Welkom

Witamy

Ter oriëntatie

Kennismaking, Krakau in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Praktische informatie

De 15 hoogtepunten

1
Het mooiste plein van Polen – Rynek Główny
Een internationaal team van architecten riep het plein uit tot ‘Mooiste plein ter wereld’ – alle straten van de Oude Stad komen hier samen.

2
Veit Stoß en de torenblazers – de Mariakerk
In alle opzichten buitengewoon: overdadig veel goud, een hoogaltaar met levensechte beelden en uur na uur trompetgeschal vanaf de toren.

3
Dwars door de Oude Stad – de Koningsweg
Langs deze weg betraden de oude koningen de stad – vanaf het Matejkoplein via de Florianus- en Burchtsteeg op weg naar de Wawel.

4
Monumentaal en geheimzinnig – Wawelburcht en Wawelkathedraal
Hoog boven de Wisła troont het nationale heiligdom van Polen.

5
Kloosters, tuinen en paleizen – de Kanunnikensteeg
Stijlvol genieten van de rust in de schilderachtigste straatjes van Krakau.

6
Een van de oudste universiteiten – het Collegium Maius
Een uitstapje naar de tijd dat Copernicus hier college liep.

7
Van Da Vinci tot Rembrandt – het Czartoryskimuseum
Hoogwaardige kunst, door de rijkste Poolse edelen bijeengebracht.

8
Kunstenaarsbars en keldercafés – de ‘onderwereld’ van Krakau
In de oude kelders, voorheen ontmoetingspunt voor artiesten, treft u tegenwoordig vooral levensgenieters en alternatievelingen.

9
Dromen en flaneren – Planty, groene gordel om het stadshart
Ontspanning voor lichaam en geest: zonder haast slentert u onder de oude bomen, met op de achtergrond het gekras van kraaien.

10
Vuur en wonderwater – langs de Wisła
Krak en de draak – aan de oever van de rivier wordt u ingewijd in Krakaus fascinerende ontstaansmythe.

11
Synagogen en klezmercafés – het Joodse Kazimierz
Een mengeling van Montparnasse, Notting Hill en Prenzlauer Berg, en ook nog vijfhonderd jaar Joodse geschiedenis.

12
In Schindlers voetspoor – de voorstad Podgórze
Op de zuidelijke oever van de Wisła is een wijk in opbouw: sporen uit het Joodse verleden naast moderne kunsttempels.

13
Socialistische modelstad – Nowa Huta
Een ander perspectief op Krakau: toekomstvisie in plaats van geliefd verleden; moderne architectuur in plaats van historische bouwwerken.

14
Ondergronds – het zoutlabyrint Wieliczka
Een wereld van zout – schimmig verlichte mijngangen en zoutzalen.

15
Schokkende ervaring – Auschwitz
Industrie van de dood:,5 miljoen mensen werden hier vermoord.

Nog meer Krakau

Kerken en synagogen

Musea

Nationale bibliotheek

Parken en tuinen

Excursies

Częstochowa

Kalwaria Zebrzydowska

Ojcowski Park Narodowy, Pienińsky

Tarnów

Tyniec, Zakopane

Te gast in Krakau

Overnachten

Eten en drinken

Winkelen

Uitgaan

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Paklijst

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Witamy – Welkom

Is dit het hoofd van een geheimzinnige godin? Of een stuk van een oude tempelsculptuur? Met zijn klassieke trekken heeft het reusachtige gezicht een perfecte plek in de voorhof van het Collegium Iuridicum. Maar de starende ogen en het afgesneden voorhoofd zijn in strijd met de volmaaktheid – het beeld lijkt meer een overblijfsel. Het uitgeholde hoofd werd gemaakt door Igor Mitoraj: een kunstenaar uit Krakau met een levensgeschiedenis die net zo verscheurd is als die van zijn stad. Hij werd in 1944 geboren als zoon van een Krakause die leefde onder Duitse dwangarbeid, studeerde bij de legendarische Tadeusz Kantor, vertrok, maar keerde, al was het maar voor korte tijd, altijd weer terug…

Ter oriëntatie

Een eerste kennismaking

Welkom in Krakau, een van de oudste en levendigste steden in het oosten van Europa. De meeste bezoekers arriveren via luchthaven Balice, 15 km ten westen van de stad. De luchthaven heeft goede verbindingen met het centrum (zie blz. 18). In de Oude Stad kunt u gemakkelijk de weg vinden. De peervormige plattegrond wordt naar het zuiden, in de richting van de Wisła, smaller. Vanaf het centrale plein in het midden strekt de stad zich als een schaakbord uit tot aan de Planty – een sfeervolle parkgordel die de Oude Stad omsluit; rondom ligt een ringweg.

Met 760.000 inwoners is Krakau de op een na grootste stad in Polen. De meeste bezoekers zijn vooral geïnteresseerd in het historische centrum en niet in de 20e-eeuwse voorsteden. Het historische centrum omvat de Oude Stad met de duizendjarige Wawel en in het zuiden het aangrenzende Kazimierz, dat in 1335 door de koning als zelfstandige stad werd gegrondvest en dat later als ‘Joods Kazimierz’ tot ver buiten Krakau zijn invloed uitoefende. De Oude Stad en Kazimierz zijn vermeld op de Werelderfgoedlijst van UNESCO en ze vormen een uitzonderlijk span: hier vindt u de bijzondere en interessante grondstoffen voor vele legenden en scenario’s op straat. Wie eenmaal de stad is binnengegaan, wil er niet zo snel meer weg.

Oude Stad

Het middeleeuwse centum is het visitekaartje van Krakau. Nooit is het door een oorlog verwoest. Ruim honderd kerken, burchten en paleizen laten zien hoe machtig de stad ooit was. In het hart van de stad ligt het enorme marktplein met de Lakenhal en de Mariakerk. In het Pools heet het marktplein Rynek ( D/E 4/5), eigenlijk Rynek Główny (Grote Markt), om het te onderscheiden van het aangrenzende Mały Rynek ( E 5), de Kleine Markt. Van noord naar zuid wordt de Oude Stad doorsneden door de Koningsweg; hierlangs kwamen eens de koningen de stad binnen. Hij strekt zich uit over een lengte van 2 km, van plac Matejki ( E 3) over de Rynek naar de Wawelburcht ( C/D 7). Twee keer zo lang is de weg door de parkgordel Planty ( C-E 3-7), die beschermend om de Oude Stad heen ligt.

Kazimierz

De zuidoostelijk van de Wawel gelegen stadswijk wordt door de slingerende Wisła omsloten en is vanuit het centrum in 15 minuten lopend te bereiken. Tot aan de Tweede Wereldoorlog was dit een van de grootste Joodse centra in Europa, met meer dan duizend synagogen, talmoedscholen en Mikwebaden. De Duitse bezetters hebben de burgers tussen 1939 en 1944 gedeporteerd, mishandeld en vermoord. Bijna alle godshuizen in Kazimierz zijn nu gerestaureerd, maar er wonen tegenwoordig maar weinig Joden. Sinds enkele jaren wordt gestaag gewerkt om de oude tradities in ere te herstellen. In het Szeroka ( F 7/8) klinkt Joodse muziek, net als toen; elk jaar eind juni viert men een Joods festival. Rond het plac Nowy ( F 8), het vroegere handelscentum van Kazimierz, ontstond een levendige kunstenaarswijk, waar zowel kunstenaars als studenten wonen.

Podgórze

Ook van deze wijk, ten zuiden van de Wisła, is de geschiedenis nauw verbonden met de Holocaust. In maart 1941 werd hier het met prikkeldraad van de rest van de wereld afgescheiden Krakauer getto opgericht. Een monument op het Plein van de Gettohelden ( G/H 9) getuigt van de geschiedenis van het getto ( G/H 9), net als het nieuwe museum dat is gehuisvest in de Schindlerfabriek ( H 9), bekend geworden door de film Schindlers List van Steven Spielberg.

Kleparz

Net als Kazimierz was ook Kleparz oorspronkelijk een zelfstandige stad. Ze werd in de 14e eeuw ten noorden van de Oude Stad gesticht, en in 1791 bij Krakau ingelijfd. Het representatieve middelpunt is het Matejkoplein ( E 3) met het Grunwaldmonument en de Florianuskerk. Maar ‘het leven’ speelt zich af rond de Rynek Kleparski ( E 3). Elke ochtend is daar de traditionele groente- en fruitmarkt.

Zwierzyniec

De naam van het ten westen van de stad gelegen Zwierzyniec (dierententoonstelling; A 5-7) herinnert aan het feit dat hier vroeger wilde dieren in de wouden leefden. Tot op heden heeft de wijk zijn landelijke karakter behouden. De Błoniaweiden ( A 5), waar ’s zomers veel gepicknickt wordt, zijn zo ruim dat de paus hier tijdens zijn bezoek het publiek toesprak. Nog westelijker vindt u het stadsbos Las Wolski ( ten westen van A 5) met de dierentuin.

Nowa Huta

Nowa Huta ( ten oosten van H 4) vormt een groot contrast met de Oude Stad; na 1945 ontstond de stad op de tekentafel: een utopisch architectonisch ontwerp, waarvan de infrastuctuur nog steeds intact is. Veel inwoners van Krakau benijden de bewoners van Nowa Huta vanwege het vele groen. In het hart van de socialistische modelstad werd al in 1977, tegen de heersende stroom in, een kerk gesticht.

Kennismaking, Krakau in cijfers

Krakau – Poolse schone

Ze is mooi, heeft veel meegemaakt en weet u op waarde te schatten – een grande dame, die het niet nodig heeft om voor het voetlicht te treden. Dat laat ze over aan haar Habsburgse zusters Praag en Budapest, die al langer toeristen aantrokken zoals vliegen gelokt worden met stroop. Krakau trekt zich niets aan van de tijdgeest. Een hippe evenementencultuur en moderne marketing zijn haar vooralsnog vreemd. Misschien wordt ze juist daarom door steeds meer West-Europeanen ontdekt – en wie er eenmaal geweest is, komt zeker graag nog eens terug.

Werelderfgoed

Toen de UNESCO in 1978 op zoek was naar de twaalf meest waardevolle objecten ter wereld, was Krakau de eerste keus; de eigenzinnige stad die als door een wonder gespaard werd in de grote oorlogen van de afgelopen eeuwen. De stad aan de rivier de Wisła werd in de eerste plaats gekozen vanwege haar architectonische rijkdom en de vele bouwwerken uit de middeleeuwen, renaissance en barok. De jury onderkende het reusachtige potentieel van de stad, die zich nog verborgen hield onder de grauwsluier van de staalindustrie.

Sinds de staalproductie in Nowa Huta in een crisis terechtkwam en werd ingekrompen, kan Krakau weer stralen en zijn duizendjarige geschiedenis aan de wereld tonen. Wat er tevoorschijn kwam, is de moeite waard: pracht en praal op elke straathoek. Elke cultuurperiode liet zijn sporen in de stad na. Naast gotische huizen staan elegante renaissancepaleizen, naast uitbundige barok speelse art deco.

Het stadshart van Krakau wordt gedomineerd door de Wawelburcht, en ook de meer dan honderd kerken, kloosters en paleizen zijn bepalend voor het imago. De meeste van deze gebouwen stammen uit de 15e en 16e eeuw, toen vanuit het ‘Poolse Rome’, zoals de stad genoemd werd, dit in oppervlakte grootste Europese land – van de Oostzee tot aan de Zwarte Zee – geregeerd werd. De Habsburgers lieten de stad een heel eigen erfenis na: ze ontmantelden de stadsmuren en legden de parkgordel Planty aan. Aan de noordoostzijde daarvan bouwden ze een gekrompen versie van de Parijse Opera.

Stad van de jeugd

Maar de schoonheid van Krakau is meer dan museaal. Rond het centrale plein heerst zuidelijke uitgelatenheid. Jongeren zijn van vroeg tot laat in de oude straatjes te vinden en laten zien dat luxe en de nieuwste modetrends ook hier ingang gevonden hebben. Ongeveer 110.000 jongeren studeren aan de Alma Mater, met zijn oorsprong in de 14e eeuw een van de oudste universiteiten van Europa. Opvallend veel van hen studeren kunst, filosofie, middeleeuwse geschiedenis en andere niet-carrièregerichte vakken. Ze maken zich niet druk over wat de economisch gestuurde maatschappij van hen verlangt. Zij gaan uit van het aloude levensprincipe: ‘Volg je hart en niet je hoofd; daar word je later voor beloond’. Misschien komt het daardoor, dat veel Krakauer studenten ook internationaal zo succesvol zijn.

Afdaling in de onderwereld

Op de Rynek blijft het tot in de kleine uurtjes gezellig. Maar alsof het marktplein nog niet genoeg te bieden heeft, strekt zich onder het plein een gelaagd labyrinth van onderaardse gangen uit. Via uitgesleten stenen trappen kunt u twee tot drie verdiepingen naar beneden afdalen. Onder de oude, gotische bakstenen gewelven vinden tegenwoordig de ‘kelderjongeren’ een thuis. Jazz- en studentencafés zijn over de hele Oude Stad verspreid. Veel ervan zijn ingericht in ‘Krakauer stijl’: met kaarslicht of schemerlampen, blankgeschuurde houten banken en bijbehorende sofa's. Er is meeslepende jazz of melancholieke blues te horen en vaak ook grunge. Hier verliest u gemakkelijk het gevoel voor tijd, en waarschijnlijk wilt u liever niet meteen terug naar de helverlichte werkelijkheid waar u vandaan kwam.

