Welkom

Dobredojdovte

Ter oriëntatie

Kennismaking, Macedonië in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Overnachten

Eten en drinken

Praktische informatie

Onderweg in Macedonië

Skopje en het noordwesten
Skopje, Tetovo
Gostivar, Debar

Het Meer van Ohrid en het zuidwesten
Ohrid, Struga, Nationaal Park Galičica
Heraklea Lynkestis, Prilep

De wijnstreek en het zuidoosten
Veles, Štip, Demir Kapija
Gevgelija, Strumica

Het noordoosten
Berovo, Vinica
Kočani, Kratovo, Kriva Palanka
Sveti Joakim Osogovski, Kumanovo

De 15 hoogtepunten

1
Van Cyrillus tot Goce Delčev–standbeelden in Skopje
Een wandeling langs nationale helden op sokkels.

2
Kunst, geschiedenis en moeder Teresa – musea in Skopje
In de hoofdstad kunt u een keur aan musea bezoeken.

3
Uitblazen op of rond het water – de Matkakloof
Een prachtig gebied om te vissen, kanoën, wandelen of klimmen.

4
Skiën, wandelen of trouwen – in Nationaal Park Mavrovo
Een rondrit door het grootste nationale park van het land.

5
Parels of houtsnijwerk, icoon of papier – shoppen in Ohrid
In Ohrid kunt u de meest bijzondere souvenirs kopen.

6
Van de grotkerken naar Sveti Naum – het Meer van Ohrid
Schitterende tocht langs het kristalheldere water.

7
Naar Golem Grad en de Sveti Gjorgi – het Prespameer
Het aangename meer en zijn omgeving verkennen per boort en per auto.

8
Een prachtig natuurgebied – het Nationaal Park Pelister
Wandelen of mountainbiken is in dit landschap een feest.

9
Slenteren door de Širok Sokak – een bezoek aan Bitola
Een mooie wandeling door de 'Stad van de Consuls'.

10
De stad van Toše Proeski en de Ilindenopstand – Kruševo
Dwaal door een schitterend stadje vol verhalen.

11
Vranec en temjanika – in het hart van de wijnstreek Povardarie
Een tocht langs wijngaarden en wijnhuizen.

12
Een interessante archeologische vindplaats – Stobi
Ontdek de stad die tot bloei kwam in de Romeinse tijd.

13
Van warmwaterbron naar waterval – ten oosten van Strumica
Een bezoek aan Bansko en de watervallen van Kolešino en Smolari.

14
Luieren en zwemmen – het Dojranmeer
Een verblijf aan het Dojranmeer nodigt uit tot relaxen.

15
Fascinerend gesteente – Kuklica, Kokino en andere verschijnselen
Merkwaardige natuurverschijnselen in het noorden van het land.

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Paklijst

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Dobredojdovte – Welkom

In Macedonië kunt u nog lange afstanden door prachtig landschap rijden, met slechts nu en dan een tegenligger. U kunt dan stoppen in een van de talrijke vriendelijke dorpjes, of dat nu in een nationaal park is of in het oostelijke berggebied. U slentert er simpelweg wat rond en voelt zich jaren teruggezet in de tijd.

Ter oriëntatie

Dé trekpleister van Macedonië is het Meer van Ohrid ( B 7/8), in de zuidwesthoek van het land, op de grens met Albanië. Het leeuwendeel van de reizigers vliegt dan ook naar het vliegveld van Ohrid en neemt zijn intrek in een hotel in het bruisende stadje daar of ergens langs het schitterende meer. Een ieder geniet vervolgens op zijn eigen manier: luieren op een van de stranden, zwemmen in het heldere en warme water, een boottochtje maken naar bijvoorbeeld het prachtige kloostercomplex Sveti Naum, gezellig winkelen in de oude kern van Ohrid of een heerlijke forel eten op een van de talrijke terrassen. Voor een aangename vakantie zou u niet verder hoeven reizen, maar dan doet u het land wel onrecht aan.

Drie nationale parken

Macedonië bestaat voor meer dan driekwart uit bergachtig gebied. Vanuit Ohrid kunt u daar gemakkelijk kennis mee maken door een bezoek te brengen aan een van de drie nationale parken die relatief dichtbij liggen.

In het westen is er het Nationaal Park Mavrovo ( B 3/4/5) met zijn beboste hellingen. De bergketens Dešat en Korab vormen de grens met Albanië; de Golem Korab is met 2764 m de hoogste top. Schilderachtige bergdorpjes, zoals Janče en Lazaropole, zijn er een lust voor het oog. Het Nationaal Park Galičica ( B/C 7/8), met een bijzondere plantenwereld en een hoogste top van 2254 m, ligt tussen het Meer van Ohrid en het Prespameer. U kunt er bijvoorbeeld met een boot naar het onbewoonde eilandje Golem Grad. Op de oostelijke oever van het Prespameer ligt het kerkje van Kurbinovo met wonderschone fresco’s.

Het Nationaal Park Pelister ( C/D 7/8), ten oosten van het Prespameer, wordt gekenmerkt door een hoogste top van 2601 m, twee mooie gletsjermeren en twee alleraardigste dorpjes: Malovište en Brajčino. In alle drie de parken kunt u wandelen, mountainbiken en paragliden. In Mavrovo ’s winters ook skiën.

Prilep, Bitola en Kruševo

Voor de cultuurliefhebber zijn er drie aantrekkelijke steden in het zuidwesten. Voor fraaie 18e-en 19e-eeuwse huizen, een gezellige slenterboulevard vol terrassen en een levendige Turkse wijk moet u in Bitola ( D 7) zijn. Met als bijkomend voordeel dat ten zuiden van die stad de opgravingen liggen van Heraklea Lynkestis, een Griekse stad die later door de Romeinen werd bewoond. Prilep ( E 6) heeft eveneens een Turkse wijk, maar ook de schitterende burcht van Marko die boven de stad uittorent en een leuk tabaksmuseum. In het fotogeniek gelegen Kruševo ( D 6) kunt u meer te weten komen over de Ilindenopstand (1903) en over de populaire Macedonische zanger Toše Proeski.

Wijnstreek

Dwars door het land, ruwweg tussen Skopje en Gevgelija, stroomt de rivier de Vardar. Hier bevindt zich de belangrijkste wijnregio: de Povardarie. De vruchtbare riviervallei is bezaaid met wijngaarden en wijnbedrijven. Liefhebbers van een glas rood of wit kunnen er verschillende wijnhuizen bezoeken. Kavadarci, Gradsko en Negotino zijn de voornaamste wijnstadjes. Hier ligt ook de belangrijkste archeologische opgraving: Stobi ( F/G 5).

Het oosten

In het zuidoosten, dicht bij de Griekse grens, laat het mediterrane klimaat zich wat meer gelden. Daarvan kunt u bijvoorbeeld profiteren langs het Dojranmeer ( J 6/7). De grootste stad hier is Strumica. Daarvandaan kunt u uitstapjes maken naar de Romeinse baden van Bansko ( J 6) en twee watervallen: Kolešino ( J 6) en Smolari ( K 6).

Tegen de oostgrens rijzen weer bergen op. Een autorit hier levert de mooiste vergezichten op. In het vriendelijke plaatsje Berovo ( J/K 4) en zijn omgeving kunt u uitstekend van de frisse berglucht genieten.

Het noorden

Wie ook het noorden van Macedonië aandoet, mag Kokino en Kuklica niet overslaan. Kokino ( F 1) is een observatorium uit de oudheid. Bij Kuklica ( G 2) staan midden in het landschap een soort ‘stenen poppen’. En het kloostercomplex Sveti Gavril Lesnovski ( G 3), met zijn schitterende houten iconostase, vindt u hier eveneens.

Skopje, Vodno en Matkakloof

De hoofdstad Skopje ( D/E 3) is een wereld op zich, die u eigenlijk gezien moet hebben. Als u op het vliegveld van Skopje bent aangekomen, is dat voor de hand liggend, maar vanuit Ohrid is het zeker ook te doen.

In de oude Ottomaanse wijk in het noorden, met moskeeën, hamams en karavanserais, kunt u goede kebab eten. Interessant is verder dat Skopje recent een standsvernieuwingsproject achter de rug heeft dat tal van standbeelden, nieuwe gebouwen en musea heeft opgeleverd.

Fijn is dat de drukte van de grote stad heel simpel ontvlucht kan worden: door het kabelbaantje naar de top van de berg Vodno ( D 3) te nemen of door naar de dichtbijgelegen Matkakloof ( D 3) te reizen waar een boottochtje kan worden gemaakt.

Kennismaking, Macedonië in cijfers

Staatsvorm

Macedonië is een parlementaire democratie. De volksvertegenwoordiging bestaat uit één kamer, de sobranje, die 123 zetels telt. Iedere vier jaar worden de leden gekozen, op basis van een districtenstelsel. Al sinds 2001 is de conservatieve VMRO-DPMNE de grootste partij. Ook bij de laatste verkiezingen, in 2014, leverde deze de minister-president: Nikola Gruevski. Grootste oppositiepartij is de SDUM, de Sociaal-Democratische Unie van Macedonië.

Aan het hoofd van het land staat de president die om de vijf jaar rechtstreeks door het volk wordt gekozen en die een ceremoniële functie heeft. In 2009 werd Gjorge Ivanov van de VMRO-DPMNE president; in 2014 werd hij herkozen.

Traditionele zang en dans

Tanec is op dit moment de voornaamste vertegenwoordiger van de traditionele volksmuziek. Dit in 1949 opgerichte gezelschap heeft als doel de Macedonische folklore op het gebied van zang en dans hoog te houden. Met hun wereldwijde optredens slagen ze daar uitstekend in. De groep cultiveert daarbij ook het dragen van traditionele kleding, waarin de kleuren rood, wit en zwart de overhand hebben, en het bespelen van authentieke muziekinstrumenten. Een daarvan is de gaile, een soort doedelzak, waarmee Pece Atanasovski in de 19e eeuw furore maakte. Een standbeeld van hem vindt u in zijn geboortestad Prilep. Tot de traditionele instrumenten behoren verder ook de zurla (een soort hoorn), de tapan (een soort trommel) en de harmonika (een soort accordeon). Om een indruk te krijgen van de optredens van Tanec zijn er diverse filmpjes op YouTube te zien; zie verder www.tanec.com.mk.

Milčo Mančevski

Wie zich verdiept in Macedonië, kan eigenlijk niet om de eerste twee films van regisseur Milčo Mančevski heen. Maar ook los daarvan zijn ze het kijken waard door Mančevski’s geraffineerde spel met de tijd. Milčo Mančevski, die in 1959 in Skopje werd geboren, maakte tot nog toe vier speelfilms: Before the Rain (1994), Dust (2001), Shadows (2007) en Mothers (2011). Hij werkte ook mee aan de tv-serie The Wire van HBO. Before the Rain is een dramatisch drieluik dat zich afspeelt in Londen en op het Macedonische platteland. De film opent met adembenemende beelden van het kerkje Jovan Kaneo in Ohrid. Kort gezegd gaat de film over een Macedonische fotograaf die de oorlog in de Balkan heeft vastgelegd. Na een verblijf in Londen, met liefdesperikelen, keert hij terug naar zijn geboortedorp. De door hem gezochte rust vindt hij daar echter niet, want een etnisch conflict sleurt hem mee in een bloederige strijd. In Macedonië zelf was men laaiend enthousiast over de film, die ook internationaal hoog werd aangeslagen; hij won een Gouden Leeuw op het Filmfestival in Venetië. Mančevski werd vooral geprezen om zijn scherpe analyse van de zinloosheid van archaïsche wraakmotieven. Niettemin wilde Mančevski zelf zijn eersteling geen politieke film noemen. En tegen een dergelijk etiket verzette hij zich ook voor zijn tweede film, Dust. Ditmaal speelt de film zich af in New York en in het Ottomaanse rijk, tijdens de troebelen aan het begin van de 20e eeuw. En dat laatste levert weer schitterende beelden op van het Macedonische landschap (en de nodige vechtscènes).

Koningin van de Roma

Als het over muziek gaat, mag Ezma Redžepova niet ongenoemd blijven. Met haar opzwepende liederen werd zij wereldberoemd. Maar niet alleen haar karakteristieke stemgeluid bracht haar faam, haar inzet voor het bewaken van het culturele erfgoed van de Europese Roma deed dat eveneens. Als mensenrechtenactiviste werd de 'koningin van de Roma' in 2003 zelfs genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede.

Fresco's

Officiële cijfers zeggen dat Macedonië 1726 kerken en kloosters telt, waarin meer dan 150.000 vierkante meter aan fresco's is aangebracht. Precies geteld en gemeten of niet, feit is dat de godshuizen in het land, ook mondiaal gezien, zijn voorzien van een reusachtige hoeveelheid middeleeuwse fresco's. Zo'n muurschildering heet fresco omdat hij is aangebracht op de nog natte kalk en daarmee na droging dus één geheel vormt. Die speciale techniek heeft ervoor gezorgd dat talrijke fresco's de eeuwen glansrijk hebben getrotseerd. U hebt niet echt kennisgemaakt met Macedonië als u niet enkele van die vierkante meters hebt bezichtigd. Soms is het handig als u een verrekijkertje en/of een zaklantaarn bij u hebt om van de kleurrijke taferelen te genieten. Hoogtepunten vindt u in Ohrid: in de Sveta Bogorodica Perivlepta (1295) en in de Sveta Sofija (de oudste fresco's dateren daar uit het tweede kwart van de 11e eeuw). De fantastische muurschilderingen in de Sveti Pantelejmon, op de berg Vodno bij Skopje, en die in de Sveti Gjorgi, in Kurbinovo, aan de oostkant van het Prespameer, zijn bovendien voer voor kunsthistorici. Traditioneel laten die de renaissance beginnen met de doorbraak in de schilderkunst van de 14e-eeuwse, Italiaanse schilder Giotto die er voor het eerst in geslaagd zou zijn personages weer te geven met een realistische gezichtsuitdrukking, met emoties. Maar de schitterende 12e-eeuwse (!) fresco's in die twee Macedonische kerkjes geven aanleiding te veronderstellen dat de renaissance hier van start is gegaan. Ook hier heeft de starheid immers plaatsgemaakt voor de levendigheid, ook hier heeft de expressie het gewonnen van de uitdrukkingsloosheid.

Iconen

Niet alleen als het om fresco's gaat circuleren er indrukwekkende getallen in het land. Gezegd wordt ook dat er 24.000 iconen en 420 iconostasen zouden zijn. De terracotta reliëfs die aan het licht kwamen in Vinica (zie blz. 105) zijn wellicht voorlopers geweest van de traditionele iconen zoals ze tot op de dag van vandaag worden gemaakt: houten panelen met schilderingen van Christus, de Moeder Gods of heiligen. Hoewel u ze nog steeds kunt zien in de kerken zelf, zijn ze ook vaak verhuisd naar musea of speciale verzamelingen in kerken.

Oorspronkelijk werd in de orthodoxe kerk de altaarruimte gescheiden van het schip door een balustrade of zuilenrij, waartussen iconen konden worden opgehangen. Uit zulke scheidingswanden is de iconostase ontstaan. In Macedonië kunt u prachtige exemplaren aantreffen. De iconostasen in de kerken van Lesnovo, het kloostercomplex Jovan Bigorski en de kerk Sveti Spas in Skopje spannen de kroon. Zij zijn in de 19e eeuw vervaardigd door de vermaarde houtsnijders Petre en Marko Filipovič-Garka en Makarija Frčkovski.

Feiten en cijfers

Ligging en oppervlakte: Macedonië ligt op het kruispunt tussen oost en west, tussen Azië en Europa. Het land, dat 25.713 km2 beslaat, grenst in het noorden aan Kosovo en Servië, in het noordoosten aan Bulgarije, in het zuidoosten en zuiden aan Griekenland en in het westen aan Albanië.

Vlag: een rondom stralende, gele zon op een rode ondergrond.

Bergen: zo'n driekwart van het land bestaat uit gebergte. Er zijn zestien toppen boven de 2000 m; de hoogste is de Golem Korab (2764 m).

Nationale parken: Mavrovo in het westen (73.088 ha); Galičica (24.145 ha) en Pelister (17.150 ha) in het zuidwesten.

Bevolking: Macedonië telt ca. 2.090.000 inwoners – Macedoniërs (64,2%), Albanezen (25,2%), Turken (3,9%), Roma (2,7%), Serven (1,8%) en overigen, onder wie Vlachen (2,2%).

Religie: ca. 67% orthodoxe christenen en ca. 30% soennitische moslims.

Grootste steden: Skopje (ca. 670.000 inw.), Kumanova (ca. 105.000 inw.), Bitola (ca. 95.000 inw.) en Tetovo (ca. 86.5o0 inw.).

Statistische gegevens: www.stat.gov.mk (ook in het Engels).

Inwoners en taal

Bijna tweederde van de bevolking bestaat uit Macedoniërs, een Zuid-Slavische etnische groep. Hun wortels liggen grotendeels bij de Slaven die in de 6e eeuw de Balkan binnentrokken. Zij spreken Macedonisch, een Zuid-Slavische taal die wordt geschreven met het cyrillische alfabet. Het Macedonisch is nauw verwant met het Bulgaars dat in het buurland wordt gesproken.

Als u in het westen van het land bent, bijvoorbeeld in Tetovo, Gostivar of Debar, merkt u al gauw dat hier de Albanese minderheid (ongeveer een kwart van alle inwoners) leeft. De bewegwijzering is er tweetalig; de opschriften op winkels zijn vaak alleen in het Albanees, dat in het Latijnse schrift wordt geschreven.

Tot de verschillende kleine minderheden in het land behoren de Vlachen, waarvan de Aroemenen de belangrijkste groep zijn. Zij spreken een eigen taal, die nauw verwant is aan het Roemeens. Zij waren al voor de komst van de Slaven op de Balkan aanwezig en voorzagen in hun levensbehoeften als veehoeders, maar er waren ook rijke kooplieden onder hen. De meerderheid van de Vlachen woont tegenwoordig in de steden Skopje, Bitola, Štip en Kruševo.

In de 14e eeuw kwamen er voor het eerst Roma naar Macedonië. Nu wonen ze in het hele land, maar in het bijzonder in de grotere steden. Opmerkelijk is vooral dat de Roma in Macedonië een eigen gemeente hebben, Šuto Orizari (bij Skopje), dat is namelijk de enige in de hele wereld. Er is een Roma-burgemeester en de mensen spreken er behalve Macedonisch ook Romani.

Architectuur

In architectonisch opzicht springt vooral de prachtige huizenbouw uit de 19e eeuw in het oog. Ohrid heeft er patent op, maar ook in bijvoorbeeld Kruševo zal u erdoor worden verrast. De typische witte huizen hebben overhangende erkers en donkerbruin houtwerk. Het Robevi-huis in Ohrid, nu museum, is er een gaaf voorbeeld van. Vaak wordt gezegd dat Le Corbusier, dé architect van de 20e eeuw, zich erdoor zou hebben laten inspireren. Maar in 2010 verscheen er een studie van de hand van de architectuurhistoricus Kujtim Elezi die stelt dat dit alles een mythe is: Le Corbusier zou nooit in Macedonië zijn geweest.

Geschiedenis, heden, toekomst

In historisch, etnisch, politiek en geografisch opzicht is de naam Macedonïe in de loop van de geschiedenis onderhevig geweest aan talrijke veranderingen. Bezetters kwamen en gingen, grenzen werden bevochten en er vloeide veel bloed. Pas sinds 1991 is Macedonië een onafhankelijke republiek.

Tot de Romeinse tijd

Het gebied dat nu Macedonië heet, wordt al sinds de prehistorie bewoond. Daarop duiden diverse archeologische opgravingen. Een van de krenten uit de pap is Kokino, een megalithisch observatorium dat ruim 3800 jaar oud is.

Ronduit sensationeel is de vondst uit 2002: in de burcht van Samuil, in Ohrid, ontdekte men een gouden schat uit de 5e eeuw v.Chr.

Onder Philippus II van Macedonië (359-336 v.Chr.) en zijn vermaarde zoon Alexander de Grote (356-323 v.Chr.) wordt het Macedonische rijk grootscheeps uitgebreid. Het machtsgebied van Alexander strekt zich uit van Griekenland en Egypte via Klein-Azië tot India. Maar dit geheel zal niet lang standhouden. Uiteindelijk zal Macedonië met groot gemak door de Romeinen worden ingenomen en in 148 v.Chr. de eerste Romeinse provincie op de Balkan vormen. Onder keizer Theodosius I de Grote (379-395) wordt het christelijke geloof de staatsgodsdienst. Dat resulteert in de bouw van een flinke hoeveelheid vroegchristelijke kerkjes.

Byzantijnen en Slaven

Bij de deling van het Romeinse rijk, in 395, wordt Macedonië onderdeel van het Oost-Romeinse rijk, van Byzantium. In de 5e eeuw valt het land ten prooi aan volksverhuizingen en in 518 vindt er een verschrikkelijke aardbeving plaats.

