Welkom

Benvenuto
Ter oriëntatie
Kennismaking, Milaan in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Praktische informatie

De 15 hoogtepunten

 1 Het hart van de stad – de Dom
Bijna iedere rondleiding begint hier, omdat in de buurt ook de andere belangrijkste bezienswaardigheden van Milaan te vinden zijn.

 2 De tempel van de muziek – een bezoek aan het Scala
Zelfs in moeilijke economische tijden is de opening van het Scala op 7 december een internationale gebeurtenis.

 3 Elegantie triomfeert – etalages kijken in het Gouden Vierkant
Hier zijn de beste Italiaanse modeontwerpers te vinden.

 4 Kunst in het paleis – de musea Poldi Pezzoli en Bagatti Valsecchi
Deze paleizen zijn in de 19e eeuw gevuld met bijzondere kunstwerken.

 5 Cultuur en amusement – de wijk Brera
Dit voormalige artistieke quartier is nu een wijk waar het vooral 's avonds erg gezellig wordt.

 6 Kunst binnen oude muren – het Castello Sforzesco
Naast diverse collecties is in het Castello Michelangelo's laatste werk te zien: de Pietà Rondanini.

 7 De groene long van Milaan – het Parco Sempione
Dit 40 ha grote stadspark omvat een arena, aquarium, het Triennale-museum en veel meer…

 8 De erfenis van Leonardo – 'Het laatste Avondmaal' en het Museo della Scienza
Het is een wonder dat Leonardo's schildering in de gebombardeerde refter van het klooster van Santa Maria delle Grazie behouden is gebleven.

 9 Gewijd aan de beschermheilige van de stad – de Sant'Ambrogio
In de mooiste romaanse kerk van Lombardije rust de heilige Ambrosius.

10Alleen nog in het museum te zien? – het Romeinse Milaan
De resten van het Milaan dat ooit de hoofdstad van het Romeinse keizerrijk was, zijn bijna alleen nog in de musea te bekijken.

11Waar jongeren elkaar treffen – de Corso di Porta Ticinese
In deze gezellige straat is altijd iets te beleven: van gezellige winkels tot culinaire verlokkingen en interessante kerken.

12Onderweg in het 'Quartier Latin' van Milaan – de wijk Navigli
Er hangt hier een romantische sfeer. In plaats van met marmer beladen schepen zijn hier tegenwoordig vooral nachtvlinders te vinden.

13Amusement en cultuur – de Giardini Pubblici en omgeving
In de musea in en rond dit park staat de bezoeker veel prachtige kunst te wachten.

14De poort naar een kleurrijke wereld – de Porta Venezia
Waar ooit de oostelijke stadspoort stond, begint tegenwoordig de winkelstraat van Milaan, met ook Indische en Afrikaanse restaurants.

15Van graf naar graf – kunst op het Cimitero Monumentale
Op deze begraafplaats zijn vele grafsculpturen van grote Italiaanse beeldhouwers te bewonderen.

Nog meer Milaan
Gebouwen
Kerken
Musea
Parken en tuinen
Stadsdelen

Excursies
Bergamo
Monza Pavia

Te gast in Milaan

Overnachten
Eten en drinken
Winkelen
Uitgaan

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Paklijst
ANWB Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Benvenuto – Welkom

'Adieu, oude, lieve tram' kopte een krant toen in 2010 bekend werd dat de tram werd vervangen door wendbaardere elektrische bussen. Al meer dan 100 jaar hoort de tram bij het stadsbeeld van Milaan. Hij vormt een levend verkeers- en historisch museum: van de lieflijke, oude Peter Witt-trams uit 1928 tot de moderne, lange, groene slangen van glas die meer dan 250 passagiers kunnen herbergen en over 160 kilometer aan rails de stad doorkruisen. Hele generaties Milanezen hebben in deze oude vertrouwde, ratelende trams staand, zittend of hangend aan de leren handgrepen huiswerk gemaakt, dossiers doorgelezen of een babbeltje gemaakt. Maar helemaal verdwijnt de tram niet: in het centrum en langs de Bastioni blijft hij gewoon rijden.

Ter oriëntatie

Aankomst

Wie landt op Malpensa en met de Malpensa Express naar Milaan reist, stapt 3 haltes vóór de Dom uit in Cadorna. Vanaf het vliegveld bij Bergamo rijden er shuttlebussen naar het Centraal Station, vanaf Linate neemt u stadsbus 73. In Milaan kunt u prima uit de voeten met het openbaar vervoer. Er zijn 4 metrolijnen en er rijden talloze bussen en trams. Op de stations en bij bushaltes hangen duidelijke plattegronden. Autorijden in de stad is door de vele files, het gebrek aan parkeerruimte en het lastige eenrichtingsverkeer absoluut geen pretje.

Herkenningspunten

Het is tamelijk lastig om je in Milaan te oriënteren, omdat er geen natuurlijke herkenningspunten zijn, zoals een berg of rivier. Het helpt zeker als u de stad een keer van boven bekijkt, bijvoorbeeld vanaf de Dom of de Torre Branca. Bestudeer in elk geval de stadsplattegrond zorgvuldig. Daarop ziet u de cirkels die rond de kathedralen lopen en de verbindingswegen, die als een spinnenweb door de stad lopen. Binnen de tweede stadsring vallen het Castello Sforzesco, de Torre Velasca, de Grattacielo Pirelli, de navigli (kanalen) en de grote stadspoorten uit de 19e eeuw op. Verder bieden de moderne wijken bij de Porta Nuova en de jaarsbeurs een volkomen nieuwe skyline.

De meesteres van de ringen

Er is geen stad die zo'n duidelijk centrum heeft als Milaan. Het hart van de stad wordt gevormd door de Dom ( F 5). Bijna alle bezienswaardigheden zijn op loopafstand van de Dom, dus is dit een perfect uitgangspunt voor een wandeling door de stad.

