cultuur in een bijzonder museum.

 6 Zwemmen met dolfijnen – Seaquarium en Dolphin Academy
Geniet van de tropische onderwaterwereld en zwem met dolfijnen in zee.

 7 Langs statige landhuizen en stille baaien – Bandabou
Maak een tour over het mooiste deel van Curaçao.

 8 Herten en geiten, cactussen en brazielhout – het Christoffelpark
Beklim een berg en wandel door een gevarieerde natuur.

 9 Met de boot naar het mooiste strand – Klein Curaçao
Een heerlijke, zonnige dag op een onbewoond eiland.

10Van California tot Baby Beach – rondrit Aruba
Een tocht langs de highlights van het eiland.

11Zon, zee en zand – de stranden van Aruba
Drukte of helemaal alleen op het zand – de keuze is aan u.

12Een bijzondere, afwisselende natuur – Nationaal Park Arikok
Verlaten strandjes, duinen, grotten en een 'natuurlijk zwembad'.

13Langs flamingo's, ezels en slavenhuisjes – rondrit Bonaire
Maak een tochtje over het flamingo-eiland.

14Duikersparadijs – duiken rondom Bonaire
Ontdek het exotische zeeleven in kristalhelder water.

15Aan de voet van de Brandaris – Washington Slagbaai Nationaal Park
Rond de hoogste berg van het eiland ligt een prachtig natuurpark.

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Paklijst
Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Bon bini – Welkom

In het Caraïbisch gebied, op ruim 8000 km afstand van Europa, liggen drie idyllische eilanden met een onmiskenbaar Nederlands tintje. U bent er ver weg en toch dichtbij – een stukje Nederland in de tropen. De zon schijnt er het hele jaar door uitbundig, men spreekt er een vreemde taal, de bevolking heeft een donkere huidskleur, de flora en fauna zijn exotisch. Leguanen en hagedissen kruisen uw pad, er vliegen felgekleurde vogels door de lucht, en onder water gaat er een geheel nieuwe wereld voor u open. U bent er bon bini, welkom!

Ter oriëntatie

Het Caraïbisch gebied

Aruba, Bonaire en Curaçao zijn onderdeel van een boog van eilanden die rondom de Caraïbische Zee liggen. In het noorden liggen de grote eilanden als Cuba en Hispaniola (Haïti en de Dominicaanse Republiek), noordoostelijk daarvan bevinden zich Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius, die vroeger samen met de ABC-eilanden De Nederlandse Antillen vormden. De kring gaat verder naar het zuiden met grote eilanden als Martinique, Guadeloupe en Trinidad. Aan het einde van de zuidelijke boog van Caraïbische eilanden, voor de kust van Venezuela, liggen de Benedenwindse Eilanden Aruba, Curaçao en Bonaire.

Curaçao

Aan de zuidkust van het grootste Benedenwindse Eiland ligt Willemstad, gebouwd aan weerszijden van de Annabaai, de smalle ingang van het Schottegat. De Annabaai verdeelt Willemstad, dat sinds 1997 op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat, in Punda ('punt', het oudste deel) en Otrabanda ('andere kant').

Prominent in het Schottegat ligt de olieraffinaderij, oorspronkelijk van Shell, in 1985 overgedragen aan de overheid en nu verhuurd aan de Venezolaanse oliemaatschappij PDVSA. Rondom het Schottegat liggen woonwijken. De wind blaast de stinkende uitstoot van de raffinaderij over de armere wijken aan de westkant van de haven. De 'betere' wijken liggen ten noorden en oosten van het Schottegat, tegen de wind in. De olie bracht Curaçao grote welvaart, maar verwaarlozing van de installaties en toenemend milieubewustzijn leidden bijna tot sluiting van de raffinaderij. Inmiddels is begonnen met een grootscheepse modernisering ervan.

Bandabou is de westelijke kant, de 'benedenkant', van het eiland. Dat 'beneden' slaat op de overheersende oostelijke windrichting en betekent zoiets als 'met de wind mee'. Bandabou begint ongeveer bij Zegu, tegelijk met de weg naar Westpunt. Het heuvelachtige gebied is landschappelijk gezien het meest aantrekkelijke deel van het eiland. Het Christoffelpark en het bijbehorende museum in het landhuis Savonet zijn zeker een bezoek waard. Ook het Shete Boka Park, vlak bij Westpunt, is aantrekkelijk, voornamelijk voor wandelaars. Een aantal landhuizen in Bandabou, de vroegere plantagehuizen, is gerestaureerd en kan worden bezichtigd – een absolute aanrader! Bandabou is verder erg aantrekkelijk vanwege de intieme, paradijselijke baaien.

Bandariba (de 'bovenkant') is het oostelijk deel van het eiland. De Tafelberg domineert het landschap. Het grote binnenwater, het Spaanse Water, is een centrum voor watersport. Hier staan ook de villa's van de rijken van het eiland. Bandariba wordt steeds drukker. Aan de zuidoostkant (dus 'tegen de wind' in) van het eiland zijn en worden veel nieuwe woonwijken gebouwd. Bij de beaches van het Seaquarium, de Jan Thielbaai en de Caracasbaai is een groot aantal toeristische projecten verrezen. Hier verblijven het hele jaar door veel Nederlanders, sommigen hebben er zelfs een tweede huis.

Aruba

In de hoofdstad van Aruba, Oranjestad, valt onmiddellijk de allesoverheersende rol van het toerisme op. Er heerst een gezellige drukte, vooral als enkele cruiseschepen voor anker liggen – een indruwekkend gezicht. Aruba heeft zich met succes gericht op Amerikaanse toeristen. Die slenteren op witte gympen over de boulevard langs talrijke souvenirstalletjes of door shopping malls, waarvan sommige een kitscherige namaak-koloniale architectuur hebben.

In de straten áchter de boulevard is nog een stukje van het oude Aruba bewaard gebleven. Daar staan enkele mooie, oude panden uit de tijd van de West-Indische Compagnie, zoals de Willemstoren, Fort Zoutman en het monumentale woonhuis waarin nu het interessante Museo Arqueologico is gevestigd.

De prachtige, kilometerslange stranden aan de westkust van het eiland vormen samen met het heerlijk zonnige klimaat de belangrijkste attractie van Aruba. Langs Eagle Beach aan de zuidwestkant staan de bescheiden low rise-hotels, aan Palm Beach, een paar kilometer naar het noorden, de gigantische high rise-hotels, waar duizenden toeristen genieten van zon, zee, zand én de casino's – een niet weg te denken onderdeel van elk resort. In deze buurt bevinden zich ook de uitgaans- en eetgelegenheden.

Het noorden en oosten van het eiland hebben een gevarieerd, heuvelachtig landschap met de Arikok en de Jamanota als hoogste toppen. Alle grote en kleine bezienswaardigheden zijn in één of twee dagen te bezoeken. Van de Alto Vistakapel gaat het via de bijzondere rotsformaties van Ayó en Casibari naar de nog altijd imposante restanten van de beroemde Natural Bridge – tot de dag van instorting de belangrijkste en meest fotogenieke Arubaanse bezienswaardigheid. Voorbij de olieraffinaderij en San Nicolas ligt in het uiterste zuidoosten het gezellige strand Baby Beach. In het grote, landschappelijk interessante Nationaal Park Arikok kunt u met gemak een hele dag doorbrengen, zeker als u er een flinke wandeling wilt maken.

Bonaire

Bonaire is vergeleken met Curaçao en Aruba een oase van rust. Het eiland is groter dan Aruba, maar veel dunner bevolkt. Bonaire richt zich niet op massatoerisme, maar heeft zich geprofileerd als duikparadijs. Men komt er voor de rust, de natuur en het onderwaterleven.

Het piepkleine centrum is Kralendijk, waar een leuke boulevard met terrasjes en restaurans is. U kijkt er over de baai van Kralendijk naar het platte, onbewoonde en beschermde eilandje Klein Bonaire.

In het noordwesten ligt het idyllisch mooie Gotomeer, waar de beroemde flamingo's statig rondstappen. Aan de overkant van het meer ziet u de Brandaris, het hoogste punt (241 m) van Bonaire, gelegen in het zeer afwisselende Washington Slagbaai Nationaal Park. De weg ernaartoe loopt door het slaperige dorpje Rincon.

Een andere fraaie weg voert zuidoostwaarts langs de zoutpiramides, de beroemde slavenhutjes en de vuurtoren naar het oostelijke deel van het eiland. De weg loopt om het ondiepe Pekelmeer, een natuurreservaat voor flamingo's, en komt uit bij Lac Bay, een centrum voor watersport en zondagse barbecuefeestjes.