Nadat Slavische volkeren aan het eind van de 6e eeuw Macedonië zijn binnengevallen, wordt het Slavisch de voertaal. De broers Methodius en Cyrillisch ontwikkelen in de 9e eeuw bovendien een alfabet waarmee de Slavische taal kan worden geschreven en de Bijbel in de volkstaal kan worden vertaald.

De strijd tussen Slaven en de Byzantijnen laait telkens op. Zo probeert de daadkrachtige Samuil in de 10e eeuw een nieuw Bulgaars rijk te stichten. Tussen 976 en 1014 is Ohrid hiervan de hoofdstad; de imposante burcht aldaar getuigt er tegenwoordig nog van. Kort na de dood van Samuil wordt het land echter opnieuw ingelijfd door de Byzantijnen.

Ottomaanse overheersing

Aan het eind van de 13de en het begin van de 14e eeuw zijn het de Serven die proberen de Byzantijnen land afhandig te maken. De laatsten roepen daarom de hulp in van de Ottomanen: een actie die verreikende gevolgen zal hebben. Als de Ottomanen (die ook wel vaak Turken worden genoemd) in 1453 eenmaal de Byzantijnse hoofdstad Constantinopel (nu Istanbul) hebben ingenomen, zal hun heerschappij voortduren tot kort na de Eerste Wereldoorlog. Voordat het zover is, zal de feodale heerser Marko tussen 1371 en 1395 de laatste onafhankelijke koning zijn van een deel van Macedonië. De restanten van zijn burcht liggen bij Prilep.

De Ottomaanse tijd ziet u vandaag de dag onder andere weerspiegeld in de (aantrekkelijke) Turkse wijken van verschillende steden, waar moskeeën, hamams, karavanserais en overdekte markten het straatbeeld bepalen.

Opstand en Balkanoorlogen

Eind 19e eeuw culmineert het verzet tegen de Ottomaanse bezetter in de oprichting van de VMRO (Interne Macedonische Revolutionaire Organisatie), met aansprekende helden als Dame Gruev, Goce Delčev en Pitu Guli in de gelederen. De door hen georganiseerde Ilindenopstand (1903) loopt uiteindelijk uit op een mislukking, maar genereert wel de nodige internationale aandacht. Hulp van buitenlandse mogendheden is echter nooit onbaatzuchtig, waardoor Macedonië jarenlang een speelbal blijft.

De Eerste en Tweede Balkanoorlog (1912 en 1913) waren opnieuw bedoeld om onder het Ottomaanse juk vandaan te komen, maar vooral ook om het grondgebied te verdelen onder de ruziënde Balkanstaten. Deze oorlogen vormden uiteindelijk de aanzet tot de Eerste Wereldoorlog. Van 1918 tot 1929 behoorde Macedonië tot het Koninkrijk der Serviërs, Kroaten en Slovenen; vanaf 1929 tot het koninkrijk Joegoslavië.

Naar onafhankelijkheid

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden grote delen van het land bezet door Bulgaren, Duitsers en Italianen. Meer dan zevenduizend Joden uit Macedonië werden gedeporteerd naar Treblinka. In 1944 wisten de Partizanen de fascisten te verdrijven en het land te bevrijden.

Na de Tweede Wereldoorlog werd het land ingelijfd bij de federale staat Joegoslavië. De dood van Josip Broz Tito (1980), die zorgde voor een afbrokkeling van het centrale gezag, en de val van het communisme maakten de tijd rijp voor zelfstandigheid. Op 8 september 1991 werd de onafhankelijkheidsverklaring getekend.

Recente gebeurtenissen

Voor de oorlogen die verschillende Balkanlanden in de jaren negentig teisterden, bleef Macedonië op het nippertje gespaard. In 2001-2002 balanceerde het weliswaar op de rand van een burgeroorlog door een opstand van de Albanese minderheid, maar gelukkig werd het tij gekeerd.

In 1993 trad het land toe tot de Verenigde Naties als FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia) omdat er onenigheid is met Griekenland over de naamgeving. In 2005 werd Macedonië kandidaat-lid voor de EU.

Helemaal vlekkeloos verloopt het democratisch proces intussen nog niet. In april 2014 won de regerende conservatieve partij (VMRO-DPMNE) voor de vierde keer op rij de verkiezingen. De partij leverde dan ook opnieuw de president: Gjorge Ivanov. De linkse oppositie bestreed de uitslag echter omdat er sprake zou zijn geweest van fraude en eiste nieuwe verkiezingen.

Overnachten

Veel mensen kiezen voor een aantrekkelijke aanbieding van een vlucht gecombineerd met een hotel. Zij vliegen dan naar Ohrid en komen terecht in een van de grotere (luxe)hotels in Ohrid of op korte afstand van Ohrid langs het meer. Wie op eigen gelegenheid reist, merkt dat er behave dit type hotels nog veel meer soorten accommodatie zijn om te overnachten. Van camping en hostel tot kloosterkamer en berghut.

Hotels

Hotels zijn er in heel Macedonië, al moet gezegd worden dat vooral in Skopje, in Ohrid en langs het Meer van Ohrid het aanbod het grootst is. In het oosten zijn er veel minder. Internationale en nationale websites met een omvangrijk hotelaanbod kunnen u helpen uw keus te bepalen of een idee te krijgen van de prijzen. Vaak ook vindt u daarop beoordelingen van reizigers die u wellicht wat verder helpen dan de mooie plaatjes. Globaal schommelen de prijzen voor een tweepersoonskamer tussen € 20 en 120 per nacht. Gewoonlijk is het ontbijt bij de kamerprijs inbegrepen. Wel moet worden aangetekend dat de hotelprijzen in Skopje gemiddeld hoger liggen dan elders. En in het hoogseizoen zijn de prijzen rond Ohrid hoger dan in het voor- en naseizoen.

Een goede website om een beeld te krijgen van het aanbod aan hotels, maar eveneens van hostels, villa's en appartementen, is www.hotelimakedonija.com.mk, die ook Engelstalig is. Bij de accommodatie wordt een korte beschrijving gegegeven, een opgave van de beschikbare faciliteiten, een prijsindicatie en de exacte locatie in het land. De site geeft bovendien een aantal restaurants.

Jeugdherberg en hostels

In Macedonië is op dit moment eigenlijk maar één echte jeugdherberg, en wel in Skopje: Ferialen Dom, Prolet 25. Zie ook www.stayokay.nl. Maar met name in Skopje en Ohrid komen steeds meer hostels die zich richten op de jonge, individuele reiziger met een low budget. Ook daar betaalt u meestal niet meer dan € 10 voor een overnachting. Kijk bijvoorbeeld op www.hostelworld.com of www.hostels.com.

B&B's, pensions en kamers

Steeds meer particulieren bieden kamers aan. Vaak kunt u daar terecht voor € 5 à 15 per tweepersoonskamer. Kijk voor een uitgebreid aanbod in Ohrid op www.visit-ohrid.com.

Kloosters

In verscheidene kloosters wordt u de gelegenheid geboden te overnachten. Bij Sveti Naum, aan de oostkant van het Meer van Ohrid, is er zelfs een viersterenhotel in het kloostercomplex ondergebracht, maar vaak gaat het natuurlijk juist om eenvoudige kamers die varieren van € 5 tot 12 per persoon per nacht en die al dan niet een eigen badkamer hebben. Jammer is echter dat ze niet altijd even gemakkelijk te reserveren zijn en bovendien vaak vol zijn omdat ze in trek zijn bij de Macedoniërs zelf. Maar als u interesse hebt in zo'n bijzondere ervaring kunt u natuurlijk wel op de bonnefooi proberen of er een plekje voor u vrij is. Soms wordt er verwacht dat u de kerkdienst bijwoont.

Berghutten

Bergwandelaars worden op tientallen plekken in de gelegenheid gesteld in berghutten te overnachten, voor circa € 5 per nacht. Over het algemeen wordt er voor schone lakens gezorgd, maar u moet zelf eten meebrengen. Zie voor een precies overzicht van de beschikbare berghutten de website www.mkdmount.org onder 'refuge' (in het Engels) of onder 'domovi' (in het Macedonisch).

Wijnreizen

In het hart van Macedonië ligt de prachtige wijnregio Povardarie. U kunt die streek bezoeken vanuit verschillende steden in deze regio maar er is één wijnhuis dat overnachtingsmogelijkheden biedt: Popova Kula (zie blz. 89) in de buurt van Demir Kapija. Gezien de toename van de toeristische aandacht voor de wijnstreek zullen er vast meer wijnbedrijven dit voorbeeld volgen.

Kamperen

Er zijn niet bijzonder veel campings. De meeste liggen langs het Meer van Ohrid. Vaak gaat het om reusachtige 'autokamps' waar de Macedoniërs zelf caravans hebben staan. De faciliteiten en hygiëne lopen nogal uiteen, maar in het algemeen kan gezegd worden dat de campings vaak niet aan onze standaards voldoen. Recent zijn er aan het Meer van Ohrid twee kleine campings gekomen die wat meer op de buitenlandse toerist lijken in te spelen. Tegelijkertijd zijn er ook de nodige grote kampeerplaatsen voor onbepaalde tijd gesloten. Om die reden is besloten op de uitneembare kaart achterin uitsluitend campings aan te geven die in de zomer van 2014 in ieder geval functioneerden.

Reserveren

In het hoogseizoen, in juli en augustus, is het soms lastig onderdak te vinden en verdient het dus aanbeveling te reserveren. Daarbuiten vindt u altijd wel een plekje, maar als u iets specifieks op het oog hebt, is het natuurlijk verstandig om ook dan te reserveren.

Eten en drinken

‘De keuken is zoals het landschap en het klimaat: ruig en zeer divers, uitgesproken als de hete zomers en onverbiddelijk als de koude winters.’ Zo schreef Zaklina Temelkovska in haar kookboek Herinneringen aan de Macedonische keuken (2013). Die keuken, die volgens haar heel divers is doordat tal van volkeren niet alleen om Macedonië vochten, maar ook ‘recepten uitwisselden’, is echter langzaam aan het verdwijnen. Ook hier rukt het fastfood immers snel op. Niettemin is er nog steeds volop gelegenheid traditionele gerechten te proeven, niet alleen bij de inwoners thuis, maar ook in restaurants.

Maaltijden

Macedoniërs ontbijten eenvoudig, met wat brood met kaas of jam, een kop koffie erbij. Soms ook met burek (deegpastei gevuld met kaas, gehakt of groente) en drinkyoghurt. In de hotels zijn de ontbijten over het algemeen uitgebreider. Het verdient aanbeveling daarvan gebruik te maken, want het land heeft geen uitgebreide ontbijtcultuur buitenshuis. Vrijwel alleen in Skopje en Ohrid zijn er wat etablissementen waar een ontbijt wordt geserveerd. De lunch is voor de Macedoniërs de hoofdmaaltijd, die vanaf ongeveer 14 uur wordt gebruikt. ’s Avonds wordt volstaan met een lichte maaltijd.

Salade en bijgerechten

Het land levert een overdaad aan groenten, die op allerlei manieren worden verwerkt. In de salade bijvoorbeeld. Šopska salata is de bekendste: komkommer, tomaten, ui en peper, sirenje en eventueel zwarte olijven. Sirenje is een witte schapen- of geitenkaas die wordt geconserveerd in een zoutoplossing, zoals dat ook met de Griekse feta gebeurt.

Verder gaan er groenten in de vaak gegeten mengsels, zoals ajvar en pindzur. Ajvar is een (bij)gerecht op basis van geroosterde tomaten, aubergines, paprika, knoflook, suiker, zout, olie en azijn. Dit kan op brood worden gesmeerd, maar ook als saus worden gebruikt bij geroosterde groenten en vlees. Pindzur maakt men van gegrilde en daarna fijngehakte aubergines, paprika’s en tomaten die in olie met knoflook worden gebakken.

Een leuk bijgerecht is ook taratur, van schapenyoghurt, komkommer, walnoten, knoflook en olie. Of sarma: wittekoolrolletjes gevuld met een mengsel van gehakt en rijst.

Stevige kost

In het algemeen is het zo dat veel gerechten niet alleen bijzonder smaakvol zijn, maar ook stevig en calorierijk. Dat geldt in de eerste plaats voor de talrijke stoofschotels. Vooral ’s winters erg geliefd is de gravče tavče, op basis van witte bonen. Typisch zo’n gerecht dat in talrijke variaties op het bord wordt getoverd. Turlitava is een stoofpot van vlees en groenten (paprika, okra, wortel, aubergine, tomaat, ui, knoflook, aardappels). Bij selsko mesko zijn de hoofdingrediënten vlees en champignons. En als we het over ‘stevig’ hebben, moet ook zeker de Macedonische pizza worden genoemd, pastrmajlija, ovaalvormig en met een dikke rand. De vulling bestaat uit vlees, er bovenop soms een of meer gebakken eieren.

Vlees en vis

Macedoniërs houden ervan allerlei soorten vlees op de barbecue te bereiden (skara), waarbij kebab (gehaktrolletjes) de hoofdrol opeisen. Ook in trek is plesjkavica, een flink gekruide, dunne hamburger.

Het Meer van Ohrid en het Prespameer zitten vol forel, pastrmka. Het zal dan ook geen verbazing wekken dat deze vis nogal eens op de menukaart prijkt. Gebakken of met allerlei kruiden in de oven bereid. En ook de karper (krap) levert een heerlijke visschotel op.

Brood en deeg

Brood is, volgens Zaklina Temelkovska, heilig in Macedonië: ‘Het is het eerste wat op tafel komt, wordt bijna overal bij gegeten en nooit weggegooid.’ Oud witbrood wordt bijvoorbeeld met olie op een bakplaat geroosterd en daarna bestrooid met zout en geraspte witte kaas. Dan heet het nafora. Van oud brood worden ook wentelteefjes gemaakt (prženo lebče).

Het verhaal wil dat er voor iedere dag van het jaar in Macedonië een deeggerecht zou bestaan. Het populairst is zelnik: mooi luchtig deeg met bijvoorbeeld een vulling van prei (of spinazie, vlees of rijst of een combinatie daarvan).

Ravanija, cake waarin griesmeel is verwerkt, wordt ook wel als dessert gegeten.

Alcoholische dranken

Macedonië produceert prachtige wijnen (11 blz. 87-89).

Net als in de andere Balkanlanden is rakija populair in Macedonië. Vaak wordt de drank ook thuis gedistilleerd uit de beschikbare vruchten in de tuin. Denk aan: druiven, pruimen, perziken, aardbeien, abrikozen, peren en zelfs moerbeien. Het alcoholpercentage ligt gewoonlijk tussen de 45 en 50%, maar bij de thuis gebrouwen vloeistof kan dit nog wel hoger zijn. Rakija wordt gedronken als aperitief of digestief. Het zou bovendien helpen bij verkoudheid en u kunt er ook nog de ramen mooi mee laten glanzen!

Praktische informatie

Reizen naar Macedonië

Met het vliegtuig

De meeste toeristen zullen met het vliegtuig naar Macedonië reizen. Het land heeft twee internationale luchthavens, Alexander de Grote in Skopje (www.skp.airports.com) en Sint Paul de Apostel in Ohrid (www.ohd.airports.com). De Hongaarse prijsvechter Wizz-air (www.wizz-air.com) vliegt het gehele jaar door enkele keren per week vanaf Eindhoven rechtstreeks naar Skopje, in ongeveer tweeënhalf uur. Van ongeveer half mei tot half oktober vliegen de chartermaatschappijen Corendon (www.corendon.nl) en Arkefly (www.arkefly.nl) vanaf Amsterdam Schiphol zonder tussenstop naar Ohrid, in ongeveer twee uur en drie kwartier. Beide organisaties bieden overigens ook voordelige volledige vakantiepakketten aan. Karatanovatours (www.karatanovatours.nl) doet dat eveneens.

Vanaf Brussel Zaventem vliegt de Belgische luchtvaartmaatschappij Jetairfly (www.jetairfly.com) tussen half mei en half september tweemaal per week rechtstreeks naar Ohrid en Skopje (vliegtijd ongeveer 3 uur). Sunjets (www.sunjets.be) biedt complete vakanties aan.

Vanaf het vliegveld

Het vliegveld van Skopje ligt ongeveer 25 km van de stad. U kunt de speciale shuttlebus naar de stad nemen (150 MKD); deze stopt bij diverse hotels. Een taxi kost € 20. Dit is een vaste prijs (op borden bij het vliegveld aangegeven) die zowel in denars als euro's mag worden betaald. De luchthaven van Ohrid ligt zo'n 9 km van de stad; een taxirit naar de stad kost € 8.

Met de auto

Voor velen zal een autoreis naar Macedonië te tijdrovend of vermoeiend zijn. Alleen al het rijden (dus zonder pauzes) duurt ongeveer 22 uur. De beste route loopt via Duitsland, Oostenrijk, Slovenië, Kroatië en Servië. Wie een autotocht overweegt, doet er verstandig aan van tevoren goed te informeren naar de tolwegen onderweg. In Nederland kan dat bij de ANWB (www.anwb.nl) en in België bij de VAB (www.vab.be).

Met de trein

Uiteraard is ook een reis met de trein een langdurige aangelegenheid. Voor het traject Amsterdam-Skopje moet u minstens 36 uur uittrekken, voor Brussel-Skopje 34 uur. Bijna overbodig te zeggen dat u verscheidene keren moet overstappen. Kijk voor de mogelijkheden op www.nsinternational.nl. of www.be-europe.com.

Met de bus

Eurolines heeft in Nederland geen opstapplaatsen voor een busreis naar Macedonië, maar vanuit Brussel kunt u in ongeveer 36 uur met de bus naar Skopje (www.eurolines.be).

Veiligheid en noodgevallen

Macedonië is in het algemeen een veilig land, waar mensen snel bereid zijn om u te helpen. Wel verdient het aanbeveling om opstootjes en demonstraties te vermijden. Bij reizen in het grensgebied met Kosovo ten noorden van de lijn Tetovo-Skopje-Kumanovo en in het grensgebied met Albanië tussen Struga en Tetovo, raadt de Nederlandse Rijksoverheid aan om op de hoofdwegen te blijven en bij voorkeur niet na zonsondergang te reizen.

Belangrijke telefoonnummers

Alarmnummer: 112 (ambulance, politie, brandweer).

Bankpas/creditcard blokkeren: alle Nederlandse bankpassen tel. 00 31 30 283 5372, American Express tel. 00 31 20 504 8666, ICS 00 31 660 0611 of kijk op www.pasblokkeren.nl; Belgische passen 00 32 70 344 344 of kijk op www.cardstop.be.

Ambassade Nederland: Aminta III (Leninova) 69-71, 1000 Skopje, tel. 389 2 310 9250, www.macedonia.nlembassy.org.

Ambassade België: Bul. Kočo Racin 14/4-3, Skopje, tel. 389 2 313 6209, skopje@diplobel.fed.be.

Ambassade Macedonië: Laan van Meerdervoort 50c, 2517 AM Den Haag, tel. 070 427 4464, www.missions.gov.mk/hague.

Ambassade Macedonië: Wetstraat 38, 1040 Brussel, tel. 02 734 5687, Brussels@mfa.gov.mk.

Douane

Voor een reis naar Macedonië hebt u een paspoort of een Nederlandse of Belgische identiteitskaart nodig en dat document moet nog drie maanden geldig zijn na vertrek uit het land. Voor een verblijf van maximaal negentig dagen is geen visum vereist. In Nederland hebben alle kinderen een eigen reisdocument nodig. Een bijschrijving in het paspoort van een ouder is sinds juni 2012 niet meer geldig.

Reizen in Macedonië

Huurauto

Om een auto te huren in Macedonië moet u 21 jaar of ouder zijn en een geldig rijbewijs hebben. Vaak moet u ten minste twee jaar in het bezit zijn van een rijbewijs. Soms is de leeftijdsgrens 25 jaar of is de verzekering duurder als u jonger dan 25 bent. Alleen met een creditcard op naam van de hoofdbestuurder kunt u een auto huren. Contant geld wordt zelden als borgsom geaccepteerd.

Er zijn autoverhuurbedrijven bij de vliegvelden van Skopje en Ohrid, maar ook in verschillende steden. De bekende internationale bedrijven, zoals Avis, Hertz, Europcar, Sixt, Budget, Alamo, Yes, zijn er vertengenwoordigd. Het verdient aanbeveling om al in Nederland of België de prijzen te vergelijken en te reserveren.

Rijbewijs

Het Nederlandse of Belgische rijbewijs is geldig in Macedonië, ook als u een auto huurt. Een internationaal rijbewijs is niet vereist.