Ooit lagen deze gewelven op straatniveau. Maar in de late 13e eeuw besloot men Krakau op een hoger niveau te brengen, omdat de Wisła nogal eens gevaarlijk ver buiten zijn oevers trad. Zo ontstond boven op de ‘modderetage’ een compleet nieuwe stad, die beter bestand was tegen het hoge water. Toen in de 19e eeuw een woningtekort ontstond, dacht men weer aan de verborgen kelders, en groef die uit. Enorme, met eindeloze gangen verbonden bakstenen gewelven kwamen aan het licht. Deze ruimten werden aanvankelijk als pakhuizen gebruikt, en later, tijdens de Duitse en Habsburgse bezetting, als onderduikplek of als hoofdkwartier van het verzet. Door de kelders liepen vluchtwegen die de vijand niet kende: wie onder de Rynek verdween, kon zonder opgemerkt te worden de Oude Stad verlaten. Tot op de dag van vandaag koketteren de Krakauers met die rebelse atmosfeer van de onderwereld. Geen enkele zonnestraal dringt door in de onderaardse vertrekken, waar men zo gemakkelijk het gevoel voor tijd en werkelijkheid verliest.

Punk en Paganini

In de keldercafés kan het zomaar voorkomen dat een man met een warrig kapsel het vertrek betreedt en zonder aarzelen de viool pakt. Meteen valt er een diepe stilte, waaruit melodieën opklinken die maar zelden te horen zijn: geïmproviseerde jazz, onbekommerd en wild, dan weer klassieke crescendo's in een duizelingwekkend tempo. Na ongeveer 20 minuten verdwijnt de geestverschijning weer, en er gaat geen hoed rond: de vreemde gast lost op in het niets. Wie het nog niet wist, komt er nu wel achter: dit was Nigel Kennedy, die na zijn optreden in de Philharmonie graag een of ander keldercafé bezoekt. Sinds hij een Poolse vriendin heeft, woont de Britse punk-Paganini in Krakau. Volgens hem ‘de beste stad die iemand zich muzikaal en kunstzinnig kan voorstellen’. De jazzscene is er, zegt hij, ‘ongelooflijk’, en ‘alleen overtroffen door die in New York’. In beide steden is er een cross over tussen jazz en klezmer, een mengeling van christelijke en Hebreeuwse tradities.

Triomf der traagheid

Zolang u nog op het vliegveld of op het station bent, loopt u gejaagd en snel. Maar zodra u enkele uren in Krakau bent, vertraagt u uw pas en krijgt het ritme van de stad u in haar greep. Nieuwkomers beginnen al snel op z’n Krakaus te flaneren en kijken met een open blik om zich heen, genietend van alle schoonheid.

Krakau is modern en tegelijk op het verleden gericht; een wereldstad waar de tijd langzamer verstrijkt dan ergens anders. Ze staat sceptisch tegenover vernieuwingen en wil niets weten van overijverige hervormingen. Dat laat ze liever over aan het niet geliefde, hooguit gewaardeerde Warschau, dat Krakau zo’n vierhonderd jaar geleden afloste als hoofdstad van Polen. De concurrentie tussen beide steden leidde tot een verschil in ontwikkeling. Warschau wordt beheerst door pragmatisme en doelgerichtheid, terwijl Krakau – vooral tijdens de heerschappij van de Oostenrijkers – een decadente nonchalance nastreefde. Tot op vandaag staan de steden elk symbool voor een wezenlijk verschillende levenshouding: het maakbare tegenover het dromerige, het realiteitsprincipe tegenover de utopie. ‘Wij hebben de cultuur, en zij het geld’, zeggen ze in Krakau. ‘Zij streven aardse kleinigheden na, wij houden overzicht en waarderen wat het verleden ons leert.’

Politieke en economische overwegingen lijken inderdaad geen grote rol te spelen in het leven van de Krakauers. De wereld van koffiehuizen, sprookjes en legenden vinden zij belangrijker. Honderd jaar geleden zei een Poolse dichter: ‘Nergens leeft men zozeer van de verbeelding en zo weinig in de realiteit als in Krakau.’ Daarin is, ondanks alle politieke omwentelingen, nog weinig veranderd. Krakau is nog altijd de ideale pleisterplaats voor dagdromers en levensgenieters.

Koffiehuizen

Meer dan honderd jaar behoorde Krakau tot Galicië, de verloren gegane oostelijke provincie van het Habsburgse rijk. De Habsburgers waren weliswaar bezetters, maar voor het invoeren van de koffiehuizen is men hen nog steeds dankbaar. Urenlang met een kop koffie op het terras zitten, dagdromen en een tijdschrift lezen; het past voortreffelijk bij de geest van bohème, genotzucht en ledigheid, waar geen enkele andere stad zo sterk van doordrongen is als Krakau. ‘Wij willen onze cafés voor niets in de wereld ruilen,’ aldus de karikaturist Andrzej Mleczko, die hier de meeste inspiratie opdoet. ‘De cultuur van gemoedelijkheid is het beste dat we voor ons dagelijks leven hebben!’ Zelfs de revolutionair Lenin kon de Habsburgse gezelligheid enigszins waarderen. Hij woonde voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in Krakau, en zat het liefst in Café Noworolski aan de Rynek. Daar schreef hij zijn artikelen voor de Russische oppositiekrant Prawda. Tegenwoordig is Noworolski het best bewaard gebleven koffiehuis van de Oude Stad.

Keizercultus

Voor Krakauers is Warschau net zo ver weg als Wenen. Het portret van keizer Franz Joseph – tegenover wie men liefdevol-ironische gevoelens koestert – prijkt in menig restaurant en galerie, en zelfs op het etiket van sommige flesjes bier of mineraalwater. Zonder deze Oostenrijker, zo zegt men enigszins besmuikt, hadden we waarschijnlijk ook geen koetsen op de Rynek en evenmin hoffelijke omgangsvormen. Met name oudere heren geven een dame graag een handkus met een gemompeld ‘Całuję rączki’ (Laat mij uw handje kussen). Bij de bakker kopen Krakauers graag kajserka (keizerskadetjes) en in de cafés genieten ze van Pischinger-taart, appel- en kaasgebak.

Liever legenden

Krakau is de stad van de heuvels, die door mensenhanden werden opgeworpen en met mythen zijn omgeven. Wie aan het eind van de Johannesnacht de Krakheuvel beklimt en de blik naar het oosten richt, ziet hoe de zon over de Wandaheuvel opkomt. En wie wil ervaren hoe ze achter de Krakheuvel weer ondergaat, gaat naar de Wandaheuvel en kijkt vanaf daar naar het westen. Beide heuvels zijn het werk van slavisch-heidense bewoners, die hun voorouders vereerden door aarden heuvels op te werpen. Krak, de eerste held in de Poolse mythologie, doodde een gevaarlijke draak en werd verheven tot vorst. Zijn dochter Wanda weigerde met een Duitse hertog te trouwen, en stortte zich in de Wisła om de onafhankelijkheid van haar land te redden. De 16 m hoge Krakheuvel vindt u in Podgórze; de iets lagere Wandaheuvel in Nowa Huta.

In latere perioden richtte men nog hogere heuvels op. In de 19e eeuw ontstond ten westen van de Oude Stad een heuvel voor de vrijheidsvechter Tadeusz Kościuszko, in 1936 in het Wolskibos een heuvel voor Marschall Józef Piłsudski, die het land met ijzeren hand regeerde. De nieuwste zal voor de gestorven Poolse paus zijn. Honderdduizenden Krakauers zullen eraan meewerken, en het zal de grootste en de mooiste zijn…

Monsters

De maskers met gekke gezichten die aan veel gebouwen zijn aangebracht. hebben de Krakauers te danken aan de Italianen. De maskers kijken vooral neer vanaf de Lakenhal, de huizen in de buurt van de Rynek, het Słowackitheater en het dak van het koningsslot. De menselijke en dierlijke koppen zijn nogal onbeholpen gevormd en grijnzen u soms als een roofdier aan, tonen een diepe smart of zijn verstard in een duivelse lach.

Magie

Tschakra (heilige steen): de Krakauers hebben een plek ontdekt die positieve energie uitstraalt en hen van hun psychische nood afhelpt. Op warme zomerdagen klimmen ze naar de Wawel en leunen tegen de muur van de kathedraal. Hun ogen zijn gesloten of gericht op de verte. Hindoes geven hen groot gelijk: volgens hen is Krakau naast Jeruzalem en Rome een van de zeven geheimzinnige energiebronnen op aarde. De gemeente houdt in de gaten of de muur schade oploopt door het veelvuldige aanraken en leunen. Als het nodig blijkt, zal hij tijdelijk omheind worden.

Krakauer worst

De ‘krakauer’ is een begrip voor elke slager. In Polen noemt men ze krakowska. In tegenstelling tot de Rügenwalders, die hun ‘Teewurst’ merkenrechtelijk lieten beschermen, hebben de Krakauers dat helaas niet gedaan. Daarom mag hun pikante gerookte worst in heel Polen en niet alleen in Krakau gemaakt worden. Heel smakelijk is de krakowska sucha, die volgens voorschrift voor 80% uit varkensvlees en voor 10% uit spek en rundvlees bestaat, gekruid met komijn, peper en veel knoflook. Het velletje is van natuurlijke darm en de worst wordt mooi goudbruin gerookt. De worst verdient het predikaat sucha (droog) omdat ze, voor een nog pittiger smaak, nagerookt wordt.

Feiten en cijfers

Ligging: Krakau ligt in het zuiden van Polen, tussen het Juragebergte in het noorden en de hoge Tatra in het zuiden; de gemiddelde hoogte boven zeeniveau bedraagt 200 m. De stad wordt doorsneden door de Wisła, met 1047 km de langste rivier van Polen.

Oppervlakte: Krakau strekt zich uit over 327 km². Daarvan wordt 35% agrarisch benut, 5% is bos en de rest is bebouwd.

Bevolking: de agglomeratie Krakau heeft 760.000 inwoners. Meer dan 95% is rooms-katholiek. Tot 1939 maakten de Joden ongeveer een kwart van de stadsbevolking uit. Tegenwoordig is hun aantal nog ongeveer 150.

Administratieve structuur: Krakau is de hoofdstad van Małopolska (Klein-Polen), een van de in totaal zestien Poolse provincies. In de provincie wonen 3,2 miljoen mensen op een oppervlakte van 15.000 km².

Cultuur: Krakau heeft een opera, 13 theaters, 40 musea, 125 kunstgalerieën, 160 katholieke kerken, 24 kloosters, 15 priesterseminaries, 7 synagogen, meer dan 5000 oude burgerhuizen, meer dan 600 cafés en restaurants en ruim 100 keldercafés.

Tijdzone: Krakau ligt in dezelfde tijdzone als bijna heel West-Europa (UTC+1/2).

Krakaus inhaalslag

Na de omwenteling van 1990 heeft men in Krakau afscheid genomen van de traditionele zware industrie. De uitstoot was niet alleen schadelijk voor de volksgezondheid; ook op de historische bouwwerken werkte het stof in. Duizenden kumpels werden werkloos. Nowa Huta, de grootste staalindustrie van Polen, werd ‘ontslakt’. Voor nieuwe bedrijvigheid zorgde de vroegtijdige omschakeling naar hightechindustrie. Dankzij een gunstig belastingklimaat vestigden zich in het nieuwe technologiepark buitenlandse elektronicaproducenten zoals Motorola en RR Donnelly. De Krakause Comarch Company werd een toonaangevende IT-onderneming in Oost-Europa. De bedrijfstak kan rekenen op een keur aan software-ontwikkelaars – aan de Krakause Universiteit en elf hogescholen studeren 110.000 jongeren waarvan een redelijk aantal in een technische richting. Subsidies van de EU komen ten goede aan de stedelijke infrastructuur en het groeiende toerisme geeft de stadseconomie vleugels.

Stadswapen en de symbolen van de stad

Het wapen van Krakau toont de geopende stadspoort met in de opening de Poolse adelaar; boven de afbeelding van de poort prijkt de kroon, het symbool voor de ‘koningsstad’. Krakau heeft zo veel symbolen, dat er niet één boven alle andere uitsteekt, zoals dat wel geldt voor de Eiffeltoren in Parijs of de Domtoren in Utrecht.

Zo heeft Krakau de vuurspuwende draak, de torenblazers die uur na uur het verlopen van de tijd aankondigen, de Lajkonik, die elk jaar zijn rumoerige intocht in de stad viert, het monument voor de nationale dichter Adam Mickiewicz, die overigens nooit een voet in Krakau heeft gezet. Veel mensen denken bij Krakau ook aan de szopki, kerststallen die afkomstig zouden kunnen zijn uit duizend-en-een-nacht. Alleen de krakowska, de authentieke Krakauer worst, daar denkt niemand in de stad aan.

