Welkom

Welcome

Ter oriëntatie

Kennismaking, Malta in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Overnachten

Eten en drinken

Praktische informatie

Onderweg op Malta

Valletta en omgeving
Valletta, Floriana, Sliema,
St. Julians, Birgu/Vittoriosa,
Paola, Tarxien

Het midden en zuiden van Malta
Attard, Lija, Birkirkara, Mdina,
Rabat, Siggiewi, Hagar Qim, Mnajdra,
Zurrieq, Blue Grotto, Marsaxlokk,
Marsaskala

Het noorden van Malta
Mosta, Bugibba, Qawra,
Mellieha, Golden Bay en Ghajn Tuffieha,
Comino

Gozo
Mgarr, Victoria (Rabat), Xaghra,
Ramla Bay, Marsalforn,
Gharb en San Lawrenz, Xlendi, Sannat

De 15 hoogtepunten

1
Prachtig vanbinnen – de St. John’s co-cathedral in Valletta
Hier stelde de johannieterorde zijn rijkdommen tentoon.

2
Rondvaart – de Marsamxetthaven en de Grand Harbour
Bekijk deze indrukwekkende natuurlijke havens vanaf het water.

3
Het laatste in Europa – het paleis van de inquisiteur in Birgu
Hier voerden de inquisiteurs hun verschrikkelijke bewind.

4
De tempels van Tarxien en het hypogeum van Hal Saflieni
Dit tempelcomplex was het middelpunt van de megalithische cultuur op Malta; het hypogeum was een grafcrypte en ondergrondse tempel.

5
De stille stad – Mdina
De oude hoofdstad van Malta doet vooral ’s avonds zijn naam eer aan.

6
Afdalen naar de onderwereld – de Pauluscatacomben in Rabat
Hier zou de apostel Paulus gevangen hebben gezeten.

7
Prehistorische sporen – Clapham Junction
Raadselachtige sporen in het kalksteen uit de bronstijd.

8
Het jachtgebied van de johannieterorde – de Buskett Gardens
Dit in de 16e eeuw aangelegde bos is het enige op de archipel.

9
Twee tempels met uitzicht – Hagar Qim en Mnajdra
Aan de rand van de steile kust liggen de belangrijkste neolitische tempels van Malta.

10
‘Versailles en miniature’ – het Palazzo Parisio in Naxxar
Hoe de elite van Malta vroeger woonde.

11
Waar ooit komijn groeide – Comino
Mooie landschappen zijn er voldoende op het eiland – met de Blue Lagoon als hoogtepunt.

12
De hoogte in – de citadel van Victoria
Ooit werden de inwoners van Gozo door dikke vestingmuren tegen piratenaanvallen beschermd.

13
In het rijk der reuzen – de tempel van Ggantija bij Xaghra
De belangrijkste bezienswaardigheid op Gozo, uit de 4e eeuw v.Chr.

14
Een imposant uitzicht – de rotsbaai van Dwejra
Deze indrukwekkende baai vormt een prachtige achtergrond voor het Azure Window, de grootste toeristische trekpleister hier.

15
De stilte van het platteland – Sannat en de kliffen van Ta’ Cenc
Niet ver van het pittoreske dorpje Sannat staan de kliffen tot 145 m hoog boven zee.

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Paklijst

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Welcome – Welkom

Wat zou Malta zijn zonder zijn dorpspleinen? Zoals hier in Gharb waar, net als op veel andere pleinen, in het midden een barokke, prachtig versierde dorpskerk staat – als uitdrukking van de grote vroomheid van de eilandbewoners. De rode brievenbussen en telefooncellen verraden wie lange tijd als koloniale grootmacht over Malta heerste. De dorpskroeg, het partijkantoor en een kruidenier maken het idyllische plaatje helemaal af, vooral als tijdens de verzengend hete vroege middaguren de pleinen bijna uitgestorven zijn.

Ter oriëntatie

Overzicht

Deze eilandstaat omvat drie eilanden: het hoofdeiland Malta, het kleine zustereiland Gozo en als laatste het eilandje Comino, dat precies tussen Malta en Gozo in ligt. De hoofdstad Valletta en de twee grootste toeristische centra Sliema/St. Julians en ook Bugibba en Qawra liggen aan de noordkust op het hoofdeiland. Op Gozo concentreert het toerisme zich in de twee badplaatsen: Xlendi in het zuiden en Marsalforn aan de noordkust. Op Comino bevindt zich maar één hotel; de meeste toeristen bezoeken dit eiland tijdens een dagexcursie.

De kleinste hoofdstad van Europa

Voor de poort van Valletta ( M/N 8/9) ligt het busstation, het grootste en drukste verkeersknooppunt voor openbaar vervoer op het eiland. Erachter vindt u de City Gate, de belangrijkste toegang tot de stad. Hier begint ook Republic Street, de centrale verkeersader van Valletta. De hoofdstraat loopt kaarsrecht door de stad en eindigt bij Fort St. Elmo, op het puntje van het schiereiland Sciberras. De zijstraten rechts en links van Republic Street vormen een schaakbordpatroon. Delen van Republic Street en ook van Merchant Street zijn inmiddels getransformeerd tot voetgangersgebied. Omdat er maar weinig parkeergelegenheid is, kunt u voor een bezoek aan Valletta het beste de bus nemen.

Valletta ligt in het hart van het dichtbebouwde gebied rondom de Marsamxetthaven ( M/N 8) en de Grand Harbour ( M/N 9). Tussen de Marsamxetthaven en de zee vindt u de vakantiecentra Sliema ( M 8) en St. Julians ( L/M 8), die naadloos in elkaar overlopen; een mooie weg met promenade loopt hier langs de kust. Aan de andere kant van de Grand Harbour en in het achterland ligt een aantal historische hoogtepunten op bezoekers te wachten, zoals het stadje Vittoriosa ( N 9) met het paleis van de inquisiteur en de herbergen uit de tijd van de hospitaalridders. Bij Tarxien vindt u de tempels van Tarxien ( M 10) en het wereldberoemde hypogeum ( M 10).

In het midden en het zuiden: Mdina en het landelijke Malta

Al snel nadat u de drukke stad en de haven achter u hebt gelaten, bevindt u zich midden in een landelijke idylle, met kleine dorpjes als Siggiewi ( K 10) en Zurrieq ( L 11). Ver van het massatoerisme gaat het leven hier gewoon zijn gangetje zoals dat al eeuwen gebeurt. Een hoogtepunt is Mdina ( J 9), de oude hoofdstad van het eiland, die door zijn ligging aan de rand van een bergplateau bezoekers al van verre welkom heet. Liefhebbers van vis mogen ook zeker het vissersdorpje Marsaxlokk ( N/O 11) niet overslaan. Elke ochtend varen de vissers hier uit en de vis die ze vangen wordt ’s avonds bereid in de restaurants. Op zondag is het een drukte van belang: dan komen de eilandbewoners naar hier om op de markt vis en inktvis in te slaan voor de lunch. Ook op cultureel gebied heeft het zuiden van het eiland een aantal echte zwaargewichten te bieden: hier vindt u niet alleen twee megalithische tempels ( K 11/12), maar ook de mysterieuze karrensporen van Clapham Junction ( H/J 10/11) en de indrukwekkende catacomben van Rabat ( J 9).

Rondom de vakantiecentra Bugibba en Qawra

Van oudsher komen vooral Britse toeristen naar Bugibba ( J 6) en Qawra ( J 6), twee nogal drukke toeristenplaatsjes die op een landtong liggen, tegen het vissersdorpje St. Paul ( J 6/7) aan. Hoewel in de beginjaren van het toerisme snelheid bij het bouwen van hotels belangrijker was dan architectuur en esthetiek, wordt nu bij nieuwbouw en renovatie veel moeite gedaan om het stadsbeeld te verfraaien. Echte zandstranden vindt u niet bij Bugibba en Qawra, maar de zonder twijfel mooiste stranden van Malta, die bij de Mellieha Bay ( G 6) en rond de Golden Bay ( F/G 7), liggen vanaf hier op slechts een steenworp afstand en zijn met de bus goed bereikbaar. Wie hier een accommodatie heeft geboekt, is ook binnen korte tijd in Gozo en Comino ( Kaart 2, F/G 4).

Landelijk en introvert: het kleine zusje Gozo

Een slechts 6 km brede zeestraat scheidt Malta van het zustereilandje Gozo ( Kaart 2), maar toch zit er een wereld van verschil tussen de beide eilanden. De meeste mensen bezoeken Gozo tijdens een dagtocht, wat door de regelmatige veerdiensten erg gemakkelijk wordt gemaakt. Het aantal bezoekers dat op Gozo verblijft en juist uitstapjes naar Malta maakt, neemt echter toe. Het toerisme op Gozo beperkt zich tot Marsalforn ( C/D 1/2) aan de noordkust en Xlendi ( B 3) aan de zuidkust. De aantrekkingskracht ligt in de traditionele levensstijl en de rust op het eiland. Wie zich hier via het openbaar vervoer wil verplaatsen, moet de tijd nemen, want veel bussen rijden er niet. Hebt u wat meer haast om ergens te komen, dan kunt u beter de benenwagen nemen, een taxi bellen of een auto huren.

Kennismaking, Malta in cijfers

Globigerina-kalksteen

De karakteristieke lichtgele tot honinggele kleur die het eiland kenmerkt, vindt zijn oorsprong in het zogenaamde globigerina-kalksteen. Dit gesteente ontstond miljoenen jaren geleden toen de skeletten van minuscule zeediertjes (globigerina) hier werden afgezet en samengedrukt. Dit is vooral mooi te zien in de rotsachtige baai van Dwejra of bij de Xwejni Bay op Gozo, waar fossielen van mosselen en inktvissen zichtbaar zijn in het door wind en weer gevormde gesteente.

Al in de tijd van de tempelbouwers werd dit gemakkelijk te bewerken gesteente als bouwmateriaal gebruikt. Daar is tot op de dag van vandaag niets aan veranderd. Maar omdat het globigerina-kalksteen, dat in de groeven op het westen van Gozo nog steeds wordt gewonnen, langzaamaan schaarser wordt, bekleedt men de woonhuizen tegenwoordig alleen nog maar met kalksteenplaten. Wie geïnteresseerd is in de historie, winning en toepassing van globigerina-kalksteen, kan het interessante Limestone Heritage in de buurt van Siggiewi (zie blz. 77) bezoeken.

Bouwexplosie

In de jaren zeventig van de vorige eeuw kende Malta als gevolg van de industrialisering en het massatoerisme een enorme economische bloei, die de bewoners van deze eilandarchipel meer materiële rijkdom bracht dan ooit tevoren. Het gevolg was een enorme bouwexplosie, die het eiland nog steeds in zijn greep heeft. Vooral in het stedelijke kustgebied vielen historische gebouwen ten prooi aan de slopershamer, waarna ze plaats moesten maken voor anonieme en fantasieloze hotels en appartementencomplexen. Slaperige vissersdorpjes werden binnen korte tijd getransformeerd tot sfeerloze, betonnen vakantiecentra. En ook voor de snel rijk geworden eilandbewoners was het voortaan heel gewoon om een tweede of zelfs derde woning aan zee te hebben. Dat Malta de ambitie heeft het ‘Dubai van de Middellande Zee’ te worden, is goed te zien bij de Marsamxetthaven, waar bijvoorbeeld bij Tigné Point splinternieuwe appartementencomplexen uit de grond zijn gestampt. De onroerendgoedmarkt op Malta geldt als een van de meest lucratieve in het hele Middellandse Zeegebied. Dit is echter in tegenspraak met de feiten: meer dan 20% van de woningen staat leeg en er is zichtbaar sprake van verval. Wel wordt er gewerkt aan plannen om de leegstand tegen te gaan.

