Kalós Oríssate – Welkom

Kalós Oríssate

Ter oriëntatie

Kennismaking, Kos in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Overnachten

Eten en drinken

Praktische informatie

Onderweg op Kos

Kos-stad en omgeving
Kos-stad, Lambí

Het oosten van Kos
Psalídi, Ágios Fókas, Embrós Thérme, Tigáki, Platáni, Asklipieion, Ziá, Paléo Pilí, Lagoudi, Pilí, Marmári, Mastichári

Het westen van Kos
Antimáchia, Kardámena, Kéfalos

Excursies: buureilanden en Turkije
Dagexcursies, Eilandhoppen

De 15 hoogtepunten

1
Pure romantiek – de johannieterburcht van Nerátzia
Kappertjes, klaproos en kanonskogels.

2
Antiquiteiten aan de rand van de stad – het Romeinse Kos
Zien hoe de rijke Romeinen leefden en van het leven genoten.

3
Als God in Griekenland – een culinaire tocht door Kos
Courgettebloemen, geitenkaas en kaneellimonade.

4
Een Grieks-Turks dorp – Platáni
Hier wonen christenen en moslims in vrede samen.

5
Antiek kuuroord – het Asklipieion
De belangrijkste plek uit de oudheid op het eiland ligt op een adembenemend mooie plek.

6
De hemel op aarde – Lagoudi en zijn kerken
Eerst naar de kerk, dan naar het kunstenaarscafé.

7
Leven op het platteland – een huis in Antimáchia
Zo woonde men hier op Kos nog tot zestig jaar geleden.

8
Heerlijke stranden – van Magic Beach naar Stéfanos Beach
Bij deze excursie is zwemkleding verplicht!

9
De natuur heel dichtbij – het schiereiland Kéfalos
Ondanks de vele vakantiegasten en hotels zijn er nog voldoende rustige plekjes overgebleven.

10
Een verhit bezoekje – het vulkanische eiland Níssyros
Op dit eiland ten zuiden van Kos bevindt zich een echte vulkaan, die nog steeds zwaveldampen uitademt.

11
Het eiland van de sponsduikers – Kálymnos
Ook in de winter is het druk op dit visserseilandje en in het klimparadijs.

12
Een eiland in miniatuur – Psérimos
De enige straat hier is korter dan het strand.

13
Openbarend panorama – Pátmos
Ondanks de ‘apocalyps’ hebt u op dit eiland zeker niet het gevoel dat de wereld snel zal vergaan.

14
Het eiland van de ridders – overnachten op Rhodos
De mooiste, oude stad van Griekenland moet u zeker ’s avonds beleven.

15
Markten en bazaars – het Turkse Bodrum
Oosterse flair was gisteren; nu is dit stadje het Saint-Tropez van Turkije.

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Kalós Oríssate – Welkom

Op het eiland Kos komen heel verschillende culturen samen. Minaretten en kerktorens, maar ook ruïnes uit de oudheid en bouwwerken uit de tijd van het Italiaanse fascisme, zijn voorbeelden van de architectuur in al zijn facetten. Palmbomen en kale rotsen staan voor de veelzijdigheid van de natuur, terwijl de stralend witte huizen, die afsteken tegen rood en blauw geverfde accenten, een goede weerspiegeling zijn van de gelaten blijmoedigheid van de eilandbewoners.

Ter oriëntatie

Dodekanesos

Kos hoort bij de eilandengroep van de Dodekanesos (Grieks: dodekaníssia), die binnen Griekenland een eigen bestuursgebied vormen. De hoofdstad van deze provincie is Rhodos. De naam ‘Dodekanesos’ kan worden vertaald als ‘Twaalf eilanden’. In werkelijkheid bestaat de archipel echter uit negentien eilanden, die het hele jaar door bewoond zijn. Vanaf Kos zijn ze bijna allemaal met lijndienstschepen te bereiken. Het meest oostelijk gelegen eiland is het kleine Kastellórizo, dat op 170 km afstand van Rhodos en slechts 3 km van de kust van Turkije ligt, precies halverwege tussen Kos en Cyprus. De noordelijkste eilanden zijn het grote Pátmos en zijn kleinere trawanten Arkí en Agathoníssi. In het westen liggen Kárpathos en Kássos als een eilandbrug naar Kreta, terwijl Astipaliá een springplank is richting de Cycladen. In totaal wonen er op de eilanden van de Dodekanesos ongeveer 200.000 inwoners, van wie meer dan de helft op het hoofdeiland Rhodos. Kos telt 31.000 inwoners.

Vakantieoorden op Kos

Alle kustplaatsen op het eiland zijn tegelijkertijd ook vakantieoorden. Wie op zoek is naar de gezelligheid van de stad, kiest ofwel voor Kos-stad ( K 1) of de direct ernaast gelegen buitenwijken Lambí en Psalídi. Vanuit hier kunt u eenvoudig een lijnbus naar de stad nemen, tot laat in de avond; zelfs op de fiets is het niet ver. Langs de noordkust liggen nog eens drie badplaatsen: Tigáki ( H 2), Marmári ( G 2) en Mastichári ( E 3). Hier vindt u geen historische dorpskernen; de hotels staan ofwel direct aan het zandstrand of in het groene achterland.

U hoeft op Kos niet bang te zijn voor lange transfertijden. De luchthaven ligt midden op het eiland en het wegennet is uitstekend. Vanuit alle hotels bent u binnen 30-40 min. op het vliegveld.

Langs de zuidkust liggen nog twee badplaatsen en vakantieoorden, met een kilometers lang lint van hotels langs zee: Kardámena en Kámbos. Kardámena ( G 5) is met zijn mooie havenpromenade overdag een bezoek waard en ’s avonds is het in de straatjes altijd gezellig. Het bij het dorpje Kéfalos horende Kámbos ( B/C 6) is langgerekt en heeft geen echt centrum.

Kortom: voor de combinatie van stad en strand kunt u het beste terecht in Psalídi en Lambí. Voor een strandvakantie met een stad in de buurt zijn Tigáki, Marmári en Mastichári geschikt. Kardámena en Kámbos zijn zulke complete vakantiecentra dat u ze waarschijnlijk maar een of twee keer zult verlaten om een excursie te ondernemen.

Zwemmen op Kos

Met stip op één staat op Kos het strand. Twee derde van de 112 km lange kust wordt gedomineerd door zand- en kiezelstranden, die voor het merendeel zeer geleidelijk aflopen in zee en dus ook veilig zijn voor kinderen. Alleen voor de grotere hotels vindt u meer dan één rij ligstoelen, en ook daar hebt u voldoende privacy. Zelfs in de drukke badplaatsen aan de noordkust zijn grote stukken strand te vinden zonder parasols en ligstoelen, en waar u in alle rust in de duinen van de zon kunt genieten.

In het zuidwesten van het eiland ligt een meer dan 16 km lang zandstrand, met volledig onbebouwde heuvels erachter, langs de Egeïsche Zee – ideaal voor iedereen die op zoek is naar rust, graag als Adam en Eva wil zonnen en zwemmen, of die gewoon lekker wil kuieren langs de branding.

Wie het tegenovergestelde van rust en stilte zoekt, vindt dit op het westelijke strand van Kos-stad. Hier staan de ligstoelen zo dicht op elkaar dat u als u uw armen uitstrekt, uw buurman of buurvrouw de hand kunt schudden. Maar dat is hier ook de bedoeling; er wordt bijbehorende vrolijke discomuziek gedraaid en de obers en serveersters komen langs met koele drankjes – soms zelfs verkleed als Tarzan of Jane.

Een heel bijzondere vorm van zwemplezier, die u uzelf direct aan het begin van uw vakantie een keer moet gunnen – om daarna steeds weer terug te kunnen komen – is de warmwaterbron van Embrós Thérme ( L 3), in het uiterste zuidoosten van het eiland. Ergens anders in Europa zou al lang een duur kuuroord zijn verrezen rondom deze bronnen. Maar hier neemt men ze zoals ze zijn: het water stroomt vanuit de rotsen in zee, het zwembad wordt gemarkeerd met een paar grote rotsblokken, en de gasten zitten of liggen al kletsend van het warme water te genieten.

Excursies

Door de centrale ligging en de goede vaarverbindingen is Kos een ideaal beginpunt van dagexcursies naar het duik-eiland Kálymnos ( kaart 3, F-H 6-8), het vulkanische eiland Níssyros (kaart 4), het heilige eiland Pátmos ( kaart 3, A/B 1-3) en het Turkse Bodrum (kaart 2). Het eiland en de stad Rhodos (zie blz. 107) is geschikt voor een tweedaagse excursie met overnachting.

Kennismaking, Kos in cijfers

Historische flair

De hoofdstad van het eiland Kos is een interessante reisbestemming door de combinatie van geschiedenis en modernisme. Direct voor de burcht uit de tijd van de kruisvaarders leggen grote autoveerboten, elegante cruiseschepen en snelle draagvleugelboten aan. In de schaduw van de Hippokratesplatanen schilderen en tekenen kunstenaars de portretten van toeristen, terwijl direct ernaast het oosters aandoende kantongerecht staat uit de tijd van het Italiaanse fascisme.

In de bars aan de rand van het antieke agorá, waar in de oudheid al een markt werd gehouden, dansen Engelse meiden op de tapkast – en in de altijd gratis toegankelijke ruïnes van de tempels en zuilengaanderijen zitten in het romantische maanlicht stelletjes te zoenen. Dat is een groot voordeel van Kos, ook voor liefhebbers van cultuur: de opgravingen binnen de stad zijn bijna allemaal onderdeel geworden van het dagelijkse leven; er staat geen hoog hek omheen of beveiliger voor, en u hoeft er niet voor te betalen.

Mooi is ook dat de Grieken na de bevrijding van het Turkse juk hier niet de sporen van dat andere geloof hebben uitgewist, maar hun godshuizen hebben laten staan. Oude moskeeën worden nu soms deels als winkel of café gebruikt, maar de minaretten reiken net als eeuwen geleden, toen Kos onderdeel was van het Osmaanse Rijk, nog trots naar de blauwe hemel. Het is dus heel goed mogelijk om een hele dag door de stad te wandelen, in de voetsporen van de geschiedenis, zonder ook maar één museaal getto binnen te hoeven stappen.

Natuur

Wie op Kos vooral van de natuur wil genieten, kan het beste afreizen in het late voorjaar. Dan staat het hele eiland in bloei en is het nog niet zo verzengend heet als het in de zomer wel eens kan zijn. In de voor heel Griekenland kenmerkende phrygana, of garrigue, een laagblijvend doornige vegetatievorm, bloeien dan de witte en roze cistusrozen en zijn kruiden als tijm en marjolein te ruiken. Anemonen, klaprozen en slangenwortel vormen dichte bloementapijten op weilanden en velden, en de bloesems van de oleander en brem barsten open.

Maar ook de zomer heeft zijn bekoring. Dan sieren de hibiscus en bougainville muren en huizen. Grote bossen zijn er amper op Kos, alleen in het gebied rond Plaka bij de luchthaven op de hellingen van de Dikéos ten westen van Ziá kunt u een boswandeling maken. De meeste bomen op het eiland werden door mensen geplant: platanen op dorpspleinen en bij fonteinen en waterbronnen, eucalyptus langs veel straten. Tussen het dorp Platáni en de opgravingen van het Asklipieion ligt een lange laan van cipressen.

Toch krijgt natuurbehoud nog maar relatief weinig aandacht op Kos. Er zijn slechts twee natte gebieden dicht bij zee, namelijk de Psalídi Wetlands en de voormalige zoutpan van Tigáki, die de moeite waard zijn. Er zijn diverse particuliere organisaties die zich om het welzijn van de dieren bekommeren, die over het algemeen worden geleid door op het eiland wonende buitenlanders. Donaties zijn altijd welkom, evenals nieuwe baasjes die een hond willen adopteren of mensen die als vluchtbegeleider willen fungeren. Meer informatie: www.hondenvankos.nl.