Kennismaking, de ABC-eilanden in cijfers

Caraïbische smeltkroes

Een cocktail van culturen, een 'melting pot', staat aan de basis van de muziek, de keuken, de godsdienst, de taal, kortom van de cultuur van de Caraïbische eilanden. Een unieke mix van volkeren is verantwoordelijk voor die cultuur. Indiaanse trekken zijn hier en daar nog zichtbaar in de gezichten van de Arubaanse bevolking, maar 'echte indianen', vertegenwoordigers van de oorspronkelijke bewoners, wonen niet meer op de eilanden. De kolonisatie door de Nederlanders – de eerdere Spaanse kolonisatie heeft geen sporen nagelaten in de bevolkingssamenstelling – bracht Nederlanders, Joden en vooral veel Afrikanen naar de Benedenwindse Eilanden. In de 19e en 20e eeuw kwamen talloze andere bevolkingsgroepen naar de Antillen – Portugezen, Surinamers, Haïtianen, Venezolanen, Colombianen en Chinezen, om een paar grotere immigrantengroepen te noemen. En zo ontstond een smeltkroes van etnische groepen, die alle een stempel drukken op een opwindende, typisch Caraïbische samenleving.

Het meest zichtbare element is het Afrikaanse, vooral op Curaçao en Bonaire. Dat komt door het grote aantal slaven dat vanaf het midden van de 17e eeuw vanuit Afrika werd aangevoerd. Deze zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis heeft de samenlevingen van de eilanden enorm beïnvloed, en doet dat nog steeds. De slavernij is weliswaar in 1863 afgeschaft, de invloed ervan is tot op de dag van vandaag aantoonbaar, zowel in de economische positie als in de mentaliteit van de Antillianen én van de Europeanen (Nederlanders) die op de eilanden wonen. De nog steeds voortdurende politieke band zorgt ervoor dat de economische en culturele invloed van Nederland zeer groot blijft. Te groot, vinden sommigen.

Al zijn er onderhuidse spanningen tussen de bevolkingsgroepen en uit zich soms een zekere onverdraagzaamheid tegen met name de Nederlanders, de smeltkroes van volkeren van de drie eilanden kan nog altijd ten voorbeeld worden gesteld aan de wereld. Tolerantie en gastvrijheid staan bij de meeste bewoners hoog in het vaandel. Dat kan ook niet anders in een samenleving met meer dan honderd nationaliteiten, die in vrede naast en met elkaar moeten leven.

Curaçao telt nu officieel een kleine 150.000 inwoners. Waarschijnlijk moeten daar echter zo'n 30.000 illegalen uit Haïti, Jamaica, Colombia, de Dominicaanse Republiek en China bij worden geteld. Aruba kende rond de millenniumwisseling een onstuimige bevolkingsgroei. Er wonen nu bijna 110.000 mensen. Aangelokt door de mogelijkheden van het toerisme kwamen veel Zuid-Amerikanen naar het eiland, waarmee Aruba een toenemend Latijns-Amerikaans karakter krijgt. Op het kleinste Benedenwindse Eiland Bonaire wonen zo'n 18.500 mensen.

Samen apart

Aruba, Bonaire en Curaçao liggen op korte afstand van elkaar. De bevolking spreekt er dezelfde taal en heeft een gemeenschappelijk koloniaal verleden en er zijn talloze familiebanden. Toch zijn de eilanden politiek gescheiden.

Op 10 oktober 2010 hielden de Nederlandse Antillen op te bestaan. De grote afstanden tussen de Benedenwindse (Aruba, Bonaire en Curaçao) en de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba), de verschillen in cultuur en taal – op de Bovenwinden wordt Engels gesproken – en het onvermogen van de lokale politici hebben gezorgd voor dit roemloze einde van de Nederlandse Antillen. Sinds 10-10-10 is Bonaire een deel van het grondgebied van Nederland. Curaçao werd een apart land en kreeg een 'status aparte' binnen het Koninkrijk, een autonome status die Aruba al sinds 1986 had. Ook de Bovenwinden werden gescheiden: Saba en Sint Eustatius werden bijzondere gemeentes van Nederland en Sint Maarten kreeg de begeerde autonome positie. Wel blijven er vormen van samenwerking tussen de eilanden van de voormalige Nederlandse Antillen bestaan, bijvoorbeeld op het gebied van financieel toezicht en rechtshandhaving.

De politieke verdeeldheid van de drie zustereilanden leidt soms tot bizarre situaties. Op Bonaire is de Amerikaanse dollar het wettige betaalmiddel, op Curaçao de Antilliaanse gulden (Ang) en op Aruba de Arubaanse florin (Afl), al kunt u daar overal ook met dollars betalen.

Een eigen sfeer

De drie eilanden hebben elk een eigen sfeer. Op Aruba waren geen plantages, en was dus ook nauwelijks behoefte aan slaven. Daardoor is de Arubaanse bevolking veel lichter van kleur dan die van Curaçao. In de Arubaanse bevolking is ook nog een indiaanse inslag zichtbaar. De bevolking van Bonaire is door vermenging van de rassen wat lichter van kleur dan de Curaçaose.

Aruba ligt geografisch het dichtst bij Zuid-Amerika; de Latijns-Amerikaanse invloeden zijn dan ook overduidelijk merkbaar. In veel restaurants kunt u bijvoorbeeld niet met Nederlands uit de voeten, maar moet u Spaans of Engels spreken. In het toerisme werkt een toenemend aantal immigranten uit Colombia, de Dominicaanse Republiek en Venezuela. Tegelijk doet Aruba heel Noord-Amerikaans aan. Het toerisme is vooral ingesteld op bezoekers uit de Verenigde Staten, die in de wintermaanden de kou in hun land ontvluchten en worden gelokt door de prachtige witte stranden, de vele zonuren en de casino's van Aruba.

Curaçao is typisch een product van de Caraïbische smeltkroes waarin vele volken gemengd worden. Het bevolkingsdeel van Afrikaanse afkomst vormt de grootste groep. Het koloniale verleden zorgt voor een Nederlands sausje. Zo bevat de architectuur van Punda en Otrabanda en van de landhuizen veel Nederlandse elementen en wonen er op het eiland veel makamba's (de bijnaam, vroeger scheldnaam, in het Papiaments voor de Nederlanders). De gemengde bevolking van Curaçao geeft het eiland een eigen sfeer. U hoeft maar rond te lopen in Punda of Otrabanda of de oude markt te bezoeken om die te proeven.

Curaçao heeft geen kilometerslange stranden zoals Aruba, maar wel intieme baaien, vooral op het westelijke deel van het eiland. Verder zijn er interessante musea, onder andere over de geschiedenis van de zeevaart, van de Joden op Curaçao en van de slaventijd. En wie uitbundig feest wil vieren, moet Curaçao tijdens carnaval bezoeken.

Bonaire is een oase van rust en stilte, ideaal voor wie echt wil uitrusten. De bevolking is zeer vriendelijk en behulpzaam. Wanneer iemand u aan de kant van de weg ziet lopen, zal hij u uit eigen beweging een lift aanbieden en een grote omweg maken om u op uw bestemming te brengen. Tijd is er een relatief begrip. Het toerisme richt zich vooral op duikers die op het schitterende onderwaterleven afkomen. Sinds het bekend werd dat Bonaire een deel van Nederland zou worden, hebben veel Nederlanders zich er gevestigd. Het eiland lijkt hierdoor wel zijn onschuld te verliezen.

De taal

Papiaments is de taal van de bevolking van de ABC-eilanden. De taal wordt nergens anders ter wereld gesproken. Nou ja, behalve dan in enkele grote steden in Nederland. Er zijn wel kleine dialectverschillen in het Papiaments van de verschillende eilanden. Na de Status Aparte in 1986 heeft Aruba gekozen voor een afwijkende, etymologische spelling waarin de afkomst van de woorden te herkennen is. Bonaire en Curaçao kregen een fonologische spelling die de uitspraak van de woorden als grondslag heeft. Nu spreekt men op Aruba papiamento en op Bonaire en Curaçao papiamentu.

Papiaments is de taal van rijk en arm en de eilandbewoners zijn er trots op. Het is een zogenaamde creoolse taal. Over het ontstaan ervan doen verschillende theorieën de ronde. Volgens één ervan zouden de slaven, die kwamen uit verschillende delen van de Afrikaanse westkust en elkaar dus niet konder verstaan, woorden voor alledaagse zaken hebben 'verzonnen' om beter te kunnen communiceren. Volgens een andere theorie is het Papiaments (letterlijk: gepraat) nog vóór verscheping naar de Nieuwe Wereld ontstaan op de Kaapverdische eilanden, in het contact van de slaven met de Portugese handelaren. Een bewijs hiervoor zou de grote overeenkomst zijn met de taal van Kaapverdië. Het 'basisvocabulaire' werd aangevuld met indiaanse, Portugese, Spaanse, Engelse en Nederlandse woorden. De grammatica van het Papiaments is eenvoudig, maar de uitspraak is zeer moeilijk, omdat het een toontaal is: klemtonen en accenten veranderen de betekenis van woorden.

