Welkom

Benvenuti
Ter oriëntatie
Kennismaking, Italiaanse Rivièra in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Overnachten
Eten en drinken
Praktische informatie

Onderweg langs de Italiaanse Rivièra

Genua en omgeving
Genua

Riviera delle Palme – van Genua tot Imperia
Albisola, Savona, Noli
Finale Ligure, Albenga, Alassio
Laigueglia, Cervo, Diano Marina

Riviera dei Fiori – van Imperia tot Ventimiglia
Imperia, San Remo
Bordighera, Ventimiglia

Riviera di Levante – van Camogli tot Levanto
Camogli, Santa Margherita Ligure
Portofino, Rapallo, Chiavari
Sestri Levante, Moneglia, Levanto

De Cinque Terre en de Golfo della Spezia
Monterosso, Vernazza
Manarola, La Spezia
Sarzana

De 15 hoogtepunten

 1 Chique straten met paleizen – Via Garibaldi en Via Balbi
De prachtige gebouwen van de Genuese rijken.

 2 Herrezen uit de ruïnes – Porto Antico
Van braakliggend industrieterrein tot schitterende kades met attracties.

 3 Forten boven de stad – wandelen in het Parco della Mura
Te voet of met de mountainbike naar Forti di Genova.

 4 Koele hoogtes boven de Rivièra – op de Monte Beigua
Rustige plaatsjes en ongerepte natuur van het middelgebergte.

 5 Streek vol ontdekkingen – Finalborgo en het Parco del Finalese
Tastbare late middeleeuwen en een bijna geheimzinnig landschap.

 6 In het teken van de overzeese handel – middeleeuws Albenga
Twaalf verdedigingstorens en een prachtig bewaard gebleven centrum.

 7 Burchten en oude dorpen – uitstapje naar de Alpi Ligurië
Onderweg in het verlaten berglandschap van de Ligurische Alpen.

 8 In het rijk van de olijfbomen – de valleien van Imperia
Heerlijke olijfolie van de oliemolens in de kleine dorpen.

 9 Chic toerisme – parken en villa's aan de Bloemenrivièra
Belle époque in San Remo, Bordighera en de Giardini Hanbury.

10Kunstenaars en heksen – Val Nervia en Valle Argentina
De opleving van de vrijwel ontvolkte plaatsen van het achterland.

11Vissersplaats en kloosterbaai – Camogli en San Fruttuoso
Pastelkleurige huizen en een afgelegen baai.

12Chique plaats en eenzame natuur – het schiereiland Portofino
De favoriete bestemming van de jetset in de macchia boven de kust.

13Idyllische paden langs de kust – wandelen in de Cinque Terre
De steile kust boven de kleurrijke dorpen vormt een wandelparadijs.

14Vijf musea en een markt – La Spezia
Voor liefhebbers van het ’gewone’ Italiaanse leven en kunst.

15Golfo dei Poeti – van Portovenere naar Tellaro
Dichters dwepen met de schoonheid van de Golfo della Spezia.

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Paklijst
Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Benvenuti – Welkom

Het idyllische Vernazza, gebouwd op een rots in zee, is een lust voor het oog. Vrolijk gekleurde huizen staan dicht op elkaar langs een kleine haven, waar de bootjes op de golven dobberen. Een middeleeuwse kerk waakt over een kleine piazza, waar de hele dag door gezellig geroezemoes klinkt. Prachtige wandelpaden leiden naar de steile wijnterrassen die boven het dorp liggen en vanwaar het uitzicht spectaculair is.

Ter oriëntatie

De hoofdstad Genua

De metropool van Ligurië ( G 3) is een levendige stad, met een historisch centrum dat bijna oosters aandoet. In Via Garibaldi herinneren schitterende palazzi aan de rijkdom van de voormalige zee- en handelsrepubliek. Ook kerken, musea en kunstschatten maken van Genua een interessante bestemming. De middeleeuwse kathedraal San Lorenzo is het religieuze middelpunt van de stad. De Porto Antico, de oude haven, werd verbouwd tot een pleisterplaats voor recreanten met moderne gebouwen, zoals het Acquario, het grootste zeeaquarium van Italië. Maar bovenal is Genua een stad die bruist en waar een typisch Italiaanse sfeer heerst. Een wandeling door het gedeeltelijk autovrije centrum brengt u langs drukke markten, historische cafés en gezellige trattoria's.

Riviera delle Palme

Ten westen van Genua begint de Palmenrivièra met rustige badplaatsen. Tot Savona ( E 4) reiken de bergen van het Parco del Beigua tot aan de kust. Bij Finale Ligure en Noli (beide E 4) lopen de hellingen van het kustgebergte steil af naar zee. Beide plaatsen hebben goede stranden en een mooi oud centrum. Het achterland van het Parco del Finalese, een droog kalksteenlandschap, is een goede bestemming voor wandelaars, mountainbikers en sportklimmers.

Tussen Finale Ligure ( E 4) en Diano Marina ( C/D 6) liggen veel goede stranden, en het aan een brede baai gelegen Alassio ( D 5) is de belangrijkste badplaats van Ligurië. Langs de kust hebben appartementencomplexen en vakantiewoningen de overhand. Bezienswaardig zijn de oude centra van Albenga ( D 5) en Cervo ( D 6). In het verlaten achterland met de oude bergdorpen, waar de huizen dicht op elkaar staan, kunt u genieten van de mooie omgeving en ontsnappen aan de drukte van de kustplaatsen.

Riviera dei Fiori

In Imperia ( C 6) kunt u het oude centrum van Porto Maurizio verkennen of in de haven van Oneglia genieten van verse vis. Uitstapjes in de valleien rond Dolcedo ( C 6) leiden naar het rijk van de olijfbomen, die hier op de steile hellingen worden verbouwd.

Ten westen van Imperia voert weinig aantrekkelijke stedelijke bebouwing de boventoon. Bij Taggia ( C 6) met haar historisch centrum komt de ruige, romantische Argentinavallei uit bij het oude bergdorp Triora ( B 5), dat aan de Monte Saccarello (2200 m) ligt.

San Remo ( B 6) heeft geen bijzondere bezienswaardigheden, maar het oude centrum La Pigna, de levendige straatjes met winkels en de villa's uit de 19e eeuw maken een verblijf toch de moeite waard. Via het stijlvolle en rustige Bordighera ( B 6/7) bereikt u de grens- en marktstad Ventimiglia ( A 6), waar het middeleeuwse centrum en de exotische tuinen van Villa Hanbury de belangrijkste bezienswaardigheden zijn. Tochten door de rivierdalen van Nervia en Roia ( A/B 6) brengen u naar het ongerepte berglandschap van de Ligurische Alpen.

Riviera di Levante – van Camogli tot Levanto

De kleine haven- en badplaats Camogli ( H 4) ten zuiden van Genua is net een plaatje met zijn kleurige gevels. Het dorp is het vertrekpunt voor wandel- en boottochten naar het schiereiland Portofino, met het eenzaam aan zee gelegen klooster San Fruttuoso. Er leiden geen geasfalteerde wegen naar het schiereiland. Wandelliefhebbers zullen genieten van het kustpad dat van Camogli via San Fruttuoso naar Portofino loopt. Meer naar het zuiden gaat de chique vakantieplaats Santa Margherita Ligure naadloos over in het alledaagsere Rapallo ( alle H 4). Vanaf beide plaatsen is het mondaine en pittoreske Portofino ( H 4) gemakkelijk bereikbaar. Hier ontmoet de internationale jetset elkaar.

Op weg naar het zuiden is het niet zo toeristische oude centrum van Chiavari ( J 4) met zijn markten, cafés en winkelgalerijen een tussenstop waard. In het stadje Sestri Levante ( J 4) ligt rond de Baia del Silenzio nog een mooie oude wijk, waar de kleurrijke gevels van de huizen in zee weerspiegelen. De steile kust ten zuiden van Sestri Levante is niet bebouwd. Mooie plaatsjes aan beschutte baaien als Moneglia ( K 4) en Levanto ( K 5) vormen goede bestemmingen voor een rustige strand- of wandelvakantie.

De Cinque Terre en de Golfo della Spezia

Natuurliefhebbers en wandelaars uit de hele wereld raken in de ban van de ongerepte natuur en de steile kust van de Cinque Terre. Het is de populairste bestemming in Ligurië. De vijf pittoreske dorpen zijn door oude wandelpaden hoog boven zee met elkaar verbonden. Monterosso heeft het beste strand, Vernazza is bijzonder fotogeniek, maar ook Corniglia, Manarola ( alle K 5) en Riomaggiore ( L 5) zijn met hun kleurrijke huizen bijzonder schilderachtig.