Milaan heeft zijn concentrische aanleg door de eeuwen heen behouden. De stadsmuren werden steeds zo uitgebreid dat elke nieuwe ring een nieuwe historische fase vertegenwoordigt. De laatste ringen, met de autowegen, behoren tot de industriële fase. De huidige binnenste ring, die de Milanezen de Cerchia dei Navigli noemen, heeft zijn naam te danken aan het kanaal dat tot in de jaren 30 precies op de plek stroomde waar in de middeleeuwen de stadsmuren stonden. Een aantal oude stadspoorten staat er nog. Deze ring scheidt het oude centrum van de vroegere buitenwijken.

De tweede stadsring wordt gevormd door de Bastioni, ook wel de Cerchia delle Mura Spagnole genoemd. U zult deze namen nergens tegenkomen, maar de Milanezen noemen deze ring naar de stadsmuur die in de 16e eeuw door de Spaanse overheersers werd gebouwd. Een deel van deze muur staat er nog steeds. Met tramlijn 9 rijdt u voor een groot deel rond deze ring. De meeste bezienswaardigheden bevinden zich vooral binnen de eerste, maar deels ook in de tweede ring.

De derde ring wordt gevormd door de Viali, brede lanen die aan het einde van de 19e eeuw werden aangelegd en grotendeels werden vernoemd naar regio's in Italië.

De wijken in Milaan

Milaan is onderverdeeld in 9 districten. Het hart wordt gevormd door het Centro, de historische centrale ring rond de Dom. Ernaast ligt het Scala. In een stervorm rond de Dom liggen de kunstenaarswijk Brera ( F 3/4) met de pinacotheek en vele cafés, het Gouden Vierkant ( G 4) waar u in een klein gebied alle modelabels vindt en de Università Statale met zijn mooie binnenplaatsen. Het Centro degli affari (handelswijk) bevindt zich tussen het Scala en de Piazza Cordusio met zijn protserige bankgebouwen en de Beurs, de San Lorenzobasiliek in de gezellige wijk Ticinese en Sant'Ambrogio in de voorname stadswijk met dezelfde naam. Hier wonen de oude Milanese families in huizen met prachtige binnenplaatsen en parken, die verborgen gaan achter hoge muren. Dan is er nog het Castello Sforzesco ( E 4), het machtige Sforzakasteel, waar zich een aantal musea bevindt.

Vanuit het Centro zijn de wijken steeds verder naar buiten gegroeid. De stad is goed te vergelijken met een taart: een cirkel in het midden en daaromheen taartstukken die steeds breder worden tot in de buitenwijken, die helemaal tot in het platteland buiten de stad lopen.

's Avonds en 's nachts is iedereen in de buitenste ringen te vinden

Het nachtleven van Milaan speelt zich voornamelijk af buiten de binnenste ring. De enige uitzondering hierop is de wijk Brera. Er zijn wel hotels, restaurants, theaters en bioscopen in het centrum, maar zodra de winkels en kantoren sluiten, voelt het hier erg leeg en verlaten aan. De populairste cafés, restaurants en disco's liggen langs de buitenrand van de tweede ring. Met de wijzers van de klok mee als eerste de wijk Navigli ( C-E 7/8) met diverse kroegen, dan de cafés en restaurants bij de Arco della Pace en de Corso Sempione, de discotheken in de buurt van de Corso Como, en voor kroegen en muziek moet u in het Quartiere Isola zijn.

Kennismaking, Milaan in cijfers

Leven in heden en toekomst

Milaan is niet een stad om direct verliefd op te worden. Ook mensen die er regelmatig komen, omdat ze hier iets vinden wat ergens anders niet te vinden is, geven aan dat ze bij hun eerste bezoek de stad afstandelijk, koud en lawaaierig vonden. De natuur helpt ook niet mee om de stad direct al iets speciaals te geven, zoals wel het geval is bij Rome, Turijn of Florence – er zijn geen rivieren, bergen of heuvels. Er is ook geen meer, zoals bij Napels of Venetië. Milaan ligt op een vlakte, heeft een gematigd klimaat en is dan ook vooral op eigen middelen aangewezen om van de stad iets speciaals te maken.

Sinds de eenwording van Italië in 1861 maakt de grote en machtige stad steeds opnieuw drastische veranderingen door. Het stadsbeeld werd al bepaald door bouwwerken van beroemde architecten uit de eerste helft van de 20e eeuw, maar in de 21e eeuw zijn er nieuwe wolkenkrabbers bijgekomen die Milaan een geheel nieuwe skyline geven.

Voor de nietsvermoedende toerist is het nauwelijks merkbaar dat Milaan een eeuwenoude stad is, omdat men hier vooral naar de toekomst kijkt; de stad lijkt altijd haast te hebben. Van de 2000-jarige geschiedenis zijn slechts nog wat brokstukken over.

Symbool van de stad

Het symbool van Milaan is de Dom met zijn gouden Madonnina, die er als een beschermengel boven prijkt. Maar ook het Scala en het voormalige Pirelligebouw zijn grootse bouwwerken. Nu komen daar nog enkele nieuwe wolkenkrabbers bij. Samen vormen ze de Milanese drie-eenheid van geloof, economie en cultuur. Milaan is een moderne metropool en een belangrijk zakelijk centrum, waar u kunt genieten van comfort, maar waar alles ook behoorlijk duur is. Daarnaast is het een stad vol interessante musea en kerken, prachtige architectuur en een groot aanbod aan amusement, waardoor het een zeer divers publiek trekt.

De twee bekendste hoogtepunten moet u echter al vóór uw bezoek boeken: een bezoek aan het Scala en een bezichtiging van Het laatste avondmaal van Leonardo da Vinci.