Orthodoxe kerk

In de orthodoxe kerk worden, in tegenstelling tot het rooms-katholieke geloof, al sinds de 8e eeuw geen nieuwe dogma’s meer verkondigd. De belangrijkste verschillen: orthodoxe christenen erkennen de soevereiniteit van de paus niet. Hun priesters mogen trouwen tot het moment dat ze zijn ingewijd, maar kunnen dan niet meer in rang stijgen en bijvoorbeeld bisschop worden. Bij de doop wordt de persoon in de orthodoxe kerk volledig ondergedompeld. De eerste communie vindt tegelijk met de doop plaats. In het gelijke doopwater gedoopte personen mogen niet voor de kerk met elkaar trouwen, net zoals mensen die dezelfde peter of meter hebben. Crematie is verboden. Het idee van de oecumene vindt slechts weinig weerklank, omdat de meeste Griekse christenen zichzelf zien als de enige rechtzinnig gelovigen.

Een echt vakantie-eiland

Eén compliment moeten we de Kossers maken: hier is voor toeristen veel meer gedaan dan op andere eilanden in de Egeïsche Zee. Nergens anders zijn zoveel fietspaden aangelegd en alleen op Kos zijn bij bijna elke kroeg en bij veel stranden fietsenstallingen te vinden. De belangrijkste winkelgebieden in de hoofdstad zijn alleen toegankelijk voor voetgangers en er zijn duidelijke busdienstregelingen. Deze zijn te vinden bij de bushaltes, die overigens genummerd zijn, zodat u geen Griekse namen hoeft te onthouden. Bij beide busstations, de toeristenbureaus en bij veel hotels kunt u gratis een folder met de dienstregeling afhalen. Wie nog nooit in Griekenland is geweest, vindt dit misschien normaal, maar echte kenners van het land vinden het een waar wonder.

Kos is een eiland voor mensen van alle leeftijden. Zowel gezinnen als ouderen, stelletjes en singles voelen zich hier thuis. Iedereen kan zijn eigen ritme volgen. De eettijden in restaurants zijn flexibel, en ook buiten de hotels kunt u ’s middags nog ontbijten. Nachtvlinders vinden er genoeg disco’s, die pas bij zonsopkomst dichtgaan, en wie juist vroeg uit de veren is, kan in menig cafeetje al een eerste kopje koffie halen.

Omgangsvormen

De Grieken gaan vrij ongedwongen met elkaar en met buitenstaanders om. Men hecht veel waarde aan schone kleding, maar u hoeft niet met jasje en stropdas over straat. Daarentegen wordt het niet op prijs gesteld als u in badkleding door een dorpje loopt of, zoals veel Britten, te koop loopt met grote tatoeages op rug, armen en borst.

In het Grieks bestaat er onderscheid tussen de aanspreekvormen ‘u’ en ‘jij’, maar in de praktijk spreekt men elkaar met de voornaam aan. ‘Wouter’ en ‘Liza’ zijn voor Grieken dan ook gemakkelijker te onthouden dan ‘De Vries’ of ‘Houtman’.

Lichaamstaal speelt ook in Griekenland een grote rol. Een licht zijwaarts knikje gecombineerd met getuite lippen betekent ‘misschien’. Legt iemand het hoofd in de nek en kijkt hij met bijna gesloten ogen omhoog, dan betekent dat ‘nee’. Bij het tellen op de vingers begint men niet bij de duim, maar bij de wijsvinger, waarbij de duim pas voor vijf wordt gebruikt. En zegt een Griek nä (dat klinkt als nee), dan bedoelt hij ‘ja’.

De Grieken geven elkaar bij het begroeten niet alleen een hand, maar kussen elkaar ook op de wang (twee, liever drie keer). Onderweg begroeten ook vreemden elkaar; men loopt elkaar hier zelden zwijgend voorbij. Wilt u echt indruk maken, oefen dan de bijzondere begroetingen: op maandagochtend wenst u de ander een goede week, kalí efdomáda, op de eerste van de maand een goede maand, kaló mína. En wie aan het eind van het seizoen het eiland verlaat, neemt afscheid met kaló chimóna, wat ‘een goede winter’ betekent.

Milieu

Voor de natuur zou er op Kos nog veel meer gedaan kunnen worden, hoewel het eiland binnen Griekenland wel vooroploopt op het gebied van natuurbehoud en milieubewustzijn. Zoals op veel eilanden het geval is, moet men met relatief weinig inwoners een infrastructuur onderhouden waar erg veel toeristen gebruik van maken. Wat voor vakantiegangers het belangrijkst is: de stranden en het zeewater op Kos zijn schoon en worden goed onderhouden en gecontroleerd. Zeven stranden op het eiland zijn bijvoorbeeld onderscheiden met een blauwe vlag. Er staat u dus weinig tot niets in de weg om te genieten van een heerlijke strandvakantie.

Voor het schone water zorgt ook een moderne zuiveringsinstallatie aan de oostkant van het eiland, tussen Psalídi en de Fókaskaap, die vanaf de kustweg alleen te herkennen is aan de overdadig bloeiende bloemenpracht. Het huisvuil werd tot 2009 gewoon in de openlucht verbrand, in de buurt van de stad en de belangrijkste archeologische opgraving op het eiland, die daarom altijd werd gemarkeerd door een hoge rookpluim. Tegenwoordig wordt het grotendeels biologisch begraven op een heuvel dicht bij Antimáchia. Steeds meer inwoners van Kos zamelen hun afval gescheiden in en brengen plastic, papier en metaal zelf naar de stortplaats.

Windenergie, iets wat erg wordt gestimuleerd door de EU, wordt gegenereerd aan de westkant van het eiland, bij Kéfalos, en een deel van de stroom die wordt gebruikt is dus groen. De voor toeristenogen goed verborgen krachtcentrale ten noorden van Antimáchia werkt op stookolie. Zonne-energie wordt tot op heden nog niet zo veel toegepast. De zon bakt weliswaar veel Noord-Europeanen heerlijk bruin en wordt door veel particulieren en hotels gebruikt om het eigen water te verwarmen, maar vrijwel nergens wordt er stroom opgewekt met zonnekracht.

Feiten en cijfers

Ligging: Kos ligt ongeveer op dezelfde geografische hoogte als het zuidelijkste puntje van Sicilië en Malaga.

Oppervlakte en inwoners: op een gebied van 290 km² wonen 33.300 mensen, de dichtheid van de bevolking is dus 115 per km². Ongeveer 800 hiervan zijn uit Turkije afkomstige moslims met een Grieks paspoort. In de zomer komen hier nog ongeveer 600.000 toeristen bij.

Dodekanesos: Kos maakt deel uit van de regio Dodekanesos, met Rhodos als hoofdstad. Deze eilandengroep strekt zich uit van Pátmos in het noorden naar Kastellórizo in het zuidoosten en Kássos in het zuidwesten.

Hoogste berg: de hoogste berg is de Óros Dikéos, 842 m, een lange bergkam langs de oostelijke zuidkust van het eiland.

Afstanden: Kos is op het langste en breedste punt 43 km lang en 9 km breed. Van Embrós Thérme in het zuidoosten tot aan het klooster van Ágios Ioánnis Thymianós in het oosten, waar het asfalt ophoudt, is het 55 km. Hemelsbreed ligt de haven van de stad Rhodos op 119 km van Kos-stad, Piraeus op 370 km.

Tijdzone: Oost-Europese tijd. In Griekenland is het het hele jaar door een uur later dan in Midden-Europa. De zomer- en wintertijd gaat op dezelfde dag in als in de andere EU-lidstaten.

Geschiedenis, heden, toekomst

Oudheid en hellenisme

In de 11e eeuw v.Chr. wordt Kos door de Griekse stam van de Doriërs gekoloniseerd. Ze stichten hun eerste stad aan de westkant van het eiland, op het schiereiland Kéfalos. Daar wordt in 460 v.Chr. de beroemde arts Hippocrates geboren, die zijn stempel zal drukken op de antieke geneeskunde. In 366 v.Chr. besluiten de inwoners van Kos een nieuwe stad te bouwen op de plek van het huidige Kos-stad, omdat deze locatie gemakkelijker te bereiken is en dichter bij de kust van Klein-Azië ligt, in die tijd een belangrijk kolonisatiegebied van de Grieken.

In 336 v.Chr. bestijgt Alexander de Grote de Macedonische troon. Nadat zijn vader Filip eerder al de Griekse stads- en eilandstaten had verenigd, wordt Kos onderdeel van het Macedonische rijk, dat door Alexander verder wordt uitgebreid tot in Perzië en Egypte. Na zijn voortijdige dood in het jaar 322 v.Chr. wordt Alexanders wereldrijk verdeeld onder zijn generaals. Kos wordt deel van het vanuit Egypte geregeerde Ptolemeïsche Rijk.

De Romeinse en Byzantijnse tijd

Nadat het Griekse vasteland al in 146 v.Chr. een Romeinse provincie is geworden, wordt ook Kos in 82 v.Chr. door Rome ingelijfd. Wanneer het Romeinse Rijk in 395 n.Chr. wordt opgedeeld, wordt Kos, net als de rest van Griekenland, onderdeel van het Oost-Romeinse Rijk, waaruit zich het Byzantijnse Rijk ontwikkelt, met Constantinopel als hoofdstad. Gedurende de daaropvolgende 900 jaar blijft dat zo. De prachtige antieke bouwwerken in de stad en het Asklipieion worden in 554 bij een aardbeving verwoest.

Kruisridders en Turkse overheersing

Na de officiële afscheiding van de rooms-katholieke kerk in 1054 verovert een katholieke kruisridder in 1204 de stad Constantinopel in opdracht van Venetië. Het Byzantijnse Rijk wordt hierdoor beslissend verzwakt. In 1309 veroveren door de Arabieren uit het Heilige Land verdreven kruisridders, de johannieters, het eiland Rhodos en kopen ze Kos. Ze bouwen meerdere kastelen op de eilanden en in het huidige Bodrum op het Klein-Aziatische vasteland. Desondanks weten de troepen van sultan Süleyman op 1 januari 1523 na een beleg van 6 maanden het eiland Rhodos in te nemen. De johannieters verlaten ook Kos en de andere eilanden van de Dodekanesos. Kos komt in Turkse handen.

Bijna 300 jaar later komt Griekenland, dat sinds de 15e eeuw grotendeels deel uitmaakt van het Osmaanse Rijk, in opstand tegen de Turkse overheersers en wordt in een deel van Hellas als gevolg daarvan de onafhankelijkheid uitgeroepen. Kos en de Dodekanesos blijven echter nog Turks.

20e eeuw

In 1912 verdrijven de Italianen de Turken uit de Dodekanesos-archipel en komen de eilanden onder Italiaans bestuur. De openbare bouwwerken sieren tot op heden het stadscentrum van Kos; de oude Turkse wijk wordt op 23 april volledig verwoest door een aardbeving. In 1940 wordt heel Griekenland bezet door Duitse, Italiaanse en Bulgaarse troepen. Na de capitulatie van Italië bezetten in 1943 Duitse troepen het eiland Kos en worden veel Griekse Joden op transport gezet naar Auschwitz.

In 1944 worden de eilanden bevrijd door de Britten, die de archipel drie jaar lang besturen. Ze verhinderen hierdoor dat de in 1945 uitgebroken burgeroorlog op het Griekse vasteland, die daar meer slachtoffers maakt dan de Tweede Wereldoorlog, overslaat naar de Dodekanesos. In 1947 wordt Kos deel van de vrije nieuwe Griekse staat en in 1954 treedt Griekenland toe tot de NAVO. In 1967 grijpen kolonels de macht in Athene en stichten ze een militaire dictatuur. Nadat deze in 1974 tot een einde komt, ontwikkelt Griekenland zich als een democratie. De monarchie wordt afgeschaft en in 1980 treedt Griekenland toe tot de Europese Gemeenschap.