Rond La Spezia ( L 5) bepalen werven en fabrieken het beeld, maar de levendige havenstad heeft ook interessante musea en de ongerepte natuur aan de Golfo dei Poeti. Het schilderachtige Portovenere behoort tot de mooiste plekken van Ligurië; de burchtplaats Lerici en het kleine Tellaro ( alle L 5) zijn idyllisch.

Kennismaking, Italiaanse Rivièra in cijfers

Zwemmen, wandelen en cultuur

Aan de Rivièra begon de ontwikkeling van het Italiaanse toerisme. De schitterende natuur, het milde klimaat en de subtropische vegetatie trokken al in de 19e eeuw reizigers die zich de luxe van een vakantie in het zuiden konden veroorloven. Vanuit Engeland, Duitsland en Rusland ontvluchtten ze de winterse kou om deze in te ruilen voor een verblijf aan de aangename kusten van Nice, San Remo en Bordighera.

Tegenwoordig komen de meeste toeristen 's zomers voor een strandvakantie naar de Rivièra. Ligurië wordt echter ook steeds populairder als bestemming voor wandelvakanties. Vooral de heuvels van Portofino, de Cinque Terre en het bergachtige achterland van de Riviera di Ponente zijn prachtige wandelgebieden. Ook op cultureel gebied heeft de Italiaanse Rivièra meer dan genoeg te bieden. In Genua bevinden zich belangrijke kunstwerken en interessante musea en ook andere plaatsen trekken veel bezoekers met hun goed bewaard gebleven oude stadscentra, romaanse en gotische kerken en middeleeuwse burchten.

Veel natuur, een beetje kunst, een zonnig dolce vita met strand en niet te vergeten de culinaire geneugten, steeds met uitzicht op zee en bergen – deze combinatie maakt de Rivièra zo aantrekkelijk.

Tussen zee en bergen

De Italiaanse Rivièra heeft vele gezichten, die echter allemaal worden gevormd door de zee en de bergen. De steile hellingen van de Zee-Alpen en de Apennijnen reiken tot vlak aan de kust, die bijna overal heel afwisselend is. Nu eens liggen terrassen met wijn- en olijfboomgaarden pal aan het water, zoals in de Cinque Terre, dan weer lopen ruige kliffen steil af naar zee. Zelfs in Genua rijzen pal achter de huizen groene berghellingen op. Verder naar het westen, aan de Riviera di Ponente, liggen door heuvels met olijfbomen omgeven vlakten langs de kust. Hier vindt u brede zandstranden, die al tijden populair zijn bij toeristen, zoals die van Alassio en Finale Ligure. Tussen de drukte van de badplaatsen aan de kust en de rust van de oude bergdorpen in het achterland liggen maar enkele kilometers.

Streek zonder winter

Het aangenaam zachte klimaat oefent een bijzondere aantrekkingskracht uit. De bergketens van de Alpen en de Apennijnen, die parallel aan de kust lopen, beschermen het gebied tegen noorden- en oostenwinden. Bovendien zorgt de invloed van de zee voor milde winters. Het vriest hier nauwelijks; in januari bedraagt de gemiddelde temperatuur zo'n 8-10°C, ongeveer net zo hoog als bij de Golf van Napels. De bloeitijd duurt het hele jaar; al in februari kleurt het land geel van de mimosa. Iets later beginnen de fruitbomen te bloeien, gevolgd door orchideeën en anemonen, brem en klaprozen, rotsrozen en mirte. Tal van exotische gewassen zijn aan de Rivièra inheems geworden: niet alleen sinaasappel-, citroen- en palmbomen, maar ook vijgcactussen, agaves, bougainvilles en dadelpruimen. Voor plantenliefhebbers is dit een boeiende regio, vooral vanwege de enorme diversiteit van de flora op de verschillende hoogtes. Boven de kust verrijzen middelgebergten met terrassen met olijfboomgaarden en eiken- en kastanjebossen, daarboven begint het hooggebergte met naaldbossen, kale bergweiden en bergbloemen.

Het bruisende centrum van Genua

Genua is het economische en culturele centrum van de regio. Er wonen zo'n 630.000 mensen, circa 40% van de totale bevolking van Ligurië. De levendige stad is een fascinerend vat vol tegenstellingen: in de bochtige steegjes staan fraai gerestaureerde barokpaleizen, achter afbladderende gevels gaan elegante winkels schuil en chique cafés liggen bij alledaagse, drukke marktjes. Genua, ooit een van de rijkste steden van Italië, heeft economisch geleden onder de neergang van de zware industrie en de scheepsbouw. Tegenwoordig staat de stad bekend als dienstencentrum. De oude haven is volledig opgeknapt: het in 1992 geopende Acquario – het grootste zeeaquarium van Europa – is inmiddels een van de populairste toeristische attracties van Italië. Ook de sporen van het roemrijke verleden zijn in Genua nog goed te zien. Van de middeleeuwse bloeitijd getuigen de kathedraal San Lorenzo en veel romaanse kerken. In Via Garibaldi staan de prachtige palazzi van de Genuese bankiers, die tot in de 18e eeuw tot de rijkste kooplieden van Europa behoorden.

Levendige steden en idyllische dorpen

Ook veel andere Ligurische steden hebben een interessant historisch centrum. In Albenga bepalen middeleeuwse verdedigingstorens het stadsbeeld: Ventimiglia en Noli kunnen bogen op eeuwenoude steegjes, Sestri Levante is prachtig gelegen op een schiereiland en in Chiavari zijn de straten in het centrum omzoomd door galerijen. Bijzonder mooi zijn bovendien de vele kleine dorpen met de kleurrijke huizen, die schilderachtig om baaien gegroepeerd staan of vanaf heuvels over het land uitkijken. Portofino en de dorpen van de Cinque Terre – vooral het pittoreske Vernazza – sieren de omslagen van veel Italiaanse fotoboeken. Daarnaast zijn er ook minder bekende, maar desondanks bezienswaardige plaatsen als Dolceacqua, Pigna en Triora in het achterland van de Bloemenrivièra, het pal boven zee gelegen Cervo, Castelvecchio en Zuccarello in de valleien van Albenga, en Portovenere en Tellaro aan de Golfo della Spezia.

In deze idyllische dorpen krijgen bezoekers vaak het gevoel dat ze in een andere tijd terecht zijn gekomen – in die van vissers, boeren en wijnboeren. Maar schijn bedriegt: landbouw speelt in Ligurië geen grote rol meer en wordt vaak alleen nog als bijverdienste bedreven. Twee derde van de Liguriërs werkt tegenwoordig langs de kust in de dienstensector, nauwelijks een vijfde in de industrie. De Rivièra is geen 'achtergebleven' gebied. Slechts weinig mensen zijn in de afgelegen berggebieden blijven wonen, die daardoor een extra verlaten indruk maken. Deze gebieden zijn echter niet meer representatief voor de Ligurische levensstijl.

Culinaire geneugten

Toch zijn veel tradities bewaard gebleven. Dat geldt vooral voor de plaatselijke keuken. Weliswaar krijgen toeristen in sommige restaurants langs de kust liefdeloos bereide maaltijden geserveerd, maar overal zijn goede adresjes te vinden waar smakelijke streekgerechten op de kaart staan. De basisingrediënten van de Ligurische keuken zijn olijfolie, kruiden en groenten. Het bekendst is pesto, een saus van basilicum, knoflook, olijfolie, pijnboompitten en Parmezaanse kaas, die bij pasta wordt geserveerd. Nog lekkerder is misschien wel de walnotensaus, die vaak wordt opgediend met gevulde pasta (zoals ravioli en tortelli). Maar er zijn ook visgerechten, konijn met wijn en olijven, in de herfst eekhoorntjesbrood en nog veel meer.

Je zou denken dat langs de kust van de Italiaanse Rivièra veel vis wordt gegeten. Maar dat klopt niet. Vis was voor eenvoudige mensen altijd al te duur en tegenwoordig brengen de wateren bij Ligurië zo weinig op dat niet aan de vraag kan worden voldaan. De meeste vis in restaurants komt dan ook uit andere regio's of van kwekerijen.

Feiten en cijfers

Ligging en grootte: Ligurië grenst aan Frankrijk en aan de Italiaanse regio's Piemonte, Emilia-Romagna en Toscane. De streek bestaat uit circa 250 km kust aan de voet van de Alpen en de Apennijnen. Ligurië is onderverdeeld in de Riviera di Ponente (van Genua tot de Franse grens) en de Riviera di Levante (van Genua tot aan Toscane). 97% van Ligurië bestaat uit heuvellandschap en bergen. De Monte Saccarello is met 2200 m het hoogste punt. Met een oppervlakte van 5418 km² beslaat Ligurië slechts 1,8% van het totale oppervlak van Italië.