Congres- en zakenstad

Het is zeker geen toeval dat de belangrijkste evenementen in Milaan, naast de jaarlijkse opening van het Scala, voornamelijk congressen en beurzen zijn. Milaan is namelijk een echte zakenstad. De meeste bezoekers komen hier voor de mode- en meubelbeurzen. De Salone del Mobile is wereldwijd het belangrijkste evenement op designgebied. De hele stad staat een week lang op z'n kop en er worden allerlei evenementen georganiseerd. Dit alles begon ongeveer 15 jaar geleden, toen tegelijkertijd de Fuori Salone werd georganiseerd in de regio Tortona. Intussen heeft het evenement een ware cultstatus gekregen. Voormalige fabriekshallen en pakhuizen, binnenplaatsen en alles wat maar als locatie kan worden gebruikt, wordt in deze dagen omgetoverd tot showroom, designerwinkel en galerie. Beginnende ontwerpers krijgen op deze manier de kans om hun werk aan de hele wereld te laten zien en er worden talloze feestjes en modeshows georganiseerd. De stad is bijna onherkenbaar. De mode, waarvan het grote evenement tot nu toe alleen toegankelijk was voor een exclusief publiek, wordt nu steeds meer geïntegreerd in de wereld van kunst en design, en is overal in de stad vertegenwoordigd.

Universiteitsstad

Met zijn 8 hogescholen geldt Milaan als een belangrijk ign natuurlijk, maar ook aan centrum. De designacademies maken Milaan tot de creatieve hoofdstad van Italië, waar gevestigde couturiers en jonge ontwerpers elk jaar weer de nieuwste trends bedenken.

Dresscode

Het is door dit alles niet verwonderlijk dat de Milanezen veel aandacht besteden aan hun uiterlijk. Overdag kleden ze zich netjes en elegant, en voor gelegenheden wordt er altijd iets speciaals uit de kast getrokken. Er goed uitzien is bijna een verplichting in dit Italiaanse centrum van de alta moda. Zelfs wie even snel boodschappen gaat doen, hoort er netjes uit te zien, en ook de kinderen zijn altijd goed gekleed. Het aanbod aan kledingwinkels voor kinderen is enorm groot, waarbij de prijzen net als bij volwassenen uiteenlopen van betaalbaar tot enorm duur.

Wereldstad van de mode…

Voor modefans is Milaan een absolute must! Bijna nergens in Europa zijn zo veel couturiers te vinden als hier. In het luxe Gouden Vierkant is bijna elk zichzelf respecterend modelabel te vinden. En in geen andere stad speelt mode zo'n grote rol als hier.

Mode en gastronomie: Armani zette in 2000 een trend door zijn eigen Japans restaurant Nobu te openen, en zo de link te leggen tussen couture en cuisine. Intussen kunt u ook bij andere modeontwerpers een hapje eten, logeren of u laten verwennen. Showrooms en boetieks zijn niet meer genoeg voor de couturiers; ze openen hotels – zoals het Hotel Bulgari, het Maison Moschino en het hotel van Armani – restaurants, bars en cafés: Armani, Cavalli, Dolce e Gabbana en Gucci zijn slechts een paar voorbeelden. Bijzonder populair is inmiddels Cafè Marc Jacobs aan de Piazza del Carmine.

Mode en kunst: ze zijn onder meer nauw met elkaar verweven in de Fondazione Prada, met tentoonstellingen van hedendaagse kunst (Via Spartaco 8, www.fondazioneprada.org). De bekende Fondazione Trussardi (www.fondazionenicolatrussardi.com) gebruikt vaak bijzondere locaties in de stad voor tentoonstellingen en installaties, bijvoorbeeld het Aquarium of de Sala Reale op het treinstation. Mariuccia Mandelli, modestyliste en eigenaresse van het Krizia-concern opent haar Spazio Krizia (www.krizia.it) voor culturele evenementen en tentoonstellingen.

Mode en architectuur: ze hebben veel gemeen. Zo heeft modekoning Armani zijn hoofdkantoor in een voormalige fabriek van Tadao Ando verrijkt met een eigen theater; een voorbeeld dat nu door velen wordt nagevolgd.

En dan nog mode en design: steeds meer couturiers ontwerpen voor woninginrichters en creëren hun eigen home collection.

… en van design

Al in de jaren 20 was Milaan een belangrijk centrum van design in Italië. In Monza werd voor de eerste keer een biënnale voor decoratieve kunsten georganiseerd, om daarna als triënnale plaats te vinden in het in 1933 door Giovanni Muzio gebouwde Palazzo dell'Arte (nu het Triennale). In de vakbladen 'Domus' en 'Casabella', die in 1928 voor het eerst verschenen, stellen jonge, net aan de Politecnico afgestudeerde architecten, zoals Le Corbusier en Mies van der Rohe, hun werk voor.

De echte 'designboom' kwam pas na de Tweede Wereldoorlog, toen door de hernieuwde industriële productie een nieuwe welvaart ontstond en meubelfabrikanten zich ontwikkelden tot designproducenten. Belangrijke namen uit deze tijd waren onder andere Achille Castglioni, Vico Magistretti, Enzo Mari, Bruno Munari, Gio Ponti, Ettore Sottsass en Marco Zanuso. tegenwoordig heeft Milaan enige bekende designacademies die door studenten uit de hele wereld worden bezocht, zoals de Domus Academy, het Istituto Europeo del Design, Naba en de nieuwe Scuola Politecnica del Design. Studio's zijn constant op zoek naar talent en zijn voor jonge ontwerpers een perfecte plek om hun ideeën te realiseren.

Het belangrijkste designevenement van het jaar is de Salone del Mobile in april. Dan stromen creatieve geesten uit de hele wereld naar Milaan.

Politiek, geld en macht

Milaan is de belangrijkste zakelijke en financiële stad van Italië. De regio Lombardije, waar het de hoofdstad van is, is een van de rijkste gebieden in Europa. In de stad zijn de Beurs en de grootste banken van het land te vinden.

Het wemelt hier ook van verzekeringsmaatschappijen, reclamebureaus en marktonderzoeks- en adviesbureaus. De basis voor deze bedrijvigheid werd gelegd door de gegoede industriële families die aan het begin van de 20e eeuw Milaan als zetel kozen en het veranderden in de industriële hoofdstad. Grote ondernemingen als Pirelli en Falck hebben duizenden mensen in dienst, wat in de omgeving resulteerde in het ontstaan van steden als Sesto San Giovanni. Na de neergang van de grote industrie bleven in het achterland tal van lelijke fabrieks- en opslaggebouwen over. Daar proberen nu ontelbare kleinere bedrijven een bestaan te verdienen.