Huidige ontwikkelingen

De politiek werd tot 2012 beheerst door twee partijen: de sociaaldemocraten, PASOK, en de conservatieven, Néa Dimokratía (ND). In de nasleep van de crisis worden ze in de nek gehijgd door de linkse alliantie SYRIZA.

Beide oude partijen zijn verantwoordelijk voor het sinds 2010 dreigende bankroet. Corruptie en nepotisme, een te groot en log ambtenarenapparaat, belastingontduiking en een verzwakte economie spelen hierbij een grote rol. Alleen gebaseerd op vervalste cijfers slaagde men erin de drachme in 2004 te vervangen door de euro. De Olympische Spelen van 2004 zorgden voor een korte economische opleving. Extreem lage rentestanden, stijgende prijzen, een miserabel onderwijssysteem en slechte toekomstperspectieven voor de jeugd zorgen voor groeiende sociale onrust. De absoluut noodzakelijke, maar sociaal zeer onrechtvaardig verdeelde en door de EU meedogenloos streng bewaakte bezuinigingsmaatregelen leidden tot massademonstraties en stakingen. Na het aftreden van de PASOK-regering kwam in november 2011 een overgangsregering aan de macht.

Na verkiezingen in mei en juni 2012 regeert nu een coalitie van ND en PASOK. De kredietwaardigheid van het land nam in 2014 weer iets toe, maar de werkloosheid is enorm, vooral onder jongeren.

Overnachten

Op Kos worden er bijna 80.000 (hotel)bedden verhuurd. Het aanbod varieert van eenvoudige pensions met een badkamer op de gang tot luxueuze hotels met internationale allure. Ook zijn er op Kos vakantieparken, zoals Robinson Club en Magic Life. Er komen ook steeds meer internationale all-inclusivecomplexen; iets wat de lokale cafés, restaurants en hotels met lede ogen aanzien.

In contrast met de grote parken is er ook een goed assortiment aan kleinere appartementencomplexen. Hotels en pensions in historische gebouwen met een traditionele, regionale inrichting ontbreken op Kos volledig. Ook jeugdherbergen en campings zult u hier niet vinden.

Wie meer wil doen dan een dagexcursie maken naar een buureiland, komt in de archipel zeker aan zijn trekken. Behalve in het hoogseizoen (augustus) is boeken vaak niet noodzakelijk. Veel strandhotels zijn echter alleen tussen mei en oktober geopend; in een aantal hotels en pensions in de grotere plaatsen kunt u het hele jaar door terecht.

Categorieën

Alle Griekse accommodaties worden door de staat geclassificeerd. De categorieën lopen bij de hotels op het gebied van luxe van A af naar E, bij pensions en appartementen van A naar C. Deze categorieën zeggen iets over de kamergrootte, inrichting en het aanbod aan faciliteiten, maar niets over de staat van het onderhoud, de service of de prijs.

Prijspeil

De kamerprijzen worden elk jaar door de verhuurder vastgesteld en goedgekeurd door het verkeersbureau. De officiële prijslijst moet in elke kamer en – als die er is – bij de receptie hangen. De genoemde prijzen zijn afhankelijk van het seizoen; deze kunnen per locatie verschillen. Als hoogseizoen gelden in elk geval de maanden juli en augustus. Als de vraag laag is, geven hoteliers en verhuurders kortingen tot 40 of zelfs 50% ten opzichte van het officiële tarief.

Voor een eenvoudige kamer voor twee personen (2pk) met douche en toilet betaalt u in het voor- en naseizoen vanaf € 30, in het hoofdseizoen vanaf € 40. Een overnachting in een luxehotel kost in het voor- en naseizoen tot € 150, in het hoofdseizoen soms meer dan € 250. Voor het alleengebruik van een tweepersoonskamer wordt een korting op de kamerprijs van ongeveer 20% gegeven, terwijl u voor een extra bed kunt rekenen op een toeslag van ongeveer 20%. Kamers met uitzicht op zee zijn meestal duurder dan kamers met uitzicht op het binnenland.

Studio’s en appartementen

Op Kos worden veel studio’s en appartementen aangeboden, waar u minder voor betaalt dan vergelijkbare hotelkamers. Studio’s bestaan uit een kamer met douche/toilet en een keukentje, waar u warme dranken en eenvoudige maaltijden kunt bereiden, met een koelkast.

Appartementen kunnen bestaan uit één of meerdere kamers; niet altijd met een echte zitkamer. In de regel is de keuken wat beter uitgerust dan in een studio, maar u kunt het nog niet vergelijken met wat u hier in Nederland in een vakantiehuisje tegenkomt. Maisonettes zijn studio’s of appartementen met een tussenverdieping, waar in de regel twee bedden of een tweepersoonsbed staan. Vrijstaande vakantiehuisjes worden op Kos niet verhuurd. Alle appartementen worden verhuurd inclusief beddengoed en handdoeken, en ook wordt er geen extra bedrag in rekening gebracht voor de eindschoonmaak. Op de websites van Neckermann (www.neckermann.nl) en Sunweb (zon.sunweb.nl) vindt u diverse appartementen en hotels op Kos.

All-inclusive of op eigen gelegenheid?

Wie de hele vakantie op Kos wil blijven, is het goedkoopst uit met een all-inclusivevakantie – zeker als u kunt profiteren van een lastminuteaanbieding of vroegboekkorting. Houd er bij het vergelijken van de prijzen rekening mee dat bij een all-inclusivereis ook de transfers tussen de luchthaven en het hotel zijn inbegrepen, waar u anders een taxi voor zou moeten nemen.

Wilt u zelf uw reis boeken en er echt zeker van zijn dat u toch de beste prijs betaalt, dan kunt u voor het boeken op internet de prijzen van accommodaties vergelijken en kijken wat u bij de diverse reisorganisaties betaalt. U kunt een hotel altijd bellen om te vragen wat hun particuliere tarieven zijn. Is het niet echt druk in een hotel, dan kunt u vaak ook ter plekke nog een goede korting bedingen.

Eten en drinken

De keuze aan cafés, restaurants en taveernes is vooral in de stad Kos erg groot. Het aanbod aan eetgelegenheden varieert van rustiek en eenvoudig tot internationaal en chic. Behalve de Griekse keuken wordt er ook Chinees, Indisch, Australisch, Mexicaans, Nederlands, Engels en Italiaans gekookt. In de badplaatsen loopt het aantal cafés en taveernes de laatste jaren helaas terug – er zijn te veel all-inclusivehotels. Ook op de eilanden rondom Kos hoeft u geen honger te lijden, maar de internationale keuken is daar amper vertegenwoordigd.

Typische eilandgerechten

Noedels, aardappelen en groente staan op Kos vaak op het menu. Ook ovenschotels zijn erg geliefd, net als met rijst en kruiden gevulde groente: gevulde tomaten en paprika’s, koolrolletjes, gevulde wijnbladeren of courgettebloemen. Traditioneel zijn gerechten als kolokithókeftedes, een soort pannenkoek met geraspte courgette, en gebakken schijfjes courgette en aubergine. Standaard op het menu staan jouvétsi, een stoofpot met lams- of rundvlees en rijstvormige pasta, en stifádo, rund- of konijnenvlees met zilveruitjes in een tomaten-kaneelsaus.

Verder wordt vlees net als vis het liefst bereid op de grill, op houtskool. Orgaanvlees eten de Grieken vooral in de koudere maanden erg graag. Verse vis is overal te koop, maar is vrij duur. De prijs wordt over het algemeen berekend per gewicht. Vindt u de vis wat aan de goedkope kant, dan is het meestal vis van een kwekerij. Zorg ervoor dat u erbij bent als de vis wordt gewogen, om vervelende verrassingen bij het afrekenen van uw diner te voorkomen. Wie geen liefhebber is van vis of authentieke gerechten, kan overal terecht voor een pizza, patat en spaghetti, Hollandse pannenkoeken en natuurlijk de welbekende gyros.

Ontbijt

De gewone Griek is niet zo’n ontbijter, maar in de grotere hotels is men goed op de buitenlandse toerist ingesteld en wordt meestal een prima en uitgebreid ontbijtbuffet geserveerd. In badplaatsen kunt u daarnaast in cafés en taveernes de hele dag door een Engels ontbijt bestellen, met witte bonen in tomatensaus, worstjes en uitgebakken spek, of het Griekse jaoúrti me méli, yoghurt met honing en walnoten.

Lekkere tussendoortjes zijn bijvoorbeeld met diverse ingrediënten gevulde bladerdeeghapjes, zoals tirópita (met geitenkaas), lukanikópita (met worst), spanakópita (met spinazie) of bugátsa (met griesmeelpudding of kaas, zie blz. 48). Deze hapjes zijn, net als de diverse soorten kruasan (croissants), verkrijgbaar in cafés of bij de bakker. Erg geliefd als tweede ontbijt en ook overal verkrijgbaar is de Griekse tosti met kaas en ham: tost me tirí ke dsambón.

In veel Griekse eetgelegenheden, van de meest eenvoudige taveernes tot luxueuze restaurants, wordt per gast een vast bedrag aan servicekosten gerekend, dat onder de term couvert op de rekening staat. Dit bedrag is verplicht, ongeacht of u nu een salade of vijfgangenmenu hebt gegeten. Hoe hoog het bedrag is, staat vermeld op de menukaart. Dit kan variëren van € 0,30 tot € 3.

Uit eten

De meeste restaurants op de eilanden in de Dodekanesosarchipel zijn geopend van ongeveer 10 uur tot middernacht. Grieken eten over het algemeen erg laat: ’s middags pas tegen een uur of 2, ’s avonds schuiven ze pas na 9 uur aan. U hoeft alleen een tafel te reserveren als u met een grotere groep wilt gaan eten. De menukaart is bijna overal tweetalig opgesteld, namelijk in het Grieks en in het Engels; soms is er ook nog een Franse of Duitse vertaling te vinden. Veel taveernes en restaurants presenteren hun aanbod in koelvitrines of op een warme buffettafel.

Soorten eetgelegenheden

Er zijn veel namen voor de verschillende soorten restaurants, waarbij er tegenwoordig amper meer een verschil is tussen een estiatório (beter restaurant) en een taverna (eenvoudig, traditioneel en gezellig ingericht eethuis). Authentieke voor- en hoofdgerechten vindt u in de mezedopolío, tsipurádiko of ouzerí. Een psitariá is een betere cafetaria, waar u gyros, vleesspiesjes, frikandellen en patat kunt kopen. De prijzen liggen hier vrij laag.

Dranken

Internationale frisdranken en flesjes bier of bier van het vat zijn bijna overal verkrijgbaar. De keuze aan wijnen uit heel Griekenland is groot. Op Kos zelf produceert de wijnbottelarij Hatziemmanouíl prima witte en rode tafelwijnen. Dit wijnhuis is al meermaals bekroond en heeft ook een winkel en proeverij, waar u wijnen kunt kopen vanaf € 8.

Overal op het eiland kunt u ook retsína proeven, een met hars van de aleppoden versterkte witte wijn. Deze wijn smaakt heerlijk bij authentieke Griekse gerechten. Een veel sterkere Griekse nationale drank is oúzo, met een alcoholpercentage van 40 tot 44 procent.

Filterkoffie is lang niet overal verkrijgbaar. Veel meer wordt hier oploskoffie gedronken, die ongeacht het merk ness wordt genoemd (naar het beroemde merk Nescafé). U kunt de koffie warm (sestó) of koud en schuimig opgeklopt drinken (frappé), naar keuze met of zonder melk (me gála of chorís gála). Cappuccino wordt hier minder gedronken.