Al tientallen jaren woedt een heftige discussie over invoering van het Papiaments in het onderwijs, die vaak een poltiek-ideologisch tintje krijgt. Intussen heeft Papiaments zijn intrede gedaan als vak en als instructietaal, maar het pleit is nog lang niet beslecht. Veel scholen bezigen nog Nederlands en veel bewoners willen dat ook graag zo houden, mede om de studiekansen van hun kinderen te vergroten.

Feiten en cijfers

Ligging: 12° noorderbreedte, voor de kust van Venezuela in het zuidelijk Caraïbisch gebied.

Oppervlakte: Aruba: 190 km², Bonaire: 281 km², Curaçao: 472 km².

Bevolking: Aruba: 110.000; Bonaire: 18.500; Curaçao: 150.000. Op alle eilanden verblijven daarnaast duizenden illegalen uit Zuid-Amerika en andere Caraïbische eilanden.

Godsdienst: De donkergekleurde bevolking is overwegend rooms-katholiek. Daarnaast bestaan kleine, maar invloedrijke protestantse en joodse gemeenschappen.

Taal: Papiaments (Aruba: papiamento, Bonaire en Curaçao: papiamentu): ongeveer 350.000 sprekers.

Hoogste punt: St. Christoffel, Curaçao, 372 m

Staatsvorm: De staatsvorm is vastgelegd in Het Statuut (1954). Aruba en Curaçao zijn autonome landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Zij hebben elk een eigen regering die verantwoordelijk is voor alle interne aangelegenheden. Het Koninkrijk is verantwoordelijk voor Defensie en Buitenlandse Zaken. De centrale regering en de Staten (parlement) van Curaçao zetelen in Willemstad, die van Aruba in Oranjestad. Het staatshoofd is de koningin. Elk eiland heeft een gouverneur die het staatshoofd vertegenwoordigt. Bonaire is een bijzondere gemeente van Nederland. Het eiland heeft een benoemde gezaghebber (burgemeester) en een gekozen eilandsraad (gemeenteraad). Het centrum van het bestuur is Kralendijk.

Het Nederlands is nog altijd prominent aanwezig op de eilanden. Niet alleen in het onderwijs, maar ook in het bestuur. Het is de officiële taal en dus worden bijvoorbeeld alle stukken van de overheid in het Nederlands opgesteld. De toerist kan overal met Nederlands terecht, al wordt de beheersing van het Nederlands duidelijk minder, zeker op Aruba. De meeste bewoners spreken heel goed Engels en Spaans. Het wordt echter zeer op prijs gesteld wanneer u een aantal woorden Papiaments kent en gebruikt. Zie hiervoor de culinaire en toeristische woordenlijsten vanaf blz. 116.

Geschiedenis, heden, toekomst

Indianen en Spanjaarden

In 1499 ontdekte Alonso de Ojeda de drie Benedenwindse Eilanden. Vóór die ontdekking door de Spanjaarden woonden hier de Caiquetios, behorend tot het volk der Arowakken. Van hen zijn op alle drie de eilanden onduidelijke, nog te bezichtigen rotstekeningen aangetroffen. De Spanjaarden besloten al snel dat de eilanden 'islas inutiles', nutteloze eilanden, waren, omdat er geen goud of zilver te halen waren. De indianen werden daarom weggevoerd en in Hispaniola (Dominicaanse Republiek) in zilvermijnen als slaven te werk gesteld. De meesten overleefden dat niet.

Nederlandse kolonie

In de Tachtigjarige Oorlog tegen Spanje veroverde Piet Hein in 1628 de Zilvervloot. De West-Indische Compagnie (WIC) ging vervolgens op zoek naar geschikte havens vanwaaruit haar kaperschepen de Spanjaarden in hun kolonies konden bevechten. Ook was er voor de haringvisserij grote behoefte aan zout, dat zowel op de Benedenwindse als de Bovenwindse Eilanden werd aangetroffen. Johan van Walbeeck, in dienst van de West-Indische Compagnie (WIC), veroverde in 1634 eerst Curaçao en daarna Bonaire en Aruba. De Spanjaarden en de laatste indianen werden naar het vasteland afgevoerd.

Slavenhandel en slavernij

Rond 1650 begon de WIC met de slavenhandel. De plantages in de Nederlandse kolonies in Suriname en Brazilië vroegen om goedkope werkkrachten. Curaçao en Sint Eustatius werden centra van de slavenhandel. Een deel van de slaven bleef op Curaçao om er te werken op de plantages, in de haven, voor het gouvernement of als huisslaaf. Op Bonaire werden slaven ingezet voor de zoutwinning en in de landbouw. Op Aruba vond nauwelijks landbouw plaats en werden bijna geen slaven gehouden.

Het werk van de slaven op de plantages was zwaar en hun behandeling over het algemeen slecht. Lijfstraffen voor kleine vergrijpen kwamen veel voor. Af en toe verzetten de slaven zich tegen hun onmenselijke behandeling. In 1795 kwamen de slaven van de plantage Knip in opstand onder leiding van de charismatische slaaf Tula (zie kader  7  blz. 63). De slavenopstanden en de groeiende afkeer van de mensonterende praktijken leidden wereldwijd tot afschaffing van de slavernij. Nederland ging daartoe als een van de laatste landen ter wereld over op 1 juli in 1863.

Handel

Ondanks de goedkope slavenarbeid was de plantagelandbouw door het droge klimaat nauwelijks winstgevend. De Joden die voor de landbouw waren gekomen, ontdekten al gauw dat de handel betere mogelijkheden bood. Curaçao werd in de 18e en 19e eeuw een stapelplaats voor Europese goederen. De bewoners van de naburige eilanden en het vasteland konden er voor alle handelswaar terecht. En als door oorlogen legale handel onmogelijk was, werd er druk gesmokkeld. De pakhuizen aan de beroemde Handelskade in Punda getuigen van de rijkdommen die werden vergaard.

Olie

Rond 1900 was Curaçao 'eene noodlijdende kolonie'. Met de landbouw en de handel was nauwelijks nog wat te verdienen; slechts wat huisnijverheid (hoedenvlechterij) hield de bevolking in leven. Totdat er olie werd aangeboord in Venezuela. In 1915 koos Shell Curaçao als vestigingsplaats voor een raffinaderij. Op Aruba kwam in 1929 de Lago-raffinaderij in bedrijf. De raffinaderijen boden werkgelegenheid aan duizenden en brachten de eilanden wederom grote welvaart. Surinamers, bewoners van andere Caraïbische eilanden, Portugezen en Nederlanders kwamen met duizenden naar de Aruba en Curaçao.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de raffinaderijen van vitaal belang voor de oorlogsinspanningen van de geallieerden. In de jaren 50 waren er nog tienduizenden arbeiders werkzaam, daarna liep hun aantal geleidelijk terug. De Koninklijke Shell vertrok en verkocht in 1985 de raffinaderij symbolisch voor één gulden aan de overheid. Nieuwe huurders beloven telkens het complex te saneren en te modernisering, maar daarvan komt het maar niet.

Op 30 mei 1969 mondde een protestmars van arbeiders bij een onderaannemer van Shell uit in een volks-opstand. Bij schermutselingen met de politie vielen twee doden en enkele gewonden. Een groot deel van de historische binnenstad werd door de vlammen verwoest. De dag speelde een grote rol in het bewustwordingsproces van de gekleurde bevolking van Curaçao. Sindsdien verwierven Afro-Curaçaoënaars steeds vaker een vooraanstaande rol in het politieke en economische leven.

Autonomie en status aparte

Op een korte periode rond 1800 na bleven de Benedenwindse Eilanden in Nederlandse handen. De kolonie werd vanuit Curaçao bestuurd door een gouverneur. Tijdens de Tweede Wereldoorlog beloofde koningin Wilhelmima meer autonomie. In 1954 trad het Statuut in werking. Hierin werd geregeld dat de Nederlandse Antillen, Suriname en Nederland drie gelijkwaardige delen van het Koninkrijk der Nederlanden werden.