De nieuwe skyline van Milaan

Al van ver is de top van de elegante Unicredit-wolkenkrabber te zien. Aan de voet ervan ligt de nieuw aangelegde Piazza Gae Aulenti. Dit plein is het hart van de nieuw hoogbouwwijk Porta Nuova/Garibaldi, met trendy winkels en restaurants. Niet ver hiervandaan staat het 161 m hoge Palazzo Lombardia, het nieuwe bestuurscentrum van de regio. Daarnaast 'groeien' twee van veel groen voorziene flats, waar op de balkons bomen en struiken te zien zijn. Deze moeten de luchtkwaliteit verbetern. Het geheel wordt ook nog omringd door een groenstrook met fietspaden. Vlakbij staan inmiddels ook nog andere torenflats. Milaan heeft een spiksplinternieuwe skyline gekregen!

Aan de westkant van de binnenstad realiseert men nu op het voormalige beursterrein het project City Life. Met de oude jaarbeurshallen is een stukje industriegeschiedenis verdwenen. Drie woontorens naar het ontwerp van de beroemde architecten Zaha Hadid, Daniel Libeskind en Arata Isozaki, die de Milanezen al de bijnamen 'de rechte''de kromme' en 'de gebochelde' hebben gegeven, vormen de kern van een nieuw, zij het nog omstreden gebied.

Hoewel beroemde architecten in de rij staan om in hartje stad de indrukwekkendste gebouwen neer te zetten, doet Milaan erg zijn best om polycentrischer te worden. Het enorme bouwproject bij Bicocca, het voormalige terrein van autobandenfabrikant Pirelli, is hiervan een goed voorbeeld. Hier bevinden zich nu de universiteit, het in 2002 geopende operagebouw, het Teatro Arcimboldi en de Hangar Bicocca, met de 7 hemelse torens van Anselm Kiefer. Ook zijn hier de hoofdkantoren van grote bedrijven te vinden, zoals van Pirelli, evenals kantoren en woningen, die al snel na de bouw waren verkocht. 's Avonds is het echter stil op straat en wordt duidelijk dat er iets mist. Het uitgaansleven speelt zich namelijk (nog steeds) af in het oude Milaan. Iets gezelliger is het in Bovisa. In deze wijk werd op de plek van een braakliggend industrieterrein het Politecnico gebouwd. Er verschijnen in deze omgeving steeds meer cafés en restaurants.

Feiten en cijfers

Stichting: in de 4e eeuw v.Chr. stichtten de Keltische Insubriërs een nederzetting in het gebied.
Ligging: 122 m boven de zeespiegel, in het noorden van Italië, op de Povlakte.
Bestuur: Milaan is de hoofdstad van de provincie Lombardije. De stad wordt sinds juni 2011 bestuurd door een linkse coalitie. Burgemeester is Giuliano Pisapia.
Bevolking: het inwonertal van de stad zelf daalt gestaag en ligt inmiddels op krap 1,3 miljoen; dat van de omliggende regio stijgt daarentegen. 25% van de inwoners is ouder dan 65 jaar.
Superlatief: het Scala van Milaan behoort tot de beroemdste operahuizen ter wereld. Daarnaast is Milaan de Italiaanse hoofdstad voor mode en design, de belangrijkste stad voor beurzen en bevinden zich hier de meeste uitgeverijen van Italië. Het is de zetel van de grootste banken en van de Italiaanse Beurs.

De Milanesi

Wie de sociale en economische metropool Milaan begrijpt, met alle problemen en tegenstrijdigheden die een te snel uit zijn jasje gegroeide stad met zich meebrengt, begrijpt Italië. Milaan is namelijk een afspiegeling van het land.

'De' Milanees heeft altijd haast. Zelfs koffie wordt staand gedronken; de tafeltjes en stoelen zijn voor de toeristen. Maar Milaan is veel meer dan de stad waar iedereen haast heeft. Ook cultuur, muziek, kunst, mode, gastronomie en amusement zijn erg belangrijk.

Het inwonertal van de stad is de afgelopen jaren gedaald naar om en nabij 1,3 miljoen, omdat de hoge huren en de slechte lucht veel mensen naar het achterland hebben verdreven. Ook heeft Milaan t emaken met vergrijzing: een kwart van de bevolking is ouder dan 65 jaar, en al ongeveer 500 Milanezen zijn zelfs de 100 gepasseerd. Ondanks de efficiëntie en zekere koelte is Milaan de stad van vrijwilligers. Men zegt wel: 'Milano ha il cuore in mano''Milaan draagt het hart in zijn handen'. Men is er gul en altijd hulpvaardig.

Milaan zonder Milanezen

Door de gunstige geografische ligging van de stad – de meren in het noorden van Italië en Zwitserland liggen op slechts een uur rijden, de zee op anderhalf uur en de bergen op ongeveer twee uur – verlaten alle Milanezen die het zich kunnen veroorloven in het weekend de stad. Grote groepen jeugd komen juist vanuit het achterland naar de stad toe om er te winkelen en uit te gaan. Op het plein voor de Dom zijn dan amper Milanezen te bekennen.

Typisch Milaan

Waar denkt u aan bij Milaan? Aan mode en design natuurlijk, maar ook aan panettone en campari, de twee voetbalclubs Internazionale en AC Milan, en Corriere della Sera en Gazzetta dello Sport, de best gelezen kranten van het land, die beide al meer dan 100 jaar oud zijn.