Griekse koffie (kafés ellinikós) wordt geserveerd met koffiedik. Deze koffie drinkt u altijd zwart. Bij het bestellen moet u (net als bij de frappé) aangeven hoe zoet u de koffie wilt hebben: skétto = zonder suiker, métrio = een beetje suiker, glikó = (mier)zoet.

Praktische informatie

Reizen naar Kos

Met het vliegtuig

Vanaf begin mei tot eind oktober wordt Kos aangedaan vanuit bijna elke luchthaven in het Nederlands taalgebied en Duitsland. De vliegtijd naar Kos ligt tussen de 3 en 4 uur, afhankelijk van uw vertrekplaats. Reist u met een gewone lijndienst, dan moet u meestal overstappen in Athene; van daaruit vliegt u verder naar Kos met Olympic Air, Aegean Airlines en Athens Airways. Deze maatschappijen vliegen het hele jaar door twee tot zes keer per dag heen en weer.

Luchthaven: 1 km ten zuidwesten van Antimáchia (code KGS). De landings- en vertrekbaan is 2400 m lang en 45 m breed; op deze luchthaven is nog geen instrumentlandingsysteem (ILS) geïnstalleerd. Vliegtuigen landen bijna altijd vanuit zuidelijke richting en vertrekken richting het noorden. In de terminal bevinden zich een café, een kiosk en achter de douane ook een grote winkel waar u alcohol, parfum en Griekse delicatessen als olijfolie en ingemaakte olijven kunt kopen.

Het is bijna altijd enorm druk in de terminal en er staan vaak lange rijen voor de incheckbalies en daarna nog een keer bij de detectiepoortjes. Zorg ervoor dat u dus minstens een uur voor vertrek op de luchthaven aanwezig bent!

Als u een huurauto hebt gereserveerd, staat deze op de luchthaven voor u klaar.

Zolang er internationale vluchten binnenkomen, is er een bankloket geopend; ernaast is een pinautomaat.

Na aankomst: de dienstregeling van de bussen (www.ktel-kos.gr) is afgestemd op de aankomst- en vertrektijden van de vluchten van en naar Athene. In 2014 vertrok de bus 6-8x per dag van de luchthaven naar Mastichári en Kos en 6-10x per dag van beide plaatsen naar de luchthaven. De tijden variëren en sluiten aan op de binnenlandse vluchten (enkele reis € 3,20, tel. 22420 222 92).

Met de veerboot

Er varen geen directe veerboten tussen Kos en Italië. Wie dus met de auto naar Kos wil reizen, moet eerst de boot nemen van Italië naar Patras op de Peloponnese, over land naar Piraeus rijden en daar een van de dagelijks varende veerboten naar Kos nemen. In Italië kunt u de veerboot naar Griekenland nemen vanuit Ancona en Brindisi. Informatie is te vinden op internet: www.directferries.nl/griekenland.htm, www.gtp.gr en www.greekferries.gr.

Bagagekluisjes

Bij het havencafé bij de aanlegsteiger van de veerboot kunt u tijdens openingstijden (meestal 8-22 uur en bij aankomst nachtelijke veerboten) bagage afgeven (€ 2,50/stuk). U moet de bagage wel dezelfde dag weer ophalen.

Douane

Documenten: voor inwoners van de Europese lidstaten en voor Zwitsers volstaat een geldig paspoort. Ook kinderen hebben een eigen paspoort of reisdocument nodig.

Uitvoer van goederen: Europees staatsburgers mogen de volgende goederen voor persoonlijk gebruik belastingvrij meenemen: tot 800 sigaretten, 90 l wijn, 10 l gedistilleerde drank. Voor duty-free gelden nog de oude regels: 200 sigaretten en 1 l gedistilleerde drank met een alcoholpercentage hoger dan 22%.

Huisdieren: voor honden is een hondenpaspoort verplicht. Is een hond niet gechipt, dan moet hij voorzien zijn van een door de dierenarts in het oor geplaatste tatoeage.

Reizen op Kos

Bus

De lijnbussen van de busmaatschappij KTEL onderhouden goede verbindingen tussen Kos-stad en de andere dorpjes op het eiland; tussen de dorpjes onderling rijden er echter geen bussen. Het centrale busstation ligt in Kos-stad aan de Odós Kleopátras 7, tel. 22 42 02 22 92. Deze op Kos ‘Intercitybussen’ genoemde oldtimers zijn de meest gebruikte en zeker ook goedkoopste vorm van openbaar vervoer op het eiland.

Voor een busrit van 1 km betaalt u ongeveer 11 cent. De 42 km lange rit van Kos-stad naar Kéfalos kost dus slechts € 4,40. Kinderen jonger dan 6 jaar rijden gratis, onder de 10 jaar betalen kinderen de helft. Er zijn geen weekkaarten of meerrittenkaarten. Uw kaartje koopt u bij de conducteur in de bus. Betaal wel het liefst met contant kleingeld. Bij het busstation en bij het toeristenbureau kunt u om een kopie van de dienstregeling vragen; actuele dienstregeling en prijzen ook op www.ktel-kos.gr.

De stadsbussen van de busmaatschappij DEAS verbinden het centrum van Kos met de buitenwijken en hotels langs de kust, tot aan Lambí en Ágios Fókas en nog verder naar Embrós Thérme. Ook naar Platáni rijden stadsbussen. De bushaltes zijn genummerd, zodat het gemakkelijk is om u te oriënteren. Kaartjes koopt u bij de kiosk op het centrale stadsbusstation, tel. 22 42 04 95 07 of in de bus. Er geldt dan wel een toeslag van 10%. Bij de balie kunt u ook een kopie van de dienstregeling vragen; in veel hotels en bij het toeristenbureau zijn dienstregelingen verkrijgbaar.

Taxi

In de stad en in toeristische gebieden rijden voldoende taxi’s rond. U kunt telefonisch een taxi bestellen, instappen bij de taxistandplaats of onderweg een taxi aanhouden door uw hand op te steken. Er zijn twee soorten taxi’s: taxi’s met een taxameter en de oudere taxi’s van Agoraion, die de ritprijs bepalen op het aantal gereden kilometers. De tarieven zijn in beide gevallen gelijk en relatief laag. Per kilometer betaalt u bij normale ritten € 1,19, voor een rondrit ongeveer € 0,68. Er gelden toeslagen voor ritten vanaf de luchthaven (€ 3,84) en de haven (€ 1,07), voor bagage (€ 0,40 per stuk zwaarder dan 10 kg) en voor telefonische reserveringen (€ 1,92). Bij ritten ’s nachts tussen 0 en 5 uur geldt het dubbele tarief. Wilt u een taxi laten wachten, dan kost dat per uur € 10,85. Voor dagtochten kunt u een totaalprijs afspreken.

Auto en motor

Het wegennet op Kos is goed en de wegen worden goed onderhouden. Houd er echter rekening mee dat Grieken beruchte bochtenafsnijders zijn; blijf goed rechts rijden en toeter bij een onoverzichtelijke bocht. Vluchtstroken worden, voor zover die er zijn, gewoon als rijbaan gebruikt. Bij het links afslaan op een provinciale weg wordt niet alleen de richtingaanwijzer gebruikt, maar vaak ook nog de arm uit het raam gestoken om aan te geven dat men de weg wil verlaten.

Huurauto’s zijn van tevoren te reserveren bij internationale verhuurbedrijven (vergelijk wel de prijzen, er kan behoorlijk wat verschil tussen zitten, zeker als u wat langer blijft), maar ook in de stad en in alle toeristische centra worden veel huurauto’s aangeboden. Een bijzonderheid op Kos zijn de vele ca-brio’s. Ook kunt u een jeep huren, hoewel dat duurder is en u zelden een auto met vierwielaandrijving nodig hebt.

Behalve in augustus kunt u vaak korting krijgen op de huurprijs. Er wordt ook altijd een all-riskverzekering aangeboden, die echter schade aan de banden en het chassis niet dekt. De minimumleeftijd voor het huren van een auto is meestal 23 jaar, soms 21. Een kleine auto zoals een Opel Corsa is te huur vanaf ongeveer € 25 per dag inclusief de gereden kilometers, belasting en verzekering.

Brommers, quads en motoren zijn te huur in de vakantieresorts. Voor een brommer of quad moet u een autorijbewijs kunnen overleggen; wilt u motorrijden, dan hebt u een rijbewijs voor de betreffende klasse nodig. Een aantal verhuurders biedt ook trikes aan.

Verkeersregels

De maximumsnelheid in de bebouwde kom is 50 km per uur, op provinciale wegen 110 km per uur (voor motoren slechts 80 km per uur) en op de snelweg 120-130 km per uur. Het maximaal toegestane alcoholpromillage is 0,5 (voor motorrijders 0,2). Het dragen van een veiligheidsriem is vóór in de auto verplicht en brommer- en motorrijders moeten een helm dragen. De geldboetes voor verkeersovertredingen zijn fors (een parkeerboete is al snel € 60!).

Tanken

Op Kos zijn er voldoende benzinesta-tions. De prijs ligt net wat hoger dan in Nederland. Benzine heet hier venzíni, loodvrij is amólivdi, en diesel is petrél.

Feestdagen

1 januari: nieuwjaar (protochrónia)

6 januari: Epifaniën (epiphanía)

Rozenmaandag (káthari déftera)

25 maart: nationale feestdag; Maria-boodschap (evangelismós)

Goede Vrijdag (megáli paraskévi)

Paasmaandag (páska)

1 mei: dag van de arbeid (protomáia)

15 augustus: Maria-Hemelvaart (kímissis tís theotókou)

28 oktober: nationale feestdag

24 december: kerstavond (paramóni christoujénnon), vanaf ’s middags

25 december: Kerst (christoujénna)

31 december: oudjaarsavond (vrádi tis protochrónias)

Feesten en festivals

Carnavalszondag

In 2016 op 13 maart, in 2017 op 26 februari. Carnaval wordt voornamelijk gevierd in Antimáchia, Kéfalos, Pilí en in de stad Kos. Veel kinderen en een aantal volwassenen verkleden zich, men eet gezellig met de hele familie en ’s middags wordt er gevierd met muziek en dans. Traditionele carnavalsgebruiken en -dansen zijn vooral te vinden in Antimáchia, bij het Paradosiakó Spíti-huis.

Duurzaam reizen

Eigenlijk is er geen andere manier dan het vliegtuig om naar Kos te reizen. Via de meeste luchtvaartmaatschappijen kunt u bij het boeken de CO₂-uitstoot financieel compenseren. Meer informatie hierover vindt u op www.greenseat.nl. Op Kos zelf kunt u heerlijk van uw vakantie genieten zonder het milieu te veel te belasten. Het busnetwerk is goed, en tussen de Fókaskaap in het oosten en Mastichári in het westen is ook de fiets een zeer geschikte vorm van transport, zelfs met een minder goede conditie. Een zonvakantie is even leuk zonder te karten of jetskiën en afval kunt u op steeds meer plekken scheiden.

Op Kos betekent ‘duurzaam reizen’ vooral aandacht hebben voor het lokale: eet in een traditionele taveerne in plaats van een internationale fastfoodketen, koop lokale producten en boek geen all-inclusivevakantie, maar maximaal een overnachting met ontbijt.

Zaterdag voor Pasen

In 2016 op 30 april, in 2017 op 15 april. Op de zaterdag voor Pasen gaan de meeste Grieken rond 23 uur naar de kerk. Kort voor middernacht worden alle lichten gedoofd, behalve het ‘eeuwige licht’ van een olielamp. Dan vertelt de priester het verhaal van de Opstanding en steekt men een voor een de kaarsen weer aan. De oudere kinderen steken vuurwerk af. Op paaszondag worden lammetjes en geitjes gegrild, voor zover die niet al ’s nachts in de kleioven zijn gegaard. Pasen viert men met vrienden en de vaak van heinde en ver komende familie.