Aruba voelde zich binnen de Antillen overheersd door Curaçao en verzette zich hiertegen. Na een jarenlange strijd bereikte Betico Croes (zie kader blz. 82) de status aparte: Aruba werd op 1 januari 1986 een apart land binnen het Koninkrijk. Het werd het begin van het einde voor de Nederlandse Antillen. De andere eilanden zetten zich steeds feller af tegen grote broer Curaçao. De 1000 km afstand en de verschillen tussen de Bovenwinden (Engelstalig) en de Benedenwinden (Papiaments) werden belangrijker dan het gemeenschappelijke verleden en de familiebanden. In referenda koos de bevolking van Sint Maarten en Curaçao ook voor de status aparte. Bonaire, Saba en Sint Eustatius wilden liever een rechtstreekse band met Nederland. Na langdurige onderhandelingen kwam er een akkoord. Op 10 oktober 2010 hielden de Nederlandse Antillen op te bestaan als land. Sint Maarten en Curaçao zijn nu autonome landen zoals Aruba. Bonaire, Sint Eustatius en Saba (de BES-eilanden) zijn bijzondere gemeentes van Nederland.

Overnachten

Hotels, appartementen en villa's

Er is op de eilanden een groot aanbod van hotels, appartementen en vakantievilla's. De meeste mensen die de Benedenwindse Eilanden bezoeken, boeken een arrangement van een (online)reisbureau. Dat is vaak voordeliger en eenvoudiger dan het apart boeken van een vlucht en een hotel.

De hotelprijzen zijn sterk afhankelijk van de reisperiode. In het hoogseizoen (grofweg dec.-Pasen en juli-aug.) betaalt u tot 40% meer dan daarbuiten. Op het basistarief worden toeristenbelasting en service charge (samen 15-20%) geheven. Houd in de gaten of de opgegeven prijs inclusief of exclusief deze belastingen is en of het ontbijt is inbegrepen.

De prijzen bij de hotels in deze gids betreffen een tweepersoonskamer. Het ontbijt is meestal niet inbegrepen. De prijzen voor appartementen betreffen het kleinste logement, altijd zonder ontbijt. In een appartement hebt u een eigen keukentje en kunt u dus zelf koken, wat voor een gezin met kinderen erg aantrekkelijk en voordelig kan zijn. Veel resorts hebben een transportservice naar de supermarkten. Er is op Curaçao zelfs een grote Albert Heijn!

Nederlanders met een tweede woning op een van de eilanden verhuren deze vaak tijdens hun afwezigheid. Deze vaak zeer luxe villa's zijn interessant voor grotere groepen en gezinnen.

All inclusive is op de Benedenwindse Eilanden in opkomst, al is het op Curaçao (nog) niet zo wijdverbreid als op Aruba. All inclusive (onbeperkt eten en drinken, deelname aan activiteiten) is leuk voor een gezin met kinderen, maar een nadeel kan zijn dat u uw hotel niet uit wilt komen.

Curaçao

De meeste toeristen komen naar Curaçao voor zon, zee en strand en kiezen daarom voor een hotel of appartement aan de kust. Hieronder een kleine greep uit de vele mogelijkheden.

Oostelijk van Willemstad ligt aan het einde van de Caracasbaaiweg (op een kwartier rijden van Willemstad) bij de Jan Thielbaai een concentratie van hotels met studio's, appartementen en bungalows voor meerdere personen. Deze zijn zeer geschikt voor een vakantie met kinderen en geliefd bij Nederlandse toeristen. In deze omgeving zijn ook luxueuze vakantievilla's van particulieren te huur. Aan de Caracasbaai en het Spaanse Water verrijzen steeds meer toeristische complexen. Dichter bij de stad, zo'n 5 km ten oosten van Punda, ligt het populaire strand van Seaquarium, in het weekend hét uitgaanscentrum van (jong) Curaçao en zeer populair bij de grote schare Nederlandse stagiair(e)s. Bij Seaquarium staan een paar prima hotels, bijvoorbeeld het Lions Dive en Kontiki Beach.

Een andere concentratie van hotels ligt bij de Piscaderabaai, een paar kilometer westelijk van Otrabanda. Sommige (Marriot, Hilton) zijn wat meer ingesteld op Amerikaanse gasten, andere (bijvoorbeeld het Floris Suite Hotel) zijn meer Europees georiënteerd.

Het westelijk deel van het eiland (Bandabou) is in opkomst als toeristenbestemming. Hier gaan duikers graag naartoe. Als u in Bandabou verblijft, hebt u wel een huurauto nodig. In de dorpjes Westpunt, Lagun en St. Willibrord bevinden zich duikresorts in verschillende prijsklassen. Ze liggen pal aan zee of in the middle of nowhere, zoals het heerlijk rustgevende Jan Kok Lodges bij St. Willibrord. In een landhuis overnachten kan ook, namelijk in Landhuis Daniël.

Wie niet per se de hele dag aan het strand wil zitten, heeft de keuze uit een paar stadshotels. In Willemstad zelf ligt een absoluut uniek en schitterend hotel: Sonesta Kura Hulanda Village & Spa. De kamers bevinden zich in de prachtig gerestaureerde huizen en huisjes van het stadsdeel Otrabanda en zijn allemaal verschillend. Aan het Brionplein en de Annabaai liggen ook een paar prima stadshotels, zoals het Howard Johnson Plaza.

Aan de Pundakant van Willemstad, in Pietermaai, staat een heel bijzondere accommodatie, Pietermaai Apartments. Vervallen steegjes zijn opgeknapt, huizen getransformeerd in intieme appartementen en suites. Avila Beach, met een fijn strand, is al jaren een vertrouw dadres op loopafstand van Punda. Een nieuwkomer is het gezellige, informele boetiekhotel BijBlauw.

Aruba

Langs het strand van Palm Beach begon een jaar of vijftig geleden de Arubaanse toeristenindustrie. Hier verrees een groot aantal 'high rise'-hotels en er worden nog steeds nieuwe gebouwd. Deze gigantische hotels worden met name bezocht door (Zuid-)Amerikaanse toeristen. Als u niet per se direct aan het strand hoeft te zitten, is het Boardwalk Hotel een uitstekende keuze.

Eagle Beach is breder en veel rustiger dan Palm Beach. Hier vindt u de 'low rise'-hotels. Deze zijn iets minder luxe, kleiner en gemoedelijker dan die langs Palm Beach.

In Oranjestad is de geijkte keuze het enorme Renaissance Resort, maar het kleine Wonders Boutique Hotel, op loopafstand van het centrum en het strand, is veel leuker en intiemer.

Hotels op internet

www.booking.com (voor het boeken van hotels)

www.tripadvisor.com

(voor een 'ranglijst' van hotels naar aanleiding van recensies van reizigers)

www.curacao.com

www.aruba.com

www.bonbinibonaire.com

Goedkopere appartementencomplexen, niet direct aan zee, kunnen aantrekkelijk zijn voor gezinnen met kinderen. Een goed voorbeeld hiervan is Del Rey Appartments in Noord.

Bonaire

Bonaire heeft een ruime keus aan kleine en grote hotels, appartementen, herbergen en resorts. Er zijn veel gespecialiseerde duikhotels met de mogelijkheid lessen te volgen, een uitrusting te huren en snorkel- of duiktours te boeken. De meeste onderkomens liggen aan de kust bij Kralendijk. Bij Lac Bay, een windsurfparadijs, kunt u logeren in het prachtige landhuis Wanapa, dat een eigen activiteitencentrum heeft.

Eten en drinken

Kuminda krioyo (inheems eten)

Alle bevolkingsgroepen van de eilanden hebben hun sporen nagelaten in de Antilliaanse keuken. De verschillen met de Europese keuken zijn groot. Gekookte aardappelen eet men niet, wel rijst of funchi, dat wordt gemaakt van maismeel, meestal wordt gekookt, en vooral wordt gegeten met vis: piská ku funchi.

In de Caraïbische Zee zwemmen andere vissen dan in de Noordzee. Dradu (Aruba: mahi mahi) en mula (koningsmakreel), stevige en smaakvolle vissen, zijn vaak de catch of the day. De piská korá (rode snapper) en de mero (tandbaars) zijn wat fijner van smaak. Vraag bij het eten van de Caraïbische vissen altijd een sous krioyo. Een bijzonder gerecht is de karkó, dat wordt gemaakt van een groot schelpdier.

Vlees is relatief goedkoop op de eilanden. De lomito (ossenhaas) en solomo (entrecote) staan altijd voor een redelijke prijs op de kaart. Beroemd is de Antilliaanse stobá, een stoofschotel die meestal wordt gemaakt van rundvlees (karni stobá). De echte liefhebber probeert ook een keer kabritu stobá met geitenvlees. Bij krioyomaaltijden wordt standaard gebakken banaan geserveerd.

Een echt Arubaanse specialiteit is de pan batí, een soort pannenkoek van mais- en tarwemeel, die als bijgerecht wordt geserveerd bij de warme maaltijd.

Enkele bijzondere gerechten

Keshi yená werd oorspronkelijk gemaakt door een uitgeholde Edammer kaas te vullen met een mengsel van kip of gehakt en diverse groenten en specerijen. Dit gerecht wordt vooral rond Kerstmis gegeten. Krioyorestaurants zoals The Old Cunucu House op Aruba en Jaanchie's op Curaçao hebben het vaak op de kaart (zie kader rechts voor recept).