Bevolking: Ligurië telt circa 1,6 miljoen inwoners (3% van de totale bevolking van Italië). Ruim 80% woont in de steden langs de kust. De bevolkingsdichtheid is met 300 inwoners per km² hoog, maar in het achterland laag (slechts circa 7 inwoners per km² rond Triora). Het geboortecijfer ligt onder het landelijk gemiddelde, 25% van de inwoners is ouder dan 65 jaar. De grootste steden zijn Genua (630.000 inwoners), La Spezia (95.000 inwoners), Savona (62.000 inwoners), San Remo (57.000 inwoners) en Imperia (40.000 inwoners).

Bestuur en politiek: Ligurië is een van de twintig Italiaanse regio's. Het regionale bestuur is sinds 2009 in handen van een centrum-linkse coalitie.

Economie: circa 18% van de beroepsbevolking is werkzaam in de industrie (staal, scheepsbouw, chemie), die zich rond Genua, La Spezia en Savona concentreert, terwijl 67% werkzaam is in de dienstverlening. Het bruto nationaal product komt met circa € 25.000 per hoofd van de bevolking overeen met het Italiaans gemiddelde.

Toerisme: jaarlijks bezoeken circa 3 miljoen toeristen de Italiaanse Rivièra. Daarvan komen er circa 1,2 miljoen uit het buitenland, waaronder 35% Duitsers, 10% Zwitsers, 8% Amerikanen en 6% Britten.

De Ligurische keuken bestaat van oudsher uit gerechten die niet alleen van de kust, maar ook uit het achterland komen. De groentetuinen, olijfboomgaarden en kruidentuintjes leveren alles wat nodig is om smakelijke maaltijden te bereiden. De Ligurische keuken maakt weliswaar sporadisch gebruik van de verfijndere bereidingswijzen van de naburige regio Piemonte, maar kent zelf ook culinaire hoogstandjes.

Geschiedenis, heden, toekomst

Vroegste geschiedenis

Ligurië raakte als een van de eerste gebieden in Europa bewoond. Al in 200.000 v.Chr. leefden er mensen in de grotten van Balzi Rossi bij Ventimiglia. Botten en werktuigen uit de steentijd zijn onder meer gevonden in de grotten van het Parco del Finalese. Vanaf circa 1200 v.Chr. vestigden zich Ligurische stammen in de Zee-Alpen en de Riviera di Ponente. Hun taal en religie vertoonden Keltische invloeden.

De Romeinen

Na langdurige oorlogen werden rond 180 v.Chr. alle Ligurische stammen door de Romeinen onderworpen. De nieuwe heersers bouwden steden (Ventimiglia, Albenga) en legden kustwegen aan (Via Aurelia, Via Julia Augusta). In Ventimiglia en Luni bij Sarzana zijn Romeinse ruïnes bewaard gebleven, maar verder zijn er nog nauwelijks sporen uit deze periode te vinden.

De volksverhuizingen

In 537 kwam Ligurië onder Byzantijnse heerschappij. Rond 640 veroverde de Germaanse stam van de Longobarden het gebied, dat vervolgens in de 9e eeuw onder de Duitse keizers kwam te vallen. Veelvuldige overvallen van piraten en Saracenen maakten de regio onveilig, waarna de bevolking hoger gelegen gebieden opzocht.

Handelsrepubliek Genua

In de 11e eeuw werd Genua de bepalende macht in de regio. Door deelname aan de Eerste Kruistocht in 1099 kreeg Genua veel invloed in het oostelijke deel van het Middellandse Zeegebied en groeide de stadstaat uit tot een van de belangrijkste handelsmachten in Europa. Als onafhankelijke republiek concurreerde Genua met Pisa en Venetië. Ook Ventimiglia, Porto Maurizio, Albenga, Noli en Savona vormden in sommige perioden zelfstandige stadstaten. In de 12e eeuw sloot Genua handelsovereenkomsten met het Byzantijnse Rijk en de christelijke en islamitische machthebbers van Spanje. Ook kwamen er handelsposten in onder meer Tortosa, Almeria, Constantinopel en rond de Egeïsche Zee. In 1284 werd de zeerepubliek Pisa verslagen, maar in het oostelijke deel van het Middellandse Zeegebied bleef Venetië een belangrijke concurrent.

De verovering van Constantinopel door de Ottomanen (1453) en de ontdekking van de zeeroute naar Amerika door de in Genua geboren Christoffel Columbus (1492) leidden tot een verschuiving in de internationale handelsstromen. De economische positie van Genua en heel Ligurië werd daardoor aanzienlijk verzwakt.

Financieel centrum Genua

Met de benoeming van de Genuese kapitein Adrea Doria tot admiraal van de Spaanse Armada (1528) begon voor de stad Genua een nieuwe bloeiperiode. De banken van Genua financierden de Spaanse keizers en andere Europese vorstenhuizen. Nadat in 1407 de Casa di San Giorgio, een van de eerste banken ter wereld, was gesticht, ontwikkelde Genua zich tot een financieel centrum. Genuese waardepapieren circuleerden in heel Europa. Vanaf halverwege de 15e eeuw was Genua een van de rijkste steden van het continent. Bankiers bouwden er majestueuze woonpaleizen.

Op weg naar de moderne tijd

De intocht van het leger van Napoleon maakte in 1797 een einde aan de eeuwenlange zelfstandigheid van Genua. Ligurië kwam tijdelijk onder Franse heerschappij tot het in 1815 opging in het vanuit Turijn geregeerde koninkrijk Piemonte-Savoye. In 1861 werd Ligurië onderdeel van de nieuwe Italiaanse eenheidsstaat, terwijl de voormalige Savoyse gebieden rond Nice ten deel vielen aan Frankrijk. Halverwege de 19e eeuw werd de Rivièra de eerste toeristenbestemming van Europa, toen de Britse, Russische en Duitse elite aan de kust kwamen overwinteren. De aanleg van een spoorlijn van La Spezia naar Ventimiglia vormde een extra stimulans voor het toerisme. Ook maakte in deze tijd de industrie (staal, scheepswerven, levensmiddelen) een belangrijke groei door in Genua en andere havensteden (La Spezia, Savona, Oneglia). Het westelijk deel van Ligurië specialiseerde zich met succes in de teelt van citrusvruchten en bloemen.

Heden en toekomst

Vanaf 1960 nam het strandtoerisme in Ligurië sterk toe, vooral aan de Riviera di Ponente, en kreeg het als bedrijfstak een steeds voornamere positie. Het belang van de landbouw nam daarentegen sterk af. De bevolking trok massaal weg uit de berggebieden en de oude agrarische levenswijze ging grotendeels verloren. Vanaf ongeveer 1970 ging het ook slecht met de industrie die zich rond Genua, La Spezia en Savona concentreerde. Staalbedrijven en grote scheepswerven moesten hun deuren sluiten. Buiten de toeristencentra was het verval duidelijk zichtbaar, vooral in het centrum van Genua. Net als elders werden de oude industriegebieden, achterhaald in een tijd van elektronica en digitalisering, probleemgebieden en probeerde men ze om te vormen tot centra voor dienstverlening. In Ligurië zijn de eerste successen vooral te zien in Genua, waar in de oude industriehaven een bloeiend congres- en vrijetijdscentrum is verrezen.

Overnachten

De Italiaanse Rivièra beschikt over een groot aanbod aan hotels en particuliere accommodaties. De meeste van de op het strandtoerisme gerichte overnachtingsadressen zijn echter nogal anoniem. In deze gids vindt u waar mogelijk accommodaties met een bijzonder karakter of met een goede prijs-kwaliteitverhouding.

Hotels

De voorname, paleisachtige hotels in Bordighera, San Remo en Santa Margherita Ligure zijn trots op hun rijke -historie, maar de prijzen zijn voor de doorsneetoerist niet te betalen. Er zijn echter ook veel goede en betaalbare privéaccommodaties in de middenklasse. Daarnaast is er een breed aanbod aan nette, ongedwongen geleide overnachtingsadressen in de lagere prijsklassen (zie Op internet, blz. 24).

Vakantiewoningen

Geschikte vakantiewoningen en -appartementen zijn er meer in het achterland dan vlak langs de kust. Uitzondering hierop zijn de Cinque Terre, waar de meeste bezoekers niet in hotels maar in vakantiewoningen verblijven. Vakantiewoningen in Ligurië zijn onder andere te vinden via www.sommerfrische.it, www.eurorelais.nl, www.casamundo.nl/italie/ligurie, www.bungalow.net/ligurie en www.blumenriviera.nl.

Bed & Breakfast

De particuliere Bed & Breakfasts, doorgaans sfeervolle en kleine overnachtingsadressen, vormen een betaalbaar alternatief voor de hotels. Een overzicht van geschikte adressen is beschikbaar bij de toeristenbureaus en op internet via www.bed-and-breakfast.it (ook in het Engels en Duits).