Patronaatsfeesten (Panigíria)

De feestelijkheden ter ere van de naam van de beschermheiligen van de kerk beginnen al de avond ervoor, met muziek en dans op het dorpsplein. Op de feestdag zelf vindt dan een mis plaats, gevolgd door een processie.

Ágios Geórgios: 25 april 2011, 23 april 2012, 6 mei 2013: patronaatsfeest in Pilí, met paardenrennen door het dorp, wijn en regionale gerechten.

Ágios Ioánnis Theológos: 7/8 mei: patronaatsfeest in Lagoúdi. Op de avond van 7 mei is er muziek en dans, op 8 mei een mis met processie.

Ágii Apóstoli: 29/30 juni: patronaatsfeest in Antimáchia.

Agía Paraskeví: 25/26 juli: patronaatsfeest in Kéfalos.

Ágios Ioánnis: 28/29 augustus: patronaatsfeest in Kardámena en Mastichári, en in het klooster van Ágios Ioánnis Thymianós bij Kéfalos.

Génesis tís Theotókou: 7/8 september: patronaatsfeest in Kardámena.

Nationale feestdagen

Op beide dagen zijn er optochten in de hoofdsteden van de eilanden; leerlingen dragen op deze dag traditionele klederdracht of, vaker nog, hun schooluniform.

25 maart: feest ter herdenking van het officiële begin van de vrijheidsstrijd tegen de Turken in 1821.

15 augustus: Maria-Hemelvaart. De sterfdag van de moeder van Christus (Grieks kimíssis tis theotókou) wordt in heel Griekenland gevierd. Vaak begint het feest al de avond ervoor, met muziek en dans op het dorpsplein. Op Kos wordt vooral Kéfalos een bijzonder feest gevierd, waarbij iedereen uitgenodigd is voor een maaltijd van geitenvlees en rijst.

28 oktober: de ‘Ochi-dag’ herdenkt het ‘nee’ dat in 1940 het antwoord was van de Griekse staatschef op het ultimatum van Mussolini, en wat ertoe leidde dat Griekenland in de Tweede Wereldoorlog aan de kant van de geallieerden kwam te staan.

Festivals

Cultureel festival van Ippokratía: eind juli tot midden sept., in Kos-stad vinden concerten, theatervoorstellingen en folkloristische optredens plaats in het kasteel bij de haven en in het stadion.

Cultureel festival van Alassárna: juli en aug., in Kardámena worden concerten en folkloristische optredens georganiseerd, met daarnaast nog sportwedstrijden en een schaaktoernooi.

Internationaal Health Film Festival: eerste weekend van sept., in Kos-stad. Tijdens dit festival, dat in 2009 voor het eerst werd georganiseerd, worden speelfilms en documentaires van over de hele wereld getoond, allemaal met gezondheid als centrale thema. Informatie: www.healthfilmfestival.gr.

Korting: voor een extra bed op de kamer mogen hotels maximaal 20% extra vragen boven op de kamerprijs. In de bus mogen kinderen jonger dan 6 jaar gratis reizen. Scholieren en studenten betalen het volle tarief. Scholieren en studenten uit EU-landen hebben, als ze een geldige studiepas kunnen tonen, recht op gratis toegang tot alle nationale musea en opgravingen.

Geld

In Griekenland wordt sinds 2002 de euro (€) gebruikt, wat hier als ewró wordt uitgesproken. De eurocent wordt ook wel leptá genoemd. Bij de meeste banken kunt u pinnen met uw Maestro- of creditcard.

Bij restaurants, de duurdere hotels, autoverhuurbedrijven en grotere winkels kunt u met een creditcard betalen (vooral Visa en Mastercard), in taveernes en pensions meestal niet.

Gevonden voorwerpen

Er is geen centraal bureau voor gevonden voorwerpen; ze worden gewoon daar bewaard waar ze zijn verloren of vergeten.

Gezondheid

Behandeling in spoedgevallen is in de staatsziekenhuizen gratis. Na een ongeval wordt u voor kosteloos opgenomen en verzorgd in het ziekenhuis in Kos-stad en in het National Health Centre (ESY) van Kéfalos; wel moet u zelf het medisch materiaal en medicijnen betalen. Ook in andere gevallen bent u hier goedkoper uit dan bij particuliere artsen. De artsen in de ziekenhuizen spreken goed Engels.

Een consult of behandeling bij een huisarts of andere arts op Kos moet u in de regel contant betalen. Zorg ervoor dat u een in het Engels opgestelde factuur krijgt om de kosten vergoed te krijgen door uw eigen ziektekostenverzekering. De Europese Gezondheidskaart (EHIC, European Health Insurance Card, zie de achterkant van uw verzekeringspasje) wordt slechts door weinig artsen geaccepteerd. Ga daarom na of het zinvol is een aanvullende ziektekostenverzekering af te sluiten voor uw vakantie, die hulp biedt of financieel ondersteunt bij een ongeval of overlijden.

Informatie

Grieks verkeersbureau (Greek National Tourism Organisation)

Nederland: Kerkstraat 61, 1017 GC Amsterdam, tel. 020 624 87 86, fax 020 620 70 31, www.gnto.nl

Toeristenbureaus

In Kos-stad en bij de haven van Kálimnos vindt u goede toeristenbureaus. Meer kantoren of kiosken zijn er niet.

Websites

Griekse websites: .gr

www.kos.gr: officiële, maar niet erg uitgebreide website van het VVV-kantoor van de stad Kos (alleen Griekstalig).

www.kosinfo.gr: noemt zich ‘officiële website van Kos’, maar is particulier en commercieel. Het is echter wel de beste website over het eiland en biedt in ieder geval enkele actuele informatie.

www.gnto.gr: officiële website van het Griekse verkeerbureau.

http://odysseus.culture.gr: uitstekende website van het Griekse ministerie van Cultuur. Uitgebreide informatie (met foto's over musea en opgravingen, inclusief openingstijden en entreeprijzen.

www.heteilandkos.nl: no-nonsense website met toeristische informatie. Tips en informatie over de diverse bezienswaardigheden op het eiland.

www.ilovekos.nl: website met veel toeristische informatie over Kos, met links naar aanbieders van reizen, autoverhuur en vliegtickets. De site is nog in ontwikkeling.

www.griekenland.nl: website met algemene informatie en achtergronden, inclusief informatie over de belangrijkste vakantie-eilanden. Extra informatie over onroerend goed.

www.griekenland.net: website met informatie over accommodatie en reisorganisaties.

www.grieksegids.nl: algemene website over Griekenland met ook veel informatie over de Dodekanesos. Interessante informatie over echte Griekse gebruiken en tradities.

www.culture.gr: uitstekende website van het Griekse Ministerie van Cultuur. Hier vindt u uitgebreide informatie (met foto’s) over bijna alle musea en opgravingen, met openingstijden en toegangsprijzen.

www.ekathimerini.com: Engelstalig portal van een van de grootste Griekse kranten.

www.gogreece.com: algemene internetgids voor heel Griekenland. Informatie van sport tot onderwijs, van economie tot politiek.

www.gtp.gr: overzicht van de actuele veerverbindingen binnen Griekenland.

www.e-radio.gr: meer dan honderd Griekse radiozenders zijn als livestream te ontvangen, ingedeeld per rubriek en muziekrichting. Engelstalig.

www.marinetraffic.com: details over elk schip dat Kos passeert.

www.wageral.nl/oriste: gemodereerd forum waar Griekenlandgangers elkaar vragen kunnen stellen.

Kinderen

Uw reis plannen

Griekse artsen schrijven erg snel antibiotica voor. Waardeert u dit minder, neem dan uw eigen homeopatische middelen mee van huis. Zonnebrandcrème is in Griekenland duur, dus neem ook daar genoeg van mee. Omdat kleine kinderen liever op het strand in de zon spelen dan in de schaduw, is het belangrijk een zonnebrandcrème met hoge beschermingsfactor te gebruiken. Op het strand kan het zand ook erg heet worden, waardoor het dragen van schoeisel zeker wordt aangeraden. Ook een insectenwerend middel en eventueel een muskietennet zijn voor de kleintjes zeker geen overbodige luxe. Luiers en babyvoeding zijn verkrijgbaar in de beter gesorteerde supermarkten en dure apotheken.

Excursies

De meeste autoverhuurbedrijven verhuren ook autostoeltjes, maar de kwaliteit en veiligheid kan nogal verschillen. Met kinderfietsjes is het verstandig het kind eerst een paar proefrondjes te laten fietsen, om te voorkomen dat een gezellig tochtje voor de ouders en het kind al snel een drama wordt.

Een ritje in het miniatuurtreintje door Kos-stad of vandaar naar het Asklipieion is erg leuk voor kinderen. Bijzonder is een ponyrit bij Pilí of glijden van de waterglijbaan in een aquapark of waterfietsen op zee. Voor de oudere kinderen is het leuk een paar windsurflessen te volgen.

Slaaptijden

Grieken zijn erg kindvriendelijk en betrekken kinderen bij alle facetten van het leven. Ze mogen tot laat opblijven en lekker buiten rondrennen. Daarentegen slapen of rusten ze ’s middags, wanneer de zon op zijn heetst is en de UV-straling het gevaarlijkst. Dit ritme zou u tijdens vakantie ook voor de eigen kinderen moeten overnemen.

Uit eten

In hotelrestaurants staan vaak kinderstoelen klaar, in taveernes zijn ze eerder een uitzondering. Er zijn weinig restaurants met een speciaal kindermenu, maar u kunt bijna overal een halve portie kunt bestellen. Op de kaart staan meestal ook gerechten die kinderen wel lekker vinden, zoals spaghetti, patat of een frikandel. Ook heeft bijna geen enkele ober er iets tegen als de kinderen mee-eten van het bord van de ouders.

Klimaat en reisseizoen

Voor een strandvakantie zijn de maanden mei tot september het meest geschikt. Ook in oktober en november is het zeewater nog warmer dan 18 °C, maar in oktober moet u toch ook rekening houden met zes, en in november zeven, regendagen. De meeste regen valt in januari (14 regendagen). Sneeuw valt er op Kos bijna nooit.

Wie houdt van wandelen of fietsen, kan Kos het beste bezoeken in mei, wanneer de natuur in bloei staat. Tussen juni en augustus regent het eigenlijk nooit, en ligt de temperatuur ook het hoogst: gemiddeld tussen 30 en 33 °C – ’s middags kan de temperatuur zelfs oplopen tot 38 °C. ’s Nachts zakt dan de temperatuur tussen juni en september naar een gemiddelde van 19 tot 22 °C. Tussen december en maart is de minimumtemperatuur 7 tot 9 °C.

In de winter kunt u het best in de stad onderdak zoeken en van lange strandwandelingen en de warme winterzon genieten.

Veiligheid en noodgevallen

Het misdaadcijfer in Griekenland behoort, ondanks de door de economische crisis veroorzaakte toenemende armoede, tot de laagste in heel Europa. Ook op Kos hoeft u zich geen zorgen te maken dat u wordt overvallen of dat er in uw hotelkamer wordt ingebroken. Wel komen er steeds meer zakkenrollers, en er zijn toeristen door voorbijrijdende motor- en brommerrijders beroofd. Vooral in het openbaar vervoer en in grote menigten moet u opletten.

Belangrijke telefoonnummers en contactgegevens

Ambulance, politie en brandweer: tel. 112; gratis nummer, het meldkamerpersoneel spreekt over het algemeen prima Engels.

Autopech: tel. 10444.

ANWB alarmcentrale: tel. +31 88 269 28 88, steunpunt Athene, Leoforos Eleftero Venizelou 59-61, 17123 Nea Smyrny, Athene.