Misschien moet u enige weerzin overwinnen om leguaan te eten. Het beest smaakt het beste in de soep. De sòpi yuana zou potentieverhogend werken – het leguanenmannetje heeft immers twee penissen.

Heel bijzonder is de guiambo (of yambo), een okrasoep met ingrediënten als gezouten vlees, varkensstaart, garnalen, vis en schelpdieren. Guiambo is niet erg geliefd bij toeristen. Zij kijken met afgrijzen hoe eilanders dit slijmerige gerecht met smaak naar binnen werken, in de linkerhand een servetje om het ergste geknoei te voorkomen. Aan de sòpi mondongo, een soep gemaakt van ingewanden, wagen de meeste buitenlandse gasten zich evenmin.

Een populair Arubaans gerecht is sopitu, een zeer machtige maaltijd op basis van kokosmelk, gezouten vlees en vis met funchi.

Drinken

De beroemde Curaçaolikeur wordt gemaakt van de laraja. De Spaanse ontdekkingsreizigers brachten de zoete Valenciasinaasappel mee, maar in het droge klimaat van Curaçao ontwikkelde die zich tot de kleine, bittere laraja. De firma Senior maakt in landhuis Chobolobo te Saliña de enige echte Curaçao Blue. De kleine flesjes likeur zijn populaire souvenirs.

De allerlekkerste dorstlesser is de awa (di) lamoenchi, een limonade van versgeperste lamoenchi (limoenen). Koop er een paar en pers ze uit. Meng 1 deel lamoenchi met 9 delen water en doe er een schepje suiker en wat ijsblokjes bij. Heerlijk fris! Langs de kant van de weg ziet u soms een stalletje met awa di koko of koko friu. Daar kunt u een kokosnoot met een rietje kopen, om de lekker frisse en gezonde kokosmelk te drinken.

Toeristen zijn gek op de batido. Bij stalletjes of verbouwde truckjes (algemeen bekend als de juicemobiel) bestelt u een shake van verse vruchten met melk of water. Papaya, watermeloen (patiya), mango – tropische vruchten genoeg om uit te kiezen. ..

Snèk en trùk'i pan

De gemiddelde Antilliaan gaat regelmatig naar de snèk. Die is niet te vergelijken met de Nederlandse snackbar. Bij een loket staat een aantal mannen een biertje of glas rum te drinken. Het is er vaak heel gezellig. De snèks hebben meestal kleine hapjes. Als u onderweg honger hebt, kunt u er prima een pastechi of een empaná (beide een soort pasteitje) met vlees, kaas, kip of vis halen. Bij de grotere snèks worden ook complete gerechten verkocht; voor weinig geld koopt u er een prima krioyomaaltijd.

Keshi yená

Voor vier tot zes personen

Ingrediënten:
6 ons licht belegen gesneden kaas, 1 kilo kippenpoten, 3 ons gekookte ham, 1 ui, 1 ei, 1 bosje selderij, 1 grote paprika, ¼ potje zilveruitjes, ½ blikje mais-korrels, 50 g krenten, 50 g pruimen, 50 g olijven, een paar augurken, een tomaat, knoflookpoeder, paprikapoeder, nootmuskaat, maggi, ketchup, ketjap, peper, kerrie

Bereiding:
Kook de kip in veel water met zout. Pluis haar daarna klein. De paprika, de ui en de tomaat in kleine blokjes snijden en even in heel weinig boter fruiten in een grote braadpan, daarna de gepluisde kip erbij. Op een zacht pitje laten staan. Wat knoflookpoeder, paprikapoeder, peper, nootmuskaat en kerrie over het gerecht strooien en goed mengen. Daarna wat maggi, ketchup en ketjap erbij. Goed omroeren. Snijd de augurken in kleine blokjes en doe die met wat selderij, de krenten, de pruimen, de zilveruitjes, de maiskorrels en de ham in de vulling. Goed omroeren. De vulling is nu klaar. Het is belangrijk dat de vulling droog blijft! Weinig boter gebruiken en geen aanhangend water bij de vulling laten komen. Smeer van een grote vuurvaste schaal de bodem en de zijkanten in met een beetje boter. Het ei met wat water loskloppen en de helft over de bodem van de schaal gieten. Vervolgens de bodem en zijkanten bedekken met plakken kaas. De vulling in de schaal doen en deze geheel bedekken met plakken kaas. De andere helft van het losgeklopte ei hierover verdelen. Ongeveer 30 minuten op 180°C in een voorverwarmde oven opwarmen. Bon Apetit!

Prijsniveau restaurants

De in deze gids vermelde prijzen bij restaurants betreffen de gemiddelde prijs van een hoofdgerecht bij het diner. U moet deze dan ook vooral zien als een indicatie van het prijsniveau van het restaurant.

's Nachts zijn de truk'i pan open. Vooral in de uitgaanscentra staan de broodjestrucks en het is er altijd druk. Een prima gelegenheid om na het uitgaan de honger te stillen met een broodje lomito of een kippenpootje.

Praktische informatie

Reizen

Naar de ABC-eilanden

KLM en Arkefly vliegen dagelijks van Schiphol naar de ABC-eilanden. Vanaf november 2015 vliegt Arkfly ook tweemaal per week van Eindhoven Airport naar Aruba en Curaçao. Air Berlin vliegt eens per week van Düsseldorf naar Curaçao. Let bij de keuze van de vliegmaatschappij niet alleen op de prijs, maar ook op de vertrektijden, de duur van de vlucht, eventuele tussenlandingen en de hoeveelheid bagage die u mag meenemen.

Zeker buiten de drukke periodes kan het lonen te wachten met boeken; KLM stunt regelmatig met aanbiedingen om zijn vliegtuigen vol te krijgen.

100%-controle

Bij terugkeer naar Nederland krijgt u op Schiphol te maken met de 100%-controle, die werd ingesteld om de cocaïnesmokkel door bolletjesslikkers een halt toe te roepen. Tijdens die controle kunt u besnuffeld worden door drugshonden en worden ondervraagd en gefouilleerd door douanebeambten. Uw handbagage wordt aan de gate gecontroleerd, uw koffer bij het verlaten van de bagagehal. De maatregelen zorgen voor erg veel oponthoud en na zo'n lange vlucht vaak irritatie, maar zijn helaas nodig.

Tussen de eilanden

Ook tussen de eilanden reist men alleen per vliegtuig. De prijzen variëren nogal, soms om onbegrijpelijke redenen. Als u er vroeg bij bent, hebt u de goedkope stoelen. Een retourticket Curaçao – Bonaire kost $115-140, Curaçao – Aruba $150-190. De luchthavenbelasting van $15-35 is hierbij niet inbegrepen.

www.flydivi.com

www.fly-inselair.com

www.tiara-air.com

Douane

Om op de eilanden te worden toegelaten, hebt u een geldig paspoort nodig en moet u in het bezit zijn van een retourticket of een ticket voor een doorgaande vlucht. U moet kunnen aantonen dat u over accommodatie beschikt en voldoende middelen hebt. U mag drie maanden blijven; verlenging tot zes maanden is mogelijk. U krijgt in het vliegtuig een immigratieformulier uitgereikt. Dat moet u ingevuld bij de immigratiebalie laten zien. Een deel ervan krijgt u terug en moet u bij vertrek weer kunnen overhandigen.

Ook op Bonaire, toch Nederlands grondgebied, zijn er voor toeristen beperkingen aan de verblijfsduur.

Tijdverschil

Het tijdverschil tussen de ABC-eilanden en Nederland en België is in de winter 5 uur en in de zomer 6 uur. Het is dan op de eilanden 5 of 6 uur vroeger dan in Nederland en België.

Reizen op de eilanden

Met de bus

Curaçao

Op Curaçao rijden bussen ('konvooi' genoemd) op vaste routes rond het Schottegat en naar Bandariba (het oosten) en Bandabou (het westen). Vanaf het busstation aan het Waaigat in Punda (Waaigatplein) vertrekken alle bussen naar het oosten; naast het viaduct in Otrobanda (Sebastopolstraat) naar het westen. Tussen beide busstations rijdt de bus rond het Schottegat ('de ring') heen en weer.

De bus naar plaatsen in het westen vertrekt elke twee uur, naar andere plaatsen elk uur. Een dienstregeling (de bussen zijn minder stipt dan u thuis gewend bent) is verkrijgbaar bij de terminals in Punda en Otrabanda (tel 461 71 82). De ritprijzen variëren van Ang 1,60 tot 2,20. Daarnaast rijden er minibusjes, te herkennen aan het woord 'bus' op de kentekenplaat, die u overal langs de weg kunt aanhouden. De kleine busjes hebben geen vaste dienstregeling en rijden tegen lage prijzen naar diverse bestemmingen.