Milieu

Milaan heeft veel last van smog, of 'dikke lucht', vooral in de winter, wanneer niet alleen het verkeer, maar ook de verwarming de lucht vervuilt. De concentratie fijnstof is dan zo hoog dat er zelfs autoloze dagen worden afgekondigd. In de strijd tegen de smog heeft Milaan na de zeer omstreden ecopas de Area C ingevoerd, wat inhoudt dat iedereen die met de eigen auto het centrum in wil rijden, een toeslag van € 5 betaalt. Tegenstanders vinden dat hierdoor alleen de stadskas wordt gespekt en dat het maar weinig bijdraagt aan een betere luchtkwaliteit in de stad.

Milaan is het centrum van een groot forenzengebied met zes tot zeven miljoen inwoners, die grotendeels met de auto naar hun werk in de stad gaan. De autominnende Italianen zijn niet zo gek op carpoolen en staan nu met zijn allen voortdurend vast in het verkeer. Italië behoort tot de top van de landen met de meeste auto's per inwoner.

Het wapen van Milaan

Het officiële stadswapen van Milaan is een rood kruis op een wit of zilverkleurig schild, met daarboven afgebeeld een kroon met vijf kantelen. Het kruis wordt omlijst door een laurier- en een eikentak, die bijeen worden gehouden met een lint in de kleuren van de Italiaanse vlag. Al in 1176, toen de Lega Lombarda Friedrich Barbarossa versloeg bij de Slag bij Legnano, werd dit wapen gebruikt.

Nog bekender is de 'Bisson', ontleend aan het wapen van de Visconti, met een drakenslang die een jongeling opeet. Of juist uitspuugt? De 'Bisson' is op veel plekken te zien: in het logo van Alfa Romeo, als een van de symbolen van Internazionale en ook bij Fininvest, het imperium van Berlusconi.

Geschiedenis, heden, toekomst

Van het begin tot de middeleeuwen

Milaan heeft een lange ontstaansgeschiedenis, ook al is dat op het eerste gezicht niet te zien. De Kelten stichtten de stad in de 4e eeuw v.Chr., midden op de Povlakte. In 222 v.Chr. veroverden de Romeinen de stad, om hem de eeuwen erna uit te breiden. Milaan werd zo het eerste Romeinse municipium en was van 293 tot 402 de hoofdstad van het West-Romeinse Rijk. Het huidige stadsbeeld met de vele kerken en basilieken is vooral te danken aan het Edict van Milaan, uitgevaardigd door Constantijn de Grote (313).

Na de val van het West-Romeinse Rijk begon een grote volksverhuizing. Veel Germaanse stammen trokken door Noord-Italië. Milaan werd onderworpen door Oost-Goten, Longobarden, Franken en Karolingen en in 1162 ingenomen en bijna volledig verwoest door Friedrich Barbarossa. Daarna werd de stad het centrum van de oppositie tegen de buitenlandse overheersers, werd de Lega Lombarda gevormd en werd Barbarossa in 1176 bij de Slag bij Legnano verslagen.

Milaan werd eerst een vrije stadstaat, maar de autonomie was van korte duur. Vanaf 1277 kwam de familie Visconti aan de macht. In 1386 werd begonnen met de bouw van de Dom. In 1447 veroverden de Sforza's het hertogDom en creëerde Ludovico il Moro van Milaan een centrum van de renaissancecultuur. Bramante en Leonardo da Vinci waren zijn favoriete kunstenaars.

Verlies van autonomie

In 1499 werd Milaan ingenomen door de Fransen en begon voor de stad een lange periode van buitenlandse heerschappij – na de Fransen en Spanjaarden volgden de Oostenrijkers, die hier bijna 150 jaar aan de macht waren. In de 18e eeuw werden onder de Oostenrijkse keizerin Maria Theresia belangrijke hervormingen doorgevoerd en ook het Scala, het Palazzo Reale en de Villa Reale gebouwd.

Na een korte tussenperiode waarin Napoleon hier koning was, kwam Oostenrijk weer aan de macht, maar de roep om onafhankelijkheid werd inmiddels steeds luider. In 1848 leidde dit tot Le Cinque Giornate, een bloedige opstand tegen de buitenlandse overheersers. Milaan werd het hoofdkwartier van de Risorgimento, de beweging voor de eenwording van Italië, die volgde in 1861. Milaan ontwikkelde zich tot een economisch en industrieel centrum, waar vooral metaal en rubber werden geproduceerd. Veel mensen trokken van het platteland naar de stad. Er werden nieuwe elegante woonwijken gebouwd, en verder de Galleria Vittorio Emanuele en ook de gevangenis van San Vittore, het Cimitero Monumentale en diverse fabrieken.

Moderne tijd

Milaan werd een proeftuin voor het modernisme. Diverse politieke en sociale vernieuwingen werden hier als eerste ingevoerd. Ook stond de stad aan de wieg van zowel het fascisme als het verzet. In 1943 werd de stad zwaar gebombardeerd door de geallieerden.

In de jaren 50 ging met de economische vooruitgang ook een nieuwe fase in van snelle, niet zeer rationeel geplande wederopbouw. Milaan werd de zakelijke, financiële en industriële hoofdstad van Italië. Vanuit heel het land trokken grote aantallen mensen naar de stad, wat grote maatschappelijke spanningen veroorzaakte. In de daarop volgende jaren 60 en 70 was Milaan het toneel van studentendemonstraties, ernstige arbeidersopstanden en terreuraanslagen.

Separatisme

In de jaren 90 kreeg de separatistische politieke partij Lega Nord steeds meer invloed in de nationale politiek. Het grootste corruptieschandaal, Tangentopoli, en het daaruit voortkomende verlies van vertrouwen in de partijen van de Eerste Republiek leverden de Lega in 1992 de eerste grote verkiezingswinst op. Door de nadruk op lokale politiek en de rechtspopulistische uitspraken voor meer veiligheid en tegen illegale immigratie wint deze inmiddels oudste partij van het land tegenwoordig aan stemmen en wordt zij steeds meer een partij om serieus rekening mee te houden.