Agriturismo

Vooral in het achterland van Ligurië vindt u agrarische bedrijven die gasten ontvangen voor een vakantie op de boerderij. Vaak gaat het om een gerenoveerde vakantiewoning in een bijgebouw. Voor adressen: Agriturist, Corso Vittorio Emanuele II, I-00186 Rome, tel. 066 85 23 37, www.agriturist.it, www.agriturismo.it.

Campings

Aan de Riviera di Ponente liggen talloze campings. Minder keus is er aan de Riviera di Levante. In de Cinque Terre zijn helemaal geen campings. In juli en augustus zijn de meeste kampeerterreinen overvol. Informatie over campings vindt u via www.anwbcamping.nl/italie.html, www.camping.it, www.campeggi.com/nl, www.campeggi.it.

Jeugdherbergen

Finale Ligure, Savona, Genua, Levanto, Manarola en Biassa bij La Spezia beschikken over een jeugdherberg. Ze worden goed geleid en liggen op aantrekkelijke locaties. Prijzen voor een overnachting in een meerpersoonskamer liggen tussen de € 14 en € 20. Meestal zijn er ook eenvoudige tweepersoonskamers.

Reserveren

Reserveren is absoluut noodzakelijk voor de paasvakantie, de periode van 25 april tot 1 mei en in het hoogseizoen (juli/augustus). 'Tutto completo' (helemaal vol) is het op populaire bestemmingen vaak ook tijdens zonnige weekeinden in het voor- en najaar. De hotels in de omgeving van Genua zijn bovendien al lang van tevoren volgeboekt tijdens de grote botenbeurs in de tweede week van oktober.

Prijzen

Een tweepersoonskamer in een goed middenklassehotel (met ontbijt) kost € 100 tot € 150. Goedkoper zijn kamers in eenvoudige particuliere accommodaties: € 55-70. Eenpersoonskamers zijn meestal ongeveer een derde goedkoper. Vooral in de badplaatsen kunnen de prijzen per seizoen sterk verschillen. Van half juni tot half september zijn de prijzen hoog, met pieken rond Pasen en in augustus.

Vakantieplaatsen

Voor strandliefhebbers

De Palmenrivièra beschikt over de meeste goede zandstranden. Ze lopen lichtjes af, waardoor ze prima geschikt zijn voor kinderen. Alassio is een levendige, grote badplaats met een ruim aanbod aan hotels en recreatievoorzieningen. Diano Marina heeft als dorp niet veel te bieden, maar kan wel bogen op een mooi strand. Finale Ligure combineert aantrekkelijke stranden met een fraaie omgeving. Wie een voorkeur heeft voor kleine badplaatsen, kan het best naar Laigueglia, Varigotti of Noli gaan. Aan de Riviera di Levante is er minder keus; hier zijn Sestri Levante, Moneglia, Levanto en Monterosso geschikte bestemmingen voor een strandvakantie.

Voor natuurvrienden en wandelaars

Aantrekkelijke natuur vlak langs de kust is er alleen nog ten zuiden van Sestri Levante, bij de Cinque Terre, op het schiereiland Portofino en bij de Golfo della Spezia. Als uitvalsbasis voor een wandelvakantie zijn de dorpen van de Cinque Terre en de nog niet door het massatoerisme ontdekte directe omgeving (Levanto, Bonassola, Moneglia) het geschiktst. Maak ook eens een ontdekkingstocht door het achterland van de dichtbebouwde kust van de Riviera di Ponente. Goede startplaatsen daarvoor zijn Finale Ligure en het aantrekkelijke Triora aan de rand van de Ligurische Alpen.

Voor uitstapjes

Vooral Sestri Levante aan de Riviera di Levante is een uitstekende startplaats voor het maken van uitstapjes. Vanaf hier zijn alle interessante plaatsen tussen Genua en La Spezia snel te bereiken. Aan de Riviera di Ponente zijn met name Ventimiglia, Bordighera en San Remo geschikte uitvalsbases voor een rondrit. Behalve het achterland is dan ook de nabijgelegen Franse Rivièra tussen Menton en Nice een boeiende
bestemming.

Eten en drinken

Maaltijden

Het ontbijt is in Italië van oudsher erg eenvoudig. In de ochtend zijn de Italianen tevreden met een espresso of cappuccino en een cornetto (een zoete croissant). Vooral in de goedkopere hotels valt het ontbijt dan ook vaak karig uit. In drie- en viersterrenhotels wordt steeds vaker een uitgebreid ontbijtbuffet aangeboden.

De lunch wordt doorgaans tussen 12.30 en 14.30 uur geserveerd en het avondeten van ongeveer 19 tot 22 uur. 's Middags en 's avonds ontvouwt de Italiaanse eetcultuur zich in al haar glorie. De Italianen nemen de tijd om te genieten en bestellen meerdere gangen. Een compleet menu bestaat uit een voorgerecht (antipasto), een eerste gang (primo: pasta, risotto of soep), een hoofdgerecht (secondo) en een dessert (dolce). Bijgerechten (contorni) worden meestal apart besteld.

Soorten restaurants

Tussen een trattoria en een ristorante zit niet heel veel verschil. Een trattoria was vroeger een eenvoudige eetgelegenheid, maar tegenwoordig gebruiken ook chiquere restaurants deze naam omdat het zo gezellig klinkt. Een osteria is een wijnbar met beperkte mogelijkheden om wat te eten. Ook in een enoteca, een wijnhandel, worden soms kleine gerechten geserveerd.

Kenmerkend voor de regio is de focacceria, waar de Ligurische tegenhanger van de Zuid-Italiaanse pizza verkrijgbaar is: een plat brood met daarin bijvoorbeeld uien of kaas. Vaak kunt u in een focacceria ook terecht voor de regionale specialiteit farinata, een pannenkoek gemaakt van kikkererwtenmeel.

De bar speelt in Italië een belangrijke rol in het dagelijks leven. Hier kunt u natuurlijk alle mogelijke soorten koffie drinken, zoals espresso, macchiato (met warme melk), corretto (met een scheutje alcohol) en cappuccino. Maar u kunt er ook terecht voor andere dranken en bovendien voor panini (belegde broodjes) en tramezzini (kleine sandwiches). Belegde broodjes zijn ook in vrijwel alle levensmiddelenwinkels (alimentari) verkrijgbaar.

De juiste toon

In restaurants en ook in eenvoudige eetgelegenheden wijst de ober of serveerster u een zitplaats toe. In sommige restaurants ziet men niet graag dat gasten alleen een bord pasta en een salade nuttigen. U bent echter zeker niet verplicht een compleet meergangenmenu te bestellen. De combinaties voorgerecht-pasta en hoofdgerecht-dessert zijn inmiddels ook bij Italianen ingeburgerd geraakt.

Vooral in eenvoudigere eetgelegenheden wordt aan tafel verteld wat er die dag op het menu staat. U kunt dan wel naar de menukaart (la lista of il menu) vragen, maar die is er niet altijd.

Prijzen

Een driegangenmenu (pasta, hoofd- en bijgerecht, dessert) kost in de goedkopere restaurants aan de kust € 24-29 en in het achterland € 18-23. Voor een fijnproeversmenu in een toprestaurant bent u € 50-80 kwijt. Daar komen de drankjes nog bij. Water is niet duur en de goedkoopste fles wijn kost € 8-15. Huiswijn (vino sfuso, vino della casa) is vaak nog goedkoper, maar niet altijd verkrijgbaar.

De prijs van een maaltijd zegt niet veel over de kwaliteit van het eten. In een eenvoudige eetgelegenheid kunnen heerlijke gerechten van uitstekende kwaliteit worden geserveerd, terwijl in restaurants van de midden- en hogere klassen een matige maaltijd op tafel kan komen. Vooral in de badplaatsen is de prijs vaak te hoog voor de geleverde kwaliteit. Over het algemeen wordt het beste eten geserveerd in de steden en de trattorie in het achterland, waar ook de lokale bevolking een hapje komt eten.

Betalen

Voor brood en couvert (pane e coperto) wordt in de meeste restaurants een vast bedrag (ongeveer € 2) in rekening gebracht, onafhankelijk van hoeveel er wordt gegeten. Voor de bediening (servizio) wordt soms een extra bedrag berekend, maar dat moet dan wel expliciet op de menukaart staan aangegeven. Bij visgerechten wordt de prijs op de menukaart vaak aangegeven per 100 g (= 1 etto), waardoor een complete portie dus drie tot vijf keer zoveel kan gaan kosten!

Om te betalen roept u de bediening met 'Il conto per favore'. Er wordt soms wat misnoegd gereageerd als groepen buitenlandse toeristen om een gesplitste rekening vragen.