Aruba

Op Aruba kunt u met de bus een behoorlijk deel van het eiland zien. Voor $1 rijdt u met een gele bus van uw -hotel naar Oranjestad. Minstens elk halfuur rijden er bussen heen en weer van Oranjestad via Eagle Beach naar de grote hotels langs Palm Beach; sommige rijden helemaal door tot Malmok.

Vanuit het busstation in het centrum van Oranjestad, aan de LG Smith Boulevard, vertrekt enkele malen per uur een bus naar San Nicolas. Bussen op deze route stoppen ook op het vliegveld. Het noorden van het eiland (Paradera en Santa Cruz), heeft eveneens een busverbinding met Oranjestad.

www.arubus.com.

Bonaire

Op Bonaire rijden kleine particuliere busjes die u overal langs de weg kunt aanhouden en die u overal naartoe brengen. Een andere, makkelijke en veilige manier om op Bonaire van A naar B te komen, is liften.

Met de shuttle

De hotels zorgen meestal met een shuttlebus voor het vervoer van toeristen van en naar hun hotel. Ook verzorgen veel hotels shuttles van het hotel naar de stad (Oranjestad of Willemstad dus) en terug en naar de supermarkt.

Met de taxi

Op alle eilanden rijden taxi's. Ze hebben echter niet altijd meters, dus u zult van tevoren de prijs moeten afspreken.

Met de huurauto

Met een huurauto kunt u de eilanden uitgebreid verkennen in uw eigen tempo en op uw eigen wijze (zie ook 10 blz. 89 en 13 blz. 104). Op de luchthavens zijn de grote autoverhuurmaatschappijen als Avis en Budget vertegenwoordigd. Lokale ondernemers, zoals op Curaçao bijvoorbeeld Low Budget Autoverhuur (www.lowbudgetautoverhuurcuracao.com, vanaf € 22,50 per dag) zijn vaak goedkoper en bezorgen uw auto eveneens op het vliegveld of bij uw hotel. De prijs van een huurauto is afhankelijk van het eiland en de tijd van het jaar. De borgsom is meestal te voldoen met een creditcard, bij kleinere maatschappijen dient u deze soms contant te voldoen – let hier goed op bij het boeken. Een internationaal rijbewijs is niet nodig.

De benzine kost op Curaçao zo'n Ang 2,10 per liter, op Aruba en Bonaire ongeveer $ 1.40 per liter (dec. 2014).

Met de fiets of een buggy

De eilanden zijn voor sportievelingen ook goed te verkennen per fiets. Een dagje met een buggy is vooral heel erg leuk. Zie voor fiets- en buggyverhuur bij de verschillende eilanden onder het kopje 'Actief'.

Elektriciteit

Het elektriciteitsnet op de eilanden werkt met 110-127 volt en 'Amerikaanse' stopcontacten, maar in veel hotelkamers zijn (ook) 'Europese' stopcontacten. Mocht u toch een adapter nodig hebben, dan kunt u die meestal bij de receptie lenen. Stroomuitval is zeker op Curaçao niet ongebruikelijk.

Feesten en evenementen

Carnaval

Verreweg het grootste jaarlijkse evenement is het carnaval dat op alle drie de eilanden uitbundig wordt gevierd. Maandenlange voorbereidingen gaan eraan vooraf. Kosten noch moeite worden gespaard om zo mooi mogelijk voor de dag te komen. Het carnaval van Curaçao is een grote toeristische trekpleister. De hotels en appartementen zitten vol en in Nederland woonachtige Antillianen komen in groten getale naar hun geboorte-eilanden om maar niets te missen van hun favoriete feest.

In januari vinden al verschillende carnavalsverkiezingen plaats en elk ervan is een feest op zich. De verkiezing van de koningin is de belangrijkste, maar ook die van de prins en zijn helper Pancho is een evenement. De drie uitverkorenen mogen tijdens de Gran Marcha (de grote optocht) de stoet leiden. Verder zijn er elk weekend wel feestjes om alvast in de stemming te komen. Tijdens het tumbafestival wordt de tumba van het jaar uitgekozen. Dit carnavalslied zal tijdens de verschillende parades de boventoon voeren. De zanger ervan wordt de nieuwe rey di tumba (tumbakoning). De competitie duurt een hele week met op vrijdagavond de grote finale. Op Aruba is de calypso het carnavalslied.

Het hoogtepunt van carnaval is de Gran Marcha op de zondag voor Aswoensdag. Een groot aantal prachtig uitgedoste groepen trekt door de straten. Langs de route staan duizenden mensen. Algauw houdt niemand de benen meer stil en dansen groot en klein mee op de opzwepende ritmes van tumba en calypso. Op dinsdagavond doet men alles nog eens dunnetjes over in de Marcha di Despedida (afscheidstocht), ook wel light parade genoemd. De groepen zijn dan zo mogelijk nog mooier uitgedost en rijkelijk versierd met lichtjes. Dit feest eindigt om middernacht met de rituele verbranding van de Rey Momo, een meer dan levensgrote pop.

In San Nicolas op Aruba wordt elke donderdag het Carubbian Festival gehouden: een avondje carnaval speciaal voor toeristen.

Seú en simadan

Een aan populariteit winnend evenement en opkomende toeristische attractie is seú (Curaçao) of simadan (Bonaire). Wanneer in vroeger tijden de maïshi chiki (kleine mais, sorghum) was geoogst, was het feest op de kunuku (het platteland). Dit oogstfeest is blijven bestaan en wordt steeds uitbundiger gevierd. Het feest, dat rond Pasen plaatsheeft, trekt zelfs meer deelnemende groepen dan carnaval.

Op Curaçao trekken de feestvierders tijdens seú in een zeer kleurrijke optocht dansend door de straten van Otrabanda. Ze zijn uitgedost in folkoristische kostuums. De oude oogstmuziek wordt gemaakt op traditionele instrumenten als de kachu (koehoorn), de benta (een eensnarig instrument), de wiriwiri (rasp) en de chapi (hak). In Bonaire wordt simadan op tweede paasdag op traditionele wijze gevierd in Rincon.

Muziekfestivals

Muziek speelt een grote rol in het Caraïbische leven. Men houdt van dansen en zingen, van muziek maken en ernaar luisteren. Grotere en kleinere festivals worden het hele jaar door georganiseerd en grote Nederlandse en internationale artiesten treden regelmatig op Aruba of Curaçao op.

Op Aruba wordt elk jaar in mei het Aruba Soul Beach Music Festival georganiseerd en in juli het grote Heineken Music Festival (Jazz & Latin Music Festival). In oktober volgt dan nog het Aruba Music Festival met optredens van internationale sterren.

In Fort Zoutman in Oranjestad vindt elke dinsdag tussen 18.30 en 20.30 uur het gezellige BonBini-festival plaats, waarbij de folklore van het eiland voor het voetlicht komt in muziek- en dansvoorstellingen.

Tijdens het Curaçao North Sea Jazz Festival, eind augustus, begin september, komen elk jaar weer internationale sterren naar het eiland. Het festival trekt zo'n 20.000 bezoekers.

In de eerste week van augustus komen daarnaast grote namen uit de salsawereld naar het eiland voor de Curaçao Salsa Tour. Een week lang wordt er op verschillende locaties gedanst, onder andere door de wereldkampioenen salsadansen.

Sportevenementen

Zeilen

Het grootste zeilevenement van de eilanden vindt plaats op Bonaire. Begin oktober is het eiland het decor van een grote internationale zeilregatta. Het eiland is dan helemaal volgeboekt. Van maandag tot en met zaterdag wordt er gezeild in de baai van Kralendijk en rondom het eiland. Het is er vreselijk gezellig en heel Bonaire is dan met dit festijn bezig.

Aruba organiseert in juni/juli voor de kust van Palm Beach bij Hadicurari de Hi Winds Aruba, een windsurfwedstrijd voor de wereldtop. Daarnaast zijn er wedstrijden kitesurfen voor jong en oud.

In juni vindt op Curaçao de Heineken Regatta Curaçao plaats. Het is een bijzonder fraai gezicht wanneer op een van de wedstrijddagen de boten door de Annabaai varen, laverend tussen Punda en Otrabanda.

In het laatste weekend van april vindt in Boka St. Michiel een groot lokaal zeilgebeuren plaats ter ere van Koningsdag en de Dag van de Arbeid: Sami Sail. In het karakteristieke vissersplaatsje is het dan een drukte van belang.

Wielrennen

De wereldtop van het wielrennen komt elk jaar begin november naar Curaçao om het seizoen af te sluiten met de Amstel Curaçao Race en dat te combineren met een korte vakantie aan de Caraïbische Zee. Verder worden er regelmatig mountainbikewedstrijden gehouden, zowel op Aruba als op Curaçao.