De taal van de Maltezers

De Maltese taal heeft zijn oorsprong in het Foenicisch, wat meteen verklaart waarom de eilandbewoners met hun Noord-Afrikaanse buren kunnen communiceren als die een bepaald dialect spreken. In de loop der eeuwen is Malta door de meest uiteenlopende culturen overheerst geweest. Daardoor is bijvoorbeeld de voor het Arabisch zo kenmerkende keelklank terug te horen in het Maltees, dat alleen perfect wordt beheerst door diegenen die de taal al van kleins af aan spreken. Maar ook het naburige Italië en de hospitaalridders, die voornamelijk Frans met elkaar spraken, hebben hun sporen in de taal achtergelaten: grazzi is bedankt, bongiu (uitgesproken als bonsjoe) is goedenmorgen en bonswa is goedenavond. Daarnaast worden ook op Malta steeds meer Engelse woorden gebruikt, zodat taalpuristen al spreken van Maltenglish en zich zorgen maken over de authenticiteit van de taal.

Lange tijd werd de taal alleen mondeling doorgegeven. Pas tegen het einde van de 19e eeuw ontstond er ook een schriftelijke vorm van het Maltees. Het is zodoende ook de enige Semitische taal die in Latijnse tekens wordt geschreven. Na de oorlog werden het Maltees en het Engels in de grondwet vastgelegd als nationale taal; beide worden zowel thuis gesproken als op school onderwezen. Daarnaast beheersen veel Maltezers ook Italiaans en Frans, en tegenwoordig vaak ook Duits.

Illegale immigratie

Sinds Malta is toegetreden tot de Europese Unie, heeft het land te kampen met grote aantallen illegale immigranten. De uit Afrika afkomstige bootvluchtelingen leggen hun leven in handen van vaak gewetenloze mensenhandelaars, die ze voor te veel geld in kleine en overvol geladen bootjes de zee op sturen. Regelmatig verdrinken er vluchtelingen tijdens de overtocht naar Europa. De vluchtelingen die Malta halen, worden opgevangen op het voormalige militaire terrein Hal Far in het zuidoosten van het eiland. Degenen die uiteindelijk het terrein mogen verlaten, werken vaak als dagloner en behoren intussen in en rond Valletta tot het stadsbeeld.

Milieu

‘De zee spoelt het weg, de wind waait het hiervandaan’ – dit was lange tijd het motto van veel Maltezers ten aanzien van natuurbehoud. Geen wonder dat Malta de laatste decennia veel buitenlandse ondernemingen wist aan te trekken met de belofte dat ze een oogje dicht zouden knijpen waar het op milieunormen aankwam. Geen wonder ook dat deze lakse instelling de Maltezers inmiddels behoorlijk is opgebroken. Pas met de toetreding tot de EU is er op het gebied van milieubehoud veel verbeterd. Een van de grootste problemen is het gebrek aan drinkwater. Malta mag dan beschikken over een diep liggend grondwaterreservoir, dat is niet genoeg om het hele eiland van water te voorzien. Daarnaast zijn inmiddels veel van deze diepe waterbronnen verzakt en verzilt. In plaats daarvan zijn er op Malta drie grote ontziltingsinstallaties waar zeewater wordt verwerkt. Ook voor het afval- en afvalwaterprobleem is men nog op zoek naar een bevredigende en langdurige oplossing.

Semana Santa

Op het streng katholieke Malta speelt Pasen een belangrijke rol. In de weken voor Paaszondag worden de kerken van spits tot crypte gepoetst en versierd – de zilveren kroonluchters worden gepoleerd tot ze glanzen, de zuilen worden ingepakt in prachtig rood damast en de kapellen worden volgezet met witte chrysanten. In de kapellen worden daarnaast ook de Last Supper Displays opgesteld, voorstellingen van het Laatste Avondmaal.

Ter nagedachtenis aan de zeven smarten van Maria bezoeken veel Maltezers op Witte Donderdag zeven kerken en spreken ze in een kerk zeven gebeden uit. ’s Avonds is er dan een fakkeltocht in Siggiewi naar de kleine kapel van Salib tal Gohlja, bij Laferla Cross. Op Goede Vrijdag vinden in veel dorpen passiespelen plaats. Kinderen en volwassenen trekken dan, verkleed als personages uit het kruisigingsverhaal, door het dorp, gevolgd door een kapel die stemmige muziek speelt. Erg beroemd zijn de processies van Zejtun, Mosta, Naxxar, Cospicua, Birgu/Vittoriosa en Xaghra (Gozo).

Palmzondag vormt het hoogtepunt van de festiviteiten en staat in het teken van de vreugde over de wederopstanding: vroeg in de ochtend rennen (!) jongemannen met een zware Christusfiguur op de schouders door de straten. Deze gebeurtenis is vooral goed te volgen in de ‘Three Cities’ (zie blz. 55). Bij deze feestelijkheden mag het traditionele paasgebak, figolli, van biscuitdeeg en marsepein, natuurlijk niet ontbreken.

Feiten en cijfers

Grootte: met een totale oppervlakte van 315,6 km² is Malta de op acht na kleinste staat ter wereld. Het hoofdeiland is 246 km² groot (met een kustlengte van 137 km), Gozo is 67 km² (kustlengte 43 km) en Comino 2,7 km². De archipel ligt 80 km ten zuiden van Sicilië.

Bevolking: 421.000 inwoners. De bevolkingsdichtheid is met 1330 inw./km2 vergelijkbaar met een Europese grote stad. Hiermee is Malta een van de dichtst bevolkte eilanden ter wereld. Meer dan 98% van de bevolking is rooms-katholiek; de meeste mensen zijn erg gelovig. Daarnaast zijn er nog een kleine anglicaanse minderheid en een groep moslims, meestal afkomstig uit Noord-Afrikaanse landen.

Economie: 81% van het bruto nationaal product wordt verdiend in de dienstensector, waarvan het toerisme met 20% het grootste deel uitmaakt. De landbouw vormt slechts 2% en de industrie 17% van het BNP. Malta exporteert vooral sigaretten, plastic speelgoed, auto-onderdelen en elektronische apparatuur. Het eiland verwacht een grote economische impuls door de uitbreiding van de financiële sector, de IT-branche en het ‘gezondheidstoerisme’.

Carnaval

Wie Malta in februari bezoekt, mag zeker de prachtige en kleurige carnavalsoptochten niet missen. Het narrenfeest heeft zijn wortels in de 16e eeuw en is gestoeld op de tradities van de johannieterorde, die het carnaval op de eilandarchipel introduceerde.

Balkons

Typisch voor de traditionele huizen op Malta zijn de smalle balkons, die als een soort zwaluwnesten aan de voorgevels ‘kleven’. Ze komen uit de Arabische wereld, waar men zichzelf en zijn eigendommen vanaf de balkons verdedigde. Ze dienden voor het ventileren van de huizen en ook boden ze de vrouw des huizes de mogelijkheid deel te nemen aan het leven op straat zonder dat ze daarbij werd gezien. Nu zijn het vooral heerlijke zitjes hoog boven de straat, waar men ook uitstekend met de buurvrouw kan roddelen.

Luzzu

Tot de iconen van de eilandarchipel behoren ook de kleurige vissersboten, de luzzus, die niet zonder reden vaak worden gefotografeerd. Zeker in de baai van Marsaxlokk, waar de meeste Maltese vissers wonen, liggen er veel voor anker. Het oog van Horus op de boeg gaat terug op oude heidense tradities en zou de vissers beschermen tegen de gevaren op zee. Alleen hebben de zeilen inmiddels plaatsgemaakt voor dieselmotoren. De vorm van de kleine boten is daarentegen niet veranderd. Ze blijven ook bij zwaar weer op zee stabiel in het water liggen.

Vogeljacht

Het jagen op en vangen van vogels, een oude traditie op het eiland, is een van de meest geliefde bezigheden van de bevolking. Naar schatting worden er elk jaar zo’n 3 miljoen vogels geschoten en gevangen. Betreurenswaardig is dat het meestal gaat om trekvogels, die in andere landen een beschermde status hebben. De met netten gevangen vogels worden vaak opgesloten in kleine kooitjes, die thuis bij de deur of op het balkon worden opgehangen.

In de zomer is het op Malta een en al feestelijkheden; dan vinden er in de dorpen veel festas plaats ter ere van de schutspatronen. Vlaggen, slingers en lichtjes sieren de straten en alle kerkschatten die gewoonlijk in de sacristie liggen, worden tentoongesteld. Begeleid door blaasmuziek en applaus dragen de gelovigen een beeld van een heilige door de straten. Het hele dorp is op de been en het eten, drinken en kletsen op het dorpsplein is bijna even belangrijk als de processie zelf. Het hoogtepunt van elke festa is het vuurwerk, dat om 22 uur wordt afgestoken. Een festa is trouwens een goede gelegenheid om de Maltese lekkernijen te proberen, zoals de bij kraampjes op straat verkrijgbare noga.

Ondanks deze lange tradities, is de meerderheid van de Maltezers tegen de vogeljacht. Nadat de met de EU afgesproken overgangsperiode in 2008 was afgelopen, werd in het jaar daarop de vogeljacht verboden. Maar omdat 20.000 jagers een grote groep kiezers vormen, werd na de verkiezingsnederlaag van de NP in 2009 een uitzondering gemaakt: op bepaalde vogels mag in het voorjaar worden gejaagd – er wordt echter weer geschoten op alles wat fladdert. Wie geïnteresseerd is in vogelbescherming en het werk van de vrijwillige vogelwacht wil steunen, kan contact opnemen met BirdLife Malta, een organisatie die vogelreservaten op het eiland heeft gecreëerd (www.birdlifemalta.org).

Geschiedenis, heden, toekomst

De prehistorie

Rond 4100 v.Chr. begint op Malta de cultuur van de tempelbouwers. Zowel op Malta als Gozo worden megalithische tempels opgericht en ondergrondse grafcomplexen gebouwd. Deze cultuur komt tot een einde rond 2500 v.Chr.; waarschijnlijk zijn de eilanden de 500 jaar daaropvolgende jaren onbewoond. Dan worden ze in de bronstijd weer bevolkt door uit Sicilië afkomstige kolonisten, die de tempels van hun voorgangers als begraafplaatsen gebruiken.

Rond 1000 v.Chr. bereiken de Foeniciërs het eiland Malta. De natuurlijke havens bieden het legendarisch zeevarende volk een ideale mogelijkheid om met hun vloot te overwinteren. Ze noemen het eiland ‘Mlt’ (toevluchtsoord, uitgesproken als malet), dat zich later ontwikkelde tot de huidige naam, Malta.