Geschiedenis, heden, toekomst

Stichting

In de 7e eeuw stichtte de Slavische stam der Wislanen een nederzetting aan de voet van de Wawel. Vanwege de gunstige ligging op het kruispunt van verschillende belangrijke middeleeuwse handelsroutes, groeide de nederzetting al snel uit tot een stad van betekenis. In 992 lijfde de Piast Mieszko I de stad in bij zijn rijk en liet haar kerstenen. In het jaar 1000 werd Krakau de zetel van een bisdom en in 1020 begon men met de bouw van de kathedraal. Toen de Bohemen in 1038 het zuiden van Polen binnenvielen, riep de Poolse koning Krakau uit tot hoofdstad in plaats van Gniezno. Hij maakte de Wawelburcht tot zijn residentie. De omgeving van Krakau behield de naam Klein-Polen, om het te kunnen onderscheiden van Groot-Polen, het gebied rond Gniezno.

Gouden eeuw

In 1241 werd Krakau door de Mongolen in de as gelegd. Geen wonder, want in in die tijd was Polen allang vervallen tot een verzameling rivaliserende vorstendommen zonder een sterke centrale macht. Maar al in 1257 werd Krakau opnieuw gebouwd en nu officieel gesticht volgens het Maagdenburger Stadsrecht. Dit stadsrecht gaf de stad veel voordelen. Wel werd het Duits de ambtelijke voertaal. Toen Krakau rond 1320 weer werd verenigd met de andere vorstendommen ontstond een sterke Poolse staat met Krakau als hoofdstad. Het Pools kwam weer terug als officiële taal. In 1364 werd de universiteit opgericht, met de eerste Europese leerstoelen voor wiskunde en astronomie.

Onder de heerschappij van de Jagiellonendynastie beleefde Krakau in de 15e en 16e eeuw zijn gouden eeuw. De stad was de metropool van een uitgestrekt rijk, van de Oostzee tot de Karpaten en van de rivier de Warta in het westen tot aan Kiev in het oosten. Het nieuwe zelfbewustzijn uitte zich in wetenschap, kunst en architectuur. Italiaanse architecten wierpen zich op de Wawelburcht en de Lakenhal en ontwierpen paleizen in de stijl van de renaissance. Veit Stoß schiep zijn beroemde hoogaltaar in de Mariakerk. De Joodse minderheid woonde vanaf 1495 in Kazimierz; zij vestigden zich hier op bevel van de koning, als bescherming tegen aanslagen van christelijke medeburgers.

Verval en overheersing

In de tweede helft van de 16e eeuw kwam het zogenoemde Adelparlement aan de macht, dat in die vorm alleen in Polen voorkwam. Op kosten van de stad en de burgers breidden zij hun macht steeds verder uit. De dood van koning Zygmunt II, waarmee de Jagiellonendynastie ten einde kwam, maakte het mogelijk om de erfopvolging af te schaffen. Voortaan werd de koning gekozen door de Poolse adel.

Toen Krakau als hoofdstad werd opgevolgd door Warschau (in 1596, definitief in 1609) kwam haar hegemonie ten einde. De contrareformatie onderstreepte de overmacht van de katholieke kerk tegenover de protestanten met pronkzuchtige barokgebouwen. Tijdens een pestepidemie in 1652 stierf de helft van de bevolking. Van 1655 tot 1657 werd de stad bezet door Zweedse troepen. Krakau werd een afspiegeling van het verval van de Poolse staat onder het bewind van de adel. Ze verwerd tot een onbeduidende provinciestad. Tussen 1772 en 1795 speelden Rusland, Polen en Oostenrijk landjepik met Polen. Krakau viel toe aan Oostenrijk en hoorde bij de provincie Galicië.

Polen was 123 jaar lang slechts een herinnering aan een betere tijd, of een droom voor de toekomst. Taal, godsdienst en cultuur hielden het volk bij elkaar, inspireerden tot rebellie en vertaalden zich in een reeks opstanden. Toen Oostenrijk in 1866 verzwakt raakte door de nederlaag tegen Pruisen, verwierf Galicië zich een beperkte autonomie. De provincie werd het centum van het Poolse nationalisme.

In de Eerste Wereldoorlog leden de bezetters van Polen de nederlaag, en in 1918 werd Polen weer soeverein. Maar deze periode duurde niet lang, want al in 1939 veroverden Duitse troepen het land, en dompelden ook Krakau onder in een vooral tegen Joden gerichte terreur. Zij werden eerst opgesloten in het getto van Podgórze, en later in concentratie- en vernietigingskampen zoals Auschwitz-Birkenau vermoord.

De periode na 1945 geldt voor veel Polen als een doorgaande bezetting. Krakau ging deel uitmaken van een naar het westen verschoven, socialistisch Polen.

Nieuwe hoop

In 1990 begint een nieuwe tijd: in heel Polen viert men de overgang naar een democratische markteconomie. Kerk en adel krijgen hun vroegere bezittingen terug. Het lidmaatschap van de NAVO en de EU bestendigen de aansluiting bij het westen. Krakau profileert zich als een van de belangrijkste cultuursteden van Europa, met een keur aan festivals, die het hele jaar bezoekers aantrekken. Een ambitieuze Europese subsidieregeling maakt ingrijpende restauratie van verschillende delen van de stad mogelijk.

Praktische informatie

Reizen naar Krakau

Met het vliegtuig

Vanaf Schiphol kunt u rechtstreeks naar Krakau vliegen met LOT-Polish Airlines. Verbindingen met één overstap worden onder andere verzorgd door Austrian Airlines, Lufthansa en KLM. De naar de overleden Poolse paus Johannes Paulus II genoemde luchthaven in Balice (Port Lotniczy in Jana Pawła II Kraków-Balice) ligt 15 km ten westen van de stad. Nu ook prijsvechters als Ryanair, easyJet en Germanwings op de stad vliegen, is het aantal vluchten behoorlijk toegenomen.

Informatie: buitenlandse vluchten worden afgehandeld via Terminal T1. In de aankomsthal kunt u zich laten informeren over toeristische bestemmingen, een auto huren en (tegen een ongunstige koers) geld wisselen.

Zolang er geen sneltrein tussen de luchthaven en de stad rijdt, kun u het best bus 208 of 292, dan wel de nachtbus 902, nemen. Deze rijden van Terminal T1 naar het busstation Dworzec Główny Wschód (bij het centraal station) en terug: van 5-23 uur elke 20 minuten, ’s nachts om het uur.

Kaartjes zijn verkrijgbaar bij de automaten bij de bushalte; hiervoor hebt u contant geld nodig! Verdere informatie vindt u op www.krakowairport.pl/en.

Radio Taxi (tel. 191 91) rijdt 24 uur per dag voor minder dan € 20 naar het centrum van Krakau, op zondag wordt er een toeslag berekend. Voordelig is ook de via internet te boeken Krakow Shuttle ‘door to door‘: www.krakowshuttle.com. De prijs wordt via de mail vastgelegd en een Engelstalige chauffeur wacht u op in de aankomsthal.

Met de trein

Vanuit Amsterdam kunt u met slechts één overstap in Krakau komen (er rijdt ook een nachttrein!). U reist dan via Warschau. Houd wel rekening met een aanzienlijke reistijd (ca. 19 uur). Vanuit België kunt u vanaf station Brussel-Noord naar Warschau reizen, waarbij u onderweg minimaal 2 keer moet overstappen. Zie voor actuele informatie op www.nshispeed.nl of www.b-europe.com). Voor de reis naar Polen dient u 92 dagen van tevoren te boeken.

Vanaf het station de stad in: vanaf het station van Krakau komt u via twee tunnels (richting Dworzec Główny Zachód) in het winkelcentum Galerie Krakowska. Als u Hotel Andes voorbijloopt, komt u op de kruising Pawia/ Westerplatte en Lubicz/Basztowa, vanwaar trams in alle richtingen vertrekken. Via een tunnel komt u meteen uit in de parkgordel Planty, die om de Oude Stad heen ligt. Van daaruit bent u in 10 minuten op de Grote Markt (Rynek).

Met de bus

Vanuit een aantal steden in Nederland wordt met een langeafstandsbus van Eurotrans een regelmatige verbinding met Warschau onderhouden. Reizigers vanuit België kunnen opstappen in Breda. Vandaar rijdt de bus via Rotterdam, Den Haag, Amsterdam, Apeldoorn en Hengelo oostwaarts. Vanaf Amsterdam duurt de reis ongeveer 19 uur. Eurotrans rijdt met comfortabele langeafstandsbussen die zijn voorzien van airconditioning, video en toilet. Twee chauffeurs wisselen elkaar steeds af en het is tijdens de reis verboden te roken.

Eurotrans

Boekingen via www.eurotrans.nl of tel. 06 10 61 06 16 (Den Haag) of 06 54 79 34 30 (Rotterdam). Kaartjes: enkele reis € 70, retour € 110, kinderen tot 12 jaar krijgen 50% korting, jongeren van 12-25 jaar krijgen 10% korting.

Vanaf het busstation naar de stad: het busstation bevindt zich aan de oostkant van het centraal station aan de ulica Bosacka. Borden met Wyście do centrum wijzen u de weg naar de stad, via een tunnel onder het spoor. Naar de Grote Markt (Rynek) is het ongeveer 20 minuten lopen.

Met de auto

Om te mogen rijden in Polen hebt u een geldig rij- en kentekenbewijs, een gevarendriehoek, een verbanddoos en een set reservelampjes nodig. U moet een landensticker op de auto hebben. De grensovergangen zijn over het algemeen dag en nacht geopend en met behulp van EU-subsidies wordt de infrastructuur gestaag verbeterd. Sinds 2009 kunt u over de snelweg A4 vanaf Dresden zonder omwegen via Görlitz naar Krakau doorrijden (gedeeltelijk tolwegen).

Verkeersregels: de maximumsnelheid in de bebouwde kom is 50 km per uur (23-5 uur 60 km per uur), op de provinciale wegen met één rijstrook 90 km per uur, met twee rijstroken 100 km per uur; op autosnelwegen met één rijstrook 110 km per uur, met twee rijstroken 130 km per uur. U bent op alle zitplaatsen verplicht een autogordel te dragen. Kinderen jonger dan 12 jaar moeten in een bij hun leeftijd passend kinderzitje zitten. Auto's en motoren zijn zowel overdag als ‘s nachts verplicht met verlichting te rijden. Parkeren is in het donker alleen toegestaan met parkeerlicht. Binnen een afstand van 100 m van een spoorwegovergang mag u niet stilstaan; in de buurt van een kruising mag u niet inhalen en trams hebben voorrang. Het maximale alcoholpercentage is 0,2 promille. U mag alleen handsfree telefoneren.

Douane

Documenten: voor burgers van EU-landen is een paspoort of identiteitskaart voldoende. Kinderen dienen over een eigen identiteitsbewijs of paspoort te beschikken.

Douanebepalingen: binnen de landen van de EU zijn goederen voor persoonlijk gebruik vrij van in- en uitvoerrechten. Hierbij hanteert men maximale hoeveelheden van 800 sigaretten en 90 l wijn. Voor reizigers van buiten de EU gelden de volgende maxima: 200 sigaretten, 2 l wijn of 1 l sterkedrank.

Reizen in Krakau

Met de bus en tram

De bus gebruikt u eigenlijk alleen voor de rit van en naar de luchthaven; de tram is voor ritjes in de Oude Stad, en als u naar Kazimierz, Podgórze en Nowa Huta wilt reizen. Bussen hebben een 3-cijferig nummer, trams een 1- of 2-cijferig nummer. (Let op: in verband met bouwwerkzaamheden kunnen de lijnnummers van de trams tijdelijk veranderen.) Kaartjes koopt u bij kiosken en automaten met het opschrift MPK. Er zijn onder andere enkeltjes (bilet jednorazowy) voor ongeveer € 1 en voordelige kaartjes voor 1 à 3 dagen of 1 week te koop. Enkeltjes kunt u tegen een toeslag ook bij de chauffeur kopen. Nachtbussen (23-5 uur) kosten het dubbele. Als u instapt, dient u uw kaartje direct te stempelen. Bussen rijden continu, trams tussen 5 en 23 uur. Zie voor dienstregelingen op http://rozklady.mpk.krakow.pl. De Toeristenkaart van Krakau (zie blz. 23) biedt informatie over Krakau en gratis toegang tot de bussen en trams van de stad.

Met de taxi

U herkent de relatief goedkope taxi's aan het cijfer op de deur en de sticker op het achterraam aan de zijkant dat de maximumprijs per kilometer aangeeft. Als u telefonisch een taxi bestelt, hoeft u daar niet extra voor te betalen. Let erop dat de ritmeter ingeschakeld is. Wees voorzichtig op de luchthaven en het station, waar enkele ‘zwarte schapen’ met exorbitante prijzen het taxivervoer een slechte naam hebben bezorgd. De onderstaande bedrijven zijn tot op heden betrouwbaar gebleken:

Radio Taxi: tel. 12 191 91

Euro Taxi: tel. 12 196 64

Barbakan: tel. 12 196 61

Mega Taxi: tel. 12 196 25

Met de auto en autoverhuur

De Oude Stad is verkeersluw en is ingedeeld in zones (zie kaart 4; er zijn echter veranderingen op komst, zie ook het kaartje op http://zikit.krakow.pl onder Strefa płatnego parkowania). Zone A (rood), rond de Grote Markt, is uitsluitend toegankelijk voor voetgangers. Taxi’s en bewoners met een vergunning hebben toegang tot zone B (groen). Buiten de Planty, in zone C (blauw), mogen weliswaar auto's komen, maar u kunt er alleen betaald parkeren. Kaartjes koopt u bij de parkeerwacht, kiosken of automaten.