Feestdagen

Op officiële feestdagen zijn alle overheidsdiensten, postkantoren en banken gesloten, evenals de meeste winkels. Wanneer er cruiseschepen in de haven voor anker liggen, zijn winkels in de toeristenwinkelgebieden meestal wel open.

1 januari: nieuwjaarsdag

25 januari (Aruba): geboortedag

van Betico Croes

februari/maart: carnavalsmaandag

18 maart (Aruba): Dag van het volks-

lied en de vlag

maart/april: Goede Vrijdag,

tweede paasdag

27 april: Koningsdag

27 april: Rincondag (Bonaire)

1 mei: Dag van de Arbeid

mei: Hemelvaartsdag

2 juli (Curaçao): Dag van het

volkslied en de vlag

6 september (Bonaire): Bonairedag

10 oktober (Curaçao): Curaçaodag

25 en 26 december: Kerstmis

Geld

Op Curaçao en op Aruba bestaan de stuivers, dubbeltjes en kwartjes nog! Op Curaçao wordt de Antilliaanse gulden (Ang) gebruikt en op Aruba de Arubaanse florin (Afl). Op Bonaire is de Amerikaanse dollar het wettig betaalmiddel, maar ook op Aruba (en in iets mindere mate op Curaçao) is het vrij gebruikelijk om met dollars te betalen – handig voor de Amerikaanse cruisetoeristen. De gulden en de florin zijn evenveel waard en hebben een vaste koers ten opzichte van de dollar: Ang/Afl 1,78 voor $1. De meeste prijzen in deze gids staan om die reden in dollars vermeld, behalve bij restaurants op Curaçao (Ang) en bij sommige hotels, die hun prijzen adverteren in euro's. De koers van de gulden en de florin ten opzichte van de euro fluctueert met de dollarkoers. Steeds meer winkels en restaurants accepteren euro's, zij het tegen een voor u ongunstige koers.

Op de eilanden staan overal geldautomaten (ATM's), in sommige supermarkten kunt u uw boodschappen pinnen.

De bekende creditcards (American Express, Mastercard, Visa) worden over het algemeen overal geaccepteerd, maar vraag er bij kleine winkels en restaurants vooral even naar.

Voor het huren van een auto is een creditcard vaak verplicht voor het voldoen van de borgsom.

Gezondheid

Medische voorzieningen

Er zijn op de eilanden goede medische voorzieningen. De meeste artsen en specialisten zijn in Nederland opgeleid en spreken uw taal. Op Aruba en Curaçao staan ook goede ziekenhuizen. Op Bonaire is een klein ziekenhuis. In noodgevallen wordt een helikopter ingezet om patiënten naar Curaçao te vervoeren. Voor duikongevallen is er decompressieapparatuur aanwezig. Er zijn talloze tandartsen en apothekers (botika). De weekenddiensten staan vermeld in de lokale kranten.

Curaçao: St. Elisabeth Hospitaal

(SEHOS), Otrabanda, tel. 462 49 00

Aruba: Dr. Horacio E. Oduber Hospitaal, Dr. Horacio E. Oduber Boulevard 1,

Oranjestad, tel. 587 43 00

Bonaire: San Francisco Hospitaal, Kaya Soeur Bartola 2, Kralendijk, tel. 717 89 00

Drinkwater

Het drinkwater op de ABC-eilanden wordt gedestilleerd uit zeewater. Het is van uitstekende kwaliteit en volkomen veilig (en heel duur).

Kinderen

Voor de meeste kinderen zullen de eilanden één grote speeltuin zijn. Het is er altijd mooi weer, ze kunnen er zwemmen en snorkelen, op het strand spelen en er is een aantal leuke attracties.

Hotels

De hotels die direct aan zee liggen, zijn ideaal voor kleine kinderen. Ze kunnen er zwemmen in een meestal kalme zee en de stranden zijn overzichtelijk. Daarnaast hebben de meeste hotels ook nog een zwembad.

Op Curaçao zijn de hotels bij Jan Thielbaai heel geschikt voor gezinnen, omdat u er een appartement of villa met meerdere slaapkamers kunt huren en er voorzieningen zijn voor kinderen. Heel praktisch (voor de ouders) zijn de all-inclusivehotels, omdat die voor kinderen allerlei activiteiten en spelletjes organiseren. Bovendien hoeft u niet steeds de portemonnee te trekken voor een drankje of een hapje – wel zo ontspannen.

Op Aruba zijn de kleinere hotels aan Eagle Beach, en dan met name de hotels die direct aan zee liggen, ideaal voor gezinnen met kleine kinderen. De zee kan bij Eagle Beach echter wel ruw zijn en het water wordt vrij snel diep. Bij Palm Beach zijn er hotels met volop vertier voor de wat oudere jeugd.

Op Bonaire zijn een paar grotere hotels (bijvoorbeeld het Plaza Resort) zeer geschikt voor families, omdat ze aan zee liggen en bovendien speciale programma's voor kinderen hebben.

Stranden

De zuidelijke en westelijke kusten van de eilanden zijn veilige plekken om te zwemmen. De zee is er rustig, het water glashelder. Gevaarlijke dieren zijn er nauwelijks. Het water wordt meestal wel vrij snel diep.

In het oostelijk deel van Curaçao zijn de Caracasbaai, Jan Thielbaai en het strand van Seaquarium prachtig voor kinderen, ook omdat er hapjes en drankjes te verkrijgen zijn. Op Bandabou heeft Porto Marie een langzaam diep wordende zee. Daar komen veel gezinnen met kinderen ( 9  blz. 77).

Op Aruba is het mooiste strand voor kleine kinderen Baby Beach, maar dat is helemaal bij Seroe Colorado op de uiterst oostelijke punt, waar geen hotels zijn. Palm Beach is een prachtig strand, maar wel erg druk. De strandjes van Malmok en Arashi zijn rustiger. Daar zult u uw kinderen minder snel kwijtraken.

Bonaire's openbare westelijke stranden zijn erg smal en hebben weinig zand. Ideaal voor kinderen zijn de stranden van Sorobon Beach en Lac Bay, waar de zee heel ondiep is.

Attracties

Kinderen die niet genoeg hebben aan zon, zee en zand, kunnen op de ABC-eilanden terecht bij een paar leuke attracties. Op Curaçao is het Seaquarium een mooi uitje tijdens een vakantie met kinderen. Ze kunnen het prachtige onderwaterleven bewonderen en zelfs de vissen aanraken en voeren. Het (zeer prijzige) hoogtepunt is de Dolphin Academy ( 6  blz. 56), waar ze niet alleen een dolfijnenshow kunnen bekijken, maar zelfs met en tussen de gracieuze dieren kunnen zwemmen.

Een leuk uitje is ook een rondleiding door de struisvogelfarm in Groot St. Joris West, en een ritje door Punda met de Trolley Train is leuk voor jong én oud. In de wijk Kas Kora ligt een knusse dierentuin, Parke Tropikal, die vooral leuk is voor de hele kleintjes (tijdelijk gesloten wegens uitgebreide renovatie, heropening sdatum nog onbekend). Museo Kurá Hulanda en het Maritiem Museum verzorgen speciale educatieve rondleidingen voor de wat oudere jeugd.

Op Aruba kan een excursie van 1,5 uur worden gemaakt met de Seaworld Explorer, een semi-onderzeeër, of de echte onderzeeboot Atlantis. Kinderen moeten minstens 1 m groot zijn om mee te mogen. De vlindertuin en de struisvogelboerderij zijn ook aardige uitstapjes. Leuk met kinderen is ook een bezoek aan Palm Island. Dit rif heeft een enorme waterglijbaan en je kunt er goed snorkelen.

Op Bonaire is het Donkey Sanctuary een hoogtepunt voor de kinderen. Ze kunnen de ezeltjes voeren en aaien en ook leguanen van dichtbij bewonderen. In Playa (Kralendijk) is daarnaast een kleine, gratis speeltuin.

Klimaat en natuur

Klimaat

De ABC-eilanden zijn gezegend met een ideaal klimaat. De temperatuur is er het hele jaar rond de 30°C en 's nachts wordt het zelden kouder dan 26°C. Een constante oostelijke wind, de noordoostpassaat, zorgt ervoor dat het nooit te warm wordt. Wat het klimaat betreft, is er eigenlijk geen reisseizoen. Alle jaargetijden zijn geschikt voor een zonnige Caraïbische vakantie. In september valt de wind wel eens weg en dan wordt het onaangenaam heet. Van half oktober tot half december is de regentijd, maar de regen valt in korte, heftige buien en bovendien zeer plaatselijk. Slechts een enkele dag per jaar regent het te hard om naar het strand te gaan. U hoeft in elk geval geen jas mee te nemen en ook uw paraplu kunt u thuislaten: u wacht simpelweg tot het buitje voorbij is.