Buitenlandse overheersers volgen elkaar op

In 218 v.Chr. komen de Romeinen van overzee en zij transformeren Malta tot een belangrijke handelshaven. Olijfolie en graan worden de belangrijkste exportproducten. In de tijd van de Romeinen zou de apostel Paulus in het jaar 59 op het eiland zijn gestrand en de Maltezers het christendom hebben gebracht. Onder de Arabieren, die in de 9e eeuw de macht in handen hebben, kent Malta een bloeiperiode. Door een slim bewateringssysteem neemt de landbouw een enorme vlucht. Een groot deel van de bevolking bekeert zich tot het islamitische geloof. In de middeleeuwen wisselt de archipel meerdere keren van eigendom. De Normandische koning Rogier I zorgt ervoor dat het christendom weer het belangrijkste geloof wordt. Ook de adellijke huizen van Hohenstaufen, Anjou en Aragon heersen over de archipel, meestal vertegenwoordigd door een leenheer. Regelmatig wordt het eiland aangevallen door islamitische piraten. Ontelbaar veel eilandbewoners worden als slaven meegenomen of vermoord.

In 1530 krijgt de johannieterorde, of Maltezer Orde, van keizer Karel V het eiland Malta ‘in eeuwige bruikleen’ en wordt het een christelijk bolwerk tegen de Turken. 1565 is het jaar van het ‘Grote beleg’ door Osmaanse soldaten. Na diverse maanden slagen de johannieters erin de Osmanen af te weren, spoedig daarop wordt Valletta als moderne vestingstad gesticht. Bijna 270 jaar lang is de ridderorde heer en meester over het eiland, tot de orde in 1798 door het leger van Napoleon wordt verdreven.

De Britten komen…

Terwijl de Fransen het slechts 2 jaar volhouden, drukken de Britten gedurende 160 jaar hun stempel op het eiland. Ze bepalen de economie, politiek en cultuur van Malta als geen andere koloniale macht ooit heeft gedaan. De Britten gebruiken Malta als marinebasis voor hun vloot in de Middellandse Zee en als belangrijke tussenstop op weg naar het Suezkanaal. Een groot ziekenhuis in de Grand Harbour verzorgt gewonde soldaten, wat Malta de bijnaam van ‘Zuster van de Middellandse Zee’ oplevert.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben Valletta en de Grand Harbour zwaar te lijden onder Duitse en Italiaanse bombardementen. Aan het eind van de oorlog verleent de Engelse koning George VI de Maltezers als dank voor hun dapperheid het George-kruis, dat voortaan de Maltese vlag siert.

In 1964 roept Malta de onafhankelijkheid uit; 10 jaar later wordt het land een republiek. Politiek gezien speelt in de jaren zeventig minister-president Dominic Mintoff een belangrijke rol. Hij bouwt goede economische relaties op met Libië en China.

Malta en Europa

Aan het eind van de jaren tachtig wint de conservatieve National Party steeds meer aan invloed. De partij streeft naar toetreding tot de Europese Unie, waarvoor een krappe meerderheid van de bevolking zich in 2003 uitspreekt. Op 1 mei 2004 treedt Malta toe tot de EU en vier jaar later wordt de euro ingevoerd. Als de meest zuidelijk gelegen buitenpost wordt het land al snel een populaire bestemming voor illegale immigranten – het aantal bootvluchtelingen stijgt dramatisch. Tegelijkertijd vindt Malta aansluiting bij de internationale wereldmarkt. Naast het toerisme zal in de komende jaren meer worden geïnvesteerd in de IT- en financiële sector. Het kleine, altijd door buitenlandse machten beheerste eilandrijk wil een zelfbewuste internationale speler zijn.

Deze nieuwe positie brengt echter ook sociaalmaatschappelijke veranderingen met zich mee die door velen, vooral de ouderen, en door de kerk worden afgekeurd. Malta is een land waar het katholieke geloof en de daarbij horende regels een belangijke rol spelen, maar desondanks werd in mei 2011 met een minimale meerderheid besloten echtscheiding toe te staan. In 2014 werd met Marie Preca voor de tweede keer in de geschiedenis van het land een vrouw tot president gekozen.

Overnachten

Voor elk wat wils

Het aanbod aan accommodatie op Malta is erg veelzijdig. Aan de goedkope kant van het spectrum vindt u eenvoudige, maar over het algemeen nette pensions (guesthouses). Appartementen, die behalve een slaapkamer ook een keukentje hebben, zijn ideaal voor gezinnen en mensen die liever zelf koken. Vooral op Gozo is er een grote keuze aan appartementen.

In de vakantiecentra Sliema, St. Julians en Bugibba/Qawra op het hoofdeiland bevinden zich nog enkele drie- en viersterrenhotels die stammen uit de begintijd van het toerisme en die bij lange na niet voldoen aan de moderne eisen die wij aan deze categorie hotels stellen. Besluit u toch een kamer in zo’n hotel te boeken, dan doet u er goed aan altijd de beste kamercategorie te kiezen. De afgelopen jaren zijn er echter ook diverse vijfsterrenhotels gebouwd, met sfeervolle, fijne kamers, uitstekende service en een goede keuken. Erg aantrekkelijk zijn de verbouwde boerderijen (farmhouses), die u vooral op Gozo aantreft.

Omdat de eilanden niet groot zijn, het openbaar vervoer redelijk is en ook het huren van een auto niet duur is, is het in de regel niet nodig om van hotel te wisselen.

Wellness op Malta

Veel luxehotels op Malta bieden een uitgebreid wellness- en beautyprogramma. U kunt bijvoorbeeld genieten van thalasso-, aroma- en zuurstoftherapie. Thalassotherapie is een onderdeel van de geneeskunde waarbij men gebruikmaakt van de helende werking van de zeelucht, het zeewater en zeezout. Tot de behandelingen behoren zeewaterbaden en -inhallaties, pakkingen met zeemodder en diverse massages met algenproducten. Bij aromatherapie gebruikt men de helende en rustgevende werking van etherische oliën, die aan het badwater worden toegevoegd en die zowel lichaam als geest ontspannen. Behalve zuurstoftherapie worden ook cosmetische behandelingen aangeboden, zoals lymfedrainage, collageenbehandeling, cellulitisbestrijding en hand- en voetverzorging. Ook wordt er veel aandacht besteed aan gezonde voeding en beweging. De bekendste wellnessoase van Malta is het Kempinski San Lawrenz Resort & Spa (zie blz. 109) op Gozo. Behalve de hierboven beschreven behandelingen heeft het hotel zich ook gespecialiseerd in de oude Indische gezondheidsleer van de Ayurveda – gasten van het hotel hebben een eigen arts en Ayurvedaspecialist tot hun beschikking, die een individueel programma aan behandelingen en therapieën kan samenstellen.

Prijzen en boekingen

De kamerprijzen voor middenklassehotels zijn in de regel gunstiger dan die in West-Europa. In het laagseizoen liggen de prijzen vaak 20% lager , in het hoogseizoen in juli/aug. juist hoger. Bij guesthouses worden de prijzen altijd per persoon aangegeven, waarbij alleen reizende gasten in de regel een toeslag van € 5-10 betalen.

Het loont alleen de moeite om uw verblijf op Malta afzonderlijk te boeken als u kiest voor een guesthouse. In andere gevallen kunt u het beste een complete reis boeken. Zeker op internet zijn vaak zeer betaalbare lastminuteaanbiedingen te vinden. In het hoogsseizoen is het zeker verstandig om accommodatie al thuis te regelen. Hebt u alleen een vlucht, dan kunt u na aankomst bij de toeristeninformatie op het vliegveld informatie krijgen over accommodaties; de keuze is vaak klein en de prijzen liggen aanzienlijk hoger! Wel is het aanbod aan appartementen op Gozo inmiddels zo groot geworden, dat u ook in het hoogseizoen in juli en augustus geen problemen zult hebben om daar een appartement naar wens te vinden.

Op Gozo vindt u ook een zeer romantische vorm van accommodatie: op dit landelijke en idyllische eiland bevinden zich veel boerderijen die zijn omgebouwd tot romantische, vaak luxueuze vakantiehuizen. Deze farmhouses zijn met veel liefde ingericht en van alle gemakken voorzien. Vaak is er zelfs een zwembad met terras aanwezig. Deze onderkomens buiten de toeristische centra zijn wel duurder – afhankelijk van de inrichting betaalt u in het hoogseizoen € 700-800 per week. Een van de aanbieders van deze vorm van accommodatie is Bartolo Farmhouses, 3 Triq 29 t’Awissu 1679, Gharb, tel. 21 56 00 32, www.bartolofarmhouses.eu. Meer adressen vindt u op www.gozo-farmhouses.com en www.gozoescape.com.

Andere handige websites zijn: www.holiday-malta.com, www.maltahotel.net, www.gomaltatravel.com, www.malta-hotels.com, www.gozo.com en www.gozorentals.com.

Eten en drinken

Eten op Malta

Proeven van de Maltese keuken was voor toeristen lange tijd bijna onmogelijk. Op het van oorsprong agrarische eiland werden de typisch Maltese gerechten eigenlijk alleen in de eigen keuken klaargemaakt en gegeten. Na de komst van de eerste toeristen veranderde dat slechts langzaam. Het culinaire repertoire van de eerste restaurants was namelijk vooral gericht op wat de – vaak Britse – bezoekers thuis gewend waren te eten. Bovendien was het hebben van een ‘internationale keuken’ voor de Maltezers een soort prestigekwestie. Intussen is er meer vraag naar de inheemse gerechten gekomen, waardoor deze in steeds meer restaurants op de kaart staan. Daarnaast zijn eenvoudige, snelle maaltijden met een hamburger, friet of sandwiches altijd wel ergens in een eethuis of snackbar te vinden. Eveneens is er voldoende aanbod aan bekende Italiaanse klassiekers als pizza’s en pasta, die bovendien vaak van uitstekende kwaliteit zijn. Alleen in de hotels loopt de kwaliteit van de keuken in de regel behoorlijk achter.

Een van de bekendste culinaire tradities van Malta is de fenkata, een groot familiemaal, waarbij het nationale gerecht van Malta, fenek (konijn), wordt gegeten. Deze dieren waren het enige wild waarop de Maltezers onder de heerschappij van de johannieterorde mochten jagen om deze plaag voor de landbouweconomie in te dammen. Bij feestjes of op zondag komen de Maltese families in de eenvoudige dorpsrestaurants om daar te genieten van konijnenragout (fenek stuffat). De diertjes worden nu niet meer in het wild geschoten, maar komen allemaal van speciale konijnenfokkers.

De Maltese keuken is stevig en zonder poespas. Er wordt gekookt met wat het land en de zee op dat moment te bieden hebben. De recepten worden binnen families van generatie op generatie doorgegeven. De traditionele keuken is door veel culturen beïnvloed, waardoor het geen wonder is dat veel inheemse gerechten doen denken aan de Italiaanse, Spaanse of Griekse keuken, terwijl in de nagerechten vooral invloeden uit de Noord-Afrikaanse en Arabische keuken te proeven zijn. Opvallend is wel dat er op Malta vetter wordt gekookt dan in de omliggende landen en regio’s.

Het gebrek aan brandhout zorgde ervoor dat er op Malta veel werd gekookt met kleine, zuinige oventjes. Dat maakte het mogelijk om met relatief weinig hout toch bijvoorbeeld stoofpotjes op tafel te zetten. In traditionele restaurants staan zulke stoofpotten nog steeds op de menukaart.