Met de auto

Het zal in het begin even wennen zijn om met de auto in Macedonië te rijden. Het wegdek laat op de kleinere wegen vaak te wensen over en de rijstijl van de Macedonische automobilist is nogal eigengereid en onvoorspelbaar. Als het zo uitkomt, worden de regels aan de laars gelapt. Er wordt plotseling gestopt en onoplettend ingevoegd of ingehaald . Verder is de bewegwijzering vaak onlogisch of slechts aanwezig in één richting. Daar komt nog bij dat op de grotere wegen de aanduidingen behalve in het Cyrillische ook altijd in het Latijnse alfabet worden gegeven, maar op kleinere wegen moet u het dikwijls alleen met aanwijzingen in het Cyrillisch doen. Als het dan om wat langere opschriften gaat, bent u het bord vaak al voorbij voordat u het precies hebt kunnen ontcijferen. U zult u er dan ook profijt van hebben als u het Cyrillisch vlot kunt omzetten. Zie ook blz. 115.

Geluidssignalen

Binnen de bebouwde kom en ’s nachts is het geven van geluidssignalen alleen toegestaan als er direct gevaar voor een aanrijding bestaat. Buiten de bebouwde kom mag u overdag geluidssignalen geven als u wilt inhalen.

Maximumsnelheid

Voor personenauto’s geldt binnen de bebouwde kom een maximumsnelheid van 50 km/uur, buiten de bebouwde kom 80 km/uur, op autowegen 110 km/uur en op autosnelwegen 130 km/uur, tenzij anders wordt aangegeven.

Parkeren

Er zijn geen parkeermeters of parkeerschijven. Skopje kent vier parkeerzones. Er zijn twee zones met een tijdslimiet van respectievelijk twee en vier uur. De beide andere zones hebben geen tijdslimiet. U kunt bij de kiosken een ‘scratchcard’ kopen voor een uur parkeren. In andere steden kunt u vaak betalen bij de dienstdoende parkeerwachter.

Pech of ongeval

De bestuurder moet een veiligheidsvest dragen.

Rijden onder invloed

Het maximaal toegestane alcoholgehalte in het bloed is 0,5 promille. Voor bestuurders die minder dan twee jaar een rijbewijs hebben, geldt een absoluut alcoholverbod. Personen die onder invloed zijn van alcohol, mogen niet voor in de auto zitten.

Macedonië is voor Nederlandse en Belgische toeristen een goedkoop vakantieland. Prijzen voor slapen, eten en drinken zijn er relatief laag. Zo betaalt u voor een avondmaaltijd tussen de 5 en de 15 euro.

Rotondes

Een bestuurder die op een rotonde rijdt, heeft voorrang op een bestuurder die een rotonde op wil rijden.

Telefoneren

Bestuurders van gemotoriseerde voertuigen mogen tijdens het rijden geen mobiele telefoon vasthouden. Handsfree telefoneren is wel toegestaan.

Tolwegen

Op de snelwegen M1, M3 en M4 moet tol worden betaald. De tarieven zijn afhankelijk van het afgelegde traject. U kunt zowel contant als met een bankpas betalen.

Verlichting

Het voeren van dimlicht of dagrijlicht (ook led) overdag is verplicht. In tunnels en bij slecht zicht is dagrijlicht niet voldoende en moet dimlicht worden gevoerd.

Met de taxi

In de stad is de taxi een prima vervoersmiddel. Direct, snel en naar onze maatstaven goedkoop. Als u met meer personen bent, kunt u zelfs overwegen om voor uitstapjes buiten de stad een taxi te nemen. Als u bijvoorbeeld als vaste verblijfplaats Ohrid hebt, kunt u op die manier toch een behoorlijk deel van het land bekijken. Vaak werken taxichauffeurs zelfs met vaste prijzen voor bepaalde afstanden of een bezoek aan een specifieke bezienswaardigheid. En als de chauffeur wat Engels beheerst, komt u ook nog het een en ander te weten.

Met bus of trein

Macedonië beschikt over een goed busnetwerk. De bussen rijden regelmatig en de prijzen liggen laag. Vanuit het busstation in Skopje (aan de Vladimir Komarov) bereikt u alle stadjes van enige betekenis. Kaartjes kunt u meestal in de bus kopen, maar natuurlijk ook op het station. De bus naar Ohrid is 's zomers nogal gauw vol, daarom is het verstandig om een paar dagen van tevoren een kaartje te kopen op het station. Zie ook www.sas.com.mk, helaas niet in het Engels.

De trein (www.mzi.mk) in Macedonië is een ander verhaal. Het netwerk is niet erg uitgebreid en de verbindingen zijn weinig frequent en traag. Maar dat kan ook zijn charme hebben.

Met de fiets

De fiets is op dit moment niet het meest geëigende vervoersmiddel om door Macedonië te reizen. Toch worden er mondjesmaat fietstours aangeboden, zie ook blz. 28.

Feestdagen

1 en 2 januari: Nieuwjaar

6 en 7 januari: Kerstmis (orthodox)

14 januari: Nieuwjaar (Vasilika; orthodox)

19 januari: Driekoningen (orthodox)

Goede Vrijdag (orthodox)

Pasen (orthodox)

1 mei: Dag van de Arbeid

24 mei: Cyrillus-en-Methodius

Pinksteren (orthodox)

Begin ramadan (islamitisch)

Suikerfeest (eind van ramadan)

2 augustus: Dag van de Republiek (Ilinden-opstand)

28 augustus: Maria Hemelvaart (orthodox)

8 september: Dag der Onafhankelijkheid (1991)

11 oktober: Dag van de Opstand (1941)

23 oktober: Dag der Revolutie (1893)

1 november: Allerheiligen (katholiek)

8 december: Kliment van Ohrid

25 december: Kerstmis (katholiek).

Feesten en festivals

Carnaval word op diverse plaatsen uitbundig gevierd. De vieringen in Strumica en Vevčani spreken het meest tot de verbeelding.

Vodici (Jezus' doop): op 12 januari zegent de priester het water door er een kruis in te gooien. Vooral jongeren trotseren vervolgens de vaak ijzige kou om het kruis op te duiken. Wie dat lukt, is een jaar lang de plaatselijke held en zal worden beschermd tegen allerlei onheil. Wie er niet aan meedoet, heeft het ook koud en drinkt die dag vaak (veel) rakija. Deze traditie kunt u onder andere bijwonen in Bitola, Ohrid en Skopje.

Buskerfest (www.buskerfestmakedonija.com): internationaal straatfestival in Skopje, in juni.

Balkan Folklore Festival: begin juli in Ohrid, met folkloristische zang en dans.

Bierfestival in Prilep (www.pivofest.info): bier proeven in juli; met allerlei muziekoptredens.

International Antique Drama Festival (www.festivalstobi.mk): klassiek theater in het klassieke decor van Stobi, in juli.

Kruševo Ethno Town: op of in de buurt van 2 augustus een herdenking van de Ilindenopstand van 1903, in Kruševo, met veel klederdrachten uit die tijd.

Ohrid Summer Festival: festival met klassieke muziek en toneel, tussen 12 juli en 20 augustus in Ohrid. Op diverse podia, waaronder het Romeinse theater.

Struga Poetry Evenings (www.strugapoetryevenings.com): internationaal poëziefestival, eind augustus, waar ieder jaar ook een prestigieuze prijs wordt uitgereikt, de 'Gouden Krans'.

Manaki Brothers Filmfestival (www.manaki.com.mk): jaarlijks in september een internationaal filmfestival in Bitola, georganiseerd door de Macedonian Film Professionals Assciation. Festival is genoemd naar de broers Manaki, die pioniers waren op filmgebied.

Skopje Jazz Festival (www.skopjejazzfest.com.mk): jazzmuziek in oktober, op verschillende locaties.

Interfest (www.interfest.com.mk): internationaal festival van klassieke muziek in oktober in Bitola.

MakFest: popfestival in november in Štip.

Geld

In Macedonië betaalt u met de denar (MKD). Omgerekend is 100 MKD ongeveer € 1,65 (koers zomer 2014). Het beste deelt u een prijs in denars door 60. Er zijn voldoende geldautomaten waar u kunt pinnen. Geld wisselen kan bij banken en wisselkantoren. Hotels wisselen meestal tegen een ongunstiger koers dan een bank. Geef uw denars uit voor u vertrekt, want het is lastig ze thuis om te wisselen. Creditcards worden onder andere bij veel hotels en benzinestations geaccepteerd.

Gezondheid

Inentingen zijn niet verplicht voor Macedonië. Wel worden een DTP-vaccinatie en bescherming tegen hepatitis A aanbevolen.

De gezondheidszorg in Macedonië is van redelijke kwaliteit. U wordt geadviseerd een goede reisverzekering af te sluiten die ook de kosten van een eventuele repatriëring dekt. Houd er rekening mee dat u mogelijk contant moet betalen voor de verlening van medische zorg. In geval van een ziekenhuisopname of wanneer u medisch-specialistische zorg nodig hebt, kunt u het beste direct contact opnemen met uw verzekeringsmaatschappij.

Drinkwater

Het leidingwater is licht gechloreerd en veilig. Het kan echter maag- en darmklachten veroorzaken. Deze klachten kunt u voorkomen door water uit flessen te drinken.

Muggen

Bij de meren kunt u last hebben van muggen. Denk daarom aan beschermende kleding en gebruik een anti-muggenmiddel.

Teken

Let op teken als u wandelt of kampeert in de natuur, want deze kunnen de ziekte van Lyme overbrengen. U verkleint de kans op een tekenbeet door bedekkende kleding te dragen en een insectenwerend middel op de onbedekte huid te smeren.

Zon

Vanzelfsprekend moet u zich ook in Macedonië tegen de zon beschermen. Draag een hoed en/of zonnebril en gebruik een zonnebrandcrème.

Zoogdieren

Hondsdolheid komt voor in Macedonië. Neem direct contact op met een arts wanneer u door een zoogdier (bijvoorbeeld een hond, kat of vleermuis) bent gebeten.

Informatie

Er zijn geen Macedonische verkeersbureaus in België en Nederland. Als u zich vooraf wilt informeren, zijn er bruikbare, meestal Engelstalige sites op internet te vinden. Meer algemeen zijn:

www.mia.mk: van de Macedonian Information Agency. Informatieve site, met het laatste nieuws.

www.macedoniancities.com: zoals de naam al aangeeft, worden alle steden in het land kort gekarakteriseerd.

Specifieke toeristische informatie:

www.macedonia-timeless.com: de officiële site van de Macedonische overheid. Informatief.

www.exploringmacedonia.com: uitvoerig, heeft bovendien een overzicht van accommodaties.

www.macedonia.co.uk: met nuttige informatie.

www.gomacedonia.com: goede, uitgebreide site.

In het land zelf komen steeds meer toeristenbureautjes, veelal in een aparte kiosk op drukke pleinen of bij highlights. Vaak echter verkopen ze meer souvenirs (replica's van gebouwen zijn er heel populair) dan dat ze u van goede brochures en plattegronden kunnen voorzien. Maar er wordt duidelijk aan gewerkt.

Leestips

Als u bijzonder geïnteresseerd bent in de kunstgeschiedenis van Macedonië is het boek Ongekende Schoonheid: Ikonen uit Macedonië (Waanders, 2011) van Désiree M.D. Krikhaar aanbevelenswaardig. Een fraai geïllustreerd en informatief boek.

Thuis al op een aangename manier kennismaken met de Macedonische keuken is mogelijk met het boek Herinneringen aan de Macedonische keuken (KM Uitgevers, 2013) van Zaklina Temelkovska.

U komt natuurlijk ook goed in de stemming door De bruiloft der zeven zigeuners, de roman van A. den Doolaard te lezen. Deze Nederlandse auteur reisde al voor de Tweede Wereldoorlog naar de Balkan en werd verliefd op Macedonië, in het bijzonder op Ohrid en zijn meer.

Boeiende boeken waarin de geschiedenis van Macedonië op gedetailleerde wijze wordt belicht: Macedonië: Land in de wachtkamer (Houtekiet, 2002) van Raymond Detrez, en De Balkan: Een geschiedenis (De Bezige Bij, 2000) van Mark Mazower.

Wie graag minder tekst leest en vooral fraaie foto's bekijkt, heeft wellicht iets aan het drietalige boek (Engels, Duits) Makedonija - Mazedonien - Macedonia (Seltmann 2009) van Doris en Jürgen Sieckmeyer.

Kinderen

In het algemeen worden kinderen vriendelijk ontvangen in hotels en restaurants. Vaak zijn er speciale speelhoeken of speeltuintjes voor hen gemaakt. Let bij die laatste echter wel op: niet alle speeltoestellen worden zorgvuldig onderhouden en een ondergrond van (kiezel)steen is niet uitzonderlijk. Check dus van tevoren even of uw kind er wel veilig kan spelen. In het grote stadspark van Skopje is zelfs een 'lunapark' voor de kleintjes: een verzameling ouderwetse kermisattracties die beslist charme hebben. Overigens ligt dit park niet ver van de dierentuin, ook vaak een succesnummer (Bul. Ilinden, www.zooskopje.com.mk; dag. 9-19 uur). En ook Bitola heeft een dierentuin (Tube kafe bb, www.zoobitiola.mk; dag. 8-20 uur). In Skopje doet u kinderen ook een plezier door de kabelbaan naar de top van de Vodno, de berg ten zuiden van de stad, te nemen.

Net als volwassenen kunnen kinderen genieten langs en in het Meer van Ohrid, het Prespa- en het Dojranmeer. Een aanrader is ook om op die meren een boottochtje te maken. Dat is trouwens eveneens een belevenis tussen de hoog oprijzende wanden van de Matkakloof. Op verschillende plekken zijn bovendien waterfietsen te huur; en voor de oudere jongeren is het wellicht aantrekkelijk om een kano te huren. Extra spannend op het Prespameer is een vaartocht naar het onbewoonde eilandje Golem Grad, dat niet voor niets de bijnaam Slangeneiland heeft gekregen.

Op doorreis, en niet in de buurt van de mooie meren in het zuiden, kunt u toch waterpret hebben door halt te houden bij het aquapark in de buurt van Probištip (zie blz. 110).

Een tip is ook een kijkje te nemen bij het museum Plocha Michov Grad, aan de oostkant van het Meer van Ohrid. De nederzetting uit de bronstijd die hier is nagebouwd, nodigt uit tot fantaseren. En als het over de verbeelding gaat, kunnen ook Kokino, het Stonehenge van Macedonië, en de 'stenen poppen' bij Kuklica worden genoemd. Beide bezienswaardigheden liggen in het noorden van het land.

Tot slot passen de twee watervallen ten oosten van Strumica ook nog in het rijtje: Kolešino en Smolari.

Klimaat

Macedonië heeft een landklimaat. Warme droge zomers worden er afgewisseld met koele winters. In Skopje en in het zuiden kan het ’s zomers zelfs flink heet zijn, tussen de 30 en 40 °C, maar in de berggebieden blijft het aangenamer. De meren zorgen in juli en augustus voor prettig verkoelend zwemwater. In de winter valt er redelijk wat neerslag, in de bergen in de vorm van sneeuw. Op verschillende plaatsen kunnen wintersporters daarvan profiteren.

Openingstijden

Banken: ma.-vr. 8-19, za. 8-12 uur.

Musea: meestal di.-za. 9-16, soms ook zo. 10-13 uur.

Postkantoren: ma.-vr. 7-19, za. 7-13 uur.

Tankstations: tankstations bij grensovergangen, langs snelwegen en overige belangrijke wegen en in de nabijheid van grote steden zijn vaak dag en nacht open. Overige stations: meestal ma.-za. 6-20 uur.

Winkels: meestal ma.-vr. 8-20, za. 8-15 uur. Kleine winkels sluiten tussen de middag vaak een uur.

Reizen met een handicap

Voor reizigers met een handicap is het toeristische aanbod in Macedonië zeer beperkt. Wel kunt u informatie over voorzieningen voor mindervaliden verkrijgen bij de overkoepelende organisatie van gehandicapten, de National Council of Disability Organizations of Macedonia (www.nsiom.org.mk/index_en.aspx). Algemene informatie voor reizen met een handicap biedt www.nbav.nl.

Roken

In openbare gelegenheden is het verboden te roken.

Sport en activiteiten

Bergwandelen

Er zijn talloze mogelijkheden om de bergen te voet te verkennen. Er zijn eenvoudige wandelingen, maar ook lastige trails die conditie en ervaring vereisen. Zo bieden de drie nationale parken uiteenlopende wandeltochten. Bij de bezoekerscentra van die parken kunt u terecht voor kaarten, routebeschrijvingen en gidsen die u op uw tocht kunnen vergezellen. Wie een meerdaagse tocht wil maken, kan overnachten in berghutten (zie blz. 16). Zie ook: www.korab.org.mk, www.sharamountainguide.com.mk en www.mkdmount.org.

Openingstijden geven voor musea, kerken en andere bezienswaardigheden in Macedonië is een lastige zaak. Buiten Skopje en Ohrid kunt u nogal eens voor gesloten deuren staan, al strookt dat niet met de opgegeven openingstijden. Het is dan ook verstandig om ter plaatse altijd even nader te informeren

Duiken

Het Meer van Ohrid heeft duikers niet alleen een boeiende onderwaterflora en -fauna te bieden, maar ook de restanten van een dorp uit de bronstijd. Beginnende en ervaren duikers komen er aan hun trekken.

Diving Center Amfora: Lazo Trposki 35a, Ohrid, tel. 070 700 865, www.amfora.com.mk.

Kaneo Diving: Andon Dukov 37, Ohrid, tel. 075 283 701, www.kaneo-diving.s5.com.

Fietsen/mountainbiken

Macedonië is (nog?) niet het ideale fietsvakantieland, voornamelijk omdat er nogal wat wegen minder geschikt zijn voor fietsverkeer (te druk met autoverkeer of slecht wegdek). Toch wordt er steeds meer gefietst en men onderzoekt wat de verdere mogelijkheden zijn. Op nog maar weinig plaatsen worden fietsen verhuurd, maar hotels bieden ze wel steeds meer aan. En wie eenmaal in de omgeving van Berovo heeft gefietst of vanaf het fietszadel het Prespameer heeft verkend, zal dat alleen maar toejuichen.

Fietstours worden aangeboden door:

Bicycle Tours & Guides Macedonia, tel. 078 982 981, www.bicycle.mk.

Cycle Macedonia: www.cyclemacedonia.com.

Mountainbiken is populairder, het berglandschap leent zich daar uitstekend voor. Er komen steeds meer trails in het land; bekijk bijvoorbeeld eens het aanbod in de drie nationale parken (Mavrovo, Galičica en Pelister). Zie voor moutainbiketochten: www.ride.mk.

Jagen

Het landschap en de aanwezigheid van wild maken van Macedonië een land dat zich uitstekend leent voor de jacht. Die sport is er dan ook bijzonder populair, vooral in het najaar.

Ten oosten van Bitola, in de regio Mavrovo, bevindt zich bijvoorbeeld het jachtgebied Nidze, waar ook de mogelijkheid wordt geboden te overnachten. Zie: www.huntinginmacedonia.com.mk.

The Hunter's Lodge (Kamnik bb, Skopje, www.kamnik.com.mk) organiseert uitstapjes naar Lakavica, een jachtgebied in het hart van het land. Daar kunt u ook overnachten.

Kanoën

In de Matkakloof is het heel aangenaam kanoën en kajakken. In de nabijheid van het Canyon Matka Hotel aldaar kunt een kano huren. Langs het Meer van Ohrid en langs het Prespameer zijn eveneens op enkele plekken kano's te huur. Wie meer voelt voor de ruige variant in het wilde water, kan ook terecht in Matka, of in de Vardar nabij Skopje.

Kuren

Tot de natuurlijke rijkdommen van het land behoren verschillende warmwaterbronnen. Aan dit water worden geneeskrachtige en therapeutische kwaliteiten toegekend. Los daarvan kan het ook simpelweg aangenaam zijn om in het warme water te baden of zwemmen. Voor toeristen is het des te aangenamer als er zich een kuurhotel bij de bron bevindt. Dat is onder andere het geval bij de bronnen Kosovrast en Banjište, allebei in de buurt van Debar (zie blz. 49), bij de bron Negorski, in de nabijheid van Gevgelija (zie blz. 96) en bij de bronnen van Bansko, niet ver van Strumica (zie blz. 99).

Paardrijden

Paardrijden wordt vooral veel gedaan in het Nationaal Park Mavrovo. De paardrijclub Bistra Galičnik (tel. 078 248 679, hcbistragalicnik@gmail.com) organiseert verschillende tochten voor toeristen om dit prachtige gebied op een originele manier te verkennen. Er zijn tours voor zowel beginners als gevorderden. En in duur kunnen ze variëren van een uur tot enkele dagen.

Paragliding

De talrijke bergen en meren zorgen ervoor dat u in Macedonië kunt paragliden in een schitterend decor. Paragliden is er dan ook uitgegroeid tot een veel beoefende sport. Ook toeristen wordt op heel wat plaatsen de mogelijkheid geboden om een tandemvlucht te maken. Maar u kunt ook een cursus volgen om zelfstandig te kunnen vliegen.