Van orkanen hebt u op de ABC-eilanden evenmin echt iets te vrezen. In de orkaantijd – officieel van juni tot november – trekken de orkanen (meestal) ruim ten noorden van de eilanden langs. Soms gaat het voorbijtrekken gepaard met enorme stortbuien die kunnen zorgen voor veel, maar zeer tijdelijke overlast.

Bescherm uw huid

Natuurlijk gaat u naar de Benedenwinden voor zon, zee en strand. Houd er echter rekening mee dat u in de tropen bent en de zon hier ongemeen fel schijnt – de eilanders mijden hem niet voor niets. Doe de eerste dagen rustig aan met zonnebaden en mijd de zon helemaal tussen de heetste tijd van 12 tot 15 uur. Gebruik een zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor. Bedek uw hoofd en draag een T-shirt wanneer u de natuur in gaat. En drink altijd voldoende water!

Natuur

Natuurliefhebbers kunnen hun hart ophalen op de ABC-eilanden. Zij treffen er een geheel andere flora en fauna aan dan ze gewend zijn. De tuinen van de hotels worden fraai opgesierd met palmbomen. Die zijn echter ingevoerd en kunnen alleen met veel kostbaar water in leven worden gehouden. Ze horen in de oorspronkelijke, droge natuur van de eilanden niet thuis (zie ook  8 , 12, 15).

Voor wie geïnteresseerd is in de natuur, is in de boekhandel een drietal boekjes van Dr. B.A. de Boer verkrijgbaar. In Onze beesten, Onze vogels en Onze bomen en planten zijn in het Papiaments, Nederlands en Engels de meest op de ABC-eilanden voorkomende planten en dieren afgebeeld en beschreven.

Vervelend ongedierte

Vooral in en na het regenseizoen zijn er veel muggen. Het is verstandig een flacon met insectenafweermiddel mee te nemen. Een middel met DEET erin werkt het beste, maar ook de op de eilanden geproduceerde sprays en zalfjes met aloë vera zijn prima. Verder is het raadzaam onder een klamboe te slapen.

Sinds de zomer van 2014 rukt het chikungunya-virus op in de Caraïben. Dit wordt overgedragen door twee muggensoorten die ook overdag steken. De incubatietijd voor het virus is 2 tot 3 dagen, de belangrijkste symptomen zijn koorts en zeer pijnlijke gewrichten.

De mansaliña (ook wel manzanilla) is een gevaarlijke boom. U kunt hem herkennen aan de ellipsvormige, van boven felgroene blaadjes en aan de kleine groene appeltjes. Hij staat op verschillende stranden en geeft daar aangename schaduw. De mansaliña kan bij aanraking echter grote brandblaren veroorzaken. Bij een beginnende bui moet u niet schuilen onder deze boom; de druppels veroorzaken ernstige blaren. Als u takken of bladeren oppakt en u wrijft daarna in uw ogen, veroorzaakt dat een bijtende pijn. Lekker lui in de schaduw tegen de stam leunen heeft eveneens pijnlijke gevolgen. De vruchten kunnen niet worden gegeten! Kinderen die in een van de appels bijten, moeten medische behandeling krijgen voor brandwonden in mond en keel.

Op de eilanden komen schorpioenen en duizendpoten voor. Een steek van een rode of zwarte schorpioen is wel pijnlijk, maar niet erg giftig en zeker niet dodelijk. Ook de steek van een duizendpoot (circa 10 cm lang met duidelijk uitstekende stekels aan het achterlijf) is heel pijnlijk en u kunt er een beetje ziek van worden, maar echt gevaarlijk is het beestje niet.

De hagedissen die u overal aantreft – misschien wel op de muren van uw hotelkamer – zijn absoluut ongevaarlijk. Zij zijn juist nuttig, want ze vangen onder andere die nare muggen.

In de zee zwemmen een paar vervelende beesten rond. Bij ongunstige wind kan een gevaarlijke kwal, het Portugese Oorlogsschip genaamd, de stranden naderen. Aanraking door de wel tien meter lange tentakels is zeer pijnlijk; kinderen moeten voor behandeling naar het ziekenhuis. De prachtige lionfish, een nieuwkomer, is een andere lastpost; die eet de jongen van andere koraalvissen op en bedreigt sommige soorten. Hij heeft bovendien giftige stekels, waar u niet in moet gaan staan. Duikscholen geven voorlichting over de omgang met de lionfish.

Reisseizoen

Zoals eerder geschetst zijn alle jaargetijden geschikt voor een zonnige Caraïbische vakantie. Er bestaan echter wel degelijk toeristenseizoenen. Van half december tot half april verruilen Amerikanen graag voor een of twee weken de winter in hun land voor een verblijf in de Caraïbische zon. Vooral Aruba krijgt veel Amerikaanse gasten. In die periode zijn de prijzen van hotels en huurauto's hoger. Nederlandse toeristen merken het verschil in seizoenen vooral aan de prijzen van de vliegtickets en arrangementen. In de schoolvakanties zijn die altijd hoog; in andere periodes dalen de prijzen en zijn er vaak zeer voordelige aanbiedingen.

Toeristenbureaus

Curaçao

Curaçao Tourist Board, Pietermaai 19, Postbus 3266, tel. 434 82 00, www.curacao.com

Aruba

Aruba Tourism Authority, L.G. Smith Blvd. 172, tel. 582 37 77, www.aruba.com

Bonaire

Tourism Corp. Bonaire, Kaya grandi 2, tel. 717 83 22, www.tourismbonaire.com.

Vaccinaties

Voor een bezoek aan de eilanden zijn vaccinaties niet nodig. Wanneer u echter uw reis combineert met een bezoek aan een Zuid-Amerikaans land waar ernstig besmettelijke tropische ziektes voorkomen, moet u tijdig informeren naar de noodzakelijke inentingen.

Verkeer

De hoofdwegen op de eilanden zijn geasfalteerd en in het algemeen prima te berijden, hoewel de wegen op -Curaçao vol kuilen en gaten zitten. Daarnaast zijn er zeer veel onverharde wegen van uiteenlopende kwaliteit. De verkeersregels en -borden zijn dezelfde als in Nederland en België. Er wordt ook aan de rechterkant van de weg gereden. Een afwijkende verkeersregel is dat op een T-kruising niet het verkeer van rechts, maar het verkeer op de doorgaande weg altijd voorrang heeft!

Op de Curaçaose vierbaanswegen mag u links en rechts inhalen. Op rotondes heeft het verkeer dat erop rijdt in principe voorrang, maar een paar rotondes hebben afwijkende regels. Zeer verwarrend!

Het aantal verkeersdoden is op Curaçao en Aruba relatief groot. Op Curaçao is vooral de weg naar Bandabou gevaarlijk. Op Aruba wordt op de weg naar San Nicolas vaak te hard gereden. Bij regen moet u erg voorzichtig zijn; de weg kan dan spiegelglad zijn.

Telefoon

Vanuit Nederland naar

Curaçao: 00 5999 + abonneenummer

Aruba: 00 297 + abonneenummer

Bonaire: 00 599 + abonneenummer

Naar Nederland

00 31 + net- en Noodgevallen

Op de eilanden kunt u ook uw Nederlandse gsm gebruiken, maar daar zijn hoge roamingkosten aan verbonden.

Waarschuwing

Veiligheid en noodgevallen

In de Nederlandse media verschijnen met enige regelmaat negatieve artikelen over Aruba, Bonaire en vooral Curaçao (met als tragisch dieptepunt de schietpartij op vliegveld Hato in de zomer van 2014). Hierdoor zou de lezer de indruk kunnen krijgen dat de eilanden criminele roversnesten zijn. Wanneer u echter naar de Benedewinden reist, zult u merken dat de situatie er alleszins anders is. De meeste toeristen voelen zich veilig op straat en komen absoluut niet in aanraking met de al dan niet georganiseerde criminaliteit. Natuurlijk geldt ook hier – net als overal ter wereld – dat u goed op uw spullen moet letten en uw huurauto en hotelkamer moet afsluiten. Gebruik het kluisje in uw hotelkamer om waardevolle bezittingen op te bergen en laat geen spullen onbeheerd achter in uw auto. Als u toch bestolen bent, moet u altijd aangifte doen.

Noodgevallen

Curaçao

Ambulance: 912

Kustwacht/reddingscentrum: 913

Politie/brandweer: 911

Ziekenhuis: 910

Pechhulp: 9-247

Aruba

Ambulance/politie/brandweer: 911

Ziekenhuis: 587 43 00

Bonaire

Ambulance/brandweer: 191

Ziekenhuis: 114

Politie: 133