Ontbijt

Hoewel men in de betere hotels bij het ontbijtbuffet kan kiezen uit een Brits of continentaal ontbijt – bestaande uit roerei, gebakken spek, brood, jam en muesli – is het traditionele Maltese ontbijt, net als elders in Zuid-Europa, vaak vrij bescheiden. Op weg naar school of werk koopt men vaak een tussendoortje, zoals pastizzi, bladerdeeghapjes gevuld met verse kaas of doperwtenpuree.

Maltese tapas

Net als in veel andere landen rond de Middellandse Zee begint een traditionele maaltijd met kleine voorgerechtjes: in Spanje heten ze tapas, hier worden ze mizet malti genoemd. Voorbeelden zijn sneetjes brood met linzenpuree en veel knoflook of met witte bonen. Achter de naam hobz biz-zejt gaat de Maltese variant van de Italiaanse bruschetta verborgen: knapperig boerenbrood, voorzien van tomatenpuree, olijfolie, tonijn, tomaten en salade.

Hoofdgerechten

Verse vis is een vast onderdeel op de Maltese menukaart. Goudmakreel (lampuka) is de ‘nationale vis’ van Malta. Hij wordt vers geserveerd tussen augustus en november, wanneer hele scholen voor de kust van Malta zwemmen. Verder staan ook zwaardvis (pixxispad), zeebaars (cerna), roodbaars (merluzz) of tandbrasem (dentici) op het menu. Omdat de Maltese wateren niet (meer) zo rijk aan vis zijn, gaat het vaak om ingevroren en geïmporteerde vis. Erg lekker zijn gerechten met inktvis, die vaak in rode wijn en met knoflook wordt gesmoord. Vlees wordt van oudsher vooral als smoorvlees bereid, bijvoorbeeld in de rundergoulash, stuffat. Ook het nationale gerecht, fenek stuffat (zie kadertekst), is een stoofpot, waarbij konijn in rode wijn wordt gesmoord. Al net zo lekker zijn de rollades (bragioli). Verder zijn er maar weinig typisch Maltese vleesgerechten, omdat vaak alleen geiten werden gehouden. Die werden niet snel geslacht omdat zij ook de melk leverden. Pasta is niet meer weg te denken uit de Maltese keuken: de lokale variant van Italiaanse ravioli heet ravjul. Bestelt u timpana, dan krijgt u macaronigratin geserveerd.

Zoete verleiding

Als dessert bestellen Maltezers graag het mierzoete helwa tat tork, dat wordt bereid met gemalen sesamzaad, amandelen en honing. Ook geliefd is imqaret, met dadel-anijsmousse gevulde deegtasjes, die in hete olie worden gebakken en soms worden geserveerd met vanille-ijs. Wie juist houdt van wat pittigs, kiest als nagerecht voor gbejniet, de zeer pikante geitenkaas, die nu echter meestal van koemelk wordt gemaakt. De kaas wordt aan de lucht gedroogd en daarna door de zwarte peper gerold.

Gebak is er in allerlei soorten. Erg populair zijn de met zoete vijgenmoes gevulde deegringen, ghaqaq ta’l-ghasel. Deze en andere zoete heerlijkheden zijn te koop bij bijvoorbeeld bakkerij Cutajar in Rabat (zie blz. 74).

Dranken

Op Malta wordt een eigen bier gebrouwen, zodat u de dure importbiertjes in het café gerust kunt laten staan. Cisk (uitgesproken als tsjisk) is te vergelijken met Europees exportbier. Hop Leaf verwijst naar een licht amberkleurig, zoeter bier, terwijl Blue Label een donker, zwaarder bier is.

Maltese wijn wordt voor het grootste deel gemaakt van geïmporteerde druiven en wordt op het eiland gebotteld. De traditionele Maltese wijnen die vaak als huiswijn in het restaurant te bestellen zijn of te koop zijn in de supermarkt (San Paolo, La Vallette), doen qua smaak ietwat denken aan portwijn. De twee grootste producenten, die beide naam hebben gemaakt met internationaal erkende wijnen, zijn Marsovin (www.marsovin.com.mt) en Delicata (www.delicata.com). Zeer geliefd zijn de wijnen uit Meridiana, waarvoor alleen Maltese druiven van topkwaliteit worden gebruikt (meridiana.com.mt).

Een echt Maltees drankje is kinnie, een zoet-kruidige limonade gemaakt van vermoutkruiden en het extract van zure sinaasappels. De uit Italië bekende koffiespecialiteiten, zoals espresso en cappuccino, zijn overal op Malta verkrijgbaar en in bijna alle gevallen uitstekend.

Praktische informatie

Reizen naar Malta

Met het vliegtuig

Het hele jaar door vliegt de nationale luchtvaartmaatschappij Air Malta meerdere keren per week (vaak dagelijks) van Amsterdam Schiphol en Brussel naar Malta International Airport, Luqa. In de winter wordt de Beneluxvlucht vaak gecombineerd uitgevoerd. Ook Transavia biedt betaalbare vluchten naar Malta. Daarnaast kunt u eenvoudig vliegen vanaf Frankfurt, vanwaar Lufthansa een lijndienst met Malta onderhoudt. Meer informatie is verkrijgbaar op de websites van de luchtvaartmaatschappijen: www.airmalta.com, www.transavia.com en www.lufthansa.com.

Reisarrangement: een totaalpakket van een reisorganisatie, dus met vlucht én accommodatie, is vaak veel goedkoper dan wanneer u zelf een reis gaat organiseren . Het loont de moeite om de aanbiedingen met elkaar te vergelijken. Pakketreizen zijn te boeken bij bijvoorbeeld Jiba (www.jiba.nl), Neckermann Reizen (www.neckermann.nl), Malta Advies (www.malta-advies.nl) en Sunweb (www.sunweb.nl). Indien u avontuurlijk bent ingesteld, kunt u wachten op de last-minutes, die vooral op de websites van reisorganisaties te vinden zijn, of op websites als www.malta.nl en www.worldticketcenter.nl. Een vlucht zonder accommodatie is alleen goedkoper als u een guesthouse wilt boeken.

Aankomst op de luchthaven: wie zelf zijn vervoer van de luchthaven naar de accommodatie moet regelen, kan een taxi (vaste prijs) of de bus nemen. Vanaf de luchthaven rijden bussen naar verschillende plaatsen op het hoofdeiland. Bus X1 rijdt naar Cirkewwa, waarvandaan veerboten naar Gozo vertrekken (www.maltairport.com, www.publictransport.com.mt). U kunt een dag voor vertrek via internet de shuttlebus vanaf de luchthaven naar uw accommodatie boeken (informatie via www.maltairport.com).

In de aankomsthal vindt u verder autoverhuurbedrijfjes, een bank en de toeristeninformatie, die u kan helpen als u helemaal nog geen accommodatie hebt geregeld.

Douane

Reisdocumenten: Europees staatsburgers hebben voor Malta een geldig reisdocument nodig, zoals een identiteitskaart of paspoort. Kinderen moeten een eigen reisdocument hebben en mogen niet meer op het paspoort van hun ouders zijn bijgeschreven. Voor een verblijf tot drie maanden is geen aanvullend visum nodig.

In- en uitvoer: Malta behoort tot de EU. Dat betekent dat u onbeperkt goederen mag in- en uitvoeren voor persoonlijk gebruik. Tot 800 sigaretten, 90 liter wijn en 10 liter sterkedrank kunt u belastingvrij invoeren. Verder gelden de gebruikelijke Europese regels.

Huisdieren: u mag huisdieren meenemen naar Malta, maar de quarantainebepalingen zijn nogal ingewikkeld (meer informatie is verkrijgbaar bij de Nederlandse ambassade, blz. 24).

Reizen op Malta

Bus

Malta beschikt over een modern en comfortabel busnet, hoewel het in de zomermaanden druk kan zijn. Vanuit de busterminal in Valletta rijden de Mainline Routes naar verschillende bestemmingen op Malta. Er zijn ook Direct Routes, die Valletta niet aandoen, en overstapstations. Vier Express Routes verbinden de luchthaven met diverse plaatsen op Malta en de veersteiger Cirkewwa. Nachtbrakers kunnen gebruikmaken van de Night Busses, die van 23 tot 4 uur tussen St. Julians en andere plaatsen pendelen. Alle lijnen hebben een nummer. De expressroutes van en naar het vliegveld hebben een X, de nachtbussen zijn herkenbaar aan de letter N. De bussen op Gozo vertrekken doorgaans om het uur vanaf de terminal in Victoria (Triq Taht Putirjal). Nadat het vroegere vervoersbedrijf Arriva op grond van miljoenenverliezen werd opgeheven, heeft de staatsonderneming Malta Public Transport het overgenomen. Informatie: www.publictransport.com.mt. Voordelig zijn de dagkaarten of een zevendaagse buspas . Let op: kaartjes die op Malta worden gekocht zijn niet geldig op Gozo, en omgekeerd! Kaartjes zijn verkrijgbaar op de luchthaven, op het busstation in Valletta, Bugibba en Sliema, en bij automaten.

Excursies en rondvaarten

Excursies, ook ’s avonds, boekt u via de hotelreceptie of agenten als www.suprememala.com. In de toeristencentra vindt u veel andere agenten. Handig zijn ook de Hop-on-Hop-off-bussen van www.maltasightseeing.com. Onder www.captainmorgan.com vindt u havenrondvaarten, naast boottochten rond de eilanden, een onderwatersafari met de glasbodemboot en jeepsafari’s op Gozo. Zie ook www.sunfunmalta.com en www.luzzucruises.com.

Huurauto

In de toeristencentra zijn, naast de internationale namen, ook lokale autoverhuurbedrijven te vinden. De tarieven variëren per seizoen, maar liggen lager dan in veel andere landen.

Voor het hoogseizoen (juli/aug.) kunt u een auto beter al thuis reserveren (compact vanaf ca. € 220 per week). Buiten het hoogseizoen is ter plekke een auto huren goedkoper – op de luchthaven, via het hotel of de reisleiding (ca. € 120 per week) .

Combikaartjes voor bezienswaardigheden

Heritage Malta Multisite Pass: wie veel bezienswaardigheden op Malta en Gozo wil bezichtigen, doet er verstandig aan om een van deze combikaartjes aan te schaffen. Hiermee hebt u toegang tot alle 22 bezienswaardigheden die door Heritage Malta worden beheerd (met uitzondering van het hypogeum) en ook tot het Malta National Aquarium in Bugibba (zie blz. 87). Het kaartje is vanaf de eerste dag van het bezoek gedurende 30 dagen geldig en kost € 50, met korting € 25-38. Voor gezinnen is er de Heritage Malta Family Multisite Pass (voor twee volwassenen en twee kinderen), € 40 voor volwassenen, € 15 voor kinderen. Deze toegangspassen zijn online verkrijgbaar (www.heritagemalta.org) of ter plaatse bij de bezienswaardigheden.

Wie een auto wil huren, moet minimaal 21 jaar oud zijn (!) en meer dan een jaar zijn rijbewijs hebben. Het eigen risico kan door het afsluiten van een aanvullende verzekering worden afgekocht (ca. € 10/dag). Bij bewezen gevaarlijk rijgedrag vervalt de verzekering; ook schade aan de banden is niet verzekerd, net als schade aan de auto tijdens de overtocht per veerboot naar Gozo. Bij ongelukken moet u direct de verhuurder bellen en niet zelf een reparatie regelen!