Er worden vooral veel vluchten gemaakt in het Nationaal Park Galičica en in de omgeving van Kruševo. Maar u kunt ook opstijgen vanaf de Vodno bij Skopje, in Popova Šapka bij Tetovo en bij Strumica en Prilep.

Meer informatie bieden bijvoorbeeld:

Paragliding Macedonia: in Skopje, tel. 0870 333 859, www.paraglidingmacedonia.com.

Paragliding Club Vertigo: in Ohrid, tel. 070 650 080 of 075 281 090, www.vertigo.org.mk of www.paraglidingohrid.com.

Acro Macedonia: School of Extreme Sports, tel. 077 670 858, www.acromacedonia.com (ook als u geïnteresseerd mocht zijn in bijvoorbeeld speed riding of bmx).

Macedonia Sky: Air Sports Club, tel. 075 538 005 of 070 333 859, www.macedonia-sky.com.

Skyriders: tel. 075 272 242, www.deltaparagliding.com.mk.

Paragliding Club Delta: in Prilep, tel. 071 740 028 of 070 612 437, www.paragliding-club-delta-prilep.com.mk.

XSkyland: tel. 075 508 493 of 078 220 525, www.xskyland.com.

Rotsklimmen

Steile rotswanden bedwingen kan bijvoorbeeld in de nauwe Matkakloof of bij Demir Kapija. Ter nadere oriëntatie: www.alpinizam.org. Zo'n 17 km ten westen van Radoviš ligt het rotsklimpark Pilav Tepe, ook bekend als Ploča (www.plocaclimbing.com). Hier zijn allerlei klimroutes uitgezet en er zijn accommodatie en een restaurant.

Skiën

's Winters zijn er in verschillende berggebieden hellingen te vinden die geliefd zijn bij skiërs en snowboarders, zowel beginners als gevorderden. Het is er alllemaal niet zo uitgebreid en luxueus als in de mondaine skigebieden van Frankrijk of Zwitserland, maar het heeft beslist een eigen charme. Bekende ski-oorden zijn Mavrovo (in het gelijknamige nationale park), Popova Šapka (in de buurt van Tetovo), Kožuf (in het zuiden, tegen de Griekse grens) en Kruševo (centraal in het land). Minder imposant, maar niettemin aantrekkelijk is het skigebied in het Nationaal Park Pelister.

Nadere informatie vindt u op: www.popova-sapka.mk, www.skimavrovo.com, www.skikozuf.com.mk, www.eskimo-freeride.com en www.skimacedonia.mk (nog niet in het Engels).

Speleologie

Voor speleologen is Macedonië een lustoord. In de veel voorkomende karstformaties zijn meer dan vijfhonderd grotten te vinden. Alleen in de Matkakloof is er een grot die is ontsloten voor toeristen (de Vrelogrot), maar voor de overige grotten moet u een getraind en goed uitgerust speleoloog zijn. En dan nog zult u soms een lokale gids nodig hebben. Meer weten: Macedonian Speleological Federation, 11 Oktomvri, Skopje, tel. 02 316 5440, www.speleomacedonia.org.mk.

Vissen

De grote hoeveelheid aan rivieren en (stuw)meren zorgt ervoor dat u op tal van schittende plekjes een hengel uit kunt werpen. U hebt daarvoor wel een visvergunning nodig. Dat kan geregeld worden via de National Federation of Macedonia of the Sport Fishing, bul. Kočo Racin 75, tel 02 316 4539. Op sommige wateren moet u daarnaast nog een aanvullende lokale vergunning aanschaffen. Een uitgebreide website voor vissers is www.ribar.com.mk, maar die is helaas alleen in het Macedonisch.

Zonnebaden en zwemmen

Het Meer van Ohrid is de eindbestemming van velen die voor een ontspannende vakantie in Macedonië kiezen. Langs het meer is veel accommodatie en u kunt er ook gebruik maken van de talrijke kleinere maar ook grote stranden. Verwacht echter niet dat het bij allemaal om fijne zandstranden zal gaan, vaak ook zult u het met kiezels moeten doen. Het water van het Meer van Ohrid is buitengewoon helder en dat maakt zwemmen er heel plezierig, net als de aangename temperatuur van het water in de zomer.

Hoewel Ohrid dé toeristische trekpleister is, kunt u voor een relaxvakantie aan mooi zwemwater ook goed kiezen voor een verblijf aan het Prespameer, al moet meteen gezegd worden dat daar veel minder overnachtingsmogelijkheden zijn. Maar vooral aan de oostkant van het Prespameer vindt u zandstranden, die bovendien langzaam aflopen zodat ze heel geschikt zijn voor jonge kinderen. En de watertemperatuur ligt er zelfs iets hoger dan die in het Meer van Ohrid.

Het Dojranmeer trekt bij zonnig weer ook heel wat badgasten, vooral veel lokale, maar de toerist is vaak wat minder gecharmeerd van het zwemwater. Het is wel warm, maar ook ondiep en troebel.

Zwemmen kunt u ook in verschillende stuwmeren, zoals in het Nationaal Park Mavrovo en in de Matkakloof.

Telefoon en internet

Mobiele telefoons hebben een goed bereik. Informeer van tevoren bij uw provider met welke roamingkosten u rekening moet houden. U kunt ook bellen vanuit een telefooncel; telefoonkaarten zijn te koop bij de kiosken. Als u vanuit Nederland of België naar Macedonië belt, kiest u 00 389, daarna het netnummer zonder 0, gevolgd door het abonneenummer. Vanuit Macedonië naar Nederland bellen begint met 0031 en naar België met 0032, daarna het netnummer zonder 0, gevolgd door het abonneenummer.

De horeca beschikt vaak over draadloos internet, waarvan (meestal gratis) gebruik kan worden gemaakt. In hotels wordt bij binnenkomst vaak al bij het inchecken het wachtwoord voor wifi gegeven. En soms is een wachtwoord zelfs niet eens nodig.

Onderweg in Macedonië

Ohrid ontwaakt. Straks zullen meer en stad met elkaar wedijveren in aantrekkingskracht. Een rondvaart maken of fresco’s bezichtigen? Een duik nemen in het kristalheldere water of een forel eten op een schaduwrijk terras? Met de boot naar de Sveti Naum of lopend naar de Sveti Jovan Kaneo? Ohrid is altijd een feest.

Skopje en het noordwesten

Skopje D/E 3

In het hart van Skopje maakt u kennis met twee werelden. De eerste bevindt zich in het oude Ottomaanse gedeelte van de stad, Stara Čaršija, ten noorden van de rivier de Vardar. Levendige straatjes waarin de houtskoolgeur van de kebabtenten vaak opwaait. Hier zullen moskeeën, voormalige karavanserais en hamams uw wandelroute bepalen. Ten zuiden van de Vardar ligt het moderne centrum, met hoge betonbouw, brede, drukke straten en veel (ook luxe) winkels. Vooral langs de rivier en op het centrale plein zijn de nodige loungegelegenheden. De betonnen nieuwbouw ziet er vaak wat haveloos uit, omdat deze in een recordtempo uit de grond werd gestampt na de aardbeving die Skopje in 1963 trof.

Je zou kunnen zeggen dat die twee werelden niet alleen door het water worden gescheiden, maar ook door een rij pompeuze neobarokke en neoklassieke gebouwen op de noordelijke oever. Zij werden opgetrokken in het kader van het stadsvernieuwingsproject 'Skopje 2014', waarmee de stad zich in één klap wilde kunnen meten met de andere Europese hoofdsteden.

Ploštad Makedonija 1

Een verkenning van het nieuwe gedeelte van Skopje kan beginnen op het centrale plein, Ploštad Makedonija, waar Alexander de Grote hoog boven de hoofden van de mensen steigert en waar ook tal van andere beelden oprijzen (1 blz. 36). Als u vanaf daar de 11 Oktomvri inloopt, stuit u vanzelf op een fonkelnieuwe triomfboog, de Porta Makedonija, begin 2012 opgeleverd ter ere van twintig jaar Macedonische onafhankelijkheid. De historie van het land wordt uitgebeeld op de marmeren reliëfs. In de ene poot zit een souvenirshop, in de andere een lift naar boven voor het uitzicht. Erachter ligt het Žena Park, dat vanwege ‘Skopje 2014’ nieuwe beelden ontving, onder meer een monument (witte zuilen, gouden paarden en een gouden Prometheus) voor de helden die stierven voor het vaderland.

De enige kathedraal van de orthodoxe Macedonische Kerk, de Sveti Kliment Ohridski uit 1990, ligt aan de gelijknamige straat, ten noorden van het plein. Opmerkelijk zijn vooral de reusachtige koepel met een doorsnede van 36 m, waardoor de kerk nogal op een moskee lijkt, en de vrijstaande klokkentoren. Bekijk vooral even het kleurige interieur.

In het stadspark vinden groot en klein vertier: een botanische tuin, vijvers, een dierentuin en een lunapark (lees: een tikje ouderwetse kermis).

Hoewel de meeste musea zich op de andere oever van de Vardar bevinden, kunt u in dit gedeelte van Skopje naar het Herdenkingshuis van Moeder Teresa en het stadsmuseum (2 blz. 39).

Kamen Most 2

Van het nieuwe naar het oude Skopje, van zuid naar noord, loopt de Kamen Most, de ‘Stenen Brug’ met dertien bogen. De Ottomaanse sultan Mehmet II liet hem in de 15e eeuw bouwen. Een plaquette op de brug herinnert eraan dat de opstandige Karpoš hier in 1689 werd terechtgesteld, zoals destijds gebruikelijk was (zie ook blz. 110). De gezichtsbepalende brug, die ook het wapen van de stad siert, wordt omringd door beelden in het kader van ‘Skopje 2014’. Datzelfde project leverde bovendien twee nieuwe bruggen voor voetgangers op. Alsof het geld niet op kon, telt de Brug van het Oog, die naar het archeologisch museum loopt, maar liefst 31 beelden van historische figuren onder wie koning Marko. De Brug van de Kunst heeft 26 beelden van schrijvers, kunstenaars en componisten, onder wie Toše Proeski, een popzanger die op 26-jarige leeftijd omkwam bij een auto-ongeluk (10 blz. 82).

Musea 3-12

2 blz. 39

Kuršumli An 13

In het oude Turkse deel van Skopje zijn natuurlijk verschillende karavanserais. De meest tot de verbeelding sprekende is waarschijnlijk de Kuršumli An, van halverwege de 16e eeuw, die u door een klein deurtje kunt begluren. Om onduidelijke redenen kunt u er namelijk niet meer in. Traditioneel zijn deze herbergen rond een binnenplaats gebouwd. Beneden waren de opslagplaatsen en de stallen, waar in dit geval zo’n honderd paarden konden staan. Op de eerste verdieping waren de vertrekken voor de reizigers; sommige kamers hier kenden zelfs de luxe van een open haard. Kuršumli betekent in het Turks lood (of kogel) en dat verwijst naar de dakbedekking. Aan het eind van de 18e eeuw werd de herberg een gevangenis.

Andere bekende herbergen zijn de Kapan An, waarin nu enige restaurants en cafés zijn ondergebracht, en de Suli An waarin het Museum van Skopje Bazaar huist (2 blz. 41).

Nadat de aardbeving in 1963 grote delen van Skopje tot ruïnes had gemaakt, vroegen de Verenigde Naties aan acht architectenbureaus, waaronder Bake en Van den Broek uit Nederland, om hun plannen te ontvouwen voor de wederopbouw van de getroffen stad. De toonaangevende Japanse architect Kenzo Tange werd de winnaar. Van zijn masterplan werd uiteindelijk slechts een derde tot stand gebracht, terwijl er flink beknibbeld werd op de uitvoering; van zijn hand zijn verschillende appartementenflats en het trein-/busstation. Hij plaveidde echter wel de weg voor verschillende Joegoslavische bouwmeesters en hun visionaire socialistische betonbouw. Zie bijvoorbeeld het merkwaardige hoofdpostkantoor van Janko Konstantinov.

Mustafa Pasha-moskee 14

Er zijn hier veel meer moskeeën, maar de Mustafa Pasha domineert het silhouet van de oude stad. Hij ligt namelijk op een heuvel en heeft ook nog eens een slanke minaret die 42 meter hoog de lucht in priemt. Opdrachtgever van deze moskee was Mustafa Pasha, vizier van Skopje ten tijde van sultan Selim II. Het mausoleum van Mustafa Pasha, en dat van zijn dochter Umi, vindt u in de tuin.

Sveti Spas 15

Di.-vr. 9-17, za.-zo. 9-15 uur.

Net als de kerk van Lesnovo en het kloostercomplex Jovan Bigorski heeft de kerk Sveti Spas een schitterende iconostase (1824) die is vervaardigd door de beroemde houtsnijders Petre en Marko Filipovič-Garka en Makarija Frčkovski. Het resultaat is een fijnzinnig geheel van bloemen, planten, dieren en voorstellingen uit het Oude en Nieuwe Testament. Leuk is ook dat de getalenteerde ambachtslieden zichzelf in het hout vereeuwigden. Vraag de dienstdoende gids er eventueel naar.

De fundamenten van de Sveti Spas gaan terug tot de 14e eeuw, maar het leeuwendeel komt uit de 17e eeuw, toen de Ottomaanse stelregel was dat kerken niet hoger mochten reiken dan moskeeën. Daarom werd dit godshuis gedeeltelijk onder de grond opgetrokken. In de tuin bij de kerk is de marmeren sarcofaag van vrijheidsstrijder Goce Delčev. Erbij is ook een museumpje dat aan zijn leven is gewijd.

Kale 16

Naast de Kamen Most staat op het stadswapen de Kale (Turks voor ‘fort’). De strategische plek zelf – het hoogste punt van de stad – zou al in de bronstijd zijn bewoond. De eerste wallen hier verrezen in de 6e eeuw, toen keizer Justinianus I hier de scepter zwaaide. In de 10e eeuw, onder het bewind van Samuil, werd het vestingwerk fors uitgebreid. Nog tot in de Joegoslavische tijd werd het gebruikt voor militaire doeleinden. Daar kwam een einde aan doordat veel van het machtige fort teloor ging bij de aardbeving van 1963, maar een gedeelte is uit de as herrezen. In 2010 leverde archeologisch speurwerk onder meer de omvangrijkste vondst ooit in Macedonië van Byzantijnse munten op.

1Van Cyrillus tot Goce Delčev – standbeelden in Skopje

Kaart: | Stadsplattegrond Skopje: blz. 34
Vervoer: | Ultrakorte wandeling in het hart van de stad

Nog geen vijf jaar en misschien wel honderden miljoenen euro's trokken de regeringsleden ervoor uit. Ze noemden hun ambities 'Skopje 2014' en verlangden niet alleen nieuwe musea en overheidsgebouwen om de socialistische betonbouw uit de jaren zestig en zeventig gedeeltelijk te vervangen, maar ook een overvloed aan beelden en monumenten die de nationale geschiedenis tot leven zouden wekken. En zo geschiedde: het megalomane stadsvernieuwingsproject kende nauwelijks vertraging. Hieronder volgt een korte wandeling langs enkele helden uit de Macedonische historie, in marmer of brons.

Strijder 1

Officieel heet dit beeld zo, maar het is een publiek geheim dat deze bronzen reus met opgeheven vuist Philippus II van Macedonië verbeeldt.

Cyrillus en Methodius 2

De broers Cyrillus (826-869) en Methodius (815-885) zijn in Thessaloniki geboren. Cyrillus is filosoof, theoloog en priester; zijn broer monnik. Omdat aan het einde van de 6e eeuw Slavische volkeren de Balkan zijn binnengedrongen, is de voertaal van het duo Slavisch. En die taal gebruiken ze ook voor de liturgie. Als missionarissen in de regio willen zij natuurlijk ook hun leer presenteren in de volkstaal, het Slavisch dus. Er zit daarom niets anders op dan zelf de Bijbel te vertalen. Een bijkomend probleem is dat het vigerende alfabet het Griekse is en dat is niet toereikend om alle Slavische klanken in een geschreven taal om te zetten. Cyrillus zal daarom eerst het glagolitische alfabet samenstellen. Later zal Kliment (zie bij ‘Kliment en Naum’, hieronder), een leerling van Cyrillus, dat glagolitische alfabet omwerken tot het minder ingewikkelde cyrillische alfabet, zoals dat tot op de dag van vandaag wordt gebruikt. Na de dood van zijn broer vertaalt Methodius de Bijbel. Op dit standbeeld heeft hij de Schrift dan ook in handen; overigens is dat in Ohrid eveneens het geval.

Kliment en Naum 3

Links staat Kliment (of Clemens, 830-916), in bisschopsgewaad. Deze heilige Kliment van Ohrid, afkomstig uit het zuidwesten van het huidige Macedonië, was een leerling van Cyrillus en Methodius. Op de heuvel Plaošnik, in Ohrid, stichtte hij het klooster Pantelejmon, met de School van Ohrid, een centrum van Slavische literatuur en cultuur. Hier werkte hij aan de omzetting van het glagolitische alfabet in het cyrillische. In 893 werd hij de eerste bisschop van Veles. Later keerde hij echter weer terug naar Plaošnik waar hij ten slotte overleed.

Naum is evenals Kliment − met wie hij vaak samen wordt afgebeeld, niet alleen hier in Skopje, maar bijvoorbeeld ook in Ohrid – een volgeling van Cyrillus en Methodius. Hij was samen met hen missionaris in Moldavië. Nadat Kliment bisschop was geworden, zette Naum zijn werk voort in Ohrid. Aan het Meer van Ohrid, in het zuidoosten van het land, stichtte hij een klooster, dat later naar hem zou worden vernoemd en waar hij begraven ligt.

Justinianus 4

Justinianus was keizer van Byzantijnse Rijk tussen 527 en 565 en werd geboren in Tauresium, ongeveer 20 km ten zuidoosten van Skopje.

Dame Gruev 5 en Goce Delčev 6

Deze twee ruiterstandbeelden houden de herinnering levend aan de Ilindenopstand in 1903, van de Interne Macedonische Revolutionaire Organisatie (VMRO; zie ook p. 15), waarvan deze twee mannen te paard aanvoerders waren. Den Doolaard baseerde zijn roman Oriënt-Express op de strijd van deze ‘komitadji’s’. In zijn autobiografische Het leven van een landloper schetst hij de twee onverschrokken leiders als volgt: ‘Goze Deltchev en Damian Grouev, allebei Macedonische schoolmeesters in het deel van Macedonië dat nu door de Serviërs werd beheerst, waren omgekomen in een opstand van 25.000 boeren met geweren tegen 250.000 Turken met kanonnen. Hun ideaal was een socialistische republiek Macedonië geweest, als kern van een Balkanfederatie. Deltchev was doodgeschoten, Grouev had zich samen met zijn kameraden vergiftigd toen ze hun laatste patroon hadden verschoten. Mijn gastheer liet mij hun foto’s zien [...]: Gebaarde mannen met ernstige gezichten keken mij doordringend en vreesloos aan.'

Behalve dat u nog wel vaker in Macedonië een standbeeld van Delčev of Gruev zult tegenkomen, heeft elke zichzelf respecterende gemeente een straat of gebouw naar hen genoemd.

Niet alleen historische figuren op sokkels sieren de binnenstad van Skopje. U komt er ook tal van moderne beelden tegen. Zo maakte Dimitar Filipovski een bronzen vrouw met mobieltje ('IJdel meisje') en een man die tevergeefs zijn vriendin roept ('Hé'). Ze staan in de Makedonija-straat, die loopt tussen het Makedonija-plein en het stadsmuseum. In deze voetgangersstraat kunt u ook een kat zien van Tome Adžievski, een stier van Darko Dukovski en een bedelaar van Nataša Bužarova.

Gemidžii 7

Dicht bij de Vardar staat een groep revolutionaire mannen, gemaakt door beeldhouwer Angel Korunovski. Zij behoorden tot de Gemidžii, letterlijk 'de bootslui', ook wel de 'moordenaars van Thessaloniki' genoemd. Dit anarchistische gezelschap, waarvan het merendeel op het Bulgaarse jongensgymnasium in Thessaloniki had gezeten, had zich rond 1900 tot doel gesteld de wereld met geweld de ogen te laten openen voor het leed dat de Ottomaanse onderdrukker in Macedonië aanrichtte. In 1902 bliezen ze in de haven van Thessaloniki het Franse passagiersschip Qualdiquivir op. En daarna volgden onder andere nog talrijke bomaanslagen op openbare gebouwen in de tegenwoordige Griekse havenstad.