Fooien

Een fooi geven in een restaurant is – voor zover er niet al servizio wordt berekend – niet noodzakelijk en zeker in eenvoudige eetgelegenheden ook steeds minder gebruikelijk. Wie toch iets wil geven, laat 5 tot 8% van het totaalbedrag van de rekening achter. Het bedrag naar boven afronden is niet gebruikelijk, u kunt het geld bij vertrek gewoon op tafel laten liggen. Met kleine bedragen (minder dan € 0,50) maakt u een krenterige indruk. Het is 'chiquer' om helemaal geen fooi te geven dan om zeer kleine bedragen achter te laten!

Praktische informatie

Reizen naar de Italiaanse Rivièra

Met het vliegtuig

Vanaf de luchthaven Cristoforo Colombo brengt een lijnbus (volabus) u in 20 min. naar het centrum van Genua. Vanuit Nederland en België gaan er geen rechtstreekse vluchten naar Genua. Wel zijn er vluchten met (minimaal) één overstap. Meer informatie over de luchthaven van Genua: tel. 010 601 51, www.airport.genova.it.

De Riviera di Levante is ook te bereiken via de luchthaven Galileo Galilei Pisa. De luchthaven ligt dicht bij het centrum van Pisa en heeft een treinverbinding met het centraal station van de stad. Vanaf hier zijn de Cinque Terre in ongeveer 1,5 uur te bereiken. Vanuit Amsterdam, Eindhoven en Brussel (Charleroi) gaan er rechtstreekse vluchten naar Pisa. Meer informatie over de luchthaven van Pisa: tel. 050 84 91 11, www.pisa-airport.com.

De Riviera di Ponente is bereikbaar vanaf de luchthaven van Nice (bus naar het centrum circa 30 min., vanaf hier elk uur een trein naar Ventimiglia). Vanuit Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven en Brussel gaan er rechtstreekse vluchten naar Nice. Meer informatie over de luchthaven van Nice: tel. 00 33 489 88 98 28, www.nice.aeroport.fr.

Met de trein

Vanuit Nederland kunt u de internationale trein naar Milaan nemen. Tussen Milaan en Genua rijden ongeveer elk uur een intercity (1,5 uur, circa € 18) en een regionale trein (2 uur, circa € 10). De intercity gaat vanaf Milaan via Genua verder naar Rapallo, Chiavari, Sestri Levante, Monterosso en La Spezia of via Finale Ligure, Alassio, Imperia en San Remo naar Ventimiglia. De totale reis duurt circa 15 uur. Een alternatief is de route via Brussel, Parijs en Nice en dan verder naar de Italiaanse Rivièra.

Informatie over treinverkeer:

www.nsinternational.nl

www.b-europe.com

www.trenitalia.com

Met de auto

Voor de autoreis vanuit Nederland en België naar de Italiaanse Rivièra rijdt u ofwel via Duitsland (Düsseldorf/Mönchengladbach, Karlsruhe) ofwel via Frankrijk (Metz, Straatsburg) naar Basel. Vanaf Basel gaat de route via de Gotthardtunnel en Milaan naar Genua. De totale afstand Amsterdam-Genua bedraagt ruim 1200 km.

Voor het traject door Zwitserland hebt u een tolvignet nodig. Dit kost CHF 40 (prijs 2015) en is te koop aan de Zwitserse grens, maar het is handiger om het vignet al voor vertrek in Nederland te kopen, bijvoorbeeld bij een van de winkels of op de website van de ANWB. Het tolvignet is een heel kalenderjaar geldig. Voor een aanhanger of een caravan is een extra vignet nodig. Ook wie voor een route via Oostenrijk kiest (Brennerpas) moet tol betalen. Hetzelfde geldt voor de Italiaanse autosnelwegen (voor personenauto's ongeveer 6 cent per kilometer, in Ligurië tot 10 cent per kilometer).

In de zomermaanden rijdt er een rechtstreekse autoslaaptrein van Düsseldorf naar het Italiaanse Verona. Vanaf hier is het nog ongeveer drie uur rijden naar Genua. Meer informatie vindt u op www.treinreiswinkel.nl.

Douane

Documenten: Nederlanders en Belgen moeten zich in Italië kunnen legitimeren met een geldig paspoort of een geldige identiteitskaart. Ook kinderen hebben een eigen legitimatiebewijs nodig. Automobilisten moeten een geldig rijbewijs en autopapieren bij zich hebben. Een groene verzekeringskaart is niet verplicht, maar wel aan te raden (u moet namelijk altijd kunnen aantonen dat uw voertuig is verzekerd).

Douanebepalingen: in principe kunt u onbeperkt tabak en alcohol invoeren, mits bestemd voor eigen gebruik. Bij grote hoeveelheden of indien u jonger bent dan 17 jaar kan de douane om een toelichting vragen. De volgende richtlijn geldt voor personen van 17 jaar en ouder: 10 liter sterkedrank, 90 liter wijn (waarvan maximaal 60 liter mousserende wijn), 110 liter bier, 800 sigaretten, 200 sigaren, 1 kg tabak.

Reizen langs de Italiaanse Rivièra

Met de auto/huurauto

Autorijden in Italië is een relatief kostbare aangelegenheid. Voor het gebruik van de autosnelwegen moet tol worden betaald (circa € 6 per 100 km), op een paar korte trajecten na. De brandstofprijzen zijn globaal vergelijkbaar met die in Nederland en België.

De maximumsnelheid in Italië bedraagt 130 km/u op autosnelwegen, 110 km/u op autowegen, 90 km/u op provinciale wegen en 50 km/u binnen de bebouwde kom. Buiten de bebouwde kom moet ook overdag dimlicht worden gevoerd. Het dragen van een autogordel is verplicht en verder dienen alle inzittenden bij pech of een ongeval een reflecterend veiligheidsvest te dragen. Het maximaal toegestane alcoholpromillage bedraagt 0,5, maar voor bestuurders die nog geen drie jaar hun rijbewijs hebben geldt een absoluut alcoholverbod.

Italiaanse automobilisten houden zich niet altijd aan de verkeersregels, maar rijden doorgaans wel attent. Ook van de buitenlandse automobilist wordt dan ook enige flexibiliteit en een soepele omgang met de regels gevraagd. Houd u altijd aan parkeerverboden: de politie controleert regelmatig en de boetes zijn hoog. Bij een witte lijn mag u vrij parkeren, bij een blauwe lijn moet u betalen en bij een gele lijn mogen alleen bewoners hun auto parkeren.

Autoverhuurders zijn er in Genua, Rapallo, Chiavari, La Spezia, Savona, Alassio en San Remo. Informatie vindt u op de websites van de bekende aanbieders.

Met de bus

Langs vrijwel de gehele kust rijden regelmatig bussen, meestal om het halfuur. Alleen in het gebied tussen Sestri Levante en La Spezia is er nauwelijks busverkeer. Ook de dorpen in het achterland zijn per bus bereikbaar (op werkdagen meestal drie tot zes diensten per dag). Op zondagen en feestdagen (festivi) rijden er beduidend minder bussen. Buskaartjes zijn vooraf te koop op de busstations, in tabakszaken (tabacchi) en in cafés (bar). De prijs ligt rond de € 0,07 per kilometer.

Dienstregeling op internet: www.rivieratrasporti.it (van Ventimiglia tot Alassio), www.tpllinea.it (van Alassio tot Genua), www.apm.genova.it (Genua), www.atpesercizio.it (van Genua tot Levanto) en www.atcesercizio.it (Golfo dello Spezia).

Met de taxi

In de steden is het meestal geen probleem om een taxi te krijgen. De telefoonnummers staan in het telefoonboek vermeld onder taxi en radio-taxi. De tarieven liggen rond de € 2 per kilometer (het starttarief bedraagt circa € 5). Toeslagen zijn er voor bagage, ritten op zondag en nachtritten. Taxichauffeurs zijn bij stadsritten verplicht de meter aan te zetten.

Met de trein

Vrijwel alle kustplaatsen zijn eenvoudig met de trein te bereiken. Ongeveer elk uur rijdt er een trein in beide richtingen langs de kust. Ook rijden er meerdere keren per dag intercity's van Ventimiglia of La Spezia naar Genua/Milaan (reserveren verplicht, tussenstops in belangrijke kustplaatsen).