Expo 2015

Met de Expo in 2015 hoopt Milaan onder het motto 'Voedsel voor de planeet, energie voor het leven' weer de officieuze hoofdstad van Italië te worden. Het thema duurzaamheid sluit aan bij de VN-conferentie over water in Zaragoza. In het heilige jaar 2000 kreeg Rome alle aandacht, in 2006 was dat Turijn met de Olympische Winterspelen. Met de Expo wil Milaan zich nu na de economische bloei en de daaropvolgende crisis profileren als belangrijke cultuurstad.

Op de agenda staat de aanleg van een betere infrastructuur, met meer fietspaden en waterwegen en meer groen. Milaan heeft grootse plannen. Een aantal grote projecten hoopt men op tijd af te ronden nu de deadline nadert. Oude industrieterreinen die al jarenlang braak liggen, krijgen nu een volledig nieuwe bestemming. Het voornaamste expositieterrein komt naast het nieuwe jaarbeursterrein in Rho te liggen.

Praktische informatie

Reizen naar Milaan

Met het vliegtuig

Er zijn 3 luchthavens bij Milaan. Linate (LIN), ca. 10 km ten oosten van het centrum, wordt onder meer gebruikt door KLM en Brussels Airlines. Malpensa (MXP), ca. 50 km ten noordwesten van de stad, is een drukke luchthaven met twee terminals, bijvoorbeeld voor EasyJet. Enkele budgetmaatschappijen (Ryanair) vliegen op Bergamo (BGY), ca. 50 km ten noordoosten van Milaan in Orio al Serio.

Informatie: Linate en Malpensa: tel. 02 74 85 22 00, www.sea-aeroportimilano.it; Bergamo: tel. 035 32 63 23, www.orioaeroporto.it

Transfer: vanaf Linate rijden bussen 73 en X73 naar het centrum (Piazza San Babila met een metrostation). Bus 73 rijdt om de 10 minuten, de rit duurt 35 minuten, het kaartje kost € 1,50 en is 90 minuten geldig in al het openbaar vervoer van Milaan. Bus X73 is een expressdienst met slechts één tussenstop; hij rijdt ma.-vr.om de 20 minuten, en de rit duurt 25 minuten. Een dagkaart voor het openbaar vervoer kost € 4,50. Een taxirit naar het centrum duurt ongeveer 20 minuten en kost € 15-20 (de prijs hangt niet alleen af van de afstand, maar ook van de duur van de rit).

Malpensa: de Malpensa Express rijdt 2 keer per uur van Terminal 1 naar Milano Cadorna (het dichtst bij het centrum gelegen), duur ca. 30 minuten, en naar Milano Centrale, duur ca. 45 minuten. Een kaartje kost € 12, kinderen tot 12 jaar € 5 (www.malpensaexpress.it). De trein vertrekt elk half uur en kost € 11. Vanaf Terminal 2 rijdt een bus, de Malpensa Shuttle, elke 20 minuten naar het Centraal Station van Milaan, met een tussenstop bij Fiera Milano. De rit duurt ongeveer 40 minuten, een kaartje kost € 10, kinderen tot 12 jaar € 5 (www.malpensashuttle.it). Een taxirit naar het centrum duurt afhankelijk van de drukte in het verkeer ongeveer 50 minuten; voor deze rit geldt een vast tarief van € 90.

Vanaf de luchthaven Orio al Serio Bergamo rijdt de Terravision-bus naar het Centraal Station van Milaan. De bus rijdt ongeveer 2 keer per uur, de rit duurt 60 minuten, een kaartje kost € 5. U kunt ook eerst de bus naar Bergamo nemen en dan per trein naar Milaan reizen. Airport Bus 1 rijdt 3 keer per uur, op zon- en feestdagen 2 keer per uur, de rit naar het station van Bergamo duurt 15 minuten en kost € 5; elk uur vertrekt er een trein naar Milaan (48 minuten, € 5,30). Een taxi naar Milaan kost ongeveer € 100 (de prijs hangt niet alleen af van de afstand, maar ook van de duur van de rit).

Met de trein

Milaan is met de trein goed te bereiken. Bijna alle treinen komen aan op het Centraal Station, ofwel het Stazione Centrale. De perrons bevinden zich op de bovenverdieping van de Galleria delle Partenze (vertrekhal), waar u ook een informatiekiosk, een bank, een apotheek (24 uur per dag geopend) en diverse winkels vindt.

Vanaf het Stazione Nord Cadorna rijden er treinen naar Como en via Varese naar Laveno aan het Lago Maggiore (www.lenord.it). Let op: kaartjes moeten voor vertrek op het perron worden afgestempeld bij de automaat. Doet u dit niet, dan riskeert u een fikse boete. Informatie is verkrijgbaar via tel. 89 20 21 en www.trenitalia.it.

Met de metrolijnen 2 en 3 bent u binnen een paar minuten in het centrum. Kaartjes zijn verkrijgbaar bij de kiosken, in sigarenwinkels met een 'T' – de tabacchi – of bij de automaat. Tip: reist u met de trein, haal dan boven alvast kaartjes voor de metro; het is beneden vaak erg druk en er staan lange rijen voor de automaten. Bussen vindt u bij de Piazza Luigi di Savoia naast het station, de trams vertrekken aan de andere kant van het station, vanaf de Piazza IV Novembre.

Met de auto

Vanuit Nederland of België bereikt u Milaan het gemakkelijkst via de route langs Frankfurt en Basel. Vanuit Zwitserland kunt u via de Gotthardpas of de San Bernardinopas rijden. Houd er overigens rekening mee dat u voor Zwitserland een speciaal vignet voor de snelwegen nodig hebt (te koop aan de grens, maar ook vooraf bij de ANWB). De snelwegen in Italië worden prima onderhouden, maar het zijn voor het grootste deel wel tolwegen. De maximumsnelheid voor personenauto's is op snelwegen 130 km per uur, op provinciale wegen 100 km per uur.

Douane

Documenten: voor burgers van EU-landen is een paspoort of identiteitskaart voldoende. Kinderen dienen over een eigen identiteitsbewijs of paspoort te beschikken.