Strijder te paard 8

Net als zijn vader, Philippus II, aan de andere zijde van het water, heeft Alexander de Grote een kolossaal ruiterstandbeeld gekregen. Maar ook dit beeld draagt officieel niet zijn naam. Dat Philippus en Alexander ‘anonieme’ beelden hebben gekregen, heeft een politieke reden: ook de Grieken claimen het illustere tweetal. Alexander was weliswaar koning van Macedonië, maar dat betrof niet hetzelfde grondgebied als nu. De steigerende veldheer reikt tot 25 m hoogte. De betonnen sokkel draagt drie ringen met reliëfs. Eromheen ziet u acht bronzen soldaten en acht bronzen leeuwen. En niet te vergeten een fontein die 's avonds in wisselende kleuren wordt verlicht, terwijl de waterstralen bewegen op het ritme van de klassieke muziek die over het plein schalt.

Metodija Andonov-Čento 9

Deze man (1902-1957) met de wijzende rechtervinger en een hoed in zijn linkerhand is de eerste president van de Socialistische Republiek Macedonië, die na de Tweede Wereldoorlog ontstond als onderdeel van de Joegoslavische Republiek. Als kind werkt hij op de tabaks- en papavervelden rond zijn geboortstad Prilep.

Samuil 10

Dit standbeeld van tsaar Samuil (of Samuel) van Bulgarije zult u niet snel over het hoofd zien. De tronende tsaar, die een scepter vasthoudt, is zo’n 5 m hoog en daaronder is dan ook nog een reusachtige sokkel van 3,5 m hoogte. De tsaar is van wit marmer; op de sokkel zijn bronzen reliëfs aangebracht. Samuil regeerde van 976 tot 1014; hij stierf in Prilep. Hij resideerde in de indrukwekkende burcht van Ohrid. Het beeld van Justinianus (zie blz. 37) is eigenlijk even imposant: hij zit in eenzelfde houding en is op een vergelijkbare wijze uitgevoerd. De beelden van zowel Samuil als Justinianus werden in Florence gemaakt. Kosten: respectievelijk 3,5 en ruim 1 miljoen euro.

2Kunst, geschiedenis en moeder Teresa – musea in Skopje

Kaart: | Stadsplattegrond Skopje: blz. 34
Vervoer: | Wandelen, eventueel een taxi

In Skopje kunt u diverse musea bezoeken. U kunt er genieten van moderne kunst, herinneringen ophalen aan Moeder Teresa, maar zich bovenal onderdompelen in de rijkgeschakeerde geschiedenis van de stad en het land.

Verrassend initiatief

Enkele maanden na de aardbeving van '63 in Skopje werd er in New York een grootscheepse solidariteitsactie op touw gezet door de International Association of the Plastic Arts. Zij vroegen kunstenaars uit de hele wereld om een collectie moderne kunst te willen vormen voor de zo zwaar getroffen stad. Op die wijze verwierf Skopje een opmerkelijke collectie, want de reacties waren overweldigend. Pablo Picasso maakte zelfs speciaal voor die gelegenheid Head of a Woman (1963). Alexander Calder deed dat ook met de gouache À Skopje (1965) en schonk bovendien de mobiel Red Polygon (1961). Zo ontstond het Museum voor Moderne en Contemporaine Kunst 3. In 1970 werd dit geopend in het nieuwe museumgebouw, dat van de hand van Poolse architecten is en een schenking was van de Poolse overheid. Naast een internationale verzameling (Sol LeWitt, Christo, Victor Vasarely, Pierre Alechinsky en anderen) is er een interessante collectie die een goed beeld geeft van de ontwikkeling van de Macedonische moderne kunst. Er worden ook tijdelijke exposities georganiseerd.

Moeder Teresa

Op 26 augustus 1910 werd in een vooraanstaand katholiek-Albanees gezin het meisje Agnes Gonxha Bojaxhiu geboren. Zij zou wereldwijd bekend worden als Moeder Teresa, die zich vooral inspande voor de armen in India en die na haar dood zalig werd verklaard. Moeder Teresa werd weliswaar in Skopje geboren, maar niet in het Herinneringshuis 4 dat nu aan haar gewijd is. Dit museum is gebouwd op de plaats waar de kerk stond waar zij werd gedoopt. Foto’s, documenten en persoonlijke bezittingen vertellen over haar leven. Voor het museum staat een beeld van Moeder Teresa, die in 1979 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg en in 1997 overleed.

Woelige tijden

Wie zich de roerige geschiedenis van Macedonië een beetje eigen heeft gemaakt, zal niet verbaasd opkijken dat het Museum van de Macedonische Strijd 5 een behoorlijke omvang heeft. De Macedoniërs hebben immers eeuwenlang gestreden, telkens tegen nieuwe bezetters. Er wordt aandacht besteed aan het verzet tegen de Ottomanen en alle perikelen nadien tot aan de onafhankelijkheidsverklaring (van Joegoslavië) op 8 september 1991. Om dit laatste heugelijke feit te vieren werd het museum precies twintig jaar later (in 2011 dus) op die datum geopend. Centraal in de ontvangsthal met kleurrijke koepel ligt een kopie van de onafhankelijksverklaring in een vitrine. Meer dan honderd wassen beelden maken de geschiedenis aanschouwelijk, evenals een groot aantal forse schilderijen met historische taferelen die speciaal voor dit museum werden vervaardigd. U kunt alleen mee met een rondleiding (in het Engels) en u mag niet fotograferen.

Joodse geschiedenis

Waar ooit de Joodse wijk van Skopje was, daar vindt u nu het Holocaust Herdenkingscentrum 6. In de eerste plaats is dit museum er ter herinnering aan de 7148 Macedoniërs die het slachtoffer werden van de holocaust. Zij woonden vooral in Skopje, Bitola en Štip. De Bulgaren, die collaboreerden met de Duitsers, verzamelden de Joden in de opslagplaatsen van de tabaksfabriek Monopol in Skopje. Van daaruit werden ze afgevoerd naar het concentratiekamp Treblinka, in Polen. Op de eerste verdieping wordt meer in het algemeen aandacht besteed aan de Joden op de Balkan; op de tweede verdieping staat de Jodenvervolging centraal. Werken van moderne kunstenaars die zich hebben laten inspireren door de holocaust, hangen op de begane grond.

Inzoomen op Skopje

De aardbeving van 1963 vond plaats op 26 juli om exact 17 minuten over 5. Een van de getroffen gebouwen was het stationsgebouw, waarvan de klok precies op dat tijdstip stil bleef staan. Het inmiddels herstelde stationsgebouw biedt nu onderdak aan het Stadsmuseum 7. Daar wordt de aardbeving uitvoerig belicht, voooral door middel van een grote collectie foto's die vlak na de ramp zijn gemaakt. Ook bij de reddingswerkzaamheden en de internationale aandacht voor Skopje wordt stilgestaan. In het stadsmuseum worden bovendien de archeologische vondsten uit de hoofdstad en omgeving tentoongesteld. En er zijn tijdelijke exposities.

Museum van Macedonië 8

Dit museum, aan de rand van de Turkse wijk, heeft een verzameling iconen, een geschiedenisafdeling die voor mensen die geen Macedonisch beheersen, slecht begrijpelijk is, en een omvangrijke afdeling etnologie, waaronder een fraaie collectie klederdrachten.

Archeologisch Museum 9

Archeologische vondsten uit het gehele land zullen een plekje krijgen in het spiksplinternieuwe museum aan de Vardar. Het gebouw was bij het ter perse gaan van deze gids gereed, maar de inrichting niet. Onduidelijk is wanneer de deuren werkelijk opengaan.

Kunst in badhuizen

De Daut Paša Hamam 10 is een schitterend 15e-eeuws Turks badhuis, dat wordt bekroond met dertien koperen koepels. Dit badhuis behoort tot de National Gallery of Macedonia.

Dat is ook het geval met de eveneens 15e-eeuwse Čifte Hamam 11, die iets minder groot is en nog tot 1915 in gebruik was. Mannen en vrouwen beschikten er over eigen badruimtes met eigen ingangen; het Turkse woord čifte betekent ‘dubbel’. Dit dubbele badhuis werd verwoest door de aardbeving, maar in 1972 gereconstrueerd.

Het is een mooie ervaring om in deze prachtige erfgoederen kunst te bewonderen. De keerzijde is echter dat om die reden de muren zijn gestuukt, zodat binnen alleen de authentieke plafonds en koepels zichtbaar zijn gebleven.

Blik op de bazaar 12

Een ander fraai Turks overblijfsel is de Suli An, een karavanserai uit het midden van de 15e eeuw (ook weer opgebouwd na de aardbeving). Er is een kunstacademie in gehuisvest en op de eerste verdieping het Museum van Skopje Bazaar, met onder andere aandacht voor de diverse beroepen die ooit actief waren in de bazaar, zoals schoen- en zadelmakers, koper- en goudsmeden. Toelichting in het Engels.

Informatie

Museum voor Moderne en Contemporaine kunst (Muzej na Sovremenata Umetnost) 3: Samoilova, www.msuskopje.mk, di.-za. 10-17, zo. 9-13, MKD 50.

Herinneringshuis van Moeder Teresa (Spomen kukja na Majka Tereza) 4: Makedonija bb, www.memorialhouseofmotherteresa.org, ma.-vr. 9-20, za.-zo. 9-14, gratis.

Museum van de Macedonische Strijd (Muzej na Makedonskata Borba) 5: 11 Mart, www.mmb.org.mk, di.-zo. 10-18, MKD 300.

Holocaust Herdenkingscentrum (Memorijalen Centar na Holokaustot) 6: 11 Mart bb, www.holocaustfund.org, di.-vr. 9-19, za.-zo 9-15, gratis.

Stadsmuseum (Muzej na Grad Skopje) 7: Mito Hadzivasilev bb, www.mgs.org.mk, di.-za. 9-17, zo. 9-13, gratis.

Museum van Macedonië (Muzej na Makedonija) 8: Kjurchiska bb, www.musmk.org.mk, di.-za. 9-17, zo. 9-13, MKD 100 (zo. gratis).

Archeologisch Museum (Arheološki Muzej) 9: wanneer de opening zal zijn, is vooralsnog onbekend.

National Gallery (Daut Paša Hamam) 10: Kruševska 1a, di.-zo. 10-18, MKD 50; Čifte Hamam 11, Bitpazarska bb, di.-zo. 10-18, MKD 50; Multimedia Centre ‘Mala Stanica’, Zjeleznička 18, di.-zo. 10-20, MKD 50.

Suli An/Museum van Skopje Bazaar 12: in het centrum van de oude Turkse wijk, di.-vr. 10-14, gratis.

Overnachten

De hoofdstad heeft een grote keus aan overnachtingsmogelijkheden. In het algemeen ligt het prijsniveau hoger dan in de rest van het land. Er zijn B&B’s, hostels en hotels. Ook zijn er hotels van internationale ketens (Holiday Inn, Best Western). Appartementen vindt u bijvoorbeeld op www.skopjeapartments.com en op www.luxuryskopjeapartments.com.

Prettige ligging – Solun 1: Nikola Vapcarov 10, tel. 078 999 992 of 02 3232 512, www.hotelsolun.com, 2pk vanaf € 70. Strak en goed ingerichte kamers, sommige wat aan de kleine kant. Prima verzorgd ontbijtbuffet.

In de Turkse wijk – Arka 2: Bitpazarska 90/2, tel. 02 3230 603, www.hotel-arka.com.mk, 2 pk vanaf € 90. Deze glazen kolos detoneert in de oude stad, maar biedt vanuit de ontbijtruimte op de zesde verdieping een prachtig uitzicht. Daar is ook een pool, maar die is ter decoratie, niet om in te zwemmen. Dit vijfsterrenhotel heeft wel een sauna en een kleine fitnessruimte.

Leuk, goedkoop – Art Hostel 3: Ante Hadzimitkov 5, tel. 078 236 600, www.art-hostel.com.mk. Met veel graffiti versierd hostel. Slaapzaal met 8 bedden (€ 8 p.p.) of 6 bedden (€ 10 p.p.), maar ook privékamers voor 2 (€ 25) of 4 personen (€ 40) met gedeelde badkamers. Wifi, fietsverhuur, poolbiljart, café, bibliotheek.

Klein en fijn – Rose Diplomatique 4 : Roza Luksemburg 13, tel. 02 3135 469, www.rosediplomatique.com.mk, 2pk vanaf € 70. Met restaurant en cafeetje. Als de temperatuur het toelaat, kunt u hier lunchen of dineren in de aangename tuin.

Ideale locatie – De Koka 5 : Goce Delčev 5, tel. 02 311 2200, www.hoteldekoka.mk, 2 pk vanaf € 60. Nieuw hotel (april 2014) met 14 kamers en behulpzaam personeel. Designinrichting. Prima uitvalsbasis voor een verkenning van de stad.

Eten en drinken

Sfeervol – Stara Kuka 1: Pajko Maalo 14, tel. 02 3131 376, www.starakuka.com. In een authentiek huis uit 1836 dat op zich al een kijkje waard is, wordt in een gezellige ambiance een goede maaltijd bereid. Verschillende gerechten komen uit de traditionele houtoven.

Populair – Destan 2: 11 Oktomvri en ul. 106 4. Eenvoudige eettent met overheerlijke kebab volgens eigen recept. Iets anders is er ook niet te krijgen.

Simpel en goed – Turist 3: in het hart van de oude wijk. De naam van dit restaurant doet wellicht anders vermoeden, maar het is ook bij de locals in trek, voor bijvoorbeeld kebab, gravče tavče of een šopska salata.

Nostalgie –Kaj Maršalot 4: Bd Kliment Ohridski bb. Tito aan de muur, traditionele gerechten op de kaart.

Uitgaan

Dom na ARM 1: Makedonija 12, tel. 02 3282 496. Voor concerten, toneel en film. Dit is bovendien de thuishaven van het Macedonisch Filharmonisch Orkest.

Opera en Ballet 2: Kej Dimitar Vlahov bb, tel. 02 3118 451, www.mob.com.mk. In een reusachtig modern theatergebouw, gelegen op de linkeroever van de Vardar, kunt u terecht voor opera en ballet. Ook worden er de ‘May Opera Evenings’ georganiseerd, een operafestival met toonaangevende solisten uit de hele wereld.

Univerzalna Sala 3: Bul. Partizanski Odredi 66, tel. 02 3245 615, www.univerzalna.com.mk. Concerthal, die ook voor tal van andere evenementen en manifestaties wordt gebruikt.

Sport en recreatie

In de zomer kan het in Skopje behoorlijk heet zijn. Zwemmen kan dan voor verkoeling zorgen.

Aqua Park 1: Boris Trajkovski, tel. 02 308 9661.

Winkelen

Alles – Ramstore 1: Kiril i Metodij 13, www.ramstore.com.mk, dag. 10-22 uur. Shopping mall met supermarkt die een gevarieerd aanbod aan levensmiddelen biedt, maar evengoed een keur aan kleine winkels, een bioscoop en cafés.

Markt – Zelen Bazar 2: dag. ca. 6-ca. 16 uur. Groente, fruit en zuivel, maar ook veel non-food. De kooplieden beginnen al om 6 uur ’s ochtends en houden het vaak vroeg in de middag voor gezien.

Markt – Bit Pazar 3: Bd. Krste Petkov Misirkov, dag. ca. 6-ca. 16 uur. Grootste en oudste markt, gedeeltelijk overdekt, waar u werkelijk alles kunt krijgen.

Chocola – Kraš 4: Dame Gruev 3. Kroatische chocoladespecialist sinds 1911. Probeer de bajadera.

Informatie

Op veel plekken in de stad staan duidelijke stadsplattegronden.

Toeristenbureau: Vasil Agilarski bb, tel. 02 3223 644, dag. 8.30-16.30 uur. Foldermateriaal verkrijgbaar.

Macedonia Vision: Orce Nikolov 20, tel. 02 3115 826, www.macedoniavision.com. Voor begeleide stadswandelingen, bustours, maar ook uitstapjes naar bezienswaardigheden buiten de hoofdstad.

Festival

Skopje Jazz Festival: jaarlijks in oktober op verschillende locaties, www.skopjejazzfest.com.mk.

3Uitblazen op of rond het water – de Matkakloof

Kaart: | D 3
Vervoer: | Vanuit Skopje met auto, bus of taxi; een boottochtje ter plaatse

Het prachtige diepgroen van het water in de Matkakloof nodigt uit tot een boottochtje. Tussen de hoog oprijzende wanden kunt u heerlijk verfrissend uitblazen. Maar wie er de voorkeur aan geeft te vissen, kanoën, wandelen of klimmen, zal evenmin teleurgesteld worden. Hebt u minder behoefte aan sportieve inspanningen? Drie fraaie kerkjes liggen hier op uitgelezen plekjes aan het water.

Matkadam 2

Door het westen van Macedonië, van zuid naar noord, stroomt de Treška. Dicht bij Skopje mondt deze rivier uit in de Vardar. Onderweg wordt het rivierwater tweemaal gekeerd door een stuwdam, eerst door de Kozjakdam, vervolgens door de Matkadam, die uit 1937 dateert. Het gebied van de Matkakloof, zo’n 5000 ha, brengt de inwoners van Skopje de broodnodige verkoeling.

Middeleeuwse kerken

De Sveti Andreja 4, naast het Canyon Matka Hotel, werd in de 14e eeuw opgetrokken door Andreja, een broer van koning Marko. Meer naar het noorden, op dezelfde oever, vindt u het mooie nonnenklooster Sveta Bogorodica 1, dat nog actief is. Het dateert uit de 15e eeuw. De Sveti Nikola 3 ligt op de andere oever, tegenover de Sveti Andreja. U kunt het bereiken door met een boot over te steken en dan een steile wandeling naar boven te maken (45 min.). Als u de populaire wandeling van de Matkakloof naar de berg Vodno ten zuiden van Skopje maakt (ca. 4 uur) kunt u het kerkje ook bezichtigen.

Vlindervallei

De Matkakloof – matka betekent baarmoeder – wordt ook wel Vlindervallei genoemd. Om een paar getallen te noemen: er zouden 119 verschillende soorten dagvlinders zijn gesignaleerd en 140 soorten nachtvlinders, waarvan er bijna 80 endemisch zijn op de Balkan.

Plantensoorten

Verder zijn er duizend plantensoorten te vinden, met daaronder de nodige endemische of zeldzame. Bijzonder zijn vooral de donkerroze Viola kosanini en de lila Ramonda nathaliae.

Vrelogrot

De Matkakloof herbergt diverse grotten. De indrukwekkendste, de Vrelogrot, ligt langs de rechteroever van de Treška, op anderhalve kilometer van de dam. Er worden boottochtjes naar de ingang van de Vrelogrot aangeboden. De grot heeft de gebruikelijke stalagmieten, maar vooral stalactieten (het hangende type pegels). De grootste, die in het midden, heeft de bijnaam ‘pijnappel’. Er huizen vier soorten vleermuizen. Aan het eind van de grot liggen twee meren; het ene is maximaal 8 m lang en 15 m diep, het andere 35 m lang en 18 m diep. Overigens is deze onderwatergrot voer voor speleologen, omdat de exacte diepte nog niet is vastgesteld. Duikers kwamen al tot 280 meter, maar men denkt nog veel verder door te kunnen dringen, waardoor de Velogrot weleens de diepste van Europa zou kunnen zijn.

Behalve de Vrelo zijn ook de Ubara, de Podvrelo en de Krstalna bekende grotten in de Matkakloof. Archeologische vondsten in de Ubara doen vermoeden dat mensen al in het paleolithicum deze grot als schuilplaats kozen.

Sport en recreatie

Op informatieborden bij het hotel worden diverse wandelmogelijkheden aangegeven. Pas op als u langs de oevers loopt, want het pad kan lastig en glibberig zijn. Maar ook rotsklimmers komen in de kloof aan hun trekken. Voor meer informatie: www.alpinizam.org. Speleologen en duikers kunnen terecht op de meer algemene site www.matka-vrelo.com.mk. In de Treška ten noorden van de Matkadam is een baan voor wildwaterkanoën aangelegd.

Boottochten

Er vertrekken boten vanaf de steiger bij het hotel. U kunt een tocht maken naar de Vrelogrot, zwemvesten verplicht. Bij de grot stapt u uit, klautert u naar boven en krijgt u een rondleiding door de grot. U kunt ook een kano huren om zelf het water te verkennen.

Overnachten en uit eten

Canyon Matka 1: Ulica 1 bb, Matka, tel. 02 2052 655, www.canyonmatka.mk, 2 pk vanaf € 40. Alle zes de prettige hotelkamers hebben uitzicht op de kloof, maar grenzen wel aan het terras van het restaurant en dat kan lawaaiig zijn. Specialiteit van het restaurant is de met zout bedekte karper uit de oven. Maar een forel is er evengoed een traktatie.

Manastirska Peštera 1: tel. 02 2052 512. Restaurant in een grot – peštera betekent grot – dat ook wel mečkina dupka (berenhol) wordt genoemd. Goede Macedonische keuken.