Treinkaartjes voor de tweede klas kosten voor regionale treinen ongeveer € 7 per 100 km, voor IC-treinen circa € 11 per 100 km. Koop uw kaartje absoluut voor vertrek; alsnog een kaartje kopen in de trein is duur! Kaartjes voor lokale treinen worden vaak ook bij tabacchi en bars verkocht. Voor vertrek stempelt u het kaartje af in een gele automaat. Daarna is het kaartje 6 uur lang geldig, bij afstanden boven de 200 km zelfs 24 uur. In Eurostar- en intercitytreinen zijn de kaartjes alleen geldig voor het traject waarvoor u het kaartje hebt gekocht. De noodzakelijke reservering is meestal tot kort voor vertrek bij het loket te verkrijgen. Dit geldt in beperkte mate voor de drukste momenten (vrijdagmiddag, zon- en feestdagen vanaf laat in de middag).

Informatie over treinverbindingen in Italië: www.trenitalia.com of www.italotreno.it.

Feestdagen

1 januari: Capodanno (Nieuwjaar)

6 januari: Epifania (Driekoningen)

Tweede paasdag (Lunedi di Pasqua/Pasquetta)

25 april: Liberazione (Dag van de Bevrijding van het Fascisme)

1 mei: Festa del Lavoro (Dag van de Arbeid)

2 juni: Unità d'Italia (nationale feestdag)

15 augustus: Ferragosto (Maria-Hemelvaart)

1 november: Ognissanti (Allerheiligen)

8 december: Immacolata Concezione (Maria-Onbevlekte-Ontvangenis)

25 december: Natale (Kerstmis)

26 december: Santo Stefano (naamdag van Sint-Stefanus)

Hemelvaartsdag, Sacramentsdag en tweede pinksterdag zijn normale werkdagen.

Feesten en festivals

Festa dei Saraceni: twee dagen rond 15 februari, in Taggia. Het feest herinnert aan een afgeslagen aanval van de Saracenen die bijna duizend jaar geleden plaatsvond. Hoogtepunten zijn een vuurwerkshow en een optocht in historische kostuums.

Festival della Canzone Italiana: wisselende data in februari. Het festival van het Italiaanse lied in San Remo trekt jaarlijks duizenden bezoekers.

Sagra del pesce: tweede weekend van mei, in Camogli. In de 'grootste pan ter wereld' – met een doorsnede van 4 m en speciaal voor deze gelegenheid gemaakt – pruttelt een enorme hoeveelheid vis, die gratis wordt uitgedeeld.

Infiorate: zondag na Sacramentsdag, onder meer in Imperia, Diano Marina en Levanto. De Infiorate zijn bloemenfeesten die rond Sacramentsdag in veel plaatsen worden gevierd. De straten en pleinen zijn dan versierd met fraaie bloementapijten.

Battaglia dei fiori: in juni, in Ventimiglia en San Remo. Met de 'bloemenslag' van deze steden in het uiterste westen van de Ligurische kuststrook wordt het hoogtepunt van de bloeiperiode aan de Riviera dei Fiori gevierd.

Festa della Madonna di Montallegro: 1-3 juli, in Rapallo. Het Madonnafeest herinnert aan de eerste Mariaverschijning in de 17e eeuw in de heuvels boven de stad. Hoogtepunt is een groot afsluitend vuurwerk boven zee.

Festa della Madonna dell'Orto: 2 juli, in Chiavari. Tegelijk met de nabijgelegen plaats Rapallo viert het stadje Chiavari het Mariafeest met een processie en vuurwerk.

Festa di Santa Maria Maddalena del Bosco: derde zondag in juli, in Taggia. Een indrukwekkend onderdeel van de festiviteiten is een middeleeuwse dodendans, die vermoedelijk teruggaat tot voorchristelijke culthandelingen.

Festa di San Giacomo: 25 juli, in Levanto. Honderden kleine vlammen verlichten op deze dag de baai van Levanto, er treden vendelzwaaiers op en in een beroemde processie dragen boetelingen de zware houten beelden van de cristi.

Jazz- en bluesfestival: tweede helft van juli, in San Remo. In het hoogseizoen kunt u hier bekende musici live zien optreden.

Palio del Golfo: eerste zondag in augustus, in La Spezia. Hoogtepunten van dit feest zijn een zeilwedstrijd en een vuurwerk.

Festa della Torta dei Fieschi: 14 augustus, in Lavagna. Een van de origineelste feesten in de regio. Ter herinnering aan een grafelijk huwelijk in het jaar 1240 wordt een 1300 kg zware taart in 14.000 stukken gesneden en onder de bezoekers verdeeld. Historische optochten, muziek en vuurwerk omlijsten het eetfestijn.

Ferragosto: 15 augustus. Maria-Hemelvaart wordt in veel plaatsen gevierd met processies en straatfeesten. Deze feestdag is van oudsher het hoogtepunt van de zomervakantie.

Agosto Medievale: eerste helft van augustus, in Ventimiglia, www.enteagostomedievale.it. De hele stad ademt een week lang een middeleeuwse sfeer. Veel inwoners nemen in historische kostuums deel aan ridderspelen, optochten en processies.

Regata dei Rioni: tweede zondag in september, in Noli. Dit feest herinnert aan de stichting van de onafhankelijke stadstaat Noli in 1193. De verschillende wijken treden tegen elkaar aan in diverse wedstrijden, zoals een roeiwedstrijd.

Festa di San Venerio: 13 september, in Portovenere. De bootprocessie naar Tino in de baai van La Spezia is de enige mogelijkheid om het anders ontoegankelijke eiland te bezoeken.

Gezondheid

Een ziektekostenverzekering in Nederland of België is ook geldig in Italië. U kunt eventueel een Europese gezondheidskaart (EHIC) aanvragen via uw zorgverzekeraar of via www.ehic.nl. Met deze kaart hebt u recht op noodzakelijke medische zorg bij ziekte of een ongeval tijdens uw verblijf in Italië. De kosten worden dan veelal rechtstreeks bij de zorgverzekeraar gedeclareerd. Soms is het handiger om de kosten van een behandeling voor te schieten en later op vertoon van de rekening terug te vragen bij uw verzekeraar.

In geval van nood: bij noodgevallen gaat u naar de eerstehulppost van een ziekenhuis (pronto soccorso) of naar de dienstdoende arts (guardia medica). De behandeling is doorgaans gratis.

Informatie

In Nederland en België

Nederland heeft geen vestiging van het Italiaans Verkeersbureau. Voor informatie bent u dus aangewezen op internet of op de informatiekantoren in Italië.

In België kunt u voor folders en informatie terecht bij:

ENIT/Italiaanse Nationale Dienst voor Toerisme

Emile Clausstraat 28

1050 Brussel

tel. 02 647 11 54

www.enit.it

In Ligurië

In Ligurië kunt u voor toeristische informatie naar de plaatselijke toeristenbureaus gaan. De adressen vindt u in deze gids bij de plaatsbeschrijvingen.

Op internet

www.anwb.nl/vakantie/italie: praktische informatie over het reizen naar en het verblijf in Italië. Ook veel informatie over campings.

www.italievakantieland.nl: website met een schat aan informatie over Italië.

www.italie.nl: breed opgezette website met informatie over het leven in Italië.

www.ligurie.info: Nederlandstalige website met tips en wetenswaardigheden over plaatsen in Ligurië en accommodatie.

www.turismoinliguria.it: uitvoerige informatie rond toeristische thema's als accommodatie, eten en drinken, en uitstapjes; alleen in het Italiaans.

www.turismo.provincia.savona.it: website van de provincie Savona met toeristische informatie over de Palmenrivièra; ook in het Duits en Engels.

www.turismoprovincia.laspezia.it: website met informatie van de provincie La Spezia; ook in het Duits en Engels.

www.visitgenoa.it: veel praktische tips en wetenswaardigheden over de hoofdstad van Ligurië; ook in het Duits en Engels.

Kinderen

Bambini welkom

Met de kinderen op vakantie in Italië is een tegenstrijdige ervaring. Enerzijds zijn de Italianen erg kindvriendelijk en worden de bambini overal vriendelijk behandeld. Vooral kleine kinderen worden door wildvreemde mensen met enthousiasme begroet. Anderzijds zijn er maar weinig speciale voorzieningen voor kinderen, zoals goede speelplaatsen, en ook het reisaanbod voor gezinnen met kinderen is nauwelijks interessant te noemen.

Accommodatie

Vooral als u meerdere of kleine kinderen hebt, is een vakantiewoning of -appartement de beste optie. Hier bent u vrijer in uw doen en laten en u betaalt minder dan in een hotel. Met kinderen naar een restaurant gaan is geen probleem. Niemand zal er iets van zeggen als de kinderen wat lawaai maken of rondlopen in het restaurant – zolang ze het bedienend personeel maar niet voor de voeten lopen.