Douanebepalingen: binnen de Europese lidstaten zijn goederen voor persoonlijk gebruik vrij van in- en uitvoerrechten. Hierbij worden maxima gehanteerd van 800 sigaretten en 90 l wijn. Voor reizigers van buiten de EU gelden de volgende maxima: 200 sigaretten, 2 l wijn of 1 l sterkedrank. Er mag maximaal € 10.000 aan contant geld worden in- en uitgevoerd,

Huisdieren: huisdieren moeten worden gechipt en hebben een geldig inentingspaspoort nodig.

bikeMI – met de fiets door Milaan

De fiets is het perfecte vervoermiddel om je snel door de stad te bewegen en toch nog veel te kunnen zien. Milaan heeft een stedelijk fietsverhuursysteem opgezet. U kunt een fiets huren voor een dag (€ 2,50), een week (€ 6) of u gelijk voor een heel jaar aanmelden (€ 36) – via www.bikemi.it, via tel. 800 80 81 81 (gratis) of bij een ATM Point in de metrostations Duomo, Cadorna, Centrale FS, Garibaldi FS, Romolo of Loreto. Betalen (inclusief een borg van € 150) is alleen mogelijk met creditcard. U krijgt een gebruikersnaam, kiest een wachtwoord en dan kunt u op weg. Het eerste halfuur is gratis, voor elk volgend halfuur betaalt u € 0,50. U kunt dezelfde fiets maximaal 2 uur houden, maar na een pauze van steeds 10 minuten kunt u weer met een andere fiets op pad. Overal in de stad vindt u locaties om een fiets mee te nemen of in te leveren.

Reizen in Milaan

Openbaar vervoer

Het openbaar vervoer binnen Milaan, ATM (Azienda Trasporti Milanesi, tel. 800 80 81 81, www.atm-mi.it), is over het algemeen goedkoper en beter dan rijden met eigen auto, zeker omdat het erg moeilijk is om in de stad parkeerruimte te vinden. Het openbaar vervoer rijdt van 6/6.30 tot 0.30/1 uur.

Informatie: www.atm-mi.it. ATM heeft een goede website met informatie over alle typen openbaar vervoer in de stad. U kunt hier routes uitstippelen en de dienstregeling bekijken, ook in het Engels. Onder rete nottuma vindt u informatie over nachtbussen.

Metro: Milaan heeft vier metrolijnen, een vijfde wordt aangelegd. M1 is rood, M2 groen, M3 geel, M5 paars, en M4 komt nog. De ingang van de metro is te herkennen aan een witte 'M' op een rode ondergrond. Tijdens de spits zitten de rijtuigen erg vol en 's zomers kan het erg warm en benauwd zijn.

Passante Ferroviario: ondergrondse treinen rijden van de Porta Venezia naar Bovisa Nord en sluiten het noordwesten van de stad aan op de metro.

Tram: voor korte stukjes is de tram een ideaal vervoermiddel. Je ziet meer van de stad dan in de metro, en hij brengt je snel overal heen. Milaan heeft het grootste tramnetwerk van Europa. Een aantal wagons is met zijn blankhouten bankjes en lederen handgrepen met recht antiek te noemen. Voor toeristen is tramlijn 9 belangrijk. Deze rijdt langs de voormalige Spaanse Muur en de Bastioni, en komt onderweg langs tal van bezienswaardigheden. Tramlijnen 1 en 2 rijden dwars door het centrum.

Bus: Milaan beschikt over een uitgebreid netwerk van stadsbussen.

Vervoersbewijzen: kaartjes koopt u niet bij de bestuurder, maar in het metrostation, bij kiosken, in cafés en bij tabakswinkels. Een enkele reis kost € 1,50 en is in alle openbaarvervoermiddelen 90 minuten geldig. Let op: in de metro is het kaartje slechts voor één rit geldig, u kunt dan niet overstappen! Vergeet het kaartje niet af te stempelen voordat u instapt, anders riskeert u een boete. Maakt u veel gebruik van het openbaar vervoer, dan is het de moeite waard een kaartje voor 24 of 48 uur te kopen (€ 4,50 of € 8,25, ook verkrijgbaar bij de IAT). Er zijn ook 10-rittenkaarten verkrijgbaar voor € 13,80. Let op: een kaartje naar de jaarsbeurs in Rho kost € 2,30.

Taxi en huurauto

Taxi's zijn in Milaan niet goedkoop. De officiële taxi's zijn wit, hebben een meter en een meertalige tarievenlijst met daarop de diverse toeslagen, bijvoorbeeld voor nachtritten. U vindt de taxi's bij een van de vele taxistandplaatsen overal in de stad, maar u kunt ook een taxi bellen, tel. 02 40 40, 02 69 69 of 02 85 85.

Balies van de belangrijkste autoverhuurbedrijven vindt u bij de luchthavens en het Centraal Station.

Avis: tel. 199 10 01 33, www.avisautonoleggio.it.

Hertz: tel. 199 11 22 11, www.hertz.it.

Maggiore: tel. 199 15 11 20, www.maggiore.it.

Met de eigen auto

Area C: in het centrum moet u voor het rijden met uw eigen auto doordeweek tussen 7.30 en 19.30 uur een milieutoeslag van € 5 worden betaald. Dit geldt niet voor elektrische voertuigen. Benzineauto's uit de euroklasse 0, maar ook dieselauto's uit de euroklassen 1, 2 en 3 hebben geen toegang tot het centrum. In welke milieucategorie uw auto valt, staat op uw kentekenbewijs. Actuele informatie is verkrijgbaar via tel. 02 02 02 of www.areac.it.

Parkeren: om diefstal van en uit uw auto te voorkomen, kunt u het beste parkeren op een bewaakt parkeerterrein of in een parkeergarage.