In de buurt

Šuto Orizari E 3

De grootste Roma-nederzetting van de Balkan heet Šuto Orizari, kortweg Šutka, en is een noordelijke wijk van Skopje. Maak eens kennis met een bijzondere wereld; er is iedere dag markt.

Millenniumkruis D 3

Tel. 0800 15115, zicnica.jsp.com.mk, di.-zo. apr.-sept. 9-19.30, okt.-maart 9-16.30 uur, MKD 100 (kinderen en gepensioneerden gratis).

Waar u ook bent in Skopje, het stalen Millenniumkruis op de berg Vodno, ten zuiden van de stad, is vaak te zien. Het is, met zijn 66 meter, een van de grootste exemplaren ter wereld. Het kruis bestaat uit 33 delen, verwijzend naar de leeftijd van Jezus. De ronde basis heeft twaalf kleinere betonnen pijlers (‘de apostelen’) en vier grotere (‘de evangelisten’). Het kruis werd hier in 2000 neergezet om de viering van twee millennia christendom luister bij te zetten.

Ongeveer halverwege de berg, bij hotel-restaurant Vodno, is er een kabelbaan naar de top. Het hotel bereikt u met de speciale 'millennium cross-bus' vanaf het busstation (bij het treinstation) of met een taxi. Boven is het uitzicht geweldig. Voor de inwoners van Skopje is een bezoek aan de berg een geliefd uitje op de vrije zondag. Men gaat er wandelen, picknicken of mountainbiken. Op de top is een kiosk met drank, ijs en chips. En er zijn speelmogelijkheden voor de kinderen.

Pantelejmon-klooster D 3

In het dorpje Gorno Nerezi, op de hellingen van de Vodno, ligt het klooster Pantelejmon, genoemd naar de patroonheilige van de artsen. Alexios Angelos Komnenos, een kleinzoon van de byzantijnse keizer Alexios I Komnenos, die regeerde van 1081 tot 1118, was de stichter. De kerk (1164) bevat schitterende muurschilderingen, in het bijzonder de Bewening van Christus.

In Den Doolaards roman De bruiloft der zeven zigeuners (1939) leidt hoofdpersoon Branko een zekere professor Cigogne rond. Deze hoogleraar in de kunstgeschiedenis en in Byzantologie doet onderzoek naar muurschilderingen in Macedonische kerkjes. Nadat hij de Pantelejmon heeft gezien, roept hij bijna euforisch tegen Branko: ‘Weet u wel dat ik het bijna bevestigde vermoeden heb dat de Renaissance, deze wereldschokkende geestesbeweging, niet in Italië, maar hier in Macedonië begonnen is?’ Als Branko betwijfelt of de geschiedboeken wel echt herschreven zullen moeten worden, geeft de professor een hoorcollege in een notendop: ‘Ongetwijfeld hebt u wel eens van een zekere Giotto gehoord, een Italiaanse frescoschilder van omstreeks 1300. Zijn muurschilderingen gelden als het begin van de Renaissance, omdat hij zijn figuren niet meer in een star vooraanzicht schilderde, waardoor zij stijf als palingen naast elkaar komen te staan. Terwijl bij hem hoofd, armen en benen door middel van een levenmakend gebaar een driehoek vormen, was vóór hem eeuwenlang de stijve rechthoek de hoogste en onwrikbare wandschildermode. Ook schilderde hij zijn figuren driekwart en zelfs en profil; hij breekt met het starre staren recht vooruit. Welnu! [...] Deze revolutionair werkte in de veertiende eeuw. Weet u uit welke eeuw de fresco’s dateren die we in Nerezie zagen en waar vóór mij misschien niemand ooit op lette? [...] Uit de twaalfde eeuw, vriend, de twaalfde, twee hele eeuwen vroeger! De Renaissance is uit een onbekend Macedonisch brein hier ter wereld gekomen!’

De schilderingen in de Sveti Gjorgi in Kurbinovo vormen eveneens een voedingsbodem voor deze theorie.

Marko-klooster D 3

Volkašin, de vader van koning Marko, begon met de bouw van een klooster bij het dorpje Markova Sušica, op de hellingen van het Torbešija-gebergte, ten zuiden van de Vodno. In 1371 sneuvelde Volkašin echter in de strijd tegen de Ottomanen; Marko zelf zorgde er toen voor dat het klooster voltooid werd. Op de zuidelijke muur van de kloosterkerk, die is gewijd aan de heilige Demetrius, zijn vader en zoon afgebeeld. Ook Marko zou later het leven laten in een gevecht tegen de Ottomaanse vijand, in zijn geval bij Rovine (Roemenië). Aan de slag die daar in 1395 plaatsvond, dankt de Demetriuskerk een belangrijke schenking van vijf schitterende iconen. Het gaat om Christus Pantocrator, Moeder Gods Hodegetria, Johannes de Voorloper, aartsengel Michaël en de heilige Demetrius. Deze iconen zijn echter niet hier te bewonderen, maar in het archeologisch museum van Skopje, dat zijn deuren nog moet openen.

Tetovo C 3

Als u van de hoofdstad Skopje via de M4 (de 'Moeder Teresa') naar het westen rijdt, komt u in een andere ‘hoofdstad’: Tetovo (70.000 inwoners) is de niet-officiële hoofdstad van de Albanese minderheid in Macedonië. De inwoners zijn overwegend Albanees en de hoofdkantoren van de Albanese politieke partijen zijn er gevestigd. De opschriften van winkels en de bewegwijzering zijn hier tweetalig. Eind 1994 werd er ook een Albanese universiteit geopend, waar uitsluitend in het Albanees werd gedoceerd. Illegaal, want Macedonisch is de officiële taal van het land. Op instigatie van de Nederlander Max van der Stoel, destijds hoge commissaris voor de minderheden bij de OVSE, werd aan dit probleem een einde gemaakt met de oprichting van de South East European University (SEEU), waar niet alleen in het Engels, Macedonisch én Albanees wordt gedoceerd, maar waar het onderwijs ook open en Europees moet zijn, gericht op samenwerking met andere Balkanvolkeren. De SEEU ligt in een zuidelijke buitenwijk.

Šarena Džamija

Voor de toerist gaat het in Tetovo echter vooral om de uit 1438 daterende Šarena Džamija, letterlijk de ‘gekleurde moskee’, ook wel Pashamoskee genoemd. Al van ver valt de merkwaardige geveldecoratie op, rechthoeken met geometrische motieven in groen, blauw, oker en rood. Plaatselijk vindt men het vooral spectaculair om belangstellenden te vertellen dat voor het maken van de verf 30 duizend eieren nodig waren. Vergeet niet ook het kleurrijke interieur te bezichtigen.

Hamam

Tot het moskeecomplex behoorde, zoals gebruikelijk, een hamam; deze ligt aan de andere zijde van de rivier de Pena, is gerestaureerd en biedt onderdak aan contemporaine kunst. In de tuin bevindt zich de türbe, het achthoekige mausoleum waar Hurshida en Mensure begraven liggen, de twee zussen uit Tetovo die de bouw van de moskee financierden.

Arabati Baba Teke

De Arabati Baba Teke is een teke (klooster) van de Bektashi, een soefi-orde. Alleen al de prachtige ligging maakt het plezierig hier even rond te wandelen. De verzameling gebouwen verrees rond het graf van Ali Baba (niet die uit Duizend-en-één-nacht). Waarom deze monnik Ali Baba in Tetovo belandde, zal wel altijd een raadsel blijven − Uit vrije wil en verleid door de rustige omgeving? Verbannen vanwege ingewikkelde familieperikelen? −, maar een feit is dat zijn leerling, Arabati Baba, een klooster stichtte om zijn leermeester, die in 1538 stierf, te herdenken. Het huidige complex dateert echter uit de 18e eeuw. Nieuwsgierigen worden er hoffelijk ontvangen en voorzien van achtergrondinformatie over de orde, die het hier tijdens het communistische regime niet gemakkelijk had.

Overnachten

Degelijk en centraal – Lirak: Ilirija 10, tel. 044 338 578, 2 pk vanaf € 33 voor een kamer in het oude gedeelte en vanaf € 45 in het gerenoveerde deel. Dit gunstig gelegen hotel met 41 kamers heeft airco. Voor de vermoeide reiziger is het fijn er een massage te kunnen regelen.

Traditioneel en goed – Tivoli: Ilirija 19, tel. 044 352 370, www.tivoli.com.mk, 2pk vanaf € 60. In dit hotel met 30 ouderwets, met donker hout ingerichte kamers, inclusief enkele familiekamers, is het ook prettig om iets te drinken in de goed geoutilleerde bar of te eten in het grote, populaire restaurant.

Eten en drinken

Gezellig – Pastrmka: Jna 3, te. 335 663. Pastrmka is Macedonisch voor forel en die wordt er dan ook geserveerd, evenals tal van andere visgerechten.

In de buurt

Lešok C 2

Het 14e-eeuwse klooster in het dorpje Lešok, zo'n 8 km ten noordoosten van Tetovo heeft twee kerken. De Sveta Bogorodica heeft mooie fresco's uit verschillende eeuwen; de Sveti Atanas heeft een forse stenen iconostase.

Bal Tepe C 3

Even ten noordwesten van Tetovo liggen bij het dorpje Lavce de ruïnes van Bal Tepe, een Ottomaanse burcht of kale. Deze werd tijdens de Balkanoorlogen van 1912 en 1913 verwoest. Nadat er de nodige graafwerkzaamheden zijn verricht, wordt de burcht wellicht in oude glorie hersteld. Een restaurant en een museum zijn ook gepland. Hoe dan ook hebt u er een schitterend uitzicht op Tetovo en omgeving.

Popova Šapka C 3

De ligging van Tetovo, tegen het Šar-gebergte, maakt de stad een goede uitvalsbasis voor een actieve vakantie. Het is heerlijk klimmen, wandelen en moutainbiken in dit gebergte, met de Titov Vrv als hoogste top (2748 m) en een overvloed aan paddenstoelen, wilde bessen en aardbeien. Popova Šapka, dat 1000 m hoger ligt dan Tetovo, is bovendien het skioord bij uitstek. Met betaalbare accommodatie vlak bij de skilift en de pistes.

Skiën: Behalve ‘gewoon’ skiën en snowboarden (www.popova-sapka.mk) kunt u vanuit Popova Šapka ook off-piste skiën (www.eskimo-freeride.com). Materiaal kan er eventueel worden gehuurd.

Wandelen: Shara Mountain Guide, K.J. Pitu 6, Tetovo, tel. 075 64 93 93 of 070 321 632, www.sharamountainguide.com.mk. In het Šar-gebergte zijn diverse wandelmogelijkheden. Er zijn kaarten van het gebied verkrijgbaar, maar u wandelt er bij voorkeur onder leiding van een gids. ’s Winters kan dat ook, maar dan op sneeuwschoenen.

Gostivar C 4

Gostivar (81.000 inwoners) heeft geen specifieke bezienswaardigheden, maar wel levendige straten met tal van winkels. In het centrum vindt u de moskee Beg Mahala die in 1688 werd gebouwd. Ernaast de saat kula, de klokkentoren die van 1566 dateert.

Op slechts 5 km afstand van Gostivar ontspringt de Vardar, die vervolgens van west naar oost dwars door het land stroomt. Hier, zo dicht bij de bron, is het water nog helder en bruisend.

Eten en drinken

Simpel en lekker – Saat Kula, Burek Bosnje: tel. 071 933 011: in de buurt van de klokkentoren, in de Nikola Parapunov, kunt u een goed stuk burek eten met een bekertje drinkyoghurt erbij. Ook om mee te nemen.

Debar A 5

Dit vriendelijke stadje was en is nogal georiënteerd op Albanië. In het langgerekte centrum prijkt een meer dan menshoog beeld van Skanderbeg, geboren als Gjerj Kastrioti, de nationale held van de Albanezen. Nadat de Ottomanen het land van zijn vader, de Albanese leider Gjon Kastrioti, hadden ingepikt, veroverde de ‘Draak der Albanezen’ het terug en verenigde uiteindelijk in 1444 geheel Albanië.

Gjorgji Probedonoset

Net buiten de stad is het bijzonder goed onderhouden nonnenklooster Gjorgji Probedonoset de moeite waard; de kerk heeft 19e-eeuwse fresco’s. Bekijk ook vooral de icoon van de heilige Joris, aan wie de kerk is gewijd. En merk op dat er een stukje vinger bij zijn neus is geschilderd. Het gaat hier om een replica van een beroemde icoon, waarvan het origineel zich in een klooster op de berg Athos bevindt. De icoon zou daar op wonderbaarlijke wijze op een goede dag simpelweg zijn verschenen. Toen de plaatselijke bisschop zijn twijfel uitte over deze miraculeuze toedracht en de icoon bij de neus van de heilige aanraakte, kleefde zijn vinger vast. Zijn vinger afhakken bleek de enige oplossing. Naar deze gebeurtenis met het origineel verwijst het geschilderde stukje vinger op de kopie.

4Skiën, wandelen of trouwen – in Nationaal Park Mavrovo

Kaart: | A/B 3/5
Vervoer: | Rondrit met de auto; wandel- en fietsmogelijkheden

De hoge toppen en goed beboste hellingen van het Nationaal Park Mavrovo vormen een paradijs voor bergwandelaars, terwijl het pak sneeuw dat er van november tot april ligt ook skiërs aan hun trekken laat komen. Wie zijn vakantie wat relaxter wil doorbrengen, rijdt met de auto van dorpje naar dorpje of rond het Mavrovomeer. En wat eigenlijk niet mag ontbreken, is een bezoek aan het fraaie klooster Sveti Jovan Bigorski.

Natuurgebied

Met ruim 73.000 ha aan oppervlakte is het Nationaal Park Mavrovo het grootste van het land. Het park ligt in het westen tegen de grens met Abanië geplakt. Voor de afscheiding met Albanië zorgen de bergketens Korab en Dešat. Hier ligt ook de hoogste top van Macedonië: de Golem Korab (2764 m). In het zuidoosten domineert het Bitragebergte, met verschillende toppen die hoger reiken dan 2000 m. De hoogste is de Medecina (2163 m). Opvallend in de Bitra zijn de kalkstenen velden, zoals bij Lazaropole. Dwars door het park, in het imposante dal tussen de gebergtes, stroomt de rivier de Radika van noord naar zuid. Bij het dorpje Volkovija is er een kunstmatige splitsing die ervoor zorgt dat het Mavrovomeer, ontstaan door de bouw van een dam, van water (en veel forel!) wordt voorzien. Van dit menselijke ingrijpen getuigt het eenzame kerkje Sveti Nikola dat fotogeniek boven het wateroppervlak uitsteekt.

Flora en fauna

Het natuurgebied is rijk aan flora en fauna. Er zouden meer dan tien boom- en meer dan duizend plantensoorten zijn. Tal van hellingen zijn ook bedekt met wilde kruiden en thee. In Macedonië komt de beschermde diersoort de bruine beer nog voor en enige tientallen exemplaren huizen in dit nationale park. Verder zijn er onder andere otters, marters, wilde zwijnen, wolven, reeën en herten. En in de lucht kunnen gieren, haviken en arenden worden gespot.

Mijaks

Het aardige van dit nationale park is dat het niet alleen de moeite waard is vanwege de prachtige natuur, maar ook een unieke cultuur herbergt: die van de Mijaks. Deze etnische Macedoniërs leven al minstens vijf eeuwen in Reka, een regio in West-Macedonië in het stroomgebied van de rivier de Radika. Zij zijn moslim of orthodox, spreken een eigen dialect en houden van oudsher vooral paarden en schapen. De Mijak-dorpjes, waarvan er intussen ook al de nodige zijn verlaten, liggen vaak tegen de rotsen gekleefd en hebben kubusvormige huizen met zadel- of schilddaken.

Sveti Jovan Bigorski 1

Dit aan Johannes de Doper gewijde klooster is nog in gebruik, zodat u bijvoorbeeld om 7 of 19 uur de gezongen liturgie kunt bijwonen. Het klooster werd in 1020 gesticht, maar viel verschillende malen ten prooi aan brand en verwoestingen, zodat de huidige gebouwen uit de 18de en 19e eeuw dateren. Opmerkelijk is dat de icoon van Johannes de Doper de dans telkenmale ontsprong en nog altijd intact is. Daarom gaat nu het verhaal dat hij bij iedere aanval tijdelijk ontsnapte om pas terug te komen als de rust was weergekeerd.

Hoogtepunt in dit klooster is de schitterende iconostase, gemaakt tussen 1830 en 1835, van de hand van drie toonaangevende houtsnijders: Petre en Marko Filipovič-Garka en Makarija Frčkovski, afkomstig uit het Mijak-dorp Gari. Flora, fauna, Bijbelse taferelen en heiligenlevens zijn tot een fantastisch geheel vervlochten. Grappig is dat de drie mannen ook zichzelf enkele malen in hun snijkunst vereeuwigden. Overigens zijn zij ook verantwoordelijk voor de iconostase in de heilige Spas-kerk in Skopje en in die van de kerk van de heilige Gavril Lesnovski bij Lesnovo. De vierde kerk die van hun vakmanschap mocht profiteren, in Kruševo, ging verloren tijdens de Ilindenopstand van 1903.

Galičnik 2

‘Drie uur stijgens te voet boven het nauwe dal van de Zwarte Drim, de grensrivier tussen Macedonië en Albanië, ligt tegen een rotsige helling, die beschenen wordt door de dalende zon, een groep vierkante, witgekalkte huizen, met piramidevormige daken van sombere leisteen, op de rand van een rotsig ravijn.’ Zo beschreef A. den Doolaard het Mijak-dorp Galičnik, waar hij voor de Tweede Wereldoorlog getuige mocht zijn van een groots huwelijksfestijn. Al enkele eeuwen was het daar de gewoonte dat de jonge mannen uit de regio op Petrovden, het hoogfeest van de heilige Petrus en Paulus, volgens de orthodoxe kalender op 12 juli, naar Galičnik kwamen om er te trouwen. Dat was immers jaarlijks hun enige mogelijkheid. Veel van die huwelijkskandidaten waren altijd op pad om tot in de verre omtrek kaas te verkopen, want op de hellingen rond Galičnik liepen destijds tienduizenden schapen. Den Doolaard stort zich in het dagenlange feestgedruis en beschrijft met veel oog voor detail de prachtige kleding en sieraden van de aanwezigen, de bijzondere drank en spijzen die worden genuttigd, en vooral de uitbundige muziek en dans. En spreekt ten slotte van ‘het schoonste en zinrijkste feest dat ik ooit had bijgewoond’. Tot op de dag van vandaag wordt er in het dorp een trouwritueel in ere gehouden, al is het nu een toeristische attractie die is teruggebracht tot twee dagen en één huwelijkspaar. En bij gebrek aan huwbare mannen uit de directe omgeving mogen bruid en bruidegom afkomstig zijn uit geheel Macedonië. In een onderlinge competitie maken de belangstellende koppels jaarlijks uit wie er in traditionele stijl mag huwen. De huwelijksinzegening vindt plaats in de lokale Petrus en Paulus. Reserveer op tijd als u dit evenement eens mee wilt maken.

Skigebied? Toen de schrijver en skifanaat A. den Doolaard in de winter van 1933 weer eens in zijn geliefde Macedonië was, besloot hij, vanuit een nabijgelegen logeeradres, op de lange latten naar Galiçnik te gaan. Bijna aangekomen zag hij een man tevoorschijn komen die een geweer op hem richtte. Gelukkig schoot hij mis. Pas op dat moment realiseerde de Nederlander zich dat de man minstens gedacht moet hebben dat de duivel in aantocht was, want een mens op ski’s was hier nog nooit gesignaleerd. Een vreemd idee voor wie tachtig jaar later in Mavrovo de hellingen vol bonte skikleding en moderne skifaciliteiten ziet. Mavrovo is een niet al te groot, maar bij de Macedoniërs bijzonder populair skioord.

Lazaropole 3

Het Mijak-dorpje Lazaropole staat bekend om zijn buitengewone klimaat, resultaat van tweeduizend zonuren per jaar gecombineerd met de omliggende bossen die de lucht zuiveren. Volgens officiële bronnen zou u zelfs nergens op de Balkan frissere lucht kunnen inademen. In dit lieflijke dorpje, dat zo’n vierhonderd huizen telt, staat de Sveti Gjorgij uit 1838. Dit godshuis wordt beschermd door imposante, vier meter hoge vestingmuren en is van binnen beschilderd door een lokale kunstenaar.

Informatie

Bezoekerscentrum in Mavrovi Anovi aan de westkant van het meer, tel. 042 489 425, www.npmavrovo.org.mk (site die slechts gedeeltelijk in het Engels beschikbaar is). Hier kunt u terecht voor wandel-, fiets- en klimmogelijkheden in het park, eventueel onder leiding van een gids. U kunt er ook informeren naar beschikbare (particuliere) accommodatie en naar berggidsen. Kaartmateriaal en visvergunningen verkrijgbaar.