Bij een verblijf in Krakau is een huurauto alleen handig als u van plan bent excursies buiten de stad te maken. Voor een prijsvergelijking onder diverse autoverhuurders in Krakau kunt u terecht op www.billiger-mietwagen.de (Duits).

Ambassades

Indien u uw identiteitspapieren verliest, kunnen deze alleen snel worden vervangen als het registratienummer, de plaats van uitgifte en de afgiftedatum bekend zijn. Het is daarom aan te bevelen een kopie van uw paspoort op te slaan in uw mail, smartphone of tablet. De consulaire afdeling van de ambassade maakt de vervangende papieren gereed. Neem daarvoor twee pasfoto’s mee en de door de gemeentepolitie opgestelde aangifte van verlies of diefstal.

Nederlandse ambassade in Warschau

ulica Kawalerii 10

PL-00468 Warszawa

tel. 22 559 12 00

war@minbuza.nl

http://polen.nlambassade.org

ma.-vr. 9-17 uur

Belgische ambassade in Warschau

ulica Senatorska 34

PL-00095 Warszawa

tel. 22 551 28 00

warsaw@diplobel.fed.be

http://diplomatie.belgium.be/poland

ma.-vr. 9-13 en 14-16 uur (op afspraak)

Belgisch ereconsulaat in Krakau

ulica Pawia 34/3

tel. 12 442 11 41

konsulathonorowybelgii@gmail.com

Feestdagen

1 jan.: Nieuwjaar

6 jan.: Driekoningen

Pasen

1 mei: Dag van de Arbeid

3 mei: Dag van de Constitutie

Sacramentsdag (2e do. na Pinksteren)

15 aug.: Maria Hemelvaart

16 okt.: Dag van Karol Wojtyła

1 nov.: Allerheiligen

11 nov.: Onafhankelijkheidsdag

25-26 dec.: Kerstmis

Feesten en festivals

Pasen: op paaszondag houdt men een opstandingsmis en een processie. Op maandag volgt de vrolijke Śmigus-Dyngus-dag. In de gezinnen besprenkelt men dan de hoofden met water en wast zo symbolisch de zonden af. Op straat gaat het er wilder aan toe: jongeren grijpen hun kans en gooien hele emmers water naar voorbijgangers. Op dezelfde dag wordt in de wijk Zwierzyniec het kerkelijke Emmaüsfeest gevierd met een jaarmarkt bij het norbertijnse vrouwenklooster. Op ‘paasdinsdag’ viert men in Podgórze het Rękawka-feest bij de voet van de Krakheuvel. Volgens de legende brachten bewoners daar 1400 jaar geleden aarde bijeen in hemdsmouwen (rękawka) ter ere van hun held Krak. Aan de voet van die 16 m hoge heuvel viert men het begin van de lente.

Juwenalia: mei. Nadat de burgemeester de sleutel van de stad symbolisch aan de studenten heeft overgedragen, mogen zij drie dagen doen en laten wat ze willen. Er zijn geïmproviseerde feesten en concerten. In de bars wordt de nacht de dag. En natuurlijk is er wodka in overvloed…

Pinksteren: vanaf de heuvels verlichten grote vuren de nachtelijke hemel op de vijftigste dag na Pasen.

Internationaal festival van de korte film: eind mei. Voordeel: dankzij het veelzeggende beeld hoeft u geen Pools te spreken om het te kunnen volgen. Tijdens deze pendant van festivals als in Oberhausen en Nijmegen worden een week lang honderden filmstrips, documentaires en animatiefilms getoond – de meeste in bioscoop Kijów (www.cracowfilmfestival.pl).

Lajkonikprocessie: juni, 8 dagen na Sacramentsdag. Een grote menigte trekt van Zwierzyniec via de Philharmonie naar de Rynek. Vooraan rijdt de Lajkonik, een man met baard in een kostbaar gewaad in Tataarse stijl op een soort hobbelpaard. Onderweg slaat hij met zijn staf naar de toeschouwers en vordert losgeld. De ruiter herinnert aan de inval van de Tataren in de 13e eeuw. Een visser zou indertijd de aanvoerder van de Tataren in een duel hebben gedood. Vervolgens hulde hij zich in het gewaad van zijn tegenstander, gaf zich uit als Tatarenleider en voerde de vijandelijke troepen aan Krakau voorbij. Miniatuurlajkoniks zijn populair als souvenir (www.mhk.pl).

Drakenparade: meestal begin juni. Vanaf de marktplaats trekt een processie van kleurige draken naar de Wisła, waar een muziek- en theaterfestival plaatsvindt (www.paradasmokow.pl).

Wianki: rond 23 juni. In de Johannesnacht, eventueel ook kort ervoor of erna, verzamelen zich jonge vrouwen aan de voet van de Wawel. Ze vlechten bloemenkransen (wianki) en laten die bij het flakkerende schijnsel van fakkels in het water van de Wisła glijden. Daarmee herdenken ze de heidense prinses Wanda, die zich aan het water toevertrouwde, omdat ze liever stierf dan dat ze met een man moest samenleven van wie ze niet hield. De opvoering wordt door duizenden mensen bijgewoond. Aansluitend wordt de mooiste krans beloond met een prijs en er volgt een theaterspektakel met vuurwerk (www.wianki.krakow.pl).

Festival van de Joodse cultuur: juni/juli. Festival van 9 dagen in Kazimierz (Festiwal Kultury Żydowskiej); een kaleidoscoop van concerten, films en workshops. Het moet de herinnering levend houden aan de wereld van de Oost-Europese Joden, die in Krakau zo veel sporen naliet. Prominente artiesten uit Israël, de VS en andere landen van de Joodse diaspora worden ervoor uitgenodigd. Bij het grote afscheidsfeest op de Szeroka swingt het publiek enthousiast op opzwepende klezmermuziek (www.jewishfestival.pl).

Zomer Jazz Festival: juli. Bij het Letni Festiwal Jazzowy zijn er optredens van internationale sterren in club Pod Baranami en soms ook op de Rynek (www.cracjazz.com).

Internationaal straattheaterfestival: juli. Het marktplein wordt 4 dagen in bezit genomen door vuurspuwers, pantomimespelers en steltlopers. Een podium voor avant-gardistische theatergezelschappen (www.teatrkto.pl).

Zomerse orgelconcerten: juli-aug. In de zomermaanden kunt u elke zondag orgelmuziek beluisteren in het benedictijnenklooster van Tyniec (http://instytut.benedyktyni.com).

Muziek in het Oude Krakau: augustus. Leden van Capella Cracoviensis geven concerten op authentieke instrumenten in kerken en op openbare plaatsen. Ook ensembles van elders (www.capellacracoviensis.pl).

Sacrum Profanum: sept. Wereldsterren treden met vocale en instrumentale muziek op in de Philharmonie, in kerken en in oude staalfabrieken (www.sacrumprofanum.pl).

Krakauer Jazzherfst: okt./nov. Jazzmusici uit de hele wereld geven zo’n 20 concerten in Pub Alchemia (www.kjj-festiwal.pl).

Allerheiligen en Allerzielen: 1-2 nov. Op deze dagen is Krakau een vat vol tegenstrijdigheden. Op Allerheiligen (1 nov.) veranderen de kerkhoven van Rakowicki en Salwator in een zee van lichtjes. Door duizenden kaarsjes hangt er een romantische, bij mist zelfs spookachtige sfeer. De graven worden naar oud gebruik met bloemen versierd om het leed van de doden te verzachten. In de nacht ervoor trekken jongeren in spookgewaden door de straten; het ziet ernaar uit dat het uit de VS geïmporteerde Halloween de katholieke moraal verdrijft. Ondertussen wordt in de bekende clubs het oudste Oost-Europese jazzfestival voorbereid: Zaduszki Jazzowe (Jazz op Allerzielen; www.zaduszkijazzowe.pl).

Kerststallenconcours: dec. Elk jaar worden op de eerste donderdag van december bij het Mickiewicz-monument honderden kerststallen (szopki) geëxposeerd. Het gaat daarbij om fantasierijke pronkstukken, miniatuuruitvoeringen van kerken en paleizen. Het formaat varieert van schoenendoos tot enkele meters hoog. Zowel professionele kerststalbouwers als amateurs doen mee. De mooiste kerststallen worden beloond met een prijs en tentoongesteld in het Historisch Museum (www.mhk.pl).

Geld

Er wordt al in euro's gedacht, maar nog in złoty’s betaald. U kunt geld wisselen bij de bank of – vaak voordeliger – bij een wisselkantoor (kantor). Maar let op: niet alle wisselkantoren zijn even betrouwbaar. Controleer de actuele koers voordat u zaken doet. De marge tussen de aangegeven in- en verkoopkoers hoort minder dan 2% te zijn.

Geldautomaat: ongeveer elke bank heeft intussen een bankomat, waar u contant geld kunt pinnen.

Geld: złotys zijn er in biljetten van 10, 20, 50, 100 en 200 złoty en munten van 1, 2, 5, 10, 20, 50 grosz en 1, 2, 5 złoty.

Wisselkoers (voorjaar 2015): € 1 = 4 złoty, 1 złoty = € 0,25.

Creditcards: gangbare internationale creditcards zoals Mastercard en Visa worden in grote hotels, restaurants, winkels en verhuurbedrijven geaccepteerd. Bij verlies of diefstal van de pas moet u deze per direct laten blokkeren. Zorg dat u het betreffende telefoonnummer van uw aanbieder bij de hand hebt. Bij sommige aanbieders moet u vanuit het buitenland een ander nummer bellen. Als u dat nummer niet hebt, of u weet de aanbieder niet, dan kunt u rechtstreeks naar Visa bellen (Engelstalig). Vanuit Polen: 0 0800 111 15 69. Zorg in alle gevallen dat u het 16-cijferige nummer van uw kaart apart van de kaart zelf bewaart.

Prijsniveau: Krakau is in vergelijking met andere Europese metropolen niet duur. Goedkoop zijn het openbaar vervoer, concert- en museumbezoeken (toegangsprijzen boven € 2 worden in deze gids vermeld). Er is een groot aantal voordelige cafés en ook het nachtleven zal u niet failliet laten gaan.

Fooien: als u tevreden bent met de service, dan kunt u een fooi van maximaal 10% achterlaten. De meeste Polen ronden het bedrag gewoon naar boven af.

Toeristenkaart van Krakau

De Krakowska Karta Turystyczna is een aanrader. Deze kaart is verkrijgbaar bij alle toeristenbureaus en kost € 20 voor 2 of € 25 voor 3 dagen. Hiermee hebt u gratis toegang tot het openbaar vervoer in de stad (MPK), inclusief de bus naar het vliegveld. De kaart geeft ook gratis toegang tot meer dan 30 musea en korting bij rondleidingen, restaurants en winkels (www.krakowcard.com).

Gezondheid

Wettelijk verzekerde patiënten hebben in acute gevallen recht op behandeling in een polikliniek of ziekenhuis. Zowel bij erkende Poolse (huis)artsen als in ziekenhuizen van de staat. U moet daarvoor de Europese Verzekeringskaart (EHIC) bij u dragen, die u voor vertrek kunt aanvragen bij uw verzekeringsmaatschappij. Gewoonlijk betaalt u zelf de arts voor de ontvangen behandeling, en kunt u bij uw verzekeringsmaatschappij als maximum de vergoeding krijgen zoals die zou gelden bij behandeling in het eigen land. U hebt daarvoor de rekening van de behandelend arts nodig, met de naam van zowel arts als patiënt, de datum, aard, omvang en kosten van de behandeling.

Het kan nuttig zijn, afhankelijk van de omstandigheden, om een aparte ziektekostenverzekering voor het buitenland of bij uw reisverzekering af te sluiten. Vraag dit na bij uw ziektekostenverzekeraar.

Apotheken: de apteka verkoopt medicijnen voor een redelijke prijs en vaak zonder recept. Hoewel de beschikbaarheid van medicijnen in Polen sterk verbeterd is in de afgelopen tijd, is het aan te bevelen om voldoende mee te nemen van de medicijnen die u regelmatig gebruikt. ’s Nachts en op feestdagen bent u aangewezen op de apotheken die dan dienst hebben. Een overzicht daarvan staat in de lokale dagbladen en bij de deur van alle gesloten apotheken.

Informatie

In Nederland

Poolse Organisatie voor Toerisme

Jan Luijkenstraat 12

1071 CM Amsterdam

tel. 020 620 93 99

www.polen.travel

In België

Pools Informatiebureau voor Toerisme

Renaissancelaan 20, bus 25

1000 Brussel

tel. 02 740 06 20

www.polen.travel

In Krakau

Wyspiański Pavilion

plac Wszystkich Świetych 2 ( D 5/6), tel. 12 616 18 86, www.infokrakow.pl, dag. 9-17 uur.