Nederlandse ambassade: tel. 21 07 25 49 00, Leoforos Vassileos Konstantinou 5-7, 10674 Athene, griekenland.nlambassade.org, ath@minbuza.nl, ma.-vr. 9-17 uur, consulaire afdeling ma.-vr. 9-12, ma., di., do. en vr. 14-15 uur.

Openingstijden

Banken: ma.-do. 8-14, vr. 8-13.30 uur.

Postkantoren: ma.-vr. 7.30-15 uur.

Winkels: ma.-za. 9-14.30, di., do., vr. ook 17-20.30 uur.

Supermarkten: ma.-vr. 8-22, za. 8-16 uur.

Souvenirwinkels: dag. ca. 10-23 uur.

Roken

In kantoren en winkels, in bussen en taxi’s en ook in openbare ruimten in hotels en binnen in cafés, clubs en taveernes is roken verboden en moet u de straat op om een sigaret op te kunnen steken. Op de boot mag u ook alleen op het dek roken. Sigaretten en tabak zijn ondanks de aanzienlijke accijnsstijging als gevolg van het dreigende bankroet nog steeds iets goedkoper dan in Nederland.

Sport en activiteiten

Banana & Co.

Erg geliefd aan het strand is de bananenboot: zes tot tien personen worden op een opblaasboot in de vorm van een banaan door een speedboot voortgetrokken – daarbij wordt geprobeerd om door bochtjes te maken en over de golven te varen zo veel mogelijk mensen af te werpen.

Er zijn ook ringo’s, een soort donut waar u alleen in kunt zitten, die in groepjes van vier tot zes over het water worden getrokken. Op veel stranden kunt u waterski’s of een jetski huren (ca. € 25-30 per 12 min.). Wie het rustiger aan wil doen, kan kiezen voor de pedalos (waterfiets) (ca. € 6-10 per uur).

Duiken

Duiken met luchtflessen (scuba diving) is in de wateren rond Kos op slechts een paar plaatsen en alleen onder begeleiding van een gelicentieerde duikinstructeur toegestaan. Hiermee wil men de archeologische schatten die nog voor de kust op de zeebodem liggen, beschermen. Goed uitgeruste boten, die duiktochten en -cursussen aanbieden, liggen ’s avonds in de haven van Kos-stad en in de haven van Kardámena. Snorkelen is overal toegestaan. Vissen die langer zijn dan 25 cm mogen met de harpoen worden gevangen.

Fietsen

In de omgeving van Kos-stad zijn er veel fietspaden die de diverse stranden met elkaar verbinden. Grote delen van het eiland zijn vlak en het is dus ook voor niet-sportievelingen prima mogelijk om vanaf de accommodatie aan zee naar de dorpjes in het binnenland te fietsen. Op het eiland is ook voldoende ruimte voor mountainbikers, hoewel de excursies niet echt spannend zijn.

Fietsen zijn te huur in de grotere vakantieresorts en bij een aantal strandhotels. Prijzen beginnen vanaf € 3 per dag (mountainbikes vanaf € 5 per dag).

Georganiseerde excursies

Reisbureaus en reisleiders bieden diverse excursies aan op en rond het eiland. Een dagtocht waarbij u om het eiland heen vaart, kost afhankelijk van de aanbieder inclusief een lunch ongeveer € 28, een dagexcursie naar Bodrum in Turkije, afhankelijk van het seizoen, ongeveer € 15-30, een dagexcursie naar het naburige eiland Níssyros ongeveer € 25 (vanaf Kardámena € 20). Om op het water de zon onder te zien gaan bij Ziá betaalt u ongeveer € 10.

Karten

Er zijn drie kartbanen op het eiland: bij Psalídi, bij Kardámena en tussen Marmári en Mastichári. De banen zijn geopend van vroeg in de ochtend tot laat in de avond. Niet-rijdende bezoekers kunnen op het terras van de erbij horende bar kijken naar de race en genieten van een drankje.

Paardrijden

Verschillende bedrijven, met name tussen Marmári en Tigáki, bieden strandritten en korte buitenritten in de omgeving aan, ook voor mensen zonder rijervaring. Vaak hoort er een kleine snackbar bij het paardrijbedrijf, waar bezoekers met kinderen, ook als ze niet willen rijden, welkom zijn.

Parasailing

Wie graag een keer hangend aan een parachute op 10 tot 30 m hoogte over het water scheert, kan dat op diverse stranden doen. De prijs is wel behoorlijk hoog: per persoon betaalt u ongeveer € 40, voor een tandemvlucht zo'n € 50.

Schilderworkshops

Wie zin heeft om zijn schilderkunsten tijdens de vakantie nog verder te ontwikkelen, kan bij een Oostenrijkse schilderes in het dorpje Pilí (zie blz. 72) workshops volgen. De cursussen zijn op korte termijn te boeken en er is geen minimaal aantal deelnemers.

Wandelen

Voor sportieve wandelaars zijn er in Griekenland wel interessantere eilanden dan Kos. Hier gaat u eerder kuieren. Een uitgestrekt wandelgebied is het schiereiland Kéfalos, waar u ook een dagexcursie naar Kaap Kríkello, op het zuidwestelijkste puntje van het eiland, kunt ondernemen. Goede schoenen met stroeve zolen en een hoed tegen de zon zijn bij het wandelen op Kos zeker geen overbodige luxe. Draag een lange broek om krassen van doornige struiken en beten van – zelden voorkomende – slangen te voorkomen.

Er zijn geen gemarkeerde wandelroutes en goede wandelkaarten, maar doordat het eiland zelf vrij overzichtelijk is, is verdwalen bijna onmogelijk.

Wellness

Ook Griekse hotels hebben zich op de lucratieve wellnessmarkt gestort. Wie luxe en wellness wil combineren, kan het ThalassoSpa-Center Elixir in het Grecotel Kos Imperial Thalasso bezoeken, tussen Psalídi en Ágios Fókas. Hier kunt u genieten van een thalassobad met zeewater, stoomcabines, sauna, bubbelbad, massages, shiatsu en aromatherapie (tel. 22 42 05 80 00, dag. 9-20 uur, www.grecotel.com).

Een ander goed wellnesscentrum bevindt zich in het Neptune Resort aan het strand 5 km ten oosten van Mastichári. Hier vindt u een fitnesszaal, whirlpool, klein zwembad, sauna, stoombad, massage en thalassobehandelingen (tel. 22 42 04 14 80, www.neptune.gr).

Windsurfen

De wind waait op Kos tussen april en oktober met een kracht van gemiddeld 4 Beaufort, voor 90% vanuit het noordwesten. De meest constante weersomstandigheden vindt u hier tussen eind juni en eind augustus. Langs de gehele noordkust waait de Meltémi schuin landinwaarts, aan de oostkust ongeveer parallel aan de kustlijn. De meest geliefde surfgebieden liggen bij de stranden van Mastichári, Marmári en Tigáki, waar zich ook diverse surfcentra en een goede surfschool bevinden (basiscursus van zes uur inclusief examenkosten ca. € 170).

De Bocht van Kéfalos is erg geliefd bij ervaren surfers. De wind waait hier schuin zeewaarts. In vergelijking met de andere surflocaties waait de wind hier, door de lokale thermiek, altijd 2-3 Beaufort sterker. Langs de kust, op 25-50 m van het strand, is de wind even erg variabel, om iets verderop weer aan te trekken en constant te worden.

De echte specialisten kunnen hun hart ophalen langs de westkust, bij Ágios Theológos. Als de krachtige Meltémiwind 2 of 3 dagen goed heeft gewaaid, worden de golven hier 2 tot 3 m hoog. Langs de kust moet u wel op de in het water liggende rotsen en de lichte stroming letten. Bij golven van 3 tot 4 m hoogte is het alleen veilig voor de echte ervaren surfers; het is dan beter om op veilige afstand vanaf het strand of een van de taveernes op de kust hun kunstjes te bewonderen.

Zeilen

Mogelijkheden om op een jol of catamaran te zeilen zijn er in de watersportcentra bij Marmári (een basiscursus jolzeilen kost € 191, catamaranzeilen € 171, incl. examen). De huur van een catamaran ligt rond de € 21 per uur of € 155 voor 10 uur.

Een modern charterbedrijf en reparatiewerf vindt u bij Kavas Yachting in de nieuwe marina aan de oostelijke stadrand van Kos, een van de best uitgeruste in heel Griekenland. Informatie en reserveringen via het hoofdkantoor in Athene: Odós Korítsas 20-22, Kalamáki/Athene, tel. 21 09 84 99 61, fax 21 09 81 72 48, www.kavas.com.

Zwemmen

Reddingszwemmers zijn er alleen op de zeer drukbezochte stranden. Ligstoelen en parasols zijn te huur op de stranden bij hotels, cafés en beach bars (parasol plus twee ligstoelen € 5-7 per dag). De beste stranden zijn die bij Ágios Fókas, Kéfalos, Tigáki, Marmári en Mastichári. Het zandstrand langs de noordkust in het westen van het eiland – waar regelmatig spullen aanspoelen – is volledig onbebouwd. Slechts een paar taveernes en strandbars staan langs het zeer schone, 16 km lange strand tussen Paradise Beach en Golden Beach in het oosten. Langs de westkust van het eiland zijn slechts een paar korte strandjes te vinden, waar het vaak hard waait. Kwallen komen zo nu en dan voor. Let in het water op zee-egels: draag waterschoenen als u het water in gaat.

Telefoon

Het goedkoopste kunt u bellen met een telefoonkaart, verkrijgbaar bij alle kiosken, in veel supermarkten en bij de COSMOTE-kantoren.

Bellen naar het buitenland: Nederland 0031 en België 0032, daarna het tiencijferige telefoonnummer zonder de nul.

Alle telefoonnummers, met uitzondering van alarmnummers, hebben tien cijfers. Netnummers kent men hier niet. Naar Griekenland belt u altijd eerst 0030 plus het tiencijferige telefoonnummer.

Mobiele telefoons kunnen overal worden gebruikt. Uw eigen provider stuurt u bij aankomst in Griekenland per sms informatie over de tarieven voor bellen, sms’en en het gebruik van internet op uw mobiel. Wilt u veel bellen, dan is het goedkoper om een Griekse simkaart te kopen voor ongeveer € 5 (neem een identiteitsbewijs mee; de winkelier is verplicht dit te controleren).

Toiletten

Behalve in hotels, appartementcomplexen en goede restaurants laat de staat van de toiletten nogal te wensen over. Het is overal gebruikelijk om het toiletpapier niet door te spoelen maar in de daarvoor bestemde vuilnisbak te gooien. In sommige luxe hotels is het rioolsysteem zo aangepast dat u wel gewoon toiletpapier kunt doorspoelen.

Onderweg op Kos

In de zomer speelt het leven rond de Middellandse Zee en natuurlijk ook op Kos zich af op het strand. En strand heeft dit eiland genoeg; meer dan 70 km aan zand- en kiezelstrand ligt te wachten op toeristen, zoals hier in Tigáki.

Kos-stad en omgeving

Kos-stad K 1

Kos is een charmante, kleine stad met zo’n 18.000 inwoners, die gemakkelijk te voet te ontdekken is. Een goed eerste overzicht krijgt u vanaf de muren van de Nerátziaburcht bij de Mandrákihaven: van bovenaf gezien ligt Kos als stad in de groene oase tussen de Egeïsche Zee en deels beboste berghellingen, die geleidelijk omhooglopen naar de hoge bergkammen van het Díkeosmassief. In de oude stad prikken minaretten en de met blauwe koepels gesierde torens van de Agía Paraskevíkerk de lucht in, terwijl de oeverpromenade bij de historische Mandrákihaven wordt omzoomd door schaduwrijke bomen. In de voormalige slotgracht groeien nu palmbomen langs een bochtige weg.