Overnachten

Radika 1: in Leunovo, aan het Mavrovomeer, tel. 042 223 300, www.radika.com.mk, 2 pk vanaf € 100. Een rustig vijfsterrenhotel (65 kamers) langs het meer om optimaal te relaxen. Met binnen- en buitenzwembad, wellnesscentrum en massagemogelijkheden. Twee restaurants.

Bistra 2: in Mavrovo, tel. 042 489 002, www.bistra.com, 2 pk vanaf € 80. Een echt skihotel (40 kamers) in een echt skidorp, dicht bij de pistes. 's Zomers ligt het er daarom wat verloren bij, maar het is wel bruikbaar als uitvalsbasis om het park te verkennen. Met binnenzwembad, sauna en fitnessruimte.

Tutto 3: in Janče, tel. 042 470 999, www.tutto.com.mk, 2 pk vanaf € 40. Hotel met zeven kamers kijkt uit over het fotogenieke dorpje met traditionele huizen. Fietsen beschikbaar. Wie de achteruitgang neemt, loopt via een oud voetpad in een half uurtje naar de Sveti Bigorski. De keuken van het restaurant kookt met ecologische producten.

Kalin 4 : in Lazaropole, tel. 046 846 222, www.kalinhotel.com.mk, 2 pk vanaf € 50. Vijftien aangenaam ingerichte hotelkamers in dit pittoreske dorp. Geniet van de stilte. En van de bank bij het ertegenover liggende supermarktje dat als buurtcafé wordt gebruikt (zie foto op blz. 9). Met restaurant.

Eten en drinken

Glamour 1: in Mavrovo, tel. 042 388 577. In dit restaurant met schaduwrijk terras moet u beslist de forel proberen!

Sport en activiteiten

Paardrijden: Bistra-Galičnik, tel.078 248 679, hcbistragalicnik@gmail.com. Organiseert paardrijtochten van een of meer dagen.

Vissen: wie graag hengelt, kan bij het bezoekerscentrum in Mavrovi Anovi een visvergunning kopen om een forel in het Mavrovomeer te mogen verschalken.

Skiën: Ski Mavrovo, tel. 042 489 065 of 489 066, www.skimavrovo.com. Het skigebied is voorzien van drie stoeltjesliften en elf sleepliften. De pistes variëren van makkelijk tot moeilijk (zwart). Mogelijkheden: snowboarden, skiles nemen en skimateriaal huren.

Wandelen/klimmen/fietsen: informatie bij het beoekerscentrum in Mavrovi Anovi (zie hierboven).

Watersport: doordat het waterpeil in het Mavrovomeer nogal fluctueert, is het op veel plaatsen lastig toegankelijk voor zwemmers of kanovaarders. Men hoopt dat in de toekomst veranderen.

'City Beach'

Debar ligt aan een groot stuwmeer, met aan de westkant van de stad een aardig strand. Eet of drink bijvoorbeeld iets onder de parasols van café-restaurant Perla.

Overnachten

In de buurt van Debar zijn twee kuurhotels. Ze zijn vooral gericht op Macedoniërs, maar wellicht ook de moeite waard voor wie eens wat anders wil.

Kuren en relaxen – Kosovrast Resort & Spa: 8 september 9, tel. 046 842 222, www.bdcapa.com, 2 pk vanaf € 50. Met water uit de nabijgelegen warmwaterbronnen, 5 km ten noordoosten van Debar. Met zwembad, fitnesscentrum en tal van behandelmogelijkheden.

Gezonde berglucht – Banjište Resort & Spa: in Banjište, tel. 046 831 092, www.bdcapa.com, 2 pk vanaf € 50. Kuurhotel 5 km ten noorden van Debar. Met zwembad, sauna, fitnesscentrum en een keur aan therapieën.

Het Meer van Ohrid en het zuidwesten

Ohrid B 7

'Een grauwig witte stad van brokkelige huizen, in vooroverhellende rijen langs de heuvel gebouwd die als een kaap in de wijde vrede van een blauw bergmeer vooruitsteekt: dat is Ohrid, de oude middeleeuwse keizerstad, door de Grieken gebouwd, door de Romeinen bevestigd, door de Slavische heiligen Kliment en Naum met witte kloosters omsprenkeld, door de Bulgaarse keizer Samuel tot keizersstad verheven, door de Noormannen geplunderd, door de Serviërs heroverd, door de Turken geknecht en gehavend, tot het in de twintigste eeuw de zuidelijkste stad in Groot-Servië werd.'

A. den Doolaard

Tegenwoordig is Ohrid, de 'parel van de Balkan', dé toeristentrekker van Macedonië. Maar Nederlanders trokken er al in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw heen en dat was vooral te danken aan de auteur van bovenstaand citaat: A. den Doolaard. Zijn boek De bruiloft der zeven zigeuners (1939) bracht velen ertoe Ohrid en zijn aantrekkelijke meer te bezoeken. Beide staan op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Burcht van Samuil 1

Als tsaar Samuil (958-1014) zijn residentie naar Ohrid verplaatst, laat hij de aanwezige Byzantijnse vesting en de stadswallen versterken. Deze robuuste torens en gekanteelde muren tekenen nog altijd de skyline van de stad. De gedeeltelijk gerestaureerde burcht bezit 3 km aan muren die 16 m hoog zijn en telt nog 18 torens en vier poorten. Bijna overbodig om te zeggen dat het uitzicht hier fantastisch is.

Romeins theater 2

Voor de burcht ligt het tweeduizend jaar oude theater van de vroegere stad Lychnidos. Het werd pas in 1935 ontdekt; door de politieke onrust in het land begonnen de opgravingen begin jaren zestig. De mooiste manier om de schitterende ligging en de goede akoestiek van het theater te ervaren, is er een voorstelling of concert bij te wonen. Het theater wordt namelijk nog altijd gebruikt, bijvoorbeeld tijdens het zomerfestival in juli/augustus.

Plostad 3

Op het centrale plein bij de haven staat een standbeeld van Kliment. Iets verderop staan ook Cyrillus en Methodius. Hiervandaan loopt de gezellige winkelstraat Kliment Ohridski in noordelijke richting om uit te komen op een ander plein.

Kruševska Republika

Het is wellicht de oudste boom van de Balkan, de Činar 4, die u vindt op het plein Kruševska Republika. De oriëntaalse plataan (Platanus orientalis) zou negenhonderd jaar oud zijn. Ooit huisden er een café en een kapper in de holle stam, die een diameter van 20 m heeft. Nu houdt een betonconstructie de boom in evenwicht. In de buurt van dit plein liggen de 16e-eeuwse Ali-Pasha-moskee 5 en de Zeynel Pasha-teke 6 uit 1590.

Nationaal Museum 7

Čar Samoil bb, tel. 046 267 173, dag. 10-14 en 18-21 uur, MKD 100.

Het 19e-eeuwse, drie verdiepingen tellende huis van de rijke koopmansfamilie Robevi huisvest het Nationaal Museum. U ziet er archeologische vondsten, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het museum vooral een bezoek verdient vanwege het prachtige huis zelf. Let vooral op de houten betimmering en de schoorstenen.

Cultura 365 8

Cultureel en Informatiecentrum, Car Samoil 34.

Misjo Joezmeski, een Macedoniër die goed Nederlands spreekt, is schrijver, fotograaf, gids en bovenal een grote fan van Den Doolaard. Hij schreef Onze Nederlandse vriend A. den Doolaard, dat verkrijgbaar is in het Macedonisch, Engels en Nederlands. Behalve een grote collectie boeken van de bewonderde schrijver vindt u hier ook een keur aan boeken, kaarten en foto's. Joezmeski verzorgt bovendien tochten voor individuele reizigers.

Sveta Bogorodica Perivlepta 9

Dag. 9-17 uur, MKD 100.

In dit godshuis lagen de relieken van Kliment tijdens de Ottomaanse overheersing (zie ook bij de Sveti Kliment en Pantelejmon). Deze kerk, die dateert van 1295, werd de kathedraal toen de Sveta Sofija in de Ottomaanse tijd werd omgebouwd tot een moskee. De kerk heeft schitterende fresco’s waaronder een Geboorte van Christus, een Laatste Avondmaal en een Kruisiging.

Iconenmuseum 10

Di.-zo. 10-14 en 18-21 uur, gratis.

Een interessante collectie iconen die afkomstig zijn uit het hele land en dateren uit de 11e tot de 19e eeuw.

Sveta Sofija 11

Dag. 9-12 en 17-20 uur, MKD 100.

De indrukwekkende Sveta Sofija werd in het tweede kwart van de 11e eeuw gebouwd. De fresco’s uit die tijd zijn gedeeltelijk bewaard gebleven, en wel in de apsis van de kerk. Tijdens de Ottomaanse overheersing werden de muurschilderingen onder een laag kalk weggewerkt omdat de kerk in een moskee moest veranderen, maar gelukkig konden ze gedeeltelijk worden gerestaureerd nadat de kerk weer in ere was hersteld. Onder de fresco van de Moeder Gods ziet u de Communie van de apostelen: Christus zegent het brood, omringd door zes apostelen aan zijn rechterhand en zes aan zijn linkerhand. De Hemelvaart van Christus siert het gewelf van de kerk.

Sveti Jovan Kaneo 12

Ontegenzeggelijk heeft de Sveti Jovan Kaneo de meest betoverende ligging van alle kerken in Macedonië. Probeer het kerkje ook een keer vanaf het water in het vizier te krijgen! Enigszins geïsoleerd op de rotsen contrasteert het aardse bruin-rood-geel van stenen en dakpannen met het groen eromheen en het blauw van het meer eronder. Regisseur Milčo Mančevski maakte daar dankbaar en buitengewoon vakbekwaam gebruik van in de openingsscènes van zijn film Before the Rain (zie ook blz. 10).

Het verdient aanbeveling om benedenlangs naar het kerkje te wandelen. U daalt rechts van de Sveta Sofija (langs de 'tribune') naar het water en loopt dan over de mooie plankieren en het strandje van het het oude vissersdorp Kaneo. Aan het eind volgt dan natuurlijk wel een flinke klim.

Het kerkje verrees aan het einde van de 13e eeuw op deze uitgelezen plek. De volksmond sprak op den duur van de Jovan Kaneo, naar het vissersdorpje Kaneo, maar oorspronkelijk is het godshuis gewijd aan Johannes de Evangelist. Bewonder vooral ook het interieur.

Sveti Kliment en Pantelejmon 13

Aanvankelijk stond op de heuvel Plaošnik een vroegchristelijke basilica uit de 5e eeuw. Daarnaast stichtte de heilige Kliment (of Clemens, ca. 830-916), die na veel omzwervingen in Ohrid terechtkwam, een klooster. Dit klooster werd gewijd aan Pantelejmon, ‘de barmhartige’, een arts die als Panteleon werd geboren en vele zieken uit naam van Christus zou hebben genezen. Maar christelijke genezers werden niet door iedereen op prijs gesteld: hij werd gemarteld, maar niet geschonden. In 305 werd deze beschermer van artsen en apothekers onthoofd.

In het klooster werd vervolgens de School van Ohrid gevestigd, die zou uitgroeien tot een bloeiend centrum voor Slavische literatuur en cultuur en die 3500 studenten zou ontvangen. De School van Ohrid wordt dan ook beschouwd als een van de oudste universiteiten van Europa.

Als Kliment in 916 overlijdt, wordt hij in de kloosterkerk begraven. Maar daar hebben de Ottomanen geen boodschap aan. Zij maken van de kerk een moskee. Kliments relieken worden echter nog tijdig naar de Sveta Bogodorica Perivlepta verhuisd. Van de voormalige kerk/moskee resteert weinig, maar Kliments graftombe werd wel teruggevonden. Net als honderden andere graven, van monniken.

In de gereconstrueerde kerk Kliment en Pantelejmon (gereed in 2002) hebben de overblijfselen van Kliment alsnog een plekje gekregen. De teruggevonden fresco’s uit de tijd van Kliment zijn in het interieur geïntegreerd.

Plaošnik 14

Op de Plaošnik wordt nog steeds archeologisch speurwerk verricht. Daarbij kwam onder andere een doopkapel van de vroegchristelijke basilica tevoorschijn. In de mozaïeken waarmee de vloer is versierd, zijn onder andere dieren en hakenkruizen (swastika’s) te ontdekken).

Schrik er niet van de betonnen constructies: hier verrijzen een onderzoeksinstutuut en een museum.

Holland Park 15

Als u langs het meer in oostelijke richting wandelt, stuit u op het Holland Park. Riet langs de oever, oranje fietsen in het gras, maar natuurlijk vooral het monument voor Den Doolaard, dat in 2006 werd onthuld.

Biljana 16

Voorbij het Holland park ligt het kleine jachthaventje Biljanini Izvori, aan de monding van de Biljana. Met een bootje kunt u dit riviertje opvaren, naar de bron. Op de linkeroever ligt dan het Hydrobiologisch Instituut, dat ervoor zorgt dat de visstand in het meer op peil blijft.

Informatie

Internet: www.ohrid.com.mk.

Toeristenbureau: bij het busstation in het noorden van de stad is een kiosk. Verder valt op dat vooral touroperators u van informatie kunnen voorzien, zoals VIS POJ, Bul. Turisticka 50, tel. 046 255 600, www.vispoj.com.mk.

Overnachten

Bed & Breakfast – Via Sacra 1 : Ilindenska 36, tel. 075 440 211, www.viasacra.mk. Een tweepersoonskamer (€ 22) en een vierpersoonsappartement (€ 40). Uitzicht op de Sveta Sofija; ligging op geringe afstand van het meer. Wifi.Ontbijt in de pizzeria eronder, met ommelet of pannenkoek.

Rustig – Villa Dislievski 2 : Kej Maršal Tito 68a, tel. 046 253 250, www.villadislievski.com, 2 pk vanaf € 30. Door een familie gerund hotel dat tien kamers telt. Op slechts 150 m van het meer, maar niet direct aan de boulevard, zodat het er bijzonder rustig is. Sommige kamers hebben een balkon. Fietsen kunnen (gratis) worden gebruikt.

Eten en drinken

Aan het water – Taverna Momir 1: Kosta Abraš 1, tel. 046 262 117, www.momirrestaurants.com.mk. Met leuk terras aan het water. Macedonische keuken. De forel is een aanrader.

Chic en lekker – Sveta Sofija 2: Čar Samoil 88, tel. 046 267 403, www.restoransvetasofija.com.mk. Met fijn terras dat uitkijkt op de gelijknamige kerk. Zowel Macedonisch als internationaal. Probeer hier eens de paling. Fantastische wijnkaart.

Sfeervol – Belvedere 3: Kaj Četkarot, Kaj Maršal Tito 3, tel. 046 231 520. Houten rijtuigen vallen op in de tuin bij dit restaurant. Maar niet alleen de inrichting en de ambiance zijn hier de moeite waard, ook de traditionele gerechten bevallen.

Uitgaan

Hip en divers – Liquid 1: Kosta Abraš 17, tel. 046 258 552, www.liquid.com.mk. Karaoke op woensdag, een live band op donderdag, retro, hiphop, R&B en latino op vrijdag, en house op zaterdag. Hippe tent. Geopend: 10-1 uur.

Populair – The Duck Cafe 2: Kaj Maršal Tito 1, tel. 075 304 505, www.theduckcafe.com.mk. Met jazz en blues. Geopend: 9-2 uur.

Live muziek – Cuba libre 3: langs het strand, www.cubalibreohrid.com. Nachtclub geopend van 11 tot 4 uur.

Varen

Er zijn verschillende mogelijkheden om vanuit Ohrid met een grote of kleine boot het meer op te gaan. Er zijn taxiboten naar specifieke bestemmingen, zoals de Sveti Naum of de grotkerken aan de overzijde, maar u kunt ook een rondvaart maken, zelfs 's nachts. Het beste kunt u in de haven naar de verschillende mogelijkheden informeren.

In het prachtig heldere water van het meer wordt jaarlijks een zwemmarathon gehouden. Het internationale deelnemersveld legt 30 km af, van de Sveti Naum, bij de Albanese grens, tot de haven van Ohrid. Deze wedstrijd werd in 1992 voor het eerst gehouden. Bij de mannen tikte de bekende Bulgaarse zwemmer Petar Stoychev, die al aan vier Olympische Spelen meedeed, elf keer als eerste aan.

Festivals

Veruit het bekendst is het Ohrid Summer Festival (www.ohridsummer.com.mk). Met klassieke concerten en toneelstukken op historische locaties, zoals het amfitheater en de burcht.

Eind augustus is er ook het Troubadour Festival (www.ohridfest.org.mk).

Sport en recreatie

Paragliding – Vertigo, tel. 075 281 090 of 078 440 449, www.vertigo.org.mk, www.paraglidingohrid.com. Vluchten boven het Meer van Ohrid, de bergen van het nationale park Galičica of het Prespameer. Iedere donderdagavond krijgt u om 21 uur in café London meer informatie.

5Parels of houtsnijwerk, icoon of papier – shoppen in Ohrid

Kaart: | Stadsplattegrond: blz. 56-57
Vervoer: | Wandelen

Als u bijzondere of originele souvenirs uit Macedonië wilt meenemen, zult u in Ohrid ongetwijfeld slagen. Leuke winkeltjes en ateliers waar ambachtelijke producten worden vervaardigd, vindt u er in overvloed. Om u op weg te helpen hier een greep uit het rijkgeschakeerde aanbod.

Parels

Vraag: Wat hebben oud-PvdA-politica Eveline Herfkens en koningin Elizabeth van Engeland gemeen? Antwoord: Dat zij een parelketting hebben gekocht bij Talevi 1. De parels die in Ohrid te koop worden aangeboden, zijn niet de traditionele glimmers, maar zijn via een speciaal proces vervaardigd. De parel, biser in het Macedonisch, wordt namelijk afgewerkt met een parelmoeren emulsie die volgens een geheim recept ambachtelijk wordt bereid en waarin de zilveren vissenhuid van een plashica is verwerkt. Deze vis komt alleen voor in het Meer van Ohrid. De Talevi zijn een familie die al tachtig jaar, van generatie op generatie, parels maakt. Grootvader Kliment Talev, die de zaak in 1964 erfde, staat nog vaak in de winkel (zie foto hierboven), maar dat doet vader Vane evengoed. Hun beider hoop is intussen gevestigd op de zoons, Kliment en Mihail, die het bedrijf op den duur zullen overnemen.

Een vergelijkbare, lange familiegeschiedenis kan worden verteld over de Filevi 2. En ook zij vertellen graag trots over hun beroemde clientèle, onder wie koning Gustaaf en koningin Sylvia van Zweden.

Houtsnijkunst

In een stad die ooit bekend stond om zijn 365 kerken, ‘voor elke dag een’, is het niet vreemd dat de houtsnijkunst er hoog in het vaandel stond. En net als verschillende andere traditionele beroepen, wordt de houtsnijkunst er nog altijd volop beoefend. Op zoek naar een fraaie traditionele wandversiering, een icoon of juist een gek aandenken aan Ohrid? Snuffel eens bij de diverse ateliers in de stad, zoals Tron 3 of Farmakovski 4. En met een beetje geluk treft u ook iemand aan die wat uitleg wil geven over het vak.

Papier

Vergeet in Ohrid vooral niet even binnen te gaan bij de ‘National workshop for handmade paper’, Sveti Kliment Ohridski 5 genaamd. Papier wordt hier op een oorspronkelijke wijze geschept, namelijk op een manier die al in de 2e eeuw v.Chr. in China werd toegepast. Dit is een volledig natuurlijk procédé, er komt geen lijm of chemisch goedje aan te pas. Aan houtvezels wordt water toegevoegd, waarna die vezels een verbinding aangaan met elkaar en vervolgens opdrogen. Deze methode zou door een Chinees zijn afgekeken van een wesp, die zijn nest bouwt van plantenvezels. Van die vezels maakt de wesp een smeuïge substantie door er speeksel aan toe te voegen. Daarna laat hij het mengsel opdrogen. Ter decoratie van het papier kunnen tijdens het proces bijvoorbeeld bloembladeren worden toegevoegd.

Naast geschept papier vindt u in deze werkplaats een authentieke kopie van een 15e-eeuwse Gutenbergpers, compleet met een ladenkast vol losse letters. Het zelfgemaakte papier kan dus ook worden bedrukt. Als u wilt, wordt met plezier gedemonstreerd hoe dit precies in zijn werk gaat. En u kunt de resultaten uiteraard kopen. In het assortiment zult u ook wat boekjes aantreffen, maar het boekbinden wordt uitbesteed. Wie wil weten aan wie, wordt doorgestuurd naar een volgende leuke werkplaats annex winkel.

Boekbinders

Bij boekbinder Knigovez 6 kunt u zich te buiten gaan aan allerhande prachtig vormgegeven boeken en boekjes. Er zijn leren boekbanden, maar ook heel vrolijke van behangpapier. En de eigenaren passen hun (bind-)technieken ook op verschillende andere aardige producten toe, zoals portemonnees en fietszadeltasjes.