Culturele informatie:

ulica św. Jana 2 ( D 4), tel. 12 421 77 87, www.karnet.krakow.pl, dag. 9-19 uur.

Informatiepunten in de stad

Op het vliegveld ( A 1), in de ulica Pawia 8 tegenover het station ( F 4), in het park bij het Słowackitheater (ulica Szpitalna 25, E 4), aan de voet van de Wawel (ulica Powiśle 11, C 7) en in de ulica Józefa 7 in Kazimierz ( E/F 8). De openingstijden van de verschillende filialen variëren.

Op internet

Landcode: .pl

polenvakantieland.nl: overzichtelijke website met veel tips en praktische informatie voor een vakantie in Polen en in Krakau in het bijzonder.

polen.startpagina.nl: deze website biedt een eerste oriëntatie voor Polen en Krakau.

www.krakow.pl: de website van de gemeente Krakau. Het meest complete portaal voor wie naar Krakau reist. Met praktische informatie, cultuurlinks en een vooruitblik naar aankomende evenementen. Inclusief een aantal toeristische routes. Kan onder andere in het Engels en Duits worden weergegeven.

https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html: het door de Amerikaanse geheime dienst CIA opgestelde Factbook over Polen is interessant voor wie belangstelling heeft voor een overzicht van concrete feiten.

www.inyourpocket.com/poland/krakow: in de onlineversie van het gelijknamige tijdschrift worden hotels, restaurants en cafés treffend en met humor beschreven.

www.cracow-life.com en www.krakow-info.com: op deze websites vindt u hotels en uitgaansadressen, met een verwijzing naar de evenementen voor de komende weken. Beide websites zijn in het Engels.

Kinderen

Magische Oude Stad

Met kinderen op vakantie in Krakau is niet zo riskant als het misschien op het eerste gezicht lijkt, als u bedenkt dat de hele Oude Stad verkeersluw is en op sommige plaatsen zelfs autovrij. De Rynek is bijzonder populair bij kinderen: hier zijn ’s zomers volop straatmuzikanten, poppenspelers, mimespelers en jongleurs te bewonderen. En ook belangrijk: duizenden betoverde ridders, die voorlopig als duiven hun lot geduldig dragen, maar wachten om daarvan verlost te worden. Fascinerend is het trompetgeschal, dat elk uur weerklinkt en na enkele maten afbreekt. De toren van de Mariakerk, waar de muziek vandaan komt, kan men beklimmen, niet alleen om de blazers te zien, maar ook de Oude Stad, die van hieruit wel een miniatuurstad lijkt.

Voor een rondritje dwars door de Oude Stad staan op de Rynek fraaie paardenkoetsen klaar, en daar tegenover een paar minder aantrekkelijke, maar handige elektrische wagentjes. Aan de voet van de Wawel kunt u, vlak bij de vuurspuwende draak, een waterfiets of roeiboot huren. Met een rondvaartboot kunt u een tochtje over de Wisła maken.

Veiligheid en noodgevallen

Het aantal diefstallen uit auto’s loopt steeds terug, maar toch kunt u beter kiezen voor bewaakt parkeren. Voor voetgangers in Krakau is de veiligheid te vergelijken met Amsterdam of Rotterdam. Maar ook hier, net als in veel andere landen, moet u op drukke plaatsen, zoals het station, in de bus of de tram, alert zijn. Als er iets gebeurt, kunt u het best naar het politiebureau gaan. Via de telefoon zal de taal voor problemen zorgen. Op het politiebureau op Rynek 29 is vaak een tolk aanwezig.

Alarmnummers

Politie, brandweer, ambulance: tel. 112

Alle bankpassen/creditcards blokkeren: tel. 0031 (0)30 283 53 72, zie ook www.pasblokkeren.nl of tel. 0032 (0)70 34 43 44, zie ook www.cardstop.be.

De natuur in

Op een zonnige dag is de dierentuin aantrekkelijk (zie blz. 81). Deze is gelegen in het Wolskibos aan de westkant van de stad. Meer dan 1500 dieren die u gewoonlijk alleen op plaatjes ziet, kunt u hier van dichtbij in levende lijve bekijken.

Klimaat en reisseizoen

In de winter is het in Krakau een flink stuk kouder dan in Nederland en België, ’s zomers is het er warmer. Ongeacht het weer is de stad het hele jaar door interessant, voor een deel omdat er ook veel ondergrondse activiteiten zijn. Maar de meeste bezoekers komen tussen mei en september, als het leven zich buiten afspeelt en de festivalagenda uitpuilt.

Openingstijden

Winkels: elke dag van 9/10 tot 18/21 uur. Kleinere winkels zijn meestal zaterdagmiddag en -avond, en ’s zondags gesloten. Supermarkten en souvenirwinkels zijn in de regel ook ’s zondags open, van ongeveer 11-17 uur. Op grote kerkelijke feestdagen is alles dicht.

Postkantoor: het hoofdkantoor aan de ulica Lubicz 4 is de gehele dag geopend.

Banken: ma.-vr. 8-17, za. 8-14 uur.

Musea: meestal ma./feestdagen gesl.

Reizen met een handicap

Wie met een rolstoel op reis is, heeft het in Krakau niet gemakkelijk. Op het station zijn nog wel een paar speciale taxi’s te vinden (bijv. Taxi Partner, tel. 96 33), maar het overige openbaar vervoer is niet ingesteld op mensen met een handicap. Wat de accommodatie betreft zijn nieuwe en modern gerenoveerde hotels het meest aan te bevelen.

Roken en drinken

In Krakau mag alleen in speciaal ingerichte vertrekken van enkele cafés en restaurants worden gerookt. Het drinken van alcohol in het openbaar is verboden.

Sport en activiteiten

Boottochtjes

Wisłarondvaart: onder aan de Wawel is de centrale aanlegsteiger te vinden, aan de Czerwieński-Boulevard, vlak bij de ulica Bernardyńska ( D 7/8). Rondvaarten van een uur vertrekken, afhankelijk van het aantal passagiers en het weer, tussen mei en sept. van 10-17 uur. Bijvoorbeeld: Legenda, mobiel 604 29 90 00, www.statek-krakow.pl.

Watertram: ’s zomers zijn bovendien de kleine motorboten van Tramwaj wodny in bedrijf. Ze vertrekken bij het Sheraton Hotel en varen in westelijke richting naar het benedictijnenklooster van Tyniec (vaartijd 1,5 uur). In oostelijke richting varen ze naar Galeria Kazimierz (vaartijd 50 minuten). Informatie: www.ktw.krakow.pl.

Roeiboot- en waterfietsverhuur: ten westen van het Sheraton Hotel, vlak na de brug Dębnicki ( B 7).

Duurzaam reizen

Het milieu sparen, de lokale economie bevorderen, gelijkgestemden ontmoeten, van elkaar leren – het moderne toerisme wil verantwoordelijkheid nemen voor milieu en samenleving. Op zoek naar de balans tussen economie, mens en milieu.

www.duurzaam-reizen.nl: deze site biedt achtergrondinformatie: wat maakt reizen ‘duurzaam’? Een uitleg van concepten zoals People, Planet, Profit; geschiedenis en ontwikkeling van duurzaamheid in de reiswereld en links.

www.fairtourism.nl: praktische informatie over het duurzaam inrichten van vakantiereizen. Inclusief specifieke tips voor o.a. vervoer, accommodatie, safarireizen, wintersport, stedentrips.

www.sawadee.nl: biedt reizen aan met duurzaamheid als uitgangspunt. Zowel binnen als buiten Europa.

www.greenleave.nl: een zich steeds uitbreidende verzameling tips voor groene bestemmingen die bovendien mooi, leuk en goed zijn. Met uitgebreide beschrijvingen.

www.dobryden.nl: duurzame reizen naar het oosten van Europa. Inclusief een stedentrip naar Krakau.

Krakau ‘duurzaam’: de Oude Stad van Krakau is verkeersluw – alleen leveranciers, taxi’s en bewoners mogen er rijden, voor zover nodig (zie auto en autoverhuur, blz. 20). Op de markt van Kleparz vindt u niet alleen verse, voordelig geprijsde levensmiddelen, maar u steunt ook degenen die dat het meest nodig hebben: regionale boeren en kleine tussenhandelaars. Een topkwaliteit ecoproduct is de van schapenmelk gemaakte rookkaas oscypek. Authentiek Pools ambachtswerk vindt u – verstopt tussen allerlei kitsch – in de Lakenhal aan de Rynek (zie blz. 30).

Fietsen

In de Oude Stad is al een aantal fietspaden aangelegd. Populaire routes voeren langs de Wisła. Bijzonder mooi is de route naar het benedictijnenklooster van Tyniec (zie blz. 85). Ongeveer halverwege deze route kunt u afslaan naar het Wolskibos. Bij de toeristische informatiekantoren kunt u meer informatie krijgen over fietspaden en -routes.

Verhuur (Wypożczalnia rowerów): betrouwbaar is Dwa Kola in Kazimierz ( E 9), ulica Józefa 5, tel. 12 421 57 85, www.dwakola.internetdsl.pl, tram: plac Wolnica). Voor een fiets betaalt u € 12-14 per dag ; de gevraagde borg is ongeveer € 50.

Joggen

In de vroege ochtend nemen joggers bezit van de Planty – de groene gordel rond de Oude Stad. Later op de dag als het er drukker wordt, wijken ze uit naar de parken in het westen van de stad: het Jordaanpark en de Błoniaweiden.

Wandelen

Las Wolski: u kunt wandelen over een gemarkeerd pad door het Wolskibos, een natuurreservaat in het westen van de stad. Het Wolskibos is een verrassend natuurgebied met schilderachtige kalksteenformaties en kloven. U komt er vanuit het centrum met bus 109, 209, 239 of 249 tot aan de halte aan de voet van de berg Srebrna Góra (vraag naar Klasztor Kamedułów). Van daaruit loopt een 8 km lange route door het heuvelachtige boslandschap. Belangrijkste stopplaatsen zijn het heremietenklooster van de kamaldulensers, de dierentuin (zie blz. 81), de Piłsudskiheuvel en Villa Decius (met café). Vlak bij de villa is de halte Park Decjusza, vanwaar u met bus 102 en 152 kunt terugkeren.

Tips voor sightseeing

In de verkeersluwe Oude Stad kunt u zich het best lopend verplaatsen. Informatieborden zijn aanwezig in diverse talen. Het toeristenbureau fungeert als contactpunt voor rondleidingen: te voet met Agnieszka (www.krakowguide.pl), op de fiets (www.krakowbiketour.com), of gratis onder begeleiding van studenten vanaf de Mariakerk (www.freewalkingtour.com). Op de noordwesthoek van de Rynek begint de route met paardenkoetsen. Iets goedkoper is de tocht met een elektrische aut0 (www.abcitytour.pl) vanaf de ulica Mikołajska. Het Galicisch Museum organiseert rondleidingen door het Joodse Kazimierz, het voormalige getto en Schindlers fabriek (www.galicjamuzeum.org). Een tocht met een oude trabi naar Nowa Huta is te boeken via www.crazyguides.com.

Telefoon en internet

Alle telefoonnummers bestaan uit negen cijfers, met het kengetal als vast onderdeel.

Telefoonkaarten: voor gesprekken in een telefooncel van Telekomunikacja Polska (tp) kunt u telefoonkaarten (karty telefoniczne) kopen aan de receptie van het hotel waar u verblijft of bij een kiosk.

Mobiele telefoon: bij uw eigen provider kunt u informatie opvragen over de op dat moment goedkoopste netwerken in Polen. Als u veel in Polen belt, kunt u misschien beter een Poolse prepaidkaart gebruiken.

Toegangsnummer: vanuit Nederland of België belt u naar Krakau door 0048 12 voor het nummer te kiezen. Met de gsm kiest u + 48 12. Vanuit Krakau naar Nederland is het toegangsnummer 0031 en naar België 0032 (resp. + 31 en + 32). Laat vervolgens de 0 van het kengetal weg.

Internetcafés: voor € 1 per uur kunt u internetten in de vele internetcafés die rond de Rynek gelegen zijn.

De 15 hoogtepunten

De beste plek om uw ontdekkingstocht in Krakau te beginnen en te eindigen is de Rynek, het grootste en mooiste plein van de stad. U ziet de met goud bekroonde torens van de Mariakerk, vanwaar elk uur – de klok rond – de hejnał klinkt; een fascinerende melodie, die na een paar maten opeens stopt. Een lust voor het oog zijn de prachtige burgerpaleizen rond het plein met hun enigszins excentrieke attieken. Dit en nog veel meer ontdekt u in de ‘stad van de sprekende stenen’.

1Het mooiste plein van Polen – Rynek Główny

Kaart: | D/E 4/5; Oriëntatiekaartje: blz. 33
Vervoer: | Tram: plein Wszystkich Świętych, nr. 1, 8, 18, 71, 79

‘Als ik op de Rynek ben, dan heb ik het gevoel niets belangrijks in de wereld te missen,’ zo luidt een gevleugelde uitspraak van de Krakauers. Het is alsof het plein haar weidsheid en schoonheid op al haar passanten overdraagt. Hun tred wordt lichter, hun ogen nieuwsgieriger. Rond het plein ligt een groot aantal terrassen. De ideale plek om naar het stadsgewoel te kijken en wat te flirten.