De Mandrákihaven is met zijn vele straatcafés en restaurants, en ook de armada aan excursieboten die in het water liggen te dobberen, het toeristische hart van de stad. Naar het westen toe liggen de stranden van de wijken Kritiká en Lambí, met drukke discotheken en nachtclubs, ten oosten van de burcht vindt u voorbij het stadsstrand de moderne marina en iets verderop het strand van Psalídi.

Tussen de Mandrákihaven en de noordelijke stadrand met zijn archeologische opgravingen ligt de oude stad, met nauwe, meestal autovrije straatjes. Een groot deel van de historische gebouwen uit de tijd van de ridders en de Turken werd bij een zware aardbeving op 23 april 1933 verwoest. Hierbij kwamen ook 170 mensen om het leven. Toch voelt het oude centrum gezellig en authentiek aan.

Albergo Gelsomino 1

Odós Vassiléos Georgíou B’ 1, niet toegankelijk voor bezichtiging

Het gebouw naast de laatste halte van de stadsbus zou ook in Disneyland kunnen staan. De Italianen bouwden het in 1929, als eerste hotel in de stad. Het is echter lang niet het enige gebouw in de stad in deze Italiaanse koloniale stijl. De bouwstijl was bedoeld om herinneringen aan de kruisridders op te roepen, van wie een groot deel Italiaans was. De Italianen wilden het laten voordoen dat hun aanwezigheid op Kos en de eilanden van de Dodekanesos een voortzetting was van de heerschappij van de ridders. De bouwstijl wordt daarom ook wel architettura crociata genoemd, oftewel ‘kruisridderarchitectuur’.

Paleis van Justitie 2

Tussen de promenade en de Hippocrates-plataan

Het in 1928 door de Italiaanse fascisten gebouwde Palazzo di Giustizia wordt nog steeds gebruikt als politiebureau en gerechtsgebouw. Ook als buitenlander kunt u rechtszittingen bijwonen: de deuren van de rechtszaal staan altijd open als er rechtszaken gaande zijn en in de hal staan de stoelen en tafels van het voor iedereen toegankelijk Kafenío (zie blz. 45). Boven de deur naar het koffiehuis en de rechtszaal is te lezen: ‘Legum Omnes Servi Sumus’ (‘Wij zijn allemaal dienaars van de wet’). Op de buitenmuur van het restaurant tegenover het Kafenío herinnert een gedenktsteen aan drie vrijheidsstrijders van Kos, die hier in 1944 door de Duitse bezetters werden gefusilleerd.

Castello Nerátzia 3 1

Hippocrates-plataan 4

Platía Platanoú, gratis toegang

Volgens de legende zou de beroemde arts Hippocrates persoonlijk de grote plataan hebben geplant die nu het plein siert tussen de Nerátziaburcht en de Hadji Hassanmoskee. De boom zou dan meer dan 2400 jaar oud zijn. Dat het echt een methusalem onder de bomen op het eiland is, is goed te zien: de stam is volledig uitgehold. De takken worden al meer dan 150 jaar ondersteund met ijzeren staven en marmeren zuilen, maar zijn elke zomer dicht bedekt met bladeren. De echte leeftijd van de plataan is moeilijk in te schatten, omdat er geen jaarringen meer te zien zijn. Biologen schatten dat hij minstens 200 jaar oud is.

1Pure romantiek – de johannieterburcht van Nerátzia

Kaart:
Stadsplattegrond: blz. 36

De oude burcht van de kruisridders aan de haven in Kos-stad wordt aan drie zijden omgeven door water. Binnen is het gebouw grotendeels vervallen. De natuur verovert het gebied langzaam maar zeker weer terug: tegen de muren groeien kleurige klimplanten, de kanonskogels liggen tussen de wilde bloemen. En boven de kantelen steken de masten uit van veerboten en zeiljachten.

De geschiedenis in het kort

De kleine Mandrákihaven was in de oudheid en Byzantijnse tijd een oorlogs- en handelshaven. Hier lagen ook de galeischepen van de johannieterridders. Om de schepen te beschermen bouwden ze op de fundamenten van een ouder vestingscomplex in twee fasen een grote burcht, die tegenwoordig het Castello Nerátzia 3 wordt genoemd. Direct na hun komst aan het begin van de 14e eeuw werd de huidige ‘binnenvesting’ opgetrokken. Toen de dreiging van het Osmaanse Rijk toenam, werd aan het eind van de 15e eeuw de buitenste ringmuur toegevoegd. Deze was in 1514 klaar, maar al in 1523 moesten de ridders de burcht verlaten, na hun nederlaag tegen de Osmanen op Rhodos. De Turken gebruikten het tot 1908 als kazerne. In de Tweede Wereldoorlog waren er Duitse soldaten in het kasteel gestationeerd. In 1967 filmde de Duitse filmmaker Werner Herzog in de vesting het grootste deel van zijn eerste speelfilm Lebenszeichen (‘Signs of Life’), die zich afspeelt in de oorlog.

Eerste indruk

U kunt de burcht, ook ‘Nerátzia’ genoemd, betreden via een brug, die een door de Italianen aangelegde laan met palmbomen overspant. In de tijd van de Turken was dit nog een slotgracht, die de burcht scheidde van de stad. Het binnenste deel van de vesting lijkt nu eerder een verwilderde museumtuin. In het voorjaar is de bodem bedekt met rode papaver, in mei en juni kruipen bloeiende kappertjes tegen de muren omhoog. De hele zomer door is het hier een kleurige bloemzee van bougainville en geraniums. Een paar palm- en pijnbomen zorgen voor wat schaduw.

U kunt het hele kasteel bekijken. Dit is typisch Grieks: iedereen is verantwoordelijk voor zichzelf, mag zijn eigen fouten maken. U kunt bijvoorbeeld omhoog klimmen om door de schietgaten tussen de kantelen door van een nog mooier uitzicht te genieten. Vanaf hier kijkt u uit over de hele stad en de stranden tot aan het Díkeosgebergte, over het eilandje Psérimos naar Kálymnos en zelfs naar de enorme hotels en vakantiecomplexen bij Bodrum op de Klein-Aziatische kust. Ook die zeggen iets over de Griekse mentaliteit. Terwijl in Turkije grote projectontwikkelaars het landschap volbouwen, mag op Kos iedereen zelf een klein gebouw neerzetten...

Stemmen uit het verleden

Overal staan en liggen stukken pilaren uit de oudheid, tussen brokstukken van middeleeuwse muren; vooral met stenen bloemenslingers en stierenkoppen versierde altaren uit de hellenistische tijd zijn hier veel te vinden. Wapens van de grootmeester van de Orde van het Gulden Vlies, in wiens tijd aan de burcht werd gewerkt, zijn in de muren verwerkt, evenals in pilaren en zuiltjes, kapitelen en brugdelen van de stenen dakbalken van antieke gebouwen. Zelfs reliëfplaten, die ooit de sarcofagen van de doden sierden, worden nu als decoratieve elementen gebruikt.

Wie goed kijkt, herkent ook aan de binnenkant van de burchtmuur elementen die kunnen stammen uit de tijd van de Osmanen. In de zuidmuur is het in moderne Arabische schrift geschreven getal (45) te lezen, u ziet verscheidene keren het driehoekige oog, dat het kwaad moest afweren.

Informatie

Castello Nerátzia 3: toegankelijk bij de Hippocrates-plataan, mei-okt., ma. 13.30-20, di.-zo. 8-20, verder di.-zo. 8.30-14.30 uur, toegang € 3.

Picknicken in het kasteel

Niemand heeft er iets op tegen als bezoekers een kleine picknick meenemen naar de burcht, en dan onder een pijnboom of op een van de bankjes met uitzicht en de bastions van de heerlijkheden zitten te genieten. Neem wel water mee en houd er rekening mee dat er in de burcht geen café van welke aard ook is. De toiletten bevinden zich bij de kassa.

Andere kastelen

De kruisridders bouwden nog drie kastelen op Kos: de burchten van Paléo Pilí (zie blz. 67), Antimáchia (zie blz. 78) en Kéfalos (zie blz. 87). Ook werden er kastelen gebouwd op de buureilanden Níssyros, Kálymnos en Léros, evenals in het nu Turkse Bodrum – en natuurlijk op Rhodos. Op Pátmos was een klein garnizoen gestationeerd, voor de rest was het eiland in handen van het Johannesklooster.

Hadji Hassanmoskee/ Loggiamoskee 5

Bij de Hippocrates-plataan, niet te bezichtigen

Als islamitisch gebedshuis is de in 1876 gebouwde moskee alleen te herkennen aan de hoge minaret. Verder lijkt het met de open gangen eerder op een Noord-Italiaanse loggia. Voor de bouw werden veel stenen uit het antieke Asklipieion hergebruikt. Tegenwoordig bevinden zich op de benedenverdieping diverse souvenirwinkels.

Mandrákihaven 6

De haven, waar al in vroeger tijden de schepen van de kruisridders lagen, wordt nu nog gebruikt door jachten, kleine vissersboten en excursieboten; de promenade is de flaneermijl van de stad. De naam van de haven betekent ‘schaapskooi’. Net zoals in een schaapskooi de schapen dicht tegen elkaar aan staan en liggen, zo liggen in de haven ook de boten zij aan zij in het spiegelende water te dobberen, wachtend tot ze weer uit kunnen varen.

Agorá 7

In het centrum, di.-zo. 8.30-15 uur, gratis toegankelijk

De zware aardbeving op 23 april 1933 bleek voor de Italiaanse archeologen op het eiland een buitenkans. De gebouwen in het middeleeuwse centrum van de stad raakten in slechts 27 seconden zo ernstig beschadigd dat de autoriteiten besloten dat ze moesten worden afgebroken. Hierdoor kwam het middelpunt van de oude stad weer tevoorschijn: het agorá.

Agorá betekent ook nu nog in het Grieks ‘markt’ of ‘markthal’. In de oudheid was de agorá echter nog veel meer: het was het middelpunt van het sociale en openbare leven in een stad, forum voor filosofen en politici, zetel van belangrijke instanties en de plek waar tempels en heiligdommen stonden. Op het agorá van Kos werden onder andere de godin van de liefde Afrodite en de mythische held Herakles (in het Romeins Hercules) vereerd. Een 150 m lange en 28 m brede hal bood de bezoekers van de markt bescherming tegen de zon en de regen; onder het dak waren winkeltjes en cafés te vinden.

De resten van deze gebouwen werden door de archeologen blootgelegd, evenals de muren van een vroegchristelijke basiliek uit de 5e eeuw en het fundament van een latere, middeleeuwse wachttoren. Met behulp van informatieborden (in het Engels) en reconstructietekeningen krijgt u een goed beeld van hoe de huidige ruïnes er in de oudheid uitzagen.

Archeologisch museum 8

Platía Eleftherías, wegens renovatie waarschijnlijk tot 2016 gesloten

In vier zalen en een binnenplaats wordt al sinds 1936 een deel van de objecten tentoongesteld die door de Italiaanse archeologen op Kos zijn gevonden (een collectie prachtige vloermozaïeken werd ondergebracht in het paleis van de grootmeester van Rhodos). Slechts één mozaïek bleef op Kos en is nu op de binnenplaats van het museum te vinden. Op het mozaïek is de aankomst van Asklipios op het eiland te zien. De bebaarde god van de geneeskunde stapt net uit een eenvoudige roeiboot. Een voorbijlopende eilandbewoner steekt zijn hand op als begroeting, en Hippocrates zit te wachten voor een deels uitgehouwen rots.

Het brugdeel van een tweede mozaïek uit het Casa Romana hangt tegen de noordwand van het atrium. Hierop ziet u prachtig gemaakte vissen. Een aantal Romeinse beelden, die oorspronkelijk in het Odeon werd gevonden, stelt Artemis, de godin van de jacht, Asklipios en zijn dochter Hygeia voor. Als voorbeeld van de late periode uit de Romeinse beeldhouwkunst is een groep figuren linksvoor op het binnenplein geplaatst: een dronken Dionysos, de god van het theater en de wijn, leunt met een lege beker in de hand tegen een van de naakte saters in zijn grote gevolg en tegen een wijnstok, waarop de herdersgod Pan, met gespleten hoeven en hoorns, fluit zit te spelen. Aan de voeten van Dionysos liefkoost een kleine Eros een wild dier.