Reliëfs

Anastas Dudan 7 bewerkt koper, zilver en goud. Voor zijn decoraties gebruikt hij graag bekende voorstellingen uit het Macedonische culturele erfgoed, zoals een mozaïek uit Heraklea Lynkestis (zie blz. 69) of het gouden masker (zie blz. 14). U vindt zijn kunstige reliëfs onder andere op sieradendoosjes en boekomslagen. Dudan maakt ook metalen iconen.

Opinčari

‘Hier spreekt men Hollands’, voorzien van een vette uitroepteken, staat op een papiertje dat achter het winkelraam van Milan i Gjorgi Belevi 8 hangt. Wie er binnengaat, kan inderdaad een praatje maken in het Nederlands. Een van de twee broers leeft niet meer, maar de andere legt desgevraagd uit dat hij Nederlands spreekt door het veelvuldige bezoek van toeristen. Dit contact leidt er bovendien toe dat de Hollanders die weer terug in het vaderland zijn, vaak een ansichtkaart naar de winkel in Ohrid sturen. Kijk maar eens rechts, direct achter de deur. Belevi maakt voornamelijk opinčari, traditionele, puntige leren schoenen. Tegenwoordig worden ze vooral gebruikt voor het volksdansen. Misschien vindt u een mini-schoentje een leuk souvenir, maar alleen al een praatje tussen het leer en de gereedschappen is de moeite waard.

Baklava

Wie van de Turkse zoete lekkernij baklava houdt, kan na een bezoek aan Belevi aan de andere kant van de straat terecht bij Antep Baklava 9. Direct op het terras opeten met een glaasje water erbij of meenemen.

Sieraden

In de winkelstraat Kliment Ohridski zijn talrijke etalages. Het kleine raam van Susan Sju 10 ziet u daarom misschien gemakkelijk over het hoofd. Maar haar vrolijk gekleurde keramische sieraden zijn het waard even halt te houden. En als u wilt, doet zij u binnen precies uit de doeken hoe ze haar armbanden en oorbellen maakt.

Traditioneel textiel

U zult zich wel niet zo snel in een traditionele rood-witte Macedonische outfit willen hullen, maar Aminta 11 heeft bijvoorbeeld ook tafelkleden, servetten, tassen en sjaals. Of een hoesje om een wijnfles te omhullen.

Adressen

Talevi 1

Kliment Ohridski 64

www.ohridskibiser.com.mk

Filevi 2:

Kosta Abras 13 en Čar Samuil 20

www.ohridpearl.com

Tron 3

Čar Samuil bb

Farmakovski 4:

Klimentov Univerzitet 1

atelje.farmakovski@gmail.com

Sveti Kliment Ohridski 5

Čar Samuil 60

www.ohridhandmadepaper.mk

Knigovez 6

Peter Tosev 2/2-19

www.facebook.com/Knigovez

Anastas Dudan 7

Jane Sandanski 14

www.anastasdudan.com.mk

Milan i Gjorgi Belevi 8

Goce Delčev 26

Antep Baklava 9

Goce Delčev 69

Susan Sju 10:

Kliment Ohridski 20

Aminta 11

Ilindenska 44,

makfolklor@hotmail.com.

6Van de grotkerken naar Sveti Naum – het Meer van Ohrid

Kaart: | B 7/8, Oriëntatiekaartje: blz. 64
Vervoer: | Autorit langs het meer, boottocht op het meer

Wie het Meer van Ohrid wil beschrijven, kiest uitsluitend enthousiaste en lovende woorden. Schitterend om te zien, aangenaam om langs te luieren, prettig om in te zwemmen, heerlijk om op te varen, aantrekkelijk om in te duiken en mooi om erlangs te rijden en diverse (grot)kerkjes te bezoeken. Samen met de stad Ohrid is dit meer een reis naar Macedonië helemaal waard.

Honderdmaal mooier

Het is verleidelijk om A. den Doolaard te citeren want hij raakte werkelijk betoverd door het ‘wijde watervlak in een veelkleurige glinstering’: ‘Hier ranselde de wind het glinsterende water dat omgetoverd was tot één schaterende weerspiegeling van zon, hemel en wind. Links van het deinende zonnepad dat naar de verre zuidelijke Albanese bergoever liep, was het water donkerblauw, met daaronder een paarse weerschijn die in geweldige punten uitschoot, alsof een monsterachtige vis van honderden meters lengte met beweegloze vinnen vlak onder de oppervlakte dreef, en rechts verkleurde het grasgroen naar de westelijke oever. Zo was het meer honderdmaal mooier dan de eentonige zee, omdat zon, wind en onzichtbare onderstromingen er een schilderij van maakten met een geheimzinnig eigen leven van vele kleuren, die even snel opkwamen en weer wegschoten als de aandoeningen op een menselijk gezicht, als het lichtspel in een mensenoog, waarvan het de geweldig vergrote vorm nabootste.’

Feiten en cijfers

Na zoveel lyrische taal dan ook de feiten en cijfers. Het Meer van Ohrid behoort tot de oudste meren ter wereld, want het bestaat al vier tot tien miljoen jaar. Het beslaat 358 km², waarvan ongeveer een derde deel van Albanië is, dat in het zuidwesten aan het meer grenst. De gemiddelde diepte is 164 meter, maar het diepste punt is 289 meter, waarmee het meer tot de diepste meren van Europa behoort. Vooral onderaardse bronnen en een ondergrondse verbinding met het Prespameer vullen het meer van Ohrid. De rivier de Zwarte Drim, die bij de Sveti Naum ontspringt en bij Struga weer naar binnen stroomt, mondt uit in de Adriatische Zee.

Vissoorten

In het heldere water komen talrijke vissoorten voor. Zo is er de plashica, die alleen hier voorkomt en die wordt gebruikt voor het vervaardigen van parels (zie blz. 60). En er is de Ohridforel (Salmo letnica), die bij talrijke restaurants op de menukaart staat. En trouwens ook op de Macedonische munt van 2 denar.

Vier grotkerken

Behalve Struga (blz. 67) en Ohrid (blz. 54) levert een tocht langs het water nog veel meer op. Om te beginnen ligt helemaal aan de westkant, tegen de Albanese grens, het plaatsje Radožda. Hier vindt u de grotkerk Sveti Arhangel Mihail 1, die nog één 13e-eeuwse fresco heeft en voor de rest 15de- en 16e-eeuwse. Het is een flinke klim erheen; vraag eerst naar de sleutel bij hotel-restaurant Dva Bisera in het dorp. Tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog werd deze kerk gebruikt als schuilplaats.

Direct naast hotel Biser in Kališta, zo’n 4 km tem noorden van Radožda, ligt een kloostercomplex. De enigszins verstopt liggende grotkerk Sveta Bogorodica 2, met 15e-eeuwse fresco's, maakt daar deel van uit. Vraag bij het complex eventueel om de sleutel. Zo’n 100 m zuidelijker is er nog een verdekt opgestelde grotkerk aan het meer, de Sveti Atanas 3. Met fresco's uit de late 14e eeuw.

Overigens kunt u de grotkerkjes niet alleen over de weg bereiken, maar ook per taxiboot vanuit Ohrid.

Aan de oostkant ligt eveneens een grotkerk; neem de afslag tegenover hotel Beton. De Sveti Stefan 4 bezit fresco's uit de 15e eeuw, waarvan een groot deel teloor is gegaan.

Dorp op palen

Al vroeg werd er rond het meer gewoond. Dat is onder andere gebleken uit vondsten van duikers voor de kust bij Gradište, in de nabijheid van de camping. Op de bodem van het meer werd daar een dorp op palen aangetroffen dat zo’n 3200 jaar oud moet zijn. Het werd Plocha Michov Grad 5 genoemd, naar duiker Micho, die de ontdekking in 1997 deed. Maar de plek is ook wel bekend onder de Engelse benaming ‘Bay of Bones’ (Baai van Beenderen). Destijds stond het water nog niet zo hoog en gebruikte men palen om in het ondiepe water te kunnen bouwen. Voor duikers, die nog stukken paal, resten aardewerk en beenderen (vandaar die naam) op de bodem kunnen spotten, is dit een aantrekkelijke duiklocatie. Wie op het droge blijft, kan zich een voorstelling maken van deze nederzetting uit de bronstijd aan de hand van een nagebouwd exemplaar. In het bijbehorende museumpje worden bovendien diverse vondsten tentoongesteld.

Voormalig vissersdorp

Tijdens zomernachten laten krekels en kikkers zich luidkeels horen in het dorp Trpejca 6. Overdag doen de badgasten dat. Oorspronkelijk was dit een traditioneel vissersdorp, maar het opkomende toerisme zorgde ervoor dat de locals het nu gekscherend hún Saint-Tropez noemen. Iets ten zuiden van Trpejca ligt het kerkje Sveti Zaum, dat alleen per boot bereikbaar is. Het herbergt 14e-eeuwse fresco’s.

Sveti Naum-klooster 7

Dit klooster is een populair uitje voor wie in Ohrid verblijft. Niet alleen omdat het een prachtig complex is, maar ook omdat u er op een heel aantrekkelijke manier heen kunt: met een boot vanuit Ohrid. Over de weg kan natuurlijk ook: het klooster ligt zo’n 30 km buiten Ohrid.

Vanaf het parkeerterrein loopt u langs souvenirkraampjes en restaurants, maar ook langs bootjes waarop u een eindje kunt roeien bij de bron van de Zwarte Drim. En dat is zeker een aanrader: heerlijk rustig drijven tussen vele schakeringen groen en blauw; het rivierwater komt op subtiele wijze tevoorschijn.

Trotse en soms luidruchtige pauwen begeleiden u naar de kloosterkerk. Dit is niet de 10e-eeuwse kerk die verrees op instigatie van de heilige Naum, maar een 16e-eeuws exemplaar dat in later tijden de nodige uitbreidingen kreeg. De oorspronkelijke kerk van Naum, met daarin zijn tombe, werd verwoest onder de Ottomanen, maar teruggevonden bij werkzaamheden onder de huidige kerk. Het grondplan van de verdwenen kerk, in de vorm van een klaverblad, is nu met zwart en wit marmer in de huidige uitgelegd. De tombe van Naum kwam ook boven water en bevindt zich tegenwoordig onder het kapelletje dat in 1799 werd toegevoegd.

Sport

Duiken: Diving Center Amfora 1, Lazo Trposki 35a, naast Plocha Michov Grad, tel. 070 700 865, www.amfora.com.mk. Met professionele instructeurs.

Overnachten

Rond het Meer van Ohrid is een ruime keuze aan hotels en appartementen. Er zijn ook enkele campings.

Makpetrol Struga 1: Elen Kamen, tel. 046 797 466, www.hotels.makpetrol.com.mk, 2pk vanaf € 50. Aan de noordwestkant van het meer, 5 km van het centrum van Struga, 200 m van het water. Met 46 kamers. Weinig persoonlijk hotel, maar een groot voordeel is het prettige buitenzwembad. Verder ook fitnesscentrum, tennisbaan, voetbalvelden, sauna en restaurant.

Biser 2: Kališta, tel. 046 785 700, www.hotelbiser.com.mk, 2pk vanaf € 48. Bijzonder aantrekkelijke ligging aan het meer, naast het kloostercomplex Sveta Bogorodica. Het terras van het grote restaurant ligt eveneens prachtig. Vanaf het kleine kiezelstrand kan er in het meer worden gezwommen.

Granit 3: Sv. Stefan bb, tel. 046 207 100, www.hotelgranit.com.mk, 2 pk vanaf € 90. Hotel met 120 kamers, ook appartementen, aan het meer, bij het kiezelstrand. Met buitenzwembad, tennisbaan, fitnessruimte, massage.

Villa Chingo 4: Naselba Istok, Konsjko, tel. 046 277 570, istok1@hotmail.com, 2 pk vanaf € 25. Hotel op de hellingen van Nationaal Park Galičica, met schitterend uitzicht. Tien kamers met balkon.

Ikar Hut 5: Lagadin 26, tel. 070 377 826. Voor € 10 per persoon keuze uit: familiekamer, tweepersoonskamer met gedeelde badkamer, slaapzaal met drie bedden en slaapzaal met vijf bedden. Tuin, terras met zicht op het meer.

Hotel Sveti Naum 6 : in de kloostergebouwen, Ljubaništa, tel. 078 414 968, www.hotel-stnaum.com.mk, 2 pk vanaf € 64. Unieke plek om een nacht door te brengen als de dagjesmensen zijn vertrokken. Uitmuntend ontbijt.

Ljubaništa 7: tel. 046 283 240. Grote camping aan het meer. Geopend: 1/7- 31/8. Restaurant, winkel, zandstrand.

Camp As 8: Ezerski lozja bb, Struga, tel. 046 780 877, www.drim.com.mk/en/camp_as. Grote camping met winkel, faciliteiten voor (tafel)tennis en privéstrand. Geopend: 1/5-15/10.

Gradište 9: tel. 046 285 945. Fors kampeerterrein, weliswaar dicht bij het meer, maar de autoweg zit er nog tussen. Met winkel en tafeltennis.

Rino 10: tel. 072 743 260 of 070 878 256, www.campingrino.com. Piepkleine camping direct aan het meer. Bar/restaurant. Gehele jaar geopend.

Sunrise 11: www.facebook.com/auroracamp2014. Eveneens een heel klein kampeerterrein direct aan het water.

Eten en drinken

Veel hotels langs het meer beschikken over een restaurant. Dat van hotel Sveti Naum (zie hierboven) verdient een aparte vermelding. In Radožda zijn diverse visrestaurants, waaronder:

Dva Bisera 1 : bij het binnen rijden van Radožda vanuit Struga, tel. 046 787 118 of 070 261 586. Op een heerlijk terras met uitzicht op het Meer van Ohrid wordt hier prima forel geserveerd. Dva Bisera ('Twee Parels') heeft ook kamers, 2pk vanaf € 20.

Rondleidingen en uitstapjes

Free Pass Ohrid (Kosta Abraš 74, tel. 070 488 231 of 071 906 616, www.freepassohrid.mk) organiseert wandelingen door de stad onder leiding van een gids. Maar u kunt er ook (dag)trips boeken, bijvoorbeeld naar de wijnregio, het Prespameer of het dorpje Radožda. Ook hikingmogelijkheden onder leiding van een erkende berggids.

Struga B 6/7

Het is minder populair bij toeristen dan zijn grote broer Ohrid en heeft natuurlijk ook niet zo'n rijke geschiedenis, maar dat neemt niet weg dat Struga (16.000 inwoners) een leuk stadje aan het Meer van Ohrid is. En dat zullen kinderen zeker beamen, want in tegenstelling tot in Ohrid is hier een echt strand, dat ook nog eens langzaam afloopt, zodat er veilig kan worden gezwommen. Volwassenen zullen Struga waarschijnlijk vooral waarderen als zij wandelen langs de Crni Drim, de Zwarte Drim, of beter gezegd: als zij iets drinken op een van de talrijke terrassen daar.

Nationaal wetenschapsmuseum

Boro Kalajdžioski bb (twee gebouwen), www.museumstruga.mk, dag. 9-17 uur, MKD 120.

De verzamelingen in dit museum zijn afkomstig uit de nalatenschap van Dr. Nikola Nezlobinski, een geëmigreerde Russische arts die zich in 1924 in Struga vestigde. Aansprekend is zijn collectie opgezette dieren, waaronder een beer.

De archeologische vondsten zijn afkomstig van twee locaties. Bij de ingang van de Zwarte Drim werden, net als bij Gradište (zie blz. 64), prehistorische paalwoningen ontdekt. De eveneens aangetroffen stenen bijlen, messen enzovoort en het aardewerk zijn in dit museum te bewonderen. Net als de grafvondsten uit de hellenistische tijd die werden ontdekt onder het huis in Struga van ene Vlado Karagjulevski.

Er is een aparte afdeling voor de collectie-Vangel Kodžoman, een schilder die in 1904 in Struga werd geboren.

Huis Gebroeders Miladinov

Maršal Tito bb, gratis.

In dit huis werden Dimitar Miladinov (1810-1862) en Konstantin Miladinov (1830-1862) geboren. Zij waren dichters en folkloristen die samen een belangrijke verzameling volksliedjes nalieten. Na zijn studie, onder andere in Griekenland, ging Dimitar les geven. Hij doceerde onder meer in Ohrid, Struga, Prilep en Bitola. Zijn jongere broer Dimitar, die nog les van hem heeft gekregen, hielp hem met het uitgeven van de door hem verzamelde volksliedjes. Dat waren er 665. Konstantin schreef bovendien zelf liederen. Zijn mooiste is ‘T’ga za jug’ (Verlangend naar het zuiden), dat hij tijdens zijn verblijf in Rusland schreef. Beide broers stierven in een gevangenis in Istanbul. Na hun dood werd het duo onderwerp van heftige discussies. Hun folkloristische activiteiten werden door de Macedoniërs geclaimd, maar de titel van de originele verzameling is Bulgaarse volksliedjes. De broers steunden bovendien de Bulgaarse nationale zaak. In 1983 verscheen de collectie in Skopje dan ook als de ‘Verzameling van de Miladinov-broers’. Maar na 2000 keerde de oorspronkelijke titel terug, wat in Macedonië de nodige protesten opleverde.

De expositie die aan het duo wordt gewijd, is helaas niet van Engelstalige uitleg voorzien. In de kelderruimte bevinden zich de mozaïeken uit de vroeg-christelijke basilica in het dorp Oktisi.

Twee gebedshuizen

Wie Struga verkent, kan ook twee interessante gebedshuizen tegenkomen, een van christelijke en een van moslimsignatuur. De Sveti Gjorgji is een kerk uit 1835 die is gebouwd op de ruïnes van een kerk uit de 16e eeuw. Tussen de iconen bevindt zich er eentje van Sveti Gjorgji zelf uit 1267. De Halveti Hayati Hasan Baba Teke stamt uit de eerste helft van de 18e eeuw en werd gebouwd door Hasan Baba, die behoorde tot de Halveti, een soefi-orde.

Informatie

Internet: www.struga.org.

Overnachten

Behulpzaam personeel – Montenegro: Dimče Kovačeski 20, tel. 046 780 330, www.hotelmontenegro.mk, 2 pk vanaf € 30. Prima gelegen hotel met 21 kamers. Met restaurant.

Nieuw & centraal – Blue Sky: Kej na Crni Drim, tel. 046 784 590, 2 pk vanaf € 35. Hotel met 23 kamers langs de Zwarte Drim. Pas wel op: Blue Sky heeft ook een eigen discotheek. Maar door alle horeca is het langs de Drim hoe dan ook vaak rumoerig. Rustiger is het bij Aqua Blue, van dezelfde eigenaar: hotel met losstaande huisjes direct aan het meer. Daarbij is ook een groot restaurant.

Aansprekende locatie – Drim: Kej Boris Kidric 51, tel. 046 785 800, www.drim.com.mk (website die zelfs in het Nederlands is), 2 pk vanaf € 60. Groot hotel met 200 kamers. Met een eigen strand aan het Meer van Ohrid, waar de Drim de stad binnenkomt. Buitenzwembad, restaurant, tennisbaan, fietsverhuur, speeltuin.

Struga Poetry Evenings heet het bekende poëziefestival dat jaarlijks, eind augustus, in Struga plaatsvindt. Het wordt altijd geopend met het gedicht 'T’ga za jug’ van Konstantin Miladinov. Zie verder www.svp.org.mk, onder andere voor een vertaling in het Engels van dit beroemde gedicht.

In het ‘poëziepark’ in de stad worden alle prijswinnaars van het Poëziefestival, die de 'Golden Wreath' ontvingen, geëerd met een plaquette. Van Rafael Alberti en Joseph Brodsky tot Seamus Heaney.

In de buurt

Oktisi B 6

Naast de plaatselijke kerk ontwaart u hier de schamele restanten van een 5e-eeuwse basilica. De mozaïeken die er werden gevonden, worden nu tentoongesteld in het wetenschapsmuseum van Struga (zie blz. 67).

Vevčani B 6

Dit is simpelweg een vriendelijk dorpje met authentieke huizen. In de periode dat Macedonië zich losmaakte van Joegoslavië hielden de trotse bewoners van Vevčani een eigen referendum voor een eigen republiek! Onafhankelijk zouden ze daarmee niet worden, maar dat weerhield ze er niet van een eigen wapen, paspoort en geld te maken. Voor wie het leuk vindt: zo'n paspoort is ter plaatse nog verkrijgbaar als souvenir.

Loop vooral naar de bronnen, op de oostelijke hellingen van het Jablanica-gebergte. Het koude, ruisende water, het frisse groen en de keurige wandelpaden nodigen uit tot een verkwikkende wandeling. Onderweg geven panelen informatie over flora en fauna.

Nationaal Park Galičica B/C 7/8