Op de Rynek Główny (Grote Markt) komen alle straten van de stad samen. Het plein meet 200 bij 200 m en is daarmee een van de grootste pleinen van Europa; vergelijkbaar met het San Marcoplein in Venetië. Al in de 13e eeuw vonden hier allerlei belangrijke zaken plaats: er werd hier geloofd en geboden, gezongen en getwist. Hier beleeft u volkstheater in de zuiverste zin van het woord: niets is museaal, het verleden is springlevend! Voor het Historisch Museum staan een paar rijtuigen die zo uit de Habsburgse tijd zouden kunnen stammen. Vlak bij een fontein ravotten honderden duiven – volgens de legende zijn ze betoverde ridders in afwachting van hun bevrijding.

Blikvanger: de Lakenhallen

Midden op het plein staat de bazaarachtige Lakenhal (Sukiennice). Arcaden en attieken, gouden koepels en mascaronen geven het geheel een wat excentrieke sfeer. Ooit werd hier koopwaar uit alle landen van de wereld verhandeld, tegenwoordig vindt u onder de 100 m lange, schemerig verlichte gewelven Poolse kunstnijverheid: fraai Silezisch kristalglas, handgebreide schapenwollen truien uit de Tatra en Baltisch barnsteen (zie blz. 107). Onder de arcaden wisselen winkeltjes en cafés elkaar af.

Nog veel interessanter dan de begane grond is de op de bovenverdieping gelegen Galerie van de 19e-eeuwse Poolse Schilder- en Beeldhouwkunst 1. Deze galerie is een fantastische introductie in de Poolse mythen en fantasiewereld – alle kunstenaars van enig belang zijn hier vertegenwoordigd. Hun werk stamt uit de tijd dat de Poolse staat niet bestond en het aan de kunstenaars was om de Poolse vaderlandsliefde hoog te houden. De Pruisische Huldiging is een gigantisch historisch tafereel van Jan Matejko, en toont de knieval van de Duitse grootmeester voor de Poolse koning. Ook zijn er virtuoze ruiterschilderijen van Piotr Michałowski, portretstudies en landschappen.

Wie aan de noordoostkant van de Lakenhal in de kelder afdaalt, ontdekt het Museum Rynek Ondergronds (de ondergrondse markt) 2. Bezoekers lopen over glazen paden door de overblijfselen van het middeleeuwse Krakau, langs de fundamenten van stenen marktstallen en de begraafplaats. Als een mol kijkt u door het water van de marktfontein omhoog naar de Mariakerk. Filmscènes, op nevel geprojecteerd, nodigen bezoekers uit tot een tijdreis; touchscreens geven informatie over de archeologische vondsten.

Sesam open u!

Het marktplein wordt omzoomd door wit of zachtgeel geschilderde patriciërshuizen. Van gotiek tot art nouveau zijn alle stijlen vertegenwoordigd. Het is de moeite waard om de gevels eens goed te bekijken, en om ook ergens naar binnen te kijken.

Begin bijvoorbeeld bij Szara op nr. 6, een huis dat koning Kazimierz III voor zijn Joodse geliefde Sarah liet bouwen. Tot op de dag van vandaag zijn de gotische stergewelven nog behouden gebleven.

Overigens: wie benieuwd is hoe de Poolse kunst zich in de 20e eeuw verder heeft ontwikkeld, bestudeert de galerie in het hoofdgebouw van het Nationaal Museum (zie blz. 77).

De binnenplaats die aan de rechterkant hiervan ligt, omzoomd door houten galerijen, vormt de schakel met het Pod Jaszczurami, het Hagedissenhuis (Rynek Główny 8, zie blz. 111). Het portaal met de twee verstrengelde reptielen is het embleem van de Krakauer studentenclub, die hier avond na avond karaoke en feestjes houdt.

Iets verderop biedt het Goethe-Institut 3 een ontspannen sfeer in het classicistische Potockipaleis (Rynek Główny 20). Vanaf de bibliotheek op de eerste verdieping – met origineel rode schildering, goudwerk en open haard – hebt u een mooi uitzicht op het plein. De vriendelijke bibliothecaressen Halina en Jolanta zullen u in vloeiend Duits te woord staan.

Achter de nogal onopvallende gevel van het Huis met de raven gaat het Internationaal Cultuurcentrum 4 schuil. Met een glazen lift komt u op de tweede verdieping, waar in royale ruimten Europese klassieke kunstwerken tentoongesteld worden. In tijdelijke exposities waren onder meer Rembrandt en Nolde, Masereel en Schiele al eens te zien.

Meteen om de hoek, in Pod Baranami (Huis onder de rammen, Rynek Główny 16, zie blz. 53), huisde sinds 1956 een beroemd cabaret. Tegenwoordig vindt er in juli een levendig jazzfestival plaats. Als herinnering aan de slagerij die hier in de middeleeuwen gevestigd was, sieren treurige dierenkoppen de gevel.

Als u u iets meer wil weten over het historische Krakau, breng dan zeker een bezoek het Krzysztoforypaleis 5. In het daar gevestigde Stadsmuseum zijn documenten over de geschiedenis van de stad te zien, maar ook goudwerk, schilderijen en kopergravures. Aan de overwinning op de Tataren in  herinnert het door Stanisław Wyspiański ontworpen kostuum van de Lajkonik. Verder zijn in dit museum nog de mooiste kerststallen tentoongesteld van de kertststallencompetitite van het voorafgaande jaar: fantastische bouwwerkjes met veel glans en geglinster.

Overigens: het monument ten oosten van de Lakenhal toont Adaś, alias Adam Mickiewicz, die in zijn golvende gewaad in de verte staart. Aan zijn voeten rusten vier muzen: de personificaties van poëzie, wetenschap, dapperheid en vaderland. Verliefde paartjes komen graag ‘bij Adaś’ – aan zijn rechterhand zijn bloemenkraampjes, waar men alles kan kopen om het hart van een jonge Poolse schone te winnen!

Hoog boven en diep onder de aarde

De Rynek is zo groot dat het plein met alle gemak plaats kan bieden aan nog veel meer bouwwerken. Zo rijst er bijvoorbeeld eenzaam een gotische toren 6 op, een overblijfsel van het in 1820 gesloopte stadhuis. De onderaardse gewelven, eens de stedelijke folterkamers, huisvesten tegenwoordig een theater en een café. Wie er zin in heeft, kan bij wijze van sportieve training de 70 m hoge toren beklimmen via de steile trap. Het uitzicht over de markt valt echter een beetje tegen. Het kan niet wedijveren met het zicht dat u vanaf de Lakenhal en de Mariakerk hebt.

Als een miniatuur staat de Adalbertkerk 7 aan de zuidoostkant van de Rynek. De kerk ontstond in de 11e eeuw op de resten van een oude gewijde plaats en is het oudste bewaard gebleven godshuis in Krakau – niet dat de barokke aankleding ervan dat zou doen vermoeden. Men zegt dat hier de heilige Adalbert predikte, voordat hij als missionair naar het land van de heidense Pruzzen trok en daar de marteldood stierf. In de onderaardse kamers is een expositie te bezichtigen over de geschiedenis van het plein en van de kerk.

Informatie en openingstijden

Galerie van de 19e-eeuwse Poolse Schilder- en Beeldhouwkunst 1 (Galeria Polskiego Malarstwa i Rzeźby XIX w.): Sukiennice, www.muzeum.krakow.pl, di.-zo. 10-18 uur, € 3,50.

Museum Rynek Ondergronds 2 (Podziemia Rynku): Sukiennice, www.podziemiarynku.pl, ma. 10-22, di. 10-16, wo.-zo. 10-22 uur, € 5; er is een limiet gesteld aan het aantal bezoekers, kaartjes moeten vooraf online of bij de kassa worden gekocht, die zich voorlopig aan de westkant van de Lakenhal bevindt!

Goethe-Institut 3: Rynek Główny 20, tel. 12 422 69 02, www.goethe.de/krakau, ma./wo. 11-16, di./do. 13-18 uur.

Internationaal Cultuurcentrum 4 (Międzynarodowe Centrum Kultury): Rynek Główny 25, www.mck.krakow.pl, di.-zo. 10-18 uur, € 2,50.

Historisch Museum voor de Geschiedenis van de Stad Krakau (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa): Rynek Główny 35, www.mhk.pl, wo.-zo. 10-17.30 uur, € 2,50.

Stadhuistoren (Wieża Ratuszowa): Rynek Główny 1, www.mhk.pl, dag. 10.30-18 uur, € 2.

Adalbertkerk 7 (Kościół św. Wojciecha): Rynek Główny 3, www.kosciolwojciecha.pl, ma.-za. 10-18, zo. 13.30-18 uur.

Voor tussendoor

In het café van de traditionele chocolatier Wedel 1 (Rynek Główny 46, dag. 9-22 uur) kunt u terecht voor allerlei lekkers. Het beste ijs vindt u in Café Słodki 2 naast het Goethe-Institut (Rynek Główny 19, www.slodkiwentzl.pl, dag. 10-24 uur). Via de ingang van de Galerij van de Poolse Schilderkunst in de Lakenhal komt u bij Café Szał 3: met een terras en een spectaculair uitzicht op de Rynek en de Mariakerk (Sukiennice, dag. 10-23 uur).

Ambitieuze keuken

Een uitstekend adres is Milano 4 in het Bonerowskipaleis (Rynek Główny 42/ulica św. Jana 1, tel. 12 374 13 00, www.milanokrakow.pl, dag. 12–23 uur, gerecht € 9-20). Bijzonder lekker zijn de zalmtartaar met kaviaar, de garnalensalade en de eendenfilet op een rodebietencarpaccio! Voor een heerlijk nagerecht kunt u ook iets kiezen in de bijbehorende banketzaak (U Lala). Bovendien wordt in het paleis om 19 uur een Chopinconcert gegeven.

Winkeltip

Hebt u zin om te picknicken? In de Likus Concept Store 1 (Rynek Głowny 13, zie blz. 104) zijn heerlijke delicatessen te koop.

Rijtoer met een koets

In de noordwesthoek wachten paardenkoetsen op klandizie. U kunt kiezen uit een ritje door de Oude Stad of naar Kazimierz.

2Veit Stoß en de torenblazers – de Mariakerk

Kaart: | E 5; Oriëntatiekaartje: blz. 36
Vervoer: | Tram: plac Wszystkich Świętych, nr. 1, 8, 18, 71, 79

Goudschijnsel, een altaar met levensgrote heiligen, dag aan dag trompetgeschal: in de mooiste kerk van Krakau is zo veel om van te genieten, dat het begrijpelijk is waarom er de hele dag rijen voor de biechtstoelen staan. En dat zijn zeker niet alleen oude, maar ook veel jonge mensen.

De Mariakerk 1 werd in de 13e eeuw door rijke Krakauer burgers gesticht – en tot op vandaag is het de grootste en mooiste kerk in de stad. De drieschepige binnenruimte toont zich als een kleurorgie met koperrood, nachtblauw en goud. Van onder tot boven is de kerk versierd met plantenornamenten en heiligenbeelden. Er is veel pracht en praal te bewonderen: de barokke kansel, en de glas-in-loodramen van Stanisław Wyspiański, de marmeren altaren en de renaissancegraven in de kapellen.

Middeleeuws leven

Het topkunstwerk in de kerk is het legendarische hoogaltaar, met 13 bij 11 m een van de grootste en mooiste werken van de Europese gotiek. Gemaakt door Veit Stoß, een uit Neurenberg afkomstige beeldhouwer, die door de Polen graag geëerd wordt als hun ‘Wit Stwosz’. Hij kreeg voor zijn werk 2808 gulden (toentertijd de munteenheid in Krakau), het hele jaarbudget van de stad. Hij heeft overigens twaalf jaar aan het altaar gewerkt, voordat het af was.

Als de altaarvleugels gesloten zijn, dan ziet u twaalf scènes uit het leven van Maria en Jezus in kleurrijke reliëfs. Als de vleugels vanaf omstreeks 12 uur ongeveer zes uur lang geopend worden, dan ziet u een panopticum met meer dan tweehonderd figuren. Op zes zijstukken ziet u links de annunciatie, de geboorte van Christus en de aanbidding van de drie koningen; rechts de opstanding, hemelvaart en de uitstorting van de heilige Geest. De blikvanger is wel de hoofdschrijn. Deze toont hoe Maria, op de grond vallend, ontslaapt; omringd door treurende, vertwijfelde apostelen. Enkele figuren zijn meer dan 2 m hoog, uit de stam van een 500-jarige lindeboom gesneden, en zo echt dat je denkt dat ze levend voor je staan.

In de kerk zijn nog meer werken van Stoß te zien. In een altaar in het rechterschip ziet u een uit steen gebeeldhouwde Christusfiguur in verbijsterde doodsangst. En ook de Gekruisigde op de triomfboog van het middenschip wordt aan de werkplaats van Veit Stoß toegeschreven.

Speel voor mij het lied van de dood!