Tweewielers: het huren van een motor of scooter is een stuk goedkoper . Bij de verzekering geldt altijd een eigen risico (€ 100-300). Het dragen van een helm is verplicht; deze wordt door de verhuurder beschikbaar gesteld.

Verkeersregels: op de voormalige Britse kolonie Malta rijdt men links. Op gelijkwaardige kruisingen heeft rechts voorrang. De maximumsnelheid is binnen de bebouwde kom 40 km/u (25 mph) en buiten de bebouwde kom 65 km/u (40 mph).

Verkeer op de rotonde heeft voorrang, tenzij anders aangegeven.

Overzicht van vakantiecentra

De twee bijna naadloos op elkaar aansluitende dorpjes Sliema en St. Julians zijn de bekendste toeristische centra op Malta. Door het actieve uitgaansleven is St. Julians geliefd bij jonge bezoekers. Wie ’s nachts toch rustig wil slapen, kan beter kiezen voor een van de luxehotels aan de St. George Bay, zoals het Hilton aan de Portomaso-jachthaven, of het Meridien aan de Balluta Bay. Het rustigere uitgaansleven van Sliema is vooral geconcentreerd langs de boulevard, die met name ’s avonds erg gezellig is. In Sliema zijn ook de kleine zijstraatjes aantrekkelijk; hier maakt u kennis met het dagelijks leven van de Maltezers. Stranden zijn er bij beide badplaatsen niet; het water bereikt u over rotsplateaus. Ook Valletta biedt inmiddels talrijke restaurants en uitgaansgelegenheden. Het centrale busstation bevindt zich direct voor de stad. De toeristische zwaargewichten in het noorden zijn Bugibba en Qawra, moderne conglomeraties van hotels met een zeer Britse vakantiesfeer. Het voordeel van deze plekken is de nabijheid van de mooiste stranden van Malta. Het buureiland Gozo is bijzonder geschikt voor liefhebbers van rust en natuur. Toeristisch is het hier voornamelijk in Marsalforn en Xlendi. Vanaf Gozo kunt u eenvoudig een dagtocht naar Malta maken.

Taxi

Een taxi nemen is op Malta niet goedkoop. De officiёle taxi’s zijn wit (let op: er rijden ook niet-officiёle taxi’s onder de naam ‘public transport’). De officiële chauffeurs zijn verplicht de meter te gebruiken, behalve bij ritten vanaf de luchthaven en in de haven van Valetta: hier gelden vaste tarieven. Wilt u een taxi bestellen, dan kunt u de hotelreceptie even voor u laten bellen.

Veerboot

Tussen Cirkewwa (Malta) en Mgarr (Gozo) pendelt een autoveerboot heen en weer (tussen 6 en 20 uur elke 45-60 min., ’s nachts elke 90-120 min.). De overtocht over de circa 6 km brede zeestraat duurt circa 25 min. Het kaartje betaalt u pas na aankomst in de veerterminal van Mgarr/Gozo (volwassenen € 4,65, kinderen € 1,15, voertuig inclusief chauffeur € 15,70, www.gozochannel.com).

Vanaf de luchthaven rijdt buslijn X1 naar Cirkewwa. Vanuit Cirkewwa (Malta) en Mgarr (Gozo) zijn er ook veerdiensten naar Comino (retourkaartje € 10, kinderen van 5-12 jaar € 5), info: www.unitedcominoferries.com, www.cominoferryservice.com).

Elektriciteit

Veel stopcontacten hebben de Britse standaard. Neem op uw reis een adapter mee. De benodigde driepolige verloopstekker is onder meer bij de ANWB-shop (of op luchthavens als Schiphol) te koop.

Feestdagen

1 januari: Nieuwjaar (New Year’s Day)

10 februari: Schipbreuk van de heilige Paulus (St. Paul’s Shipwreck)

19 maart: St. Joseph’s Day

31 maart: Dag van de Vrijheid (Freedom Day)

Goede Vrijdag (Good Friday)

Paaszondag (Easter Sunday)

1 mei: Dag van de arbeid (Workers Day)

7 juni: Dag van de opstand tegen de Britten in 1919 (Sette Giugno)

29 juni: Mnarja-festival, zie blz. 69

15 augustus: Maria Hemelvaart (Feast of the Assumption)

8 september: Gedenkdag van de overwinning van het beleg van 1565 (Our Lady of Victories/Great Siege Day)

21 september: Onafhankelijkheidsdag (Independence Day)

8 december: Onbevlekte Ontvangenis van Maria (Immaculate Conception)

13 december: Feestdag ter herinnering aan het instellen van de republiek in 1974 (Republic Day)

25 december: Eerste kerstdag

Feesten en festivals

Carnaval, febr.: vooral in Valletta, Victoria en Nadur

Malta Marathon, eind febr.

Grand Harbour Regatta, 31 mrt.: zie blz. 47

Pasen, mrt./apr.: zie blz. 12

Malta Fireworks Festival, vuurwerk op 30 april in de Grand Harbour

Mnarja-festival, 29 juni: zie blz. 69

Malta Jazz Festival, derde weekend van juli, internationaal gerenommeerde jazzmuzikanten spelen bij de kerk Ta’Liesse (www.maltajazzfestival.org).

Malta Arts Festival, midden juli tot midden aug.; theater, dans, muziek en tentoonstellingen in Valletta en Birgu (www.maltaartsfestival.org).

Farsons Great Beer Festival, eind juli, begin aug.: bierfestival in het Ta’ Qali National Park

Our Lady of Victories/Great Siege Day, 8 sept.: roeiregatta in de Grand Harbour, zie blz. 47

Independence Day, 21 sept.: zie blz. 43

Malta Military Tattoo, okt.: zie blz. 77

Paardenrennen, okt. tot midden juni elke zondag draverijen in het Marsa Hippodrome (Race Course Street, www.maltaracingclub.com.

Kerstmis, dec.: de dorpjes wedijveren om wie het mooiste is verlicht en versierd en wie de mooiste kerststal heeft (deze wint een prijs).

Fooien

Er is geen vaste regeling, een fooi is afhankelijk van de kwaliteit van de service. Zoals gebruikelijk verwachten 0ok reisleiders, portiers en taxichauffeurs een kleine beloning; kamermeisjes kunt u het beste de fooi vooruit geven (ongeveer € 5 per week).

Geld

Op Malta kunt u betalen met de euro. Bij geldautomaten (ATM) kunt u zowel met uw gewone pinpas (EC/Maestro) als met de creditcard geld opnemen (er geldt een toeslag per opname van ca. € 6). In veel hotels, restaurants en winkels kunt u met de creditcard betalen.

Malta is geen goedkoop vakantieland. In de toeristencentra ligt het prijsniveau ongeveer gelijk aan West-Europa. Afdingen is niet gebruikelijk.

Gezondheid

Vraag als u deze niet hebt ontvangen bij uw zorgverzekeraar of via www.ehic.nl de European Health Insurance Card (EHIC) aan. Met deze Europese Zorgpas hebt u recht op noodzakelijke medische zorg tijdens een tijdelijk verblijf in een andere EU-lidstaat. Bovendien kunt u ermee voorkomen dat u rekeningen moet voorschieten.

De buitenlandse zorgverlener declareert de kosten bij uw zorgverzekeraar. Uw zorgverzekeraar bepaalt vervolgens aan de hand van de door u afgesloten soort verzekering welke kosten worden vergoed en welke kosten voor uw eigen rekening zijn. Voor meer informatie hierover kunt u contact opnemen met uw zorgverzekeraar.

Omdat de werkelijke kosten vaak hoger uitvallen dan de maximale vergoedingen, is het altijd verstandig om een aanvullende reisverzekering af te sluiten.

Gezondheidszorg: de zorg op Malta is van Europees niveau. In noodgevallen kunt u het beste bij de hotelreceptie vragen waar u het dichtstbijzijnde Health Care Centre kunt vinden; daar wordt u bij een spoedgeval nagenoeg gratis behandeld.

De apotheken op Malta zijn goed uitgerust. Wie een specifiek medicijn moet nemen, doet er wel verstandig aan voldoende voorraad mee te nemen van huis.

Zonnebrandcrème is van maart tot december door de intensieve straling van de zon zeer zeker geen overbodige luxe.

Veiligheid en noodgevallen

Op Malta en Gozo hoeft u geen extra veiligheidsmaatregelen te nemen. Gezond verstand en goed opletten moeten voldoende zijn. Waardevolle zaken, creditcards en reisdocumenten bewaart u het best in een kluisje. Houd bij drukte uw portemonnee en camera goed in de gaten en laat niets van waarde in de auto liggen.

Belangrijke telefoonnummers

Alarmnummer: 112

Ambulance: op Malta 196, op Gozo 21 56 16 00

Brandweer: op Malta 199, op Gozo 21 56 20 40

Politie bij een ongeval: 191

Helikopterredding: 21 24 43 71

Autopech: bij pech met uw huurauto belt u met het autoverhuurbedrijf.

Diplomatieke vertegenwoordigingen

Nederlandse ambassade: Whitehall Mansions, 3e verdieping, Ta'Xbiex Sea-front, Ta'Xbiex XBX 1026, Valletta, Malta, tel. 21 31 39 80, http://malta.nlambassade.org, val@minbuza.nl, ma.-vr. 9-12 uur. Noodgevallen buiten kantooruren: tel. 99 99 33 00.

Belgisch consulaat: Gatt Shipping Services Ltd - 18A/3 M.A., Vassalli Street, VLT1311 Valletta, Malta, tel. +356 21 221 613, malcolm.gatt@gattshipping.com.

Informatie

In Nederland

Maltees verkeersbureau: www.visitmalta.com

Op Malta

Informatiebureaus van de Malta Tourism Authority vindt u op de luchthaven, in Valletta, Mdina, Mellieha, Birgu en Victoria.

Kinderen

Alles wat u voor uw baby of kind nodig hebt, is verkrijgbaar in de apotheek of supermarkt. Aan het begin van de zomer kan er, afhankelijk van waar u in een hotel zit, een probleem zijn met steekmuggen; voor kleine kinderen kunt u daarom het beste een klamboe meenemen. Waterschoentjes zijn verstandig omdat de kust rotsachtig is.

De Maltezers zijn een kindvriendelijk volk, maar daar is bij slechts enkele hotels iets van te merken – alleen grotere luxecomplexen hebben een speeltuin of ander vermaak voor kinderen. Door de drukte en het verkeer bij de Marsamxetthaven is het ook daar oppassen geblazen – voor zowel de kinderen als voor de ouders. Voor gezinnen met kinderen is het daarom verstandig om een badplaats als uitvalsbasis te kiezen, bijvoorbeeld in het noordwesten van Malta, waar de mooiste zandstranden van het eiland en de meest kindvriendelijke hotels te vinden zijn.

Veilig zwemmen kan in het ondiepe water van de Mellieha Bay (zie blz. 93), met een voor Maltese begrippen breed zandstrand. Aan een rustig en mooi zandstrand aan de Golden Bay ligt het SAS Radisson Golden Sands (zie blz. 94), dat beschikt over een animatieteam en kinderoppas. Op Gozo is Ramla Bay (zie blz. 105) aan de noordkust, net onder Xaghra, een goede bestemming. Laat kinderen hier echter niet alleen in het water spelen.