In Zone A is het alleen toegestaan om op blauwgemarkeerde plaatsen te parkeren. U gebruikt hiervoor een Sosta Milano-kaartje – verkrijgbaar in cafés en bij tabakswinkels – waarop u de datum en de tijd openkrast, of u betaalt bij een parkeerautomaat (in het centrum kost parkeren € 2 per uur, op borden staan de kosten, parkeertijden en maximale parkeerduur aangegeven). Foutparkeren kan u een behoorlijke boete opleveren, maar de kans is ook groot dat u een wielklem op uw auto aantreft en pas na het betalen van de boete verder kunt rijden. Nog duurder is het wanneer de auto wordt weggesleept. In dat geval belt u het Ufficio Rimozioni (tel. 02 772 70 28 01), waarna u de boete kunt betalen en uw auto bij een van de speciale parkeerterreinen kunt ophalen.

Duurzaam reizen

Milieubehoud, stimuleren van de lokale economie, gelijkgestemden ontmoeten en van elkaar leren – bij duurzaam toerisme gaat het om verantwoordelijkheid nemen voor het milieu en de maatschappij. Op de volgende websites vindt u tips om duurzaam te reizen en informatie over het aanbod van duurzaam toerisme overal ter wereld.

www.duurzaamreizen.org: adressen van reisorganisaties die reizen aanbieden waarbij respect voor de natuur en lokale bevolking vooropstaat en informatie over duurzame projecten waar u aan mee kunt doen.

www.vakantievoetafdruk.nl: programma op internet waarmee u de voetafdruk van uw vakantie kunt meten.

www.greenseat.nl: website om de CO2-uitstoot van uw vlucht te berekenen en te compenseren. Het geld wordt geïnvesteerd in duurzame projecten.

Duurzaam Milaan: een van de grootste problemen van de stad is de luchtvervuiling. U doet er daarom goed aan het openbaar vervoer te gebruiken. Niet alleen omdat het prima werkt, maar ook omdat het zoeken van een parkeerplek geen gemakkelijke opgave is. U kunt ook gaan fietsen (bikeMI, zie blz. 19). Fietsen in de stad is snel en u kunt overal komen, zonder de lucht te vervuilen. Legambiente, de grootste milieuorganisatie van Italië, is ook gestart met de campagne Imbrocchiamola (naar brocca, kruik), om de consumptie van water in plastic flessen te reduceren. In veel restaurants kunt u leidingwater in een kruik bestellen (de waterkwaliteit is goed). In het land van slow is het ook overal mogelijk om lokale, biologische producten te kopen en eten. In chicomendes (wereldwinkels) vindt u ook biologische 'libera terra'-producten, afkomstig van geconfisqueerde maffiagrond.

Stadstours

Het reisagentschap Zani Viaggi (www.zaniviaggi.it) biedt diverse rondleidingen (Walking Tours) en stadsrondritten aan. De Grand Tour di Milano (di.-zo., vertrek 9.30 en 14.30 uur vanaf de hoek Foro Bonaparte 76/Via Cusani, € 65, kinderen 5-15 jaar € 30, kaartjes ook verkrijgbaar bij het toeristenbureau IAT, zie blz. 23). Deze 3,5 uur durende stadsbezichtiging voert u langs tal van grote bezienswaardigheden, zoals de Dom, de Galleria Vittorio Emanuele, het Scala met museum, het Castello Sforzesco en Leonardo da Vinci's Het laatste avondmaal. De rondleidingen zijn in het Engels, op wo. en za. ook in het Duits.

Milano City Sightseeing, Hop On – Hop Off (tel. 02 86 71 31, www.milano.city-sightseeing.it, kaartje voor 48 uur € 25, kinderen € 15, kaartje voor een dag € 20, kinderen 5-15 jaar € 10). Het ook in de bus te verkrijgen kaartje is de hele dag geldig voor 3 buslijnen. De eerste bus vertrekt 9.30 uur, de laatste 18 uur vanaf de Piazza Castello. De drie rode dubbeldekkers, vaak met open dak, rijden elke dag langs de belangrijkste bezienswaardigheden. U kunt met een koptelefoon naar toeristische informatie luisteren (in acht talen, maar niet in het Nederlands).

Feestdagen

1 januari: Nieuwjaar (Capo d'anno)

6 januari: Driekoningen (Epifania)

Pasen: Pasqua (eerste en tweede paasdag)

25 april: Bevrijdingsdag (Liberazione)

1 mei: Dag van de Arbeid (Festa del lavoro)

2 juni: Nationale feestdag (Festa Nazionale)

15 augustus: Maria-Hemelvaart (Ferragosto)

1 november: Allerheiligen (Ogni Santi)

7 december: Stadsfeesten (Sant'Ambrogio)

8 december: Maria Onbevlekte ontvangenis (Immacolata Concezione)

25 december: Kerstmis (Natale)

26 december: Santo Stefano

Festivals en evenementen

Driekoningenprocessie: 6 jan. Processie van de Dom naar de Sant'Eustorgio.

Capodanno Cinese: tussen eind jan.en half feb. Het Chinese Nieuwjaar wordt in de buurt van de Via Paolo Sarpi gevierd met kleurige drakenoptochten en levendige restaurantavonden.

Carnevale Ambrosiano: feb.-mrt. Het carnaval begint pas echt op Aswoensdag en wordt het weekend erna groots gevierd met een processie die eindigt op het Domplein.

Festival del Cinema Africano, d'Asia e America Latina: mrt., www.festival-cinemaafricano.org. Filmfestival in diverse bioscopen in het centrum.

Giornata delle Porte Aperte: 3e weekend van mrt. De FAI, Fondo Ambiente Italiano, organiseert deze open dag waarbij kerken, parken en palazzi gratis te bezoeken zijn die anders niet voor het publiek toegankelijk zijn.

Stramilano: eind mrt.-begin apr. Beroemde halve marathon door de stad met Internationaal deelnemersveld.

Fiori sul Naviglio: apr. Bloemenmarkt met ongeveer 200 kraampjes langs het kanaal.

Pittori sul Naviglio Grande: mei. Zo'n 300 schilders stellen hun werken