Musica viva – u kunt niet doen alsof u de muziek uit de Mariakerk niet hebt gehoord. Elk uur klinkt vanaf de hoogste toren een trompetmelodie in alle vier de windrichtingen: de hejnał, afgeleid van een Hongaars woord dat ‘schemering’ betekent. In de middeleeuwen was dit een weksignaal, dat de mensen opriep tot de arbeid. Maar ze klonk ook om de mensen te waarschuwen voor een grote brand of bij het naderen van vijandelijke troepen.

Als de in Krakau gespeelde melodie na een paar maten opeens stopt, gebeurt dat als herinnering aan een waakzame torenwachter, wiens keel, terwijl hij nog op de hoorn blies, doorboord werd door een pijl van de vijand. Door zijn dood, zo vermeldt de geschiedenis, redde hij zijn medeburgers. Tegenwoordig wordt de melodie door het hele land elke middag om 12 uur op de radio uitgezonden, omdat ze voor veel Polen als een soort tweede volkslied geldt. En omdat elk klassiek lied om nieuwe interpretaties vraagt, blaast Tomasz Stańko, de Poolse Miles Davis, zijn ‘13e editie’ als inspirerend strijdlied.

Wie de torenblazers graag met eigen ogen wil zien, gaat naar de opgang aan de westkant. Via meer dan tweehonderd krakende treden klimt u de wenteltrap op. Op uw gemak, om te zorgen dat u niet duizelig wordt. Uw inspanning loont de moeite: als u de vergulde torenspitsen voorbij bent, krijgt u een fantastisch uitzicht over de stad voorgeschoteld. Bij helder weer kunt u aan de horizon zelfs het silhouet van de Hoge Tatra herkennen.

Informatie en openingstijden

Mariakerk 1 (Bazylika Mariacka): Rynek Główny 4/plac Mariacki 5, www.mariacki.com, ma.-za. 11.30-18, zo. 14-18 uur, laatste toegang 15 min. voor sluiting. Wie wil bidden, kiest de ingang rechts van het hoofdportaal (gratis), wie het altaar van Veit Stoß van dichtbij wil zien gaat via de betaalde zij-ingang aan het plac Mariacki (€ 2,50). De toren kan pas na renovatiewerkzaamheden weer worden beklommen (ingang noordwestzijde van de kerk).

In de buurt

De kleine Barbarakerk (Kościół św. Barbary) 2 werd gebouwd van bakstenen die overbleven na de bouw van de Mariakerk (onregelmatig geopend). Ook hier een expressief werk uit de werkplaats van Veit Stoß: de sculptuur Christus op de Olijfberg, in een schrijn links van de ingang. Tussen beide kerken ligt het elegante Mariaplein (plac Mariacki) 3, dat kunstenaars graag vereeuwigen op hun schilderijen en prenten – in het midden een fontein met de bekoorlijke figuur van de ‘middeleeuwse student’. Via een poort belandt u op de Kleine Markt (Mały Rynek) 4: een miniatuuruitgave van de Grote Markt (Rynek Główny), maar heel wat rustiger.

Even bijkomen

Voor bezoekers die de Rynek te hectisch vinden, zijn de caféterassen aan de oostkant van de Mały Rynek aan te bevelen.

Bijzondere winkels

Arkos 1, aan de achterkant van de Barbarakerk (plac Mariacki 5), is een winkel met religieuze artikelen, zoals je die alleen in Polen aantreft. Hier kunt u rozenkransen van bijzondere materialen vinden, heiligen- en pausbeelden, goudgeborduurde toga’s en kanten gewaden.

Ambachtelijke kunst van betere kwaliteit vindt u bij Kacper Ryx 2, plac Mariacki 3, www.kacperryx.pl: hier worden historische Krakausouvenirs, mooie en nuttige objecten van keramiek, leer en glas, en geweven en geborduurd textiel verkocht.

3Dwars door de Oude Stad – de Koningsweg

Kaart: | E 3-7; Oriëntatiekaartje: blz. 40
Vervoer: | Tram: Basztowa, nr. 2, 4, 14, 18, 20, 74

Volg al wandelend het spoor van de Poolse koningen – liefst ’s ochtends vroeg, want dan heeft nog geen grote mensenmassa bezit genomen van het historische centrum!

Intocht in koninklijk Krakau

De Koningsweg (trakt Królewski), waarlangs de monarchen de stad in trokken, begon op het Matejkoplein (plac Matejki). Midden op dat plein staat een indrukwekkend monument. Het plein is het pronkstuk van Kleparz – met een mooie bestrating en bloemenperken. Aan de kunstacademie aan de westkant studeerden Stanisław Wyspiański, Tadeusz Kantor en Andrzej Wajda; aan de noordkant staat de Florianuskerk (zie blz. 74). Het grote monument toont koning Władysław Jagiełło hoog te paard, en vorst Witold, zijn Litouwse bondgenoot. Aan de voeten van de koning ligt het lichaam van Ulrich von Jungingen, grootmeester van de Duitse ridderorde. Het monument werd in 1910 onthuld, precies vijfhonderd jaar na de Slag bij Tannenberg (Grunwald). Inspiratie voor het bezette Polen om de overwinning over het Duitse rijk te vieren.

Nadat u de drukke Ringweg bent overgestoken, staat u tegenover de Barbakane 1, een bakstenen bastion dat aan het einde van de 15e eeuw werd opgetrokken uit angst voor Turkse aanvallen. Met zeven wachttorens was het het hart van de verdedigingswerken. De massieve ronde toren is 24 m in doorsnede; in de 3 m dikke bakstenen muren zijn 130 geschutspoorten uitgespaard.

Met dubbele muren was de Barbakane gekoppeld aan de Florianuspoort (Brama Floriańska) die als enige van de zeven stadspoorten de zogenoemde stadsvernieuwing van de vroege 19e eeuw overleefde. Sinds 1307 is de donkere torenpoort de belangrijkste toegang tot de stad. In de muren ziet u een reliëf van St-Florian, schutspatroon van Krakau. Aan beide zijden van de poort strekken zich de resten van de voormalige stadsmuur uit, met de Passementtoren aan de oostkant, de Timmermans-, Schrijnwerkers- en Touwslagerstoren aan de westkant. in de zomermaanden stellen hobbyschilders hun werk tentoon in de schaduw van de muren: vrouwelijke naakten, weelderige stillevens en stadsgezichten.

Koningsweg van het kapitalisme

Door de Florianussteeg (ulica Floriańska) trekt een oneindige, dicht aaneengesloten mensenrij. De steeg was altijd al de centrale winkelstraat; daarom is het ook niet verwonderlijk dat de grote westerse winkelketens en merken zich hier meteen na de invoering van de vrijemarkteconomie hebben gevestigd. McDonald’s en Levis, Adidas en Orsay – ze zijn allemaal zo aanwezig dat het lastig is om de reliëfs en renaissanceportalen aan de gebouwen te bekijken. In de volksmond heet de Florianussteeg inmiddels ‘de Koningsweg van het kapitalisme’. Wilt u hier even een tijdje uitrusten, dan kunt u heerlijk genieten in café Jama Michalika 1 met een sfeervol fin de siècle-interieur. Een paar panden verderop, in het Jan Matejkohuis 2, maakt u kennis met de ‘nationale schilder’ van Polen. Door de cruciale momenten uit de nationale geschiedenis vast te leggen, heeft hij zich een plek veroverd in de harten van de Poolse patriotten.

In het vier etages tellende Farmaciemuseum 3 heerst een aangename geur. Dat zou je niet verwachten met de oude geneeskunst die hier getoond wordt. Gifkasten, bizarre laboratoriumuitrustingen en opgezette krokodillen, waarvan de ingewanden zijn gebruikt voor het maken van geneesmiddelen.

Op de hoek van de św. Tomasza komt u via een renaissanceportaal bij het traditionele Hotel met de Rozen (Pod Różą, Floriańska 14, zie blz. 90). Op een steen met een inscriptie valt te lezen hoe lang dit huis mag bestaan: ‘tot de mier de zee heeft leeggedronken en de schildpad de aarde rondgelopen is’. Een ander frappant detail ontdekt u bij het Huis met de Moren (Pod Murzami, Floriańska 1): twee schaarsgeklede Afrikanen dienden in de 16e eeuw als reclame voor de apotheek alhier.

Lijnrecht naar de Wawel

Waar de Florianussteeg uitmondt op het marktplein, rijst de Mariakerk (zie blz. 34) op in de hoogte. Voor het hoofdportaal spelen straatmuzikanten en bedelaars vragen een aalmoes. Rechtdoor gaat de Koningsweg verder, via de zuidoostelijke hoek van het plein de trechtervormig aftakkende Grodzka in. Hier heet het de Burchtsteeg: ze voert lijnrecht naar de Wawelburcht. Met de vele winkels lijkt het een natuurlijk vervolg van de Florianussteeg, maar haar karakter verandert ter hoogte van het Allerheiligenplein (plac Wszystkich Świętych). Achter de oorspronkelijke bakstenen gevel gaat Pavillon Wyspiański schuil, de toeristeninformatie, met glas-in-loodramen van de gelijknamige schilder.

Aan het plein staan twee gotische godshuizen. Rechts de Franciscanerkerk (zie blz. 55), links de Dominicanerkerk (zie blz. 57, 74). Ook na de volgende zijstraat domineren kerken, kloosters en colleges het straatbeeld – in harmonisch verweven bouwstijlen. Het Magdalenaplein (plac św. Marii Magdaleny) wekt de indruk van een eenheid, terwijl romantiek, renaissance en barok hier zij aan zij staan.

Twaalf groter dan levensgrote apostelfiguren wijzen de weg naar de Petrus en Pauluskerk 4, die aan het einde van de 16e eeuw werd gebouwd als replica van de Jezuïetenkerk Il Gesù. Het was het eerste barokke godshuis in Krakau, ontworpen door Giovanni Maria Bernardoni. Zuilen bepalen het beeld van de gevel, en ook binnen spelen ze de hoofdrol. Ze dragen een tonnengewelf, terwijl boven de kruising een geweldige koepel te zien is. Ook de moeite waard is de crypte onder het hoofdaltaar, waar het stoffelijk overschot van Piotr Skarga, de jezuïtische ‘sterpredikant‘ van Polen, rust. Tegenover de kerk is hij op een hoge sokkel vereeuwigd.

Overigens: één dag per week wordt voor alle twijfelaars het bewijs geleverd dat de aarde een beweeglijke planeet is, en dat ‘De slinger van Foucault’ meer is dan een roman van Umberto Eco. Vanuit de koepel van de Petrus en Pauluskerk wordt een 46,5 m lange kabel neergelaten met een kogel van 25 kg eraan. Aanvankelijk beweegt de pendel in rechte lijnen, maar na verloop van tijd verandert hij van richting, en slingert rozetvormig – zichtbaar door laserstralen op de kerkvloer.

Reden hiervoor is de zogenoemde corioliskracht, de middelpuntvliedende kracht, opgewekt door de rotatie van de aarde. Voor de stelling dat de aarde draait, leverde Copernicus het wiskundige, en Jean Bernard Léon Foucault het mechanische bewijs. Het experiment wordt elke donderdag herhaald om 10, 11 en 12 uur, maar niet op kerkelijke feestdagen.

Direct ernaast staat een van de oudste godshuizen van Polen: de Andreaskerk 5 met twee opvallende torens. De kerk is gebouwd uit ruwe natuursteen en imponeert door de sobere vormen. De 1,5 m dikke muren onderstrepen het weerbare karakter: in 1241 zochten de burgers hier hun toevlucht toen de Tataren de stad aanvielen. Het interieur van de kerk verrast bezoekers met weelderig barok en veel goud!

De kleur van het Collegium Iuridicum 6, aan de overkant van de straat, past goed bij de kerk. Sinds 1403 is dit een ontmoetingspunt van rechtenstudenten. Indrukwekkend is de met arcaden omzoomde binnenhof, die wordt gedomineerd door een reusachtige gebeeldhouwde kop van de beeldhouwer Igor Mitraj. Op de benedenverdieping kunt u een verzameling vlinders en schelpen bewonderen. Hierna loopt u nog langs twee minder belangrijke kerken, en dan staat u aan de voet van de Wawel (zie blz. 41).

Informatie en openingstijden

Wyspiański Pavilion: plac Wszystkich Świętych 2, tel. 12 616 18 86, www.infokrakow.pl, dag. 9-17 uur.

Barbakane 1 (Barbakan): hoek Planty/ ulica Floriańska, dag. 10.30-18 uur.

Jan Matejkohuis 2 (Dom Jana Matejki): ulica Floriańska 41, www.muzeum.krakow.pl, di.-za. 10-18, zo. 10-16 uur, € 2,50.

Farmaciemuseum 3 (Muzeum Farmacji): ulica Floriańska 25, www.muzeumfarmacji.pl, di. 12-18.30, wo.-zo. 10-14.30 uur, € 2,50.

Petrus en Pauluskerk 4 (Kościół św. Piotra i Pawła): ulica Grodzka 54, www.apostolowie.pl, ma.-vr. 9-19, za. 9-17.30, zo. 13.30-17.30 uur.

Andreaskerk 5 (Kościół św. Andrzeja): ulica Grodzka 56, dag. 9-17 uur.

Collegium Iuridicum 6: ulica Grodzka 53, binnenplaats okt.-juni dag. 8-20 uur.