Uitstapjes

Beslist de moeite waard zijn de attracties in de oude haven van Genua: het zeeaquarium, het piratenschip Galeone Neptune, de kinderstad Città dei Bambini en het nieuwe scheepvaartmuseum (zie blz. 39). In de druipsteengrotten van Toirano bij Albenga zijn nog botten van beren en sporen van mensen uit de steentijd te vinden (zie blz. 63). In de zomermaanden vertrekken er vanuit Imperia, Finale Ligure en Genua boten om walvissen en dolfijnen te gaan observeren.

De grootste 'speelplaats' aan de Italiaanse Rivièra is echter ongetwijfeld het strand. De stranden die voor kinderen het meest geschikt zijn, liggen aan de Riviera di Ponente tussen Finale Ligure en Laigueglia.

Klimaat en reisseizoen

De Italiaanse Rivièra is het hele jaar door een goede reisbestemming. De winters zijn er mild en vaak schijnt dan de zon. Zelfs in januari ligt de gemiddelde temperatuur overdag boven de 10°C. Een vergelijkbaar warm klimaat vindt u in Italië alleen een stuk zuidelijker bij de Golf van Napels!

Veiligheid en noodgevallen

Vooral in Genua worden soms auto's opengebroken. Parkeer uw auto bij voorkeur op een bewaakte parkeerplaats en laat geen waardevolle spullen in de auto achter. Neem ook de (losse) radio en navigatieapparatuur mee! Wees op drukke plekken, zoals in bussen en op markten, alert op zakkenrollers. Buiten Genua komt diefstal veel minder voor en zijn geweldsdelicten een vrijwel onbekend fenomeen.

Belangrijke adressen en telefoonnummers

Nederlands Honorair Consulaat: Piazza della Vittoria 7/11, 16121 Genua, tel. +39 010 56 68 38, conspaesibassige@libero.it, ma.-vr. 9-12 uur, op afspraak.

Belgisch Ereconsulaat: Via Ponte Reale 2 (4e verdieping), 16124 Genua, tel. +39 010 249 82 70, consul@consulbelge.it.

Politie, reddingsdienst: tel. 113.
Brandweer: tel. 115.
Pech onderweg: tel. 116.
Ambulance/ongeval/eerste hulp: tel. 118.
ANWB Alarmcentrale: tel. +31 70 314 14 14.

Blokkeren creditcard: Mastercard tel. 0800 022 58 21, Visa tel. 0800 022 31 10, American Express tel. +31 20 504 80 00 of neem contact op met uw bank.

Al in februari bloeien er talrijke bomen en bloemen. Vanaf half maart kan het warm worden, hoewel in het voorjaar ook altijd koele en regenachtige dagen kunnen voorkomen. Het hoogtepunt van het bloeiseizoen valt in mei en juni. Vanaf half mei kan al heel goed in zee worden gezwommen. De zomer is zonnig, maar niet extreem warm (de gemiddelde dagtemperatuur in augustus is 28°C). In augustus heerst er op de meeste stranden topdrukte. September en oktober brengen vaak aangenaam nazomerweer.

Openingstijden

Winkels: de openingstijden variëren per seizoen en per branche. Als vuistregel geldt: ma.-za. 9-12 en 16.30-19 uur, waarbij veel winkels op ma.-ochtend gesloten blijven. Kleinere levensmiddelenwinkels zijn vaak ook op zo.-ochtend geopend.

Restaurants: 12/12.30-14/14.30 en 19/ 19.30-21.30/22 uur.

Banken: ma.-vr. 8.30-13.15 en 14.45-15.45 uur.

Postkantoren: doorgaans 8.30-13 uur, de hoofdpostkantoren zijn ook 's middags geopend.

Musea: meestal maandagen, 1 jan., eerste paasdag, 25 apr., 1 mei en 15 aug. gesloten.

Reizen met een handicap

Terre di Mare

Palazzo Verde, Via del Molo 65, 16128 Genova, tel. 010 246 55 17, www.terredimare.it, ma.-vr. 9-13 uur.

Deze organisatie in Genua geeft uitgebreide reisinformatie voor reizigers met een handicap.

Roken

Er geldt een strikt rookverbod in alle openbaar toegankelijke ruimten, zoals restaurants, cafés, openbare gebouwen en bussen.

Sport en activiteiten

Duiken

Spannende duiklocaties zijn te vinden bij de steile rotskusten van de Riviera di Levante, vooral bij het schiereiland Portofino en in het gebied van de Cinque Terre. Duikscholen, waar ook uitrusting te huur is, bevinden zich onder meer in Santa Margherita Ligure (zie blz. 90), Levanto (zie blz. 99) en Riomaggiore (zie blz. 106).

Fietsen

De wegen van de Italiaanse Rivièra zijn nauwelijks geschikt voor fietstochten. De hoofdverbinding langs de kust is overvol met autoverkeer en de wegen in het achterland zijn zo steil dat alleen getrainde fietsers er plezier aan zullen beleven. Voor mountainbikers zijn er wel goede mogelijkheden, vooral in het achterland. De wegen vlak langs de kust zijn vaak te smal en, met name in de Cinque Terre, ook te druk met wandelaars. Een goede bestemming voor mountainbikers is de omgeving van Finale Ligure (zie blz. 52). Een pittige mountain-bikeroute in de Ligurische Alpen volgt de grenskam van de Tendapas naar Ventimiglia; routesuggesties zijn te vinden op www.gps-tour.info.

Golfen

Wie een balletje wil slaan op een 18-holesgolfbaan gaat naar San Remo, Garlenda bij Albenga (zie blz. 57) of Rapallo (zie blz. 94); 9-holesbanen zijn er in Marigola bij Lerici en in Arenzano.

Sportklimmen

Voor sportklimmers of freeclimbers zijn de steile wanden van de kalkrotsen in het achterland van Finale Ligure een waar paradijs. Informatie is ter plaatse te verkrijgen, onder andere bij Rock Store in Finalborgo, Piazza Garibaldi 14, tel. 019 69 02 08, www.rockstore.it. Goede klimmogelijkheden zijn er ook bij Castelbianco in de Val Pennavaire bij Albenga.

Stranden en zwemmen

Aan het vlakste deel van de Riviera di Ponente, tussen Ventimiglia en Genua, liggen veel brede stranden. Tussen Ventimiglia en San Remo bestaat het strand vooral uit kiezels. Verder naar het noordoosten, aan de Palmenrivièra, liggen uitgestrekte zandstranden, die bijvoorbeeld Diano Marina, Laigueglia, Alassio en Finale Ligure tot populaire badplaatsen hebben doen uitgroeien. In het hoogseizoen zijn de stranden hier overvol. Nog verder naar het noordoosten vindt u mooie kiezel- en zandstranden bij Noli, Spotorno, Albisola, Celle Ligure en Varazza.

Aan de Riviera di Levante wisselen steile oevers, die ongeschikt zijn om bij te zwemmen, en vlakke kuststroken met zwemmogelijkheden elkaar af. Brede zand- en kiezelstranden, weliswaar met een weinig fraai stedelijk decor, zijn te vinden aan de Golfo di Tigullio bij Lavagna en Cavi. Ook is er een mooi zandstrand in Sestri Levante. Verder naar het zuiden hebben de kleine badplaatsen Moneglia, Bonassola en Levanto beschutte baaien met zandstranden. De Cinque Terre worden vooral gekenmerkt door rotskusten; Monterosso leent zich daarentegen prima voor een strandvakantie. Aan de Golfo della Spezia vindt u een mooi strand bij Lerici en verscholen baaien bij Tellaro (Punta Corvo) en op Isola di Palmaria.

Wandelgidsen

Een wandelgids is de beste manier om de mooiste wandelroutes te vinden. Ter plaatse kunt u Italiaanstalige gidsen kopen, soms met losse kaarten erbij. Enige kennis van het Italiaans is hiervoor wel vereist. Ook zijn er diverse Duitstalige wandelgidsen over Ligurië en de Cinque Terre, die u het best al voor vertrek kunt aanschaffen (bijvoorbeeld via internet). Zo beschrijft de DuMont-wandelgids Ligurien de bekende kustroutes langs de Cinque Terre en het schiereiland Portofino, aangevuld met routes door de onbekende, eenzame bergwereld van de Apennijnen en de Ligurische Alpen. De routebeschrijvingen, kaartjes en hoogteprofielen zijn nauw op elkaar afgestemd om een snelle oriëntatie mogelijk te maken.

De kwaliteit van het zeewater is in bijna heel Ligurië goed tot zeer goed. In geen enkele andere regio in Italië ontvingen in 2011 zo veel stranden de felbegeerde blauwe vlag (Bandiera Blu, www.bandierablu.org). Ongeschikt om te zwemmen zijn alleen de kuststroken rond Genua, La Spezia en Savona, en enkele riviermondingen.