Multimediashows (zie blz. 69), waarbij episodes uit de geschiedenis van het eiland worden uitgebeeld met levensgrote poppen, spreken vooral de wat oudere kinderen aan. Alleen het bezoek aan de Mdina Dungeons, waar folteringen worden getoond, is niet echt geschikt voor kinderen. Interessanter zijn de zogenaamde re-enactments, waarbij op locaties acteurs in historiche kostuums het verleden tot leven brengen, bijvoorbeeld bij de In-Guardia in Birgu (zie blz. 60), de Saluting Battery (zie blz. 41) in Valletta of in Fort Rinella (zie blz. 47).

Geliefd bij kinderen is het Playmobil Funpark: Hal Far, dag. ma.-zo. 10-18 uur, kinderen € 2,40, volwassenen € 1,20; buslijn X4, www.playmobilmalta.com.

Klimaat en reisseizoen

Malta heeft een mediterraan klimaat, met milde winters en hete zomers. In de winter komt de temperatuur zelden onder de 10ºC, maar het kan wel hard regenen. Tussen juli en september klimt de thermometer regelmatig omhoog naar 40ºC of nog hoger.

De beste reistijden zijn het voorjaar en de herfst. Vanaf midden februari tot midden mei staan de eilanden in bloei, en vanaf april ligt de temperatuur tussen de 20 en 25ºC. Het kan in het vroege voorjaar wel hard waaien – maar desondanks is het weer prima om Malta te voet te verkennen en de culturele en historische bezienswaardigheden te bezoeken.

In de herfst is Malta kaal en door de zon verschroeid, maar tot ver in oktober is het zeewater warm genoeg om er heerlijk te kunnen zwemmen. Vanaf midden september zijn de eerste regenbuien te verwachten.

Mentaliteit

Met ongeduldigheid maakt u zich niet erg geliefd op Malta – zoals in zuidelijke landen gebruikelijk is, heeft men hier een heel ander besef van tijd. Eveneens ervaren Maltezers geluidsoverlast anders dan Nederlanders: luide muziek, laat op de avond hard praten en autolawaai storen de eilandbewoners nauwelijks. Als gast geniet u het meest als u tolerant en rustig blijft.

Omgangsvormen

Kleding: het dragen van bad- en danskleding wordt buiten de stranden, boulevards en nachtclubs als belediging van de nationale zeden gezien.

In kerken: draagt u een korte broek, minirok en hemdje of topje zonder mouwen, dan wordt u de toegang tot de kerk geweigerd; voorkom daarom problemen en neem een omslagdoek in uw handtas mee. Om de vloer en de waardevolle grafstenen te beschermen, wordt van u verwacht geen schoenen met hoge hakken te dragen. Tijdens de eredienst is de kerk niet toegankelijk voor bezichtiging.

In restaurants: u wordt door de ober naar uw tafel gebracht. In goede restaurants wordt van u verwacht dat u een volledige maaltijd met voor- en hoofdgerecht bestelt. Ook hier wordt het op prijs gesteld als u zich netjes kleedt. Hebt u maar weinig trek, dan kunt u beter naar een pizzeria of afhaalrestaurant (take away) gaan.

In het openbaar: net als de Britten zijn Maltezers hoffelijk ingesteld en wordt ook van bezoekers verwacht dat ze zich netjes gedragen, terughoudend zijn met kritiek en niet snel het geduld verliezen.

Ook wordt het gebruik van ‘thanks’, ‘please’ en ‘sorry’ natuurlijk zeer op prijs gesteld.

Openingstijden

Winkels: in de regel open ma.-za. 9.30-13, 16-19 uur, in toeristische gebieden veelal de gehele dag tot 22 uur. Veel souvenirwinkels en kiosken zijn ook op zo. geopend.

Postkantoren: het hoofdpostkantoor aan Castille Place in Valletta en de Triq ir-Repubblika in Victoria: ma.-vr. 8.15-15.30, za. tot 12 uur. Andere filialen ma.-za. 7.45-12.30 uur.

Restaurants: doorgaans 12-15 en 18-23 uur. Veel restaurants zijn op zo.-avond en ma. gesloten.

Banken: ma.-do. 8.30-14, vr. 8.30-15.30, za. 8.30-12.30 uur. Bank of Valletta, wisselkantoor op de luchthaven dag. 24 uur, Valletta Waterfront, dag. 8.30-22, Sliema, The Strand 9-14, 16-19 uur.

Musea: nationale musea meestal dag. 9-17 uur, toegang tot 16.30 uur, info: www.heritagemalta.org. Particuliere musea meestal 9.30-12.30 en 13.30-16 uur. Op feestdagen zijn alle musea en bezienswaardigheden gesloten.

Reizen met een handicap

Voor gehandicapten is Malta een lastige vakantiebestemming. Slechts weinig bezienswaardigheden (zoals de tempels van Hagar Qim, Tarxien en Ggantija, het archeologisch museum in Valletta, de Malta Experience Show en de St. John’s co-cathedral) zijn ook voor rolstoelen toegankelijk. Een aantal duurdere hotels beschikt over kamers met faciliteiten voor mindervalide gasten. Voor een complete lijst met adressen van rolstoelvriendelijke hotels kunt u terecht bij het Maltees verkeersbureau.

Roken

Op Malta is roken verboden in openbare ruimten (ook in restaurants, bars, clubs en het openbaar vervoer). Bij restaurants en cafés is voor de deur meestal een beschutte rookplek aanwezig, die in de winter kan worden verwarmd.

Souvenirs

Een typisch souvenir dat mensen vaak van Malta meenemen, is het bonte glaswerk dat op Malta en Gozo in glasblaasfabrieken te koop is. Handwerken is een belangrijke tijdbesteding van oudere Maltese vrouwen, die op deze manier een extraatje verdienen. Hun traditionele gekantkloste en gebreide waar is te koop in souvenirwinkels of gewoon aan huis (vooral op Gozo). Bij te goedkoop kantkloswerk moeten de alarmbellen gaan rinkelen: dan is de kans groot dat het gaat om machinaal vervaardigde importproducten.

De messing deurkloppers die op oude houten deuren te bewonderen zijn, zijn ook in de souvenirwinkels te koop. Erg geliefd is daarnaast zilverwerk, dat wordt verkocht bij talloze juweliers in St. Lucia Street in Valletta.

Echt Maltees is het filigraanwerk, bijvoorbeeld in de vorm van een Maltees kruis.

Steeds populairder worden culinaire souvenirs. Liefhebbers van honing moeten zeker een potje van de heerlijke tijmhoning meenemen. Maar ook vindt u hier veel kappertjes, ingemaakte geitenkaas en likeurs van amandelen, granaatappels, cactusvijgen, venkel of citrusvruchten.

Engels leren op Malta

Vakantie vieren in de zon en tegelijkertijd uw Engels bijspijkeren: op Malta kan het. Er zijn talloze taalscholen waar door gekwalificeerde leerkrachten lessen voor zowel beginners als gevorderden worden gegeven. Naast de taallessen bieden de scholen ook een uitgebreid cultureel en vrijetijdsprogramma aan. Ook voor accommodatie wordt gezorgd: u kunt kiezen uit een hotel, appartement of pension, en er is zelfs de mogelijkheid om een tijdje bij een Maltese familie te logeren. Vooral dit laatste is zeer de moeite waard, omdat u dan ook buiten de lessen om Engels moet blijven spreken. Taalvakanties kunnen als pakketreis worden geboekt of op Malta zelf – het Maltees verkeersbureau (zie blz. 24) kan u een lijst van taalscholen toesturen. Let op: de Maltezers buiten de taalschool spreken niet zo netjes Oxford English als de leraren!

Sport en activiteiten

Duiken en snorkelen

Een paradijs voor duikers: warm, glashelder water, een kleurrijke onderwaterwereld, steile klippen en vele interessante wrakken. Geen wonder dat de kustwateren tot de mooiste duikplekken van Europa worden gerekend. Ook de meer dan dertig duikscholen zijn hier het bewijs van. De meeste horen bij de Professional Diving Association in Msida, wat garant staat voor veiligheid en kwaliteit. Het programma biedt zowel duikmogelijkheden voor beginners als gevorderden. De meeste duikbases bieden ook snuffelcursussen aan. Daarna kunt u lessen volgen om een internationaal brevet van PADI, BSAC of CMAS te behalen. De adressen van duikscholen vindt u bij de diverse plaatsen; kijk ook eens op www.duikvakanties.net en www.duikforum.nl. Bij de watersportcentra bij hotels kunt u vaak een snorkeluitrusting huren. Ook de excursieboten die in de baaien van het eiland voor anker gaan, hebben vaak snorkels, duikbrillen en zwemvliezen aan boord. Een aanrader is de Golden Bay.

Fietsen

Er zijn gelukkig voldoende rustige landweggetjes om het eiland op de fiets te verkennen; in de stad en op de doorgaande wegen is fietsen daarentegen niet ongevaarlijk. Rijd niet op de snelweg! Houd er rekening mee dat het heuvelachtige landschap en de soms harde wind een behoorlijke conditie vereisen.

Fietsen zijn te huur in de toeristencentra, bij onder andere On 2 Wheels Hire, Triq ir-Rabat, Marsalforn, Gozo, tel. 21 56 15 03, www.on2wheelsgozo.com en bij Eco Bikes Malta, Triq L-Im- sel 8, Bugibba, tel. 27 50 00 22, www.bikerentalmalta.com.

Hardlopen en wandelen

Overdag is het meestal te heet, maar vroeg in de ochtend en kort voor zonsondergang is het een drukte van belang op bijvoorbeeld de boulevard van Sliema naar St. Julian.

Vooral in het voorjaar, wanneer het eiland één zee van bloemen is en het nog niet te warm is, is Malta een heerlijk eiland om te wandelen. Met een gemiddelde conditie komt u een heel eind, op sommige plekken wordt wat klimvaardigheid gevraagd. Stevige schoenen, voldoende drinkwater en een hoofddeksel zijn zeker nodig! In de boekhandels vindt u Engelstalige wandelbrochures van de Malta Tourist Association, die u ook kunt downloaden via www.visitmalta.com.

Een goed navigatievermogen en wat avontuurlijkheid komen zeker van pas. Op het dichtbevolkte Malta kunt u echter amper verdwalen. Toch is het veiliger, zeker op Gozo, om niet alleen op pad te gaan.

De vele stenen huisjes die her en der in het landschap verspreid staan, dienen als schuilplaats voor vogeljagers. U moet ze dus altijd met enige voorzichtigheid benaderen. Over het algemeen zijn jagers vrij aardig tegen wandelaars, zolang u maar geen kritiek uit op hun hobby. Ook bij boerderijen is het oppassen geblazen, omdat de meeste boeren een waakhond hebben. De drie letters R.T.O. (Reserved to Owner) betekenen dat een terrein niet toegankelijk is voor onbevoegden; dit geldt zowel voor particulier bezit als voor landerijen die staatsbezit zijn.