Zoete kunst

Café Jama Michalika 1 (ulica Floriańska 45, tel. 12 422 15 61, dag. 9-22 uur) lijkt wel een museum voor excentrieke kunst. De geschiedenis van het café gaat terug tot rond 1900, toen de banketbakker Michalik de vaak straatarme studenten van de kunstacademie, die de zoetigheid niet wilden missen, in natura liet betalen. Het café heet spelonk (jama), omdat het glas in lood dat door de studenten is vervaardigd, zo donker is dat er nauwelijks een straaltje licht naar binnen valt. Ook de jugendstillampen zijn zo afgesteld dat u de andere gasten slechts vaag kunt zien. Niemand haalt het hier in zijn hoofd om een boek of een krant te gaan lezen. Zelfs de menukaart is moeilijk te ontcijferen. De naastgelegen tafels vervagen in een donker schijnsel; de gasten voeren bijna fluisterend hun gesprekken. Dit café is een plek om onder te duiken…

4Monumentaal en geheimzinnig – Wawelburcht en Wawelkathedraal

Kaart: | C-D 7; Oriëntatiekaartje: blz. 44
Vervoer: | Tram: Wawel, nr. 8, 10, 18, 71, 78

Wat het Praagse Hradčany voor de Tsjechen is, is de Wawel voor de Polen. Imposant troont de burcht op een kalkrots boven de Wisła – een centrum van wereldlijke en geestelijke macht. Hier lieten Poolse koningen zich kronen en vanuit hier regeerden zij het land. Voor de meeste Polen geldt de burcht als heiligdom en een echte Pool moet ten minste eenmaal in zijn leven een pelgrimage naar de Wawel maken.

De meeste bezoekers komen van de kant van de Oude Stad. Een promenade voert de burchtheuvel op. Op een bakstenen muur staan de namen van ieder die zijn leven heeft gelaten bij de restauratie van de Wawel. Hoog te paard brengt nationale held Tadeusz Kościuszko 1 zijn groet, met opgeheven arm. Het ruiterstandbeeld steekt donker af tegen de Krakause hemel. Eenmaal boven ontvouwt zich een parkachtig plateaulandschap. In het noordoosten staat de koninklijke burcht, in het noordwesten de kathedraal; in het zuiden vindt u het informatiekantoor en de entree.

Waardige rustplaats

Van 1320 tot 1764 lieten de Poolse koningen zich in de Wawelkathedraal 2 kronen – en hier werden ze ook bijna allemaal bijgezet. Het godshuis verenigt alle stijlen van middeleeuwen tot de moderne tijd: aan de buitenkant met gotische torens, gouden renaissancekoepels en barokbaldakijnen. In het driebeukige interieur zet de variatie in stijlen zich voort. Op een centrale plaats staat de zilveren reliekschrijn van Stanisław, de in 1079 vermoorde, later heiligverklaarde Krakauer bisschop (zie blz. 59). Enkele kapellen zijn vanuit kunshistorisch oogpunt interessant. Rechts van de hoofdingang werd koning Kazimierz IV zo realistisch door Veit Stoß uit steen gebeeldhouwd, dat het lijkt alsof hij nét even zijn ogen dicht heeft gedaan. Boven de sarcofaag is een met byzantijnse fresco's beschilderd stergewelf te zien.

Als ‘parel van de renaissance’ geldt de in 1574 gebouwde Sigismundkapel, de vijfde in de rechter (zuidelijke) zijbeuk. Het door Santi Gucci ontworpen dubbelgraf laat de laatste koningen van de Jagiellonendynastie zien als heersers in een gouden eeuw: ze rusten in een nonchalante, haast vrolijke houding, alsof ze willen zeggen dat de dood na zo'n vervuld leven geen angel meer heeft. Onder de linker zijbeuk daalt u af in de crypte, waar naast koningen ook andere belangijke personen bijgezet zijn. Bijvoorbeeld de legeraanvoerders Tadeusz Kościuszko en Józef Piłsudski, en de in 2010 verongelukte president Lech Kaczyński. In de ‘crypte van de dichters’ rusten Adam Mickiewicz en Juliusz Słowacki vredig naast elkaar.

Bij de sacristie kunt u via een smalle trap de Sigismundtoren beklimmen, waarvan de spits versierd is met een beeldengroep van de nationale schutspatronen: Adalbert, Kazimierz, Stanisław en Wacław. De in 1520 gegoten Sigismundklok is de grootste van Polen. Hij heeft een diameter van 2,5 m en weegt 11 ton. Er zijn zes mannen nodig om deze klok te luiden, maar dan is hij ook tot 20 km buiten Krakau te horen. Toen hij de eeuwwisseling zou inluiden, brak de klepel in tweeën. Bijgelovige lieden vrezen dat dit een slecht voorteken is voor de toekomst van het land.

Overigens: hindoes geloven dat van de wanden van de kathedraal positieve energie uitgaat (zie blz. 14). En er lijkt meer bovennatuurlijks te zijn. Bij de ingang ziet u de op de heuvel gevonden beenderen van een neushoorn, mammoet en walvis. Zolang die daar blijven, zal de wereld niet vergaan, zegt men. Maar: vervloekt is wie de kist opent. Na het openen van de sarcofaag van koning Kazimierz IV (overl. 1492) stierf binnen enkele jaren iedereen die ermee in aanraking was geweest. De oorzaak was een agressieve, in de kist aanwezige schimmel (aspergillus flavus).

Als u nog meer heiligheden wilt zien, kunt u terecht in het naastgelegen Kathedraalmuseum 3, waar onder andere de kroningsgewaden te zien zijn.

Een nationaal Pools symbool

De Wawelburcht 4 staat tegen de kathedraal aangeleund. Zijn huidige aanzicht kreeg hij in de jaren 1507-1536, toen de oorspronkelijk gotische residentie in renaissancestijl herschapen werd. Langs een donkere doorsteek komt u op de grote binnenhof met lichte natuurstenen bestrating en stijlvolle, drie verdiepingen tellende arcaden.

De privéappartementen van de koning liggen op de eerste verdieping in de oost- en noordvleugel. De ontvangstvertrekken strekken zich uit over de tweede verdieping. In plaats van pracht en praal heerst hier een ingetogen elegantie die vooral bereikt wordt door het harmonische samenspel van kleuren en materialen. Opvallend zijn de marmeren vloeren en cassetteplafonds, friezen en fresco's, maar ook de op de millimeter nauwkeurig gemaakte wandtapijten van zijde-, goud- en zilvergaren. Koning Zygmunt August bestelde ze in de 16e eeuw bij de meesters in de Vlaamse stad Arras. Daarom noemt men ze tot op vandaag arrasy. Sommige tonen koninklijke wapens en monogrammen, maar de meeste vertellen een verhaal: dat begint bij Adam en Eva en de zondeval en gaat via de toren van Babel naar de alles vernietigende zondvloed.

Maar de koning was niet alleen bijbelvast, hij hield ook van luxe. Daarom bestelde hij nog 44 tapijten met daarop exotische dieren- en plantenmotieven; fantastische werelden die men nog nooit had gezien. De tapijten prikkelden vaak de hebzucht van vreemde heersers. Toen Polen werd opgedeeld, werden de tapijten naar het buitenland ‘ontvoerd’. Bij hun terugkeer zijn enkele exemplaren zoekgeraakt. Vanwege het uniforme ontwerp en de kunstige motieven wordt de Wawelverzameling als een van de mooiste ter wereld beschouwd.

Ook afkomstig uit de 16e eeuw zijn de interessante schilderijen, zoals het Portret van een man van Lucas Cranach de jongere en het drieluik Het laatste oordeel, dat sterk doet denken aan Hiëronymus Bosch. Als u door de ridderzaal loopt, waar zich een fries van Hans Dürer, broer van de beroemde Albrecht, bevindt, komt u in de audiëntiezaal (Sala Poselska), waar de koning zijn gasten ontving. Zij moesten voor de troon knielen en een beoordeling van bovenaf doorstaan: vanaf het plafond staren uit hout gesneden koppen naar beneden – vertegenwoordigers uit alle standen van de Poolse samenleving. Helaas zijn maar dertig van de oorspronkelijk 194 koppen bewaard gebleven. Voordat u de senatorenzaal (Sala Senatorska) betreedt, passeert u vertrekken in de duistere Wasastijl – het Portret van prins Władysław uit 1624 is van Peter Paul Rubens.

Het legendarische kroningszwaard, de sieraden en de goudgeborduurde gewaden behoren tot de kroonjuwelen. In de wapenzaal worden slag- en steekwapens getoond. De verbleekte vaandels van de Duitse ridderorden werden in 1410 buitgemaakt tijdens de Slag bij Tannenberg (Grunwald).

Informatie en openingstijden

De toegang tot het Wawelplateau is gratis (dag. 6-19.30 uur), evenals het bezoek aan de kathedraal. Voor de overige bezienswaardigheden zijn er losse kaartjes voor € 2 à 6 met vaste bezoektijden te koop. Het aantal kaartjes is gelimiteerd, dus kunt u het best 1-3 dagen van tevoren reserveren.

Informatiecentrum en kassa aan de zuidzijde van de Wawel: Biuro Obsługi Turystów, tel. 12 422 51 55, www.wawel.krakow.pl, ma.-vr. 9-17.45, za.-zo. 9.30-17.45 uur; Biuro Catedral, tel. 12 429 95 15, www.katedrawawelska.pl, ma.-za. 9-16.30, zo. 12.30-16.30 uur.

Kathedraal 2 (Katedra) met cryptes en de Sigismundtoren: ma.-za. 9–17, zo. 12.30-17 uur; het kathedraalmuseum is ’s zondags gesloten.

Privéappartementen (Prywatne Apartamenty), ontvangstvertrekken (Reprezentacyjne Komnaty) en

Kunst uit het Verre Oosten (Sztuka Wschodu): di.-vr. 9.30-17, za.-zo. 10-17 uur.

Lost Wawel (Wawel Zaginiony), kroonjuwelen en wapenzaal (Skarbiec Koronny i Zbrojownia): ma. 9.30-13, di.-vr. 9.30-17, za.-zo. 10-17 uur.

Andere bezienswaardigheden

Als u via de noordzijde bent gekomen (ulica Podzamcze/standbeeld van Kościuszko), dan kunt u via de zuidzijde (ulica Bernardyńska) naar beneden lopen. Of u daalt van de Dieventoren (Baszta Złodziejska) in het zuidwesten van het Wawelplateau door de Drakengrot af en komt uit bij de bronzen draak (zie blz. 58).

Café met uitzicht

Geniet van het uitzicht over de Wisła vanaf het burchtcafé Kawiarnia pod Basztą 1 aan de zuidkant van het plateau (ma.-vr. 9-17, za.-zo. 9-18 uur).

5Kloosters, tuinen en paleizen – de Kanunnikensteeg

Kaart: | D 6
Vervoer: | Tram: Wawel, nr. 8, 10, 18, 71, 78

Verbazingwekkend… zo dicht bij de drukke Koningsweg, en dan zo rustig en ingetogen: de Kanunnikensteeg. Deze schilderachtige straat loopt in een elegante boog van de Wawel naar de binnenstad. Geestelijken, die wisten waar je het mooist kon wonen, creëerden hier luxueuze paleizen in een bijna landelijke sfeer.

Na de politieke omwenteling van 1990 heeft de kerk zijn geestelijk centrum heroverd. Bijna alle huizen in deze straat zijn eigendom van de rooms-katholieke kerk. Daardoor wordt de kloosterlijke stemming niet verstoord door aanplakbiljetten of geluidsoverlast, fastfoodwinkels of marktgewoel. Wie hier ’s ochtends vroeg wandelt, hoort slechts de echo van zijn eigen voetstappen op de keien en misschien ook koormuziek vanuit een geopend venster. Langs de straat staan huizen in gotische en renaissancestijl. Door open portalen vangt u een glimp op van binnenhoven en tuinen. Krakau laat zich hier van zijn vredigste en landelijkste kant zien.

Traditie hoog in het vaandel

De straat is genoemd naar de kanunniken, die graag dicht bij de kathedraal wilden wonen. De beroemdste van hen is wel Karol Wojtyła – beter bekend als paus Johannes Paulus II. Als bisschop woonde hij – net als de H. Stanisław duizend jaar eerder – in het pand op nr. 19, nu het Aartsbisschoppelijk Museum 1. In 1978 werd hij als paus uitverkoren, en werkte daadkrachtig mee aan het bestrijden van het ‘goddeloze rijk’. De kamer waar hij woonde is in originele staat teruggebracht en is sinds hij in 2005 overleed een pelgrimsoord geworden voor Poolse gelovigen. Tot de inventaris behoren zijn rode toga en voor de echte liefhebbers wat familiefoto's en de legendarische ski’s waarmee Wojtyła als jongeman de Tatraheuvels afsuisde. Verder worden misgewaden, kelken en rozenkransen tentoongesteld. Op de begane grond is ook religieuze kunst uit de 13e tot de 20e eeuw te zien.

Het omstreeks 1540 in renaissancestijl verbouwde paleis huisvest nu het Johannes Paulus II-centrum. Erg mooi zijn het met wapens getooide portaal en de binnenplaats met arcaden. U krijgt hier ook informatie over het nieuwe pauselijke heiligdom Łagiewniki ten zuiden van Krakau.