Als u met de klok mee door het museum loopt, komt u hierna in de grote westzaal. De meeste beelden die hier staan, komen uit het oude Odeon. Van bijzonder cultuurhistorische waarde zijn de vijf hellenistische vrouwenbeelden. De dames dragen de in de oudheid beroemde ‘zijden gewaden van Kos’ (coae vestes): flinterdunne zijden stoffen die de lichaamsvorm amper verhulden. In de ronde aanbouw van de zaal, waar hij extra opvalt, staat een beeld van Hippocrates. In tegenstelling tot de meeste andere beelden in het museum straalt de figuur een serene plechtigheid uit; het beeld wordt beschouwd als een hellenistische kopie van een antiek werk uit de 4e eeuw v.Chr.

De hellenistische beelden in de hierna volgende noordzaal stellen onder andere de godin Demeter, haar dochter Korè (Persephone), de liefdesgodin Afrodite, de lotsgodin Tyche en diverse nimfen voor. Het in een glazen vitrine opgestelde beeld van de godin Athene valt op door het donkere marmer waarvan het is gemaakt. Ook dit wordt gezien als een kopie van een klassiek beeld uit de 4e eeuw v.Chr. Interessant is ook een groep figuren met een jongeling die een ander op de rug draagt. Blijkbaar hebben de twee een uit de oude literatuur bekend spel gespeeld, waarbij aan het eind de verliezer de winnaar moet ronddragen.

De interpretatie van twee beelden van Artemis van Efeze uit de Romeinse tijd in de laatste museumzaal is omstreden. De diverse ronde objecten die tussen haar taille en hals te zien zijn, hebben de godin de bijnaam ‘de veelborstige’ opgeleverd. Archeologen interpreteren ze nu echter als stierenballen. In het beroemde heiligdom in Efeze werden aan Artemis stieren geofferd, waarvan de testikels dan als symbool van vruchtbaarheid aan het beeld van de godin werden bevestigd.

Een andere plastiek toont een naakte oude man, die met geboeide handen aan een boom hangt. Dit is Marsyas, een sater uit het gevolg van de god Dionysos. Hij daagde de god van de schoonheid en het licht, Apollo, met zijn fluit uit tot een muzikaal duel. Natuurlijk won de toornige Apollo met zijn prachtige lierspel. Als prijs eiste hij dat de lasteraar werd gedood. Hangend aan de boom werd de arme Marsyas levend gevild.

Defterdarmoskee 9

Platía Eleftherías

De in 1725 gebouwde moskee is eigendom van de islamitische gemeente van Kos, maar wordt niet meer als gebedshuis gebruikt. Het café dat er nu in is gehuisvest, mag echter geen alcohol schenken.

Agía Paraskevíkerk 10

Platía Agías Paraskevís, dag. 7-13 en 17-20 uur

De in 1932/1933 op een plateau boven de markthal gebouwde kerk werd in 1984/1989 binnen volledig in de traditionele Byzantijnse stijl beschilderd. Door kaarswalmen en ook waterschade zijn de schilderingen echter zwaar beschadigd; hierom is besloten dat buiten de kerkdiensten in de kerk geen kaarsen mogen worden aangestoken.

Alexanderaltaar 11

Odós Tsaldári/hoek Odós El.

Venizélou

Dit kleine gedenkteken in de vorm van een altaar, bekroond met een baldakijn, is een voorbeeld van een antiek, maar toch ook modern politiek programma. Op vier tabletten is een gedeelte uit een rede van Alexander de Grote te lezen: in het Griekse origineel en ook in een Engelse, Duitse en Franse vertaling. De Macedonische koning, die in 334 v.Chr. optrok naar Azië en Egypte, en zelfs tot in India wist te komen en daarbij een echt wereldrijk creëerde, legt daarin zijn motieven uit.

Hij wilde met zijn krijgstocht vrede op aarde scheppen en roept in zijn rede al zijn onderdanen op om in harmonie met elkaar samen te leven, ongeacht huidskleur of afkomst. Dit principe van de multiculturele samenleving mislukte echter jammerlijk; na zijn voortijdige dood in het jaar 322 v.Chr. deelden zijn generaals na een bloedige onderlinge strijd het door Alexander gecreëerde rijk op.

Het Romeinse Kos 12-21 2

2Antiquiteiten aan de rand van de stad – het Romeinse Kos

Kaart:
Stadsplattegrond: blz. 36, Oriëntatiekaartje: blz. 44

In het centrum van Kos staan en liggen de resten van bouwwerken uit een periode die meer dan 2000 jaar beslaat gebroederlijk naast en door elkaar. Een aantal van de bekendste en beroemdste plekken, zoals het Odeon, de thermen en de Romeinse villa Casa Romana liggen daarnaast ook prachtig in het groen. Vanaf de top van het Odeon hebt u een mooi uitzicht op grazende geiten en koeien. Direct ernaast vertellen mozaïeken de verhalen uit de antieke mythologie.

Rijkdom in de oudheid

Hoe de welgestelde Romeinen in het oude Kos leefden, is erg goed te zien in het Casa Romana 12. Italiaanse archeologen ontdekten dit ‘Romeinse huis’ in 1934, en waren tot 1940 bezig met de reconstructie en het overdekken van het complex. Aan het begin van de 21e eeuw werd het met behulp van ongeveer 1,5 miljoen euro aan EU-subsidies nogmaals uitgebreid gerestaureerd. Ook wie weinig afweet van de oude Romeinen kan hier nu zien en ervaren hoe luxe en pompeus het leven was van rijke Romeinen die in deze Griekse provincie woonden.

De talrijke, met muurschilderingen versierde of met marmer beklede kamers in het deels twee verdiepingen tellende gebouw liggen rondom drie binnenplaatsen. Onder de eerste binnenplaats, direct tegenover de ingang, lag een regenput, met op de bodem daarvan een mozaïek dat een panter of luipaard en een leeuw toont, die net een antilope hebben gedood.

Links voert een gang naar het grootste binnenhof. Dit wordt omgeven door een twee verdiepingen tellende zuilengang in Ionische stijl en een verdieping tellende Korintische zuilengang. Op de benedenverdieping ligt in de middelste kamer links een prachtig dolfijnenmozaïek. In de noordwestelijke hoek van de binnenplaats is een mozaïek te bewonderen van een springende tijger. Ernaast leidt een trap naar de galerij op de bovenverdieping.

De derde binnenplaats en de eetzaal van het huis, het triclinium, zijn prachtig versierd met marmer en mozaïeken. U ziet hier twee panters, dolfijnen en verschillende vissen, maar ook fabelachtige zeedieren.

Wellness in vroeger tijden

Bij elke Romeinse stad hoort een badhuis. Vrije Romeinse burgers bezochten deze niet alleen om zich te wassen, maar brachten er veel tijd door met spelletjes, massages, badgangen in baden van diverse temperaturen en het luisteren naar voordrachten en muziek. Het centrale badhuis 13 van Kos ligt direct bij het Casa Romana. Van het gebouw zijn vooral de vele lage bakstenen pijlers bewaard gebleven waarop de vloer van de warmwaterbaden rustten. De pijlers van dit hypocaustum, zoals de ondergrondse verwarmingsruimte werd genoemd, stonden op een ondergrond van baksteen die glooiend afliep naar een ovenruimte. In deze ruimte hielden slaven een op hout en houtskool gestookte oven brandend. De hete rook werd via een schoorsteenachtige afzuigingsinstallatie door de holle ruimte tussen de pijlers en vaak ook nog door buizen in de wand geleid. Op deze manier bleef het badhuis altijd op temperatuur.

Amusement

Ook een theater mocht natuurlijk in geen enkele Grieks-Romeinse stad ontbreken. In Kos hebben archeologen tot op heden alleen de kleine vorm ervan, het Odeon 14, blootgelegd. Een mooie laan met cipressen voert naar het Romeinse bouwwerk uit de 2e eeuw, dat plaats bood aan 750 bezoekers en onlangs uitgebreid is gerestaureerd. Vanaf de bovenste van de veertien stenen, deels weer met marmer bedekte, zitrijen hebt u een mooi uitzicht op de omgeving. In de gewelven onder de rangen, die in de oudheid deels door winkels werden gebruikt, met de uitgang naar de straat gericht, weerklinkt nu sfeervolle muziek, die bezoekers langs een expositie leidt met als thema ‘Theater in de oudheid’. Er is ook een filmvoorstelling over het gebouw en de geschiedenis.

Overigens: in de zomer vinden in het 750 zitplaatsen tellende Odeon vaak ook concerten of folkloristische festivals plaats – een overgetelijk spektakel!

De post en oude mythen

Het grootste en interessantste opgravingsgebied van de stad ligt tussen het Casa Romana en het Odeon, in het zuiden van de stad langs de stadskant van de smalle, maar drukke straat Grigóriou E’. Dit gebied wordt heel eenvoudig de westelijke opgravingen 15 genoemd. Langs de oostelijke zijde in de buurt van het Casa Romana zijn onder een afdak vier Romeinse vloermozaïeken te zien.

Op een van de mozaïeken ziet u vechtende gladiatoren, die zo beroemd waren dat ook hun naam wordt genoemd: het zijn Aigialos, Zephyros en Ylas. Gladiatoren als zij waren soms beroepsvechters, maar nog vaker krijgsgevangenen, slaven of criminelen die het geluk hadden tot de arena te worden veroordeeld. Er werd gevochten op leven of dood; gewonde strijders konden om genade vragen, maar hadden daar geen recht op. De gladiatoren rechts, Zephyros en Ylas, laten ook zien dat men de meest uiteenlopende wapens kon gebruiken: Zephyros vecht halfnaakt met een drietand en kort zwaard, terwijl de alleen met een kort zwaard bewapende Ylas een harnas, helm en schild draagt.

Het tweede mozaïek toont een jager die met zijn speer een everzwijn doodt, het derde een ruiter tussen twee bomen. Onder een afzonderlijk afdak is op een vierde mozaïek de ontvoering van de Foenicische koningsdochter Europa door haar vader Zeus te zien, die zich in een stier heeft veranderd om haar vertrouwen te winnen. Een jongen met een fakkel, waarschijnlijk een Eros, leidt de stier, en een dolfijn begeleidt het paar naar de zuidkust van Kreta, waar Zeus met Europa de mythische koning Minos zal verwekken; de eerste bij naam bekende Europeaan uit de wereldgeschiedenis.

Tegenover dit mozaïek is, ook onder een afdak, nog een unieke Romeinse wandschildering te zien: een antieke postbode. De drie nog leesbare letters EXW zijn onderdeel van een inscriptie: ‘Ik bezorg binnen twaalf uur’.

Imposante bouwwerken

Vanaf de mozaïeken voert een oorspronkelijk door zuilengangen omzoomde antieke straat, de Decumanus 16, naar het westen. Hier komt hij uit op een dwarsstraat, de Via Cardo 17, waar in het plaveisel nog karresporen te zien zijn. Links van deze straat stond het westelijke badhuis 18, waarvan nog vrij hoge muurresten en een gewelfboog te zien zijn. In vroegchristelijke tijden bouwde men op de resten van dit gebouw een basiliek, waarvan het doopbekken behouden is gebleven. Ten westen van de thermen lag een langgerekte zuilengalerij 19. Van de 81 zuilen die hier ooit stonden, hebben archeologen er 17 weer opgebouwd. De galerij was onderdeel van een palaestra, een tuin waar atleten konden sporten.