Duurzaam reizen

Milieubehoud, stimuleren van de lokale economie, gelijkgestemden ontmoeten en van elkaar leren – bij duurzaam toerisme gaat het om verantwoordelijkheid nemen voor het milieu en de maatschappij. Op de volgende websites vindt u meer informatie over en tips voor duurzaam reizen.

www.duurzaamreizen.org: adressen van reisorganisaties die reizen aanbieden waarbij respect voor de natuur en de lokale bevolking vooropstaat, plus informatie over duurzame projecten waar u aan mee kunt doen.

www.vakantievoetafdruk.nl: programma op internet waarmee u de voetafdruk van uw vakantie kunt meten.

www.greenseat.nl: website om de CO2-uitstoot van uw vlucht te berekenen en te compenseren. Het geld hiervan wordt geïnvesteerd in duurzame projecten.

Zuinig zijn met water is beter voor het milieu. In het hotel kunt u met een briefje of kaartje met daarop ‘Please do NOT change any of the towels’ vermijden dat u elke dag weer een stapel schone handdoeken krijgt. Wilt u meer te weten komen over natuurbehoud op Malta, dan moet u zeker een bezoek brengen aan de Gaia Foundation aan de Golden Bay. In de winkel daar wordt ook ecologisch geproduceerde honing verkocht (www.gaiafoundation.com).

Paardrijden

Eén en twee uur durende ritten voor beginners en gevorderden worden georganiseerd door onder andere Golden Bay Horse Riding (zie blz. 94). Rijlessen en vrij rijden kan ook bij Bidnija Horse Riding, John Mary House, Triq il-Bdiewa, Bidnija, Mosta, mob. 79 99 23 26, en Gozo Stables, Triq Wied is-Simar, Qala, Gozo, mob. 79 06 45 30.

Zwemmen en stranden

Helaas zijn er niet overal goede stranden. Er zijn meer rotsplateaus, waar u langs een trapje de zee bereikt. Mooier zijn de paar zandstranden van Malta – de baaien Golden Bay, Ghajn Tuffieha Bay, Gnejna Bay, Amier Bay, Paradise Bay en Mellieha Bay. Bij de eerste drie moet u op winderige dagen wel voorzichtig zijn, omdat er dan een sterke stroming kan staan. Het mooiste zandstrand op Gozo vindt u in de Ramla Bay. Houd er wel rekening mee dat het in de zomermaanden erg druk is op de stranden.

In de vakantiecentra en op diverse stranden (bijvoorbeeld Golden Bay en Mellieha Bay) kunt u parasailen (met een parachute over zee vliegen achter een motorboot), een ritje maken op een bananenboot en jetski’s en waterfietsen (pedalos) huren.

Telefoon en internet

De intussen echt zeldzaam geworden openbare telefooncellen werken meestal op een telefoonkaart, die u bij kiosken, in souvenirwinkels of bij het postkantoor kunt kopen. Munttelefoons zijn er niet meer. Vanaf 18 uur en op za. en zo. is bellen goedkoper. Meer informatie over telefoon en tarieven vindt u op www.go.com.mt. Naar huis bellen vanuit uw hotelkamer is erg duur.

Op Malta en Gozo gelden geen netnummers. Op een paar uitzonderingen na bestaan alle telefoonnummers op Malta uit acht cijfers en beginnen ze in de regel met 21, 22, 23 etc. Mobiele nummers beginnen met 79 of 99.

Wie met de eigen mobiel een ander mobiel nummer wil bellen, moet ook altijd het landnummer voor het telefoonnummer kiezen. Bent u van plan veel te bellen, dan is het handig om op Malta een simkaart te kopen en deze in uw mobiele telefoon te plaatsen (deze moet daarvoor wel simlockvrij zijn).

Landnummers: Nederland 00 31, Malta 00 356.

Internetcafés: hier kunt u het beste bij de receptie naar vragen. In alle hotels wordt Wifi-internet aangeboden – in luxehotels tegen pittige prijzen. In veel restaurants en cafés kunt u gratis terecht. Vraag naar het wachtwoord.

Tijdzone

Op Malta geldt, net als in Nederland, de Centraal Europese Tijd (CET). Ook de zomer- en wintertijd zijn hetzelfde. De weergave volgt het Britse systeem: men spreekt van ‘8 AM’ als men het heeft over 8 uur ’s ochtends, en van ‘8 PM’ als men het heeft over 8 uur ’s avonds.

Onderweg op Malta

Duizenden jaren lang lieten vreemde machthebbers een begerige blik vallen op het strategisch tussen Sicilië en Tunesië gelegen Malta: van de Foeniciërs, de Romeinen en de Arabieren tot de Spanjaarden en de Britten. Al deze volken hebben hun sporen op het eiland achtergelaten en hebben zo bijgedragen aan de magische mix van het Malta van vandaag.

Valletta en omgeving

Valletta M/N 8/9

Het centrum van Valletta telt zo'n 7000 inwoners; in het stedelijke gebied wonen ongeveer 300.000 inwoners. Dat de stad er zo gestructureerd uitziet, heeft een historische oorzaak. Kort na de grote belegering van 1565 werd Valletta op de tekentafel opnieuw ontworpen en binnen een paar jaar herbouwd. Tijdens de aanval van 1565 stonden de vijandelijke geschutsstellingen op de plek van het paleis van de grootmeester en nog een keer zo’n belegering wilde men koste wat kost voorkomen. Binnen zes jaar nadat de eerste steen door grootmeester Jean Parisot de la Vallette was gelegd, was de stad, die tot op heden zijn naam draagt, klaar. De nieuwe stad in renaissancestijl kreeg een stratenpatroon in de vorm van een schaakbord, ondanks het feit dat dit door het heuvelachtige landschap erg lastig te realiseren was. Een eeuw later werd de stad in barokke stijl gemoderniseerd: nu de bedreiging van de Turken tot het verleden behoorde, pasten de gebouwen in streng militaire stijl niet meer bij de tijd. De saaie voorgevels werden met barokke ornamenten versierd.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de stad zwaar gebombardeerd, maar weer opgebouwd volgens de oude tekeningen. Nu is Republic Street de belangrijkste verkeersader van de stad. Valletta is echter geen stoffige ‘museumstad’ – zoals de nieuw vormgegeven stadspoort en de moderne nieuwbouw van het parlement aantonen.

St. John’s co-cathedral 1

1 Blz. 36

Parlement en Teatru Rjal 2

De entree van Valletta is de afgelopen jaren volgens de plannen van de Italiaanse sterarchitect Renzo Piano radicaal veranderd. De oude City Gate werd door een open doorgang vervangen. Direct erachter ligt rechts het nieuwe parlement, dat op stelten staat. In de transparante kelder bevindt zich een interactief museum over de geschiedenis van Malta. En in de oude ruïne van het Royal Opera House uit 1877 gelijk ernaast, dat in de Tweede Weeldoorlog werd verwoest, kwam het Teatru Rjal, een openluchttheater met plaats voor duizend toeschouwers.

Paleis van de grootmeester 3

Republic Street, State Rooms en Armoury, ma.-vr. (behalve do.) 10-16 of 16.30 uur (toegang tot 30 min. voor sluiting), za./zo. vanaf 9 uur, Armoury dag. 9-16.30 uur (toegang tot 16 uur), Toegang tot State Rooms resp. Amoury € 10, met korting € 5-7, www.heritagemalta.org

In het paleis, waar Gerolamo Cassar in 1571 aan begon te bouwen, woonden de voor het leven gekozen grootmeesters van de johannieterorde. Nadat de orde aan het eind van 18e eeuw van Malta werd verdreven, woonde de Britse gouverneur in het paleis. Tegenwoordig heeft het Maltese parlement hier zitting en ontvangt de president in het paleis zijn gasten. Hij heeft als enige het recht om zonder aankondiging het paleis voor het publiek te sluiten.

Het paleis omvat twee binnenpleinen. Het Neptunusplein is genoemd naar de fontein, waar elk uur een ‘waterballet’ plaatsvindt. Het tweede plein dankt zijn naam aan de zoon van koningin Victoria, Alfred. Tijdens zijn staatsbezoek in 1858 liet de prins hier diverse bomen planten.

Portretten van grootmeesters en harnassen sieren de gang van het Piano Nobile, waaraan de State Rooms liggen, de pronkzalen die voor officiële gelegenheden worden gebruikt. De meest opmerkelijke zaal is echter de Tapestry Room, met aan de muur prachtige gobelins die exotische scènes uit de ‘Nieuwe wereld’ voorstellen. De wandkleden zijn door grootmeester Ramon Perellos y Roccaful geschonken ter ere van zijn aanstelling. De kleden, geborduurd door de huisproducent van Lodewijk XIV in Parijs, zijn per ezelskar en boot naar Malta gebracht. In de grote raadszaal, die ook voor concerten wordt gebruikt, zijn op een fries van Matteo Perez d’Aleccio scènes van de grote belegering te zien.

De armoury, de wapenkamer, is met 5700 objecten een van de grootste collecties uit de 16e en 17e eeuw.

Manoeltheater 4

115 Old Theatre Street, tel. 21 22 26 18, ma.-vr. 9.30-16.30 uur, toegang tot 16 uur, za. 9.30-12.30 uur, toegang tot 12 uur, € 5 incl. audioguide, theaterkaarten aan de kassa of online via www.teatrumanoel.com.mt, tel. 21 24 63 89

Het theater werd in 1731 door de Portugese grootmeester Manoel de Vilhena opgericht. Zijn idee was om het volk de mogelijkheid van ‘rechtschapen amusement’ te bieden. In het theater, een van de oudste van Europa, traden vaak jonge ridders op als acteurs. Het prachtige auditorium is ontworpen naar voorbeeld van het Scala in Milaan en stamt uit de 19e eeuw. Er zijn in totaal, verdeeld over vier rangen, 700 zitplaatsen. in het kleine museum zijn oude requisieten te bewonderen, waaronder een windmachine.

Op de overdekte binnenplaats is het aangenaam zitten.

1Prachtig vanbinnen – de St. John’s co-cathedral in Valletta

Kaart:
M/N 9, Stadsplattegrond: blz. 34/35

Ook op een eiland waar duidelijk geen gebrek aan kerken is, zal er altijd één zijn die alle andere in zijn schaduw stelt. Op Malta is dat de St. John’s co-cathedral, die zonder meer vergeleken mag worden met de barokke kerken in Rome. Zeker in het interieur laat de johannieterorde zien dat kosten noch moeite werden gespaard om de wereld te tonen hoe machtig en rijk ze waren.

Jean L’Eveque de la Cassiere: dat was de elegante naam van de Franse grootmeester van de johannieterorde (ook wel Orde van Malta genoemd), die in de tweede helft van de 16e eeuw opdracht gaf om de kerk te bouwen. Het godshuis moest groter en indrukwekkender worden dan de bijdrages die alle grootmeesters vóór hem bij hun aantreden aan de orde hadden geschonken. Als bouwmeester werd de Italiaan Gerolamo Cassar gekozen, die eerder al diverse andere prominente bouwwerken in Valletta had gebouwd. Als militair architect ontwierp hij een kerk van imposante proporties, die er vanbuiten echter nogal sober en kaal uitzag. Alleen de voorgevel aan de westzijde kreeg een balkon, waarop een grootmeester zich na zijn verkiezing aan het bijeengekomen volk kon voorstellen. Er was ook een koepel gepland, maar hiervan werd afgezien uit angst dat deze bij een vijandelijke aanval een dankbaar doelwit voor kanonskogels zou zijn.

De kathedraal 1 is gewijd aan Johannes de Doper, de beschermheilige van de johannieterorde, een orde die zich van oudsher bezighoudt met ziekenzorg en hulpverlening bij rampen en oorlogen. Toen de hospitaalridders van de orde aan het eind van de 18e eeuw onder druk van Napoleon Malta moesten verlaten, veranderde de kerk in een soort ingeslapen Doornroosjekasteel. Paus Pius VII kuste de kerk in 1816 weer wakker, toen hij de betekenis van het godshuis benadrukte en het gebouw promoveerde tot co-kathedraal ofwel tweede domkerk. Dat betekende dat de kerk samen met de kathedraal van Mdina als officiële zetel van het aartsbisdom Malta zou gaan fungeren.

Glans en glorie

Als uw ogen eenmaal aan de duisternis binnen zijn gewend, beneemt de pracht en praal u de adem – het contrast met de sobere buitenkant kan bijna niet groter. Het is nauwelijks te bevatten dat ook de binnenkant ooit zo streng en kaal is geweest. De reden hiervoor lag voor de hand: in de periode dat de kerk werd gebouwd, stond de orde nog altijd de oude idealen voor, die te openlijk pronken met weelde en rijkdom afkeurden. Maar een eeuw later was er veel veranderd: in plaats van armoede, kuisheid en deemoed wilde men ook naar buiten toe de eigen rijkdom en luxe tentoonspreiden.

Onder grootmeesters Nicolao en Raffale Cotoner werd de eerst zo sobere kerk vanbinnen in barokke stijl gerenoveerd. Hun initialen ‘NC’ en ‘RC’ komen steeds terug in de wandversieringen. Ooit was de kerk nog rijker versierd, maar bijna alles wat niet aan de kerk vastzat, werd in 1798 door Napoleon weggehaald en meegenomen.

Als eerste valt de plafondschildering op, die is aangebracht op het 20 m hoge gewelf. De Italiaanse schilder Mattia Preti, die verantwoordelijk is voor een groot deel van de schilderingen in de kerk, creëerde hier achttien scènes uit het leven van Johannes de Doper. Uw blik daalt dan af naar de vloer, waar meer dan 370 grafstenen met de duurste steenmozaïeken vertellen van de levens van de leden van de orde die onder deze vloer werden begraven. Wie goed kijkt, herkent naast de inscripties en wapens ook symbolen van vergankelijkheid – naast zandlopers zijn er bijvoorbeeld skeletten te zien met een zeis in de knokige handen.

Prachtige met goud versierde zuilen, voorzien van het johannieterkruis, scheiden de kapellen van de zijschepen, die elk waren toebedeeld aan een afdeling van de orde. De altaarbeelden in de kapellen zijn versierd met de beschermheilige van de betreffende afdeling. De gerestaureerde kapel van de Italiaanse afdeling straalt nu weer als vroeger: het altaarbeeld toont de bruiloft van de heilige Catharina met het kind Jezus, dat op de knieën van zijn moeder zit en de gelukkige heilige een ring om de vinger schuift. De apsis wordt gedomineerd door een groep figuren van wit marmer die laat zien hoe Johannes Jezus doopt.

Aan de noordzijde van het hoofdschip liggen nog meer kapellen, die vooral opvallen door de indrukwekkende praalgraven. Ze zeggen veel over de grootmeesters, die ook na hun dood als machtige heersers herinnerd wilden worden. Het toppunt van barok is het praalgraf van grootmeester Manoel de Vilhena, een meesterwerk uit de rococotijd. Op de sarcofaag is de grootmeester te zien terwijl hij goedkeurend het bouwplan van het vijfhoekige fort bekijkt, waar hij de stichter van was. Klassiek sober daarentegen is het praalgraf van Manoel Pinto, die de bezoekers aankijkt vanaf een portretmedaillon.

Vroegbarokke meesterwerken

Door een grote deur treedt u het oratorium van de kerk binnen, waar nu het Caravaggiomuseum is gehuisvest en waar u een bijzonder kleinood kunt vinden. In de kleine zaal, waar ooit de jonge ridders werden ingewijd in de religieuze verplichtingen van de johannieterorde, hangt het waardevolste schilderij van heel Malta: het meesterwerk van Caravaggio, De onthoofding van Johannes de Doper.

Caravaggio werd als Michelangelo Merisi in 1571 geboren in het Noord-Italiaanse plaatsje Caravaggio. Na een verblijf in Rome en Napels, waar hij werd gesponsord door de clerus en de adel, vertrok hij naar Malta. Omdat hij niet van adel was, werd hij als ‘dienende broeder’ in de johannieterorde opgenomen. In opdracht van grootmeester De Wignacourt schilderde hij in 1608 zijn monumentale werk van de onthoofding van Johannes: we zien hoe de heilige op de grond ligt op het binnenplein van de gevangenis, terwijl de beul zich over hem heen buigt om zijn werk met een mes af te maken. Rechts op de achtergrond staan twee medegevangenen van achter de tralies toe te kijken. Links van Johannes wonen een bewaker, een oude vrouw en Salomé het gebeuren bij. Deze laatste houdt met haar sterke armen een bord voor het afgehakte hoofd vast.

Niet alleen in dat opzicht choqueerde het werk veel tijdgenoten van Caravaggio: het was te brutaal-realistisch, de personages waren te werelds geschilderd, de compositie was niet goed in balans, de belichting klopte niet, et cetera. Maar voor Caravaggio zelf was dit een enorm belangrijk werk, zoals ook blijkt uit het feit dat dit het enige schilderij is dat hij ooit signeerde. De plas bloed onder de hals van Johannes loopt over in de inscriptie ‘Fr. michelang’.

Caravaggio was een opstandig heethoofd en ook op Malta raakte hij in de problemen. Na een bloedige aanvaring met ridders van de orde ontvluchtte hij het eiland en kwam hij via Sicilië en Napels in Porto Ercole in Toscane terecht, waar hij in juli 1618 overleed, waarschijnlijk aan malaria.

Duidelijk kleiner, maar niet minder indrukwekkend, is een tweede schilderij van Caravaggio, in het oratorium: het toont de heilige Hiëronymus, die, gekleed in een rood gewaad, de Bijbel vertaalt van het Hebreeuws naar het Latijn. Het gezicht zou van de toenmalige grootmeester Wignacourt zijn. Ook dit schilderij toont de voor Caravaggio kenmerkende licht-donkercontrasten.

Waardevolle wandkleden

U verlaat het oratorium via een zijdeur, vanwaar trappen naar de bovenverdieping voeren. Hier hangen 28 gobelins, die aan het einde van de 18e eeuw werden gemaakt in de ateliers van koning Lodewijk XIV in Parijs. Ze tonen religieuze scènes, naar voorbeeld van schilderijen van de Vlaamse barokschilder Peter Paul Rubens en de Franse classicist Nicolas Poussin. In juni worden de gobelins in de kathedraal tentoongesteld.

Informatie

St. John’s co-cathedral 1: St. John’s Square, ingang aan Republic Street, uitgang in St. Merchant Street, www.st.johnscocathedral.com, ma.-vr. 9.30-16.30, za. 9.30-12.30 uur (entree open tot een halfuur voor sluitingstijd). Toegang € 6. Er zijn audiotours in diverse talen beschikbaar. Kledingvoorschriften: geen hoge hakken, geen korte broeken of korte rokken en geen blote schouders. Omslagdoeken te leen.

Boekhandel

Voor u de kathedraal weer verlaat, komt u langs de souvenir- annex boekwinkel, waar u boeken vindt over de kathedraal, Caravaggio en de Maltese archipel.

Eten en drinken

Rondom de kathedraal zijn veel cafés en restaurants te vinden, waarvan Cordina 3 en Rubino 4 aanraders zijn (zie blz. 42).

Casa Rocca Piccola 5

74 Republic Street, tel. 21 22 14 99, dag. behalve zon- en feestdagen 10-16 uur, € 9, met korting € 5, rondleiding elk heel uur 10-16 uur, www.casaroccapiccola.com

Achter de vrij eenvoudige voorgevel van het stadhuis gaat een ware schatkamer verborgen: het Casa Rocca Piccola geeft u een goed beeld van hoe de Maltese adel gedurende een periode van 400 jaar leefde. Het gebouw uit de 16e eeuw is privébezit en wordt nog steeds door de familie Des Marquis de Piro bewoond. In schril contrast met de elegantie en finesse van het woongedeelte, staan de bunkers in de kelder, waar de burgers van Valletta tijdens de Tweede Wereldoorlog hun toevlucht zochten.

Fort St. Elmo 6

Het machtige fort ligt op het puntje van het schiereiland Sciberras, waar de vesting de ingang van de Marsamxetthaven en de Grand Harbour bewaakt. Op deze strategisch belangrijke plek, waar de Foeniciërs en later de Romeinen al een versterking bouwden, stond een kapel gewijd aan St. Elmo, de beschermheilige van de zeevaarders. Tijdens de overheersing door de johannieterorde werd de vesting in de vorm van een vijfpuntige ster gebouwd. Tijdens de grote belegering van 1565 hield het fort meer dan een maand stand tegen de Osmanen, en hoewel alle ridders stierven droeg het daarmee wezenlijk bij tot het zegenrijke einde van de oorlog. Sinds de verplaatsing van de In-Guardia-show naar Birgu (zie blz. 60) is het fort niet meer toegankelijk.

National War Museum 7

Spur Street, ma.-zo. 9-17 uur (laatste toegang 16.30 uur), € 6, met korting € 4,50, www.heritagemalta.org

Het museum is gewijd aan een van de zwartste hoofdstukken in de geschiedenis van Malta. Door de ligging van Malta in het hart van de Middellandse Zee, was het eiland in de Tweede Wereldoorlog van grote strategische betekenis voor zowel de Duitse legers als de geallieerden.

Het eiland werd niet alleen zwaar gebombardeerd, maar ook werden alle toevoerlijnen afgesneden. Dit laatste resulteerde in 1942 in een grote hongersnood, die Malta bijna tot capitulatie dwong. Pas met de overwinning van de Britten in El Alamein in Egypte kwam de blokkade tot een einde. Na de oorlog werden de Malteses door de Engelse koning George VI voor hun dapperheid en vasthoudendheid beloond met het George Cross.

Sacra Infermeria (Mediterraenean Conference Center) 8

Mediterranean/North Street, ma.-vr. 9.30-16.30, za., zo., feestdag tot 16 uur, juli-okt. een uur later, toegang tot 30 min. voor sluiting, € 5, www.knightshospitaller.com.mt

Ook op Malta besteedden de leden van de johannieterorde veel tijd en energie aan de oorspronkelijke opdracht: het verplegen van zieken en gewonden. Ongeveer tien jaar na de stichting van Valletta, in 1566, liet de orde de Sacra Infermeria oprichten, een voor die tijd zeer vooruitstrevend ziekenhuis. Elk van de meer dan zevenhonderd patiënten lag in een eigen bed, de lakens werden elke dag verschoond en het eten werd geserveerd op schone borden van zilver. Daarnaast kwamen de zieken ook elke dag buiten, iets wat in de 16e eeuw niet vanzelfsprekend was. Een team van goed opgeleide artsen en verpleegsters werd ondersteund door de ridders van de orde, en zelfs de grootmeester hielp een keer in de week mee. Hoe belangrijk het christelijke ideaal van naastenliefde voor de orde was, is te zien in het feit dat ook de vijand in het ziekenhuis gewoon kon worden behandeld.