De belangrijkste stranden worden gedurende het strandseizoen grotendeels in beslag genomen door de stabilimenti balneari (strandtenten), die er kleedhokjes, sanitaire voorzieningen en ligstoelen plaatsen. Voor deze stranden betaalt u een toegangsprijs. Twee ligstoelen kosten € 15-25 per dag of € 60-120 per week, op populaire stranden in het hoogseizoen soms zelfs nog meer. Daarnaast zijn er vrij toegankelijke stranden (spiagge libere), die door de gemeenten echter niet altijd even goed worden onderhouden.

Het wordt niet op prijs gesteld als toeristen in zwemkleding, blootsvoets of met ontbloot bovenlijf een winkel, bar of restaurant binnenstappen (met uitzondering van een strandbar). In veel plaatsen (bijvoorbeeld in Alassio) kan daarvoor zelfs een boete worden uitgedeeld. Naaktstranden zijn er niet in Italië en ook topless zonnen is ongebruikelijk en in een aantal plaatsen zelfs verboden. Ook wordt het onfatsoenlijk gevonden om u in het openbaar om te kleden of een ligplaats te reserveren door een badlaken neer te leggen. Honden zijn alleen welkom op stranden waar dat uitdrukkelijk wordt toegestaan.

Surfen

Vanwege de gunstige wind zijn Varazze en Levanto de beste locaties om te surfen. Ook geschikt zijn de kuststroken bij San Remo, Alassio, Finale Ligure, Genua (Capo Marina) en Lerici.

Wandelen

Vooral het gebied rond de Cinque Terre trekt jaarlijks tienduizenden wandelaars uit de hele wereld. Dit kan soms voor onaangename bijverschijnselen zorgen, met name als in de weekends en op feestdagen hele pelotons wandelaars over de bekendste paden van de Cinque Terre voortschuifelen. Maar de omgeving heeft inderdaad een prachtige en unieke natuur te bieden. Smalle ezelpaadjes verbinden hoog boven de zee gelegen schilderachtige dorpjes met elkaar. Weelderige subtropische vegetatie – agaven, schijfcactussen, sinaasappel- en citroenbomen – flankeren de paden, die tussen steile terrassen met olijfbomen en wijnranken door lopen. Er zijn geen nieuwbouwwijken of drukke autowegen die het idyllische plaatje verstoren.

Duurzaam reizen

Reizen met het openbaar vervoer is in Ligurië geen enkel probleem. Alle belangrijke plaatsen liggen langs de kust, die door bus- en treinverbindingen zeer goed ontsloten is. Naar plaatsen in het achterland rijden veel minder treinen en bussen, zodat u voor vertrek de dienstregelingen goed zult moeten bestuderen.

De slowfoodbeweging vindt zijn oorsprong in de naburige regio Piemonte en is ook aan de Italiaanse Rivièra goed vertegenwoordigd. Veel Ligurische restaurants en landbouwbedrijven hebben zich bij de beweging aangesloten om de de teelt en de verkoop van hoogwaardige regionale producten te bevorderen. Ecologisch verantwoorde en duurzame landbouw is in Ligurië in opkomst. De kleine Apennijnengemeente Varese Ligure kreeg in 1999 als eerste plaats in Europa het EU-certificaat van 'ecologische gemeente'.

Door overbevissing worden enkele vissoorten in de Middellandse Zee in hun voortbestaan bedreigd. Milieuorganisatie Greenpeace vraagt daarom aan bewuste consumenten om de meest bedreigde vissoorten niet te eten. Daarbij horen tonijn (tonno), zwaardvis (pesce spada), dorade (orata), zeetong (sogliola) en wolfs- en zeebaars (spigola, cernia). Nadere informatie kunt u vinden op www.greenpeace.nl.

Maar ook in andere delen van Ligurië zijn prachtige wandelroutes te vinden, zoals aan de Golfo di Tigullio boven Rapallo, Chiavari en Sestri Levante, waar nauwelijks gebruikte paden hoog boven de kust lopen. In het beschermde natuurgebied van Monte Portofino wandelt u door een uitgestorven kustgebergte, vlak bij drukke plaatsen als Camogli en Portofino. Ook in andere natuurgebieden doorkruisen gemarkeerde wandelpaden fraaie bergnatuur: in het Parco di Montemarcello bij Tellaro in het zuidoosten, in het Parco dell'Aveto in het achterland van de Apennijnen van de Riviera di Levante, in het Parco dell'Antola en in het Parco del Beigua bij Genua.

Aan de Riviera di Ponente is vooral de omgeving van Finale Ligure geschikt voor wandeltochten. De wandelpaden, die deels het traject van oude Romeinse wegen volgen, lopen hier door een klein, verlaten kalkgebergte. Verder naar het westen is de kustlijn overal volgebouwd, maar daarachter bevinden zich tal van fraaie wandelgebieden (zoals de valleien van Albenga en Imperia, en het Argentinadal bij Triora). De Ligurische Alpen aan de westgrens van de regio zijn nauwelijks ontsloten. Hier kunt u urenlang over eenzame bergpaden dwalen zonder een levende ziel tegen te komen.

De mooiste langeafstandswandeling is de negendaagse wandeling van Genua naar Portovenere. Een andere route voert in 44 etappes door de Ligurische bergen (Alta Via dei Monti Liguri), over de dunbevolkte kammen van de Zee-Alpen en de Apennijnen. Deze route is echter niet berekend op wandelaars zonder tent: om een hotel te bereiken, zult u moeten afzakken naar de dalen. Op www.italienwandern.de (Duitstalig) is een beschrijving te vinden van een tocht van twaalf dagen die door het westelijk deel van de Alta Via gaat en die zonder tent te doen is.

Aan de kust duurt het wandelseizoen van september tot juni. In hartje zomer is het zelfs in de Ligurische Alpen te warm, terwijl de winter met zijn vaak milde temperaturen erg geschikt is om er te wandelen. Tussen april en juni bloeien de meeste bloemen, maar al vanaf eind januari staan veel weidebloemen in bloei en kleuren de mimosa-bomen geel. In de berggebieden boven de 1000 m is de periode tussen mei en half oktober de beste wandeltijd.

De wandelpaden zijn vaak goed gemarkeerd, maar het ter plaatse beschikbare kaart- en foldermateriaal is niet altijd even nauwkeurig.

Wellness

De Italiaanse Rivièra is één grote wellnessbelevenis op zich: wandelen, zwemmen in zee, flaneren en goed eten – hierbij ontspannen lichaam en geest zich ook zonder speciale programma's. Specifieke wellnessfaciliteiten zijn er dan ook nauwelijks te vinden. Warmwaterkuren zijn alleen mogelijk in het kleine plaatsje Pigna, in het achterland van de Bloemenrivièra. Hier zijn in 1998 de al in de middeleeuwen gebruikte geneeskrachtige zwavelbronnen weer opengesteld. Een comfortabel thermenhotel aldaar biedt alle klassieke kuurtherapieën aan (onder andere balneotherapie, hydrotherapie, modderbaden en zuurstoftherapie). Daarnaast biedt dit hotel oosterse ontspanningstechnieken als shiatsu en reiki aan en vindt u hier een beautyfarm en een fitnessclub (Hotel Antiche Terme, 18037 Pigna, tel. 0184 24 00 10, www.termedipigna.it).

Zeilen

Overal langs de kust zijn er mogelijkheden om te zeilen. In veel grotere plaatsen zijn zeilbootverhuurders en zeilscholen gevestigd, waar ook beginnerscursussen voor kinderen worden gegeven (zie verder bij de plaatsbeschrijvingen vanaf blz. 32).

Telefoon en internet

In Italië zijn de vroegere netnummers en abonneenummers samengevoegd, zodat u altijd het volledige nummer moet toetsen.

Als u vanuit Italië naar Nederland belt, kiest u eerst 0031 (naar België 0032), daarna het netnummer zonder de nul (of 06 zonder de nul) en vervolgens het abonneenummer. Als u vanuit het buitenland naar Italië belt, kiest u eerst 0039, gevolgd door het complete telefoonnummer (inclusief de nul). Inlichtingen: tel. 12 54.

Om vanuit een telefooncel te bellen, hebt u een telefoonkaart (scheda telefonica) nodig. Deze zijn voor € 5 of € 10 te koop in tabakszaken (tabacchi).

Ook in Italië kunt u natuurlijk uw mobiele telefoon gebruiken. Uw provider kan u informeren over de betaalbaarste roamingpartners, maar ook op www.bellen.com vindt u hier allerlei nuttige informatie over. Wie van plan is veel te gaan telefoneren in Italië, kan het beste ter plaatse een Italiaanse prepaidkaart kopen.

In veel hotels staan wel pc's met toegang tot internet, maar in steeds meer gevallen wordt ook wifi aangeboden. Bovendien zijn er in de grotere plaatsen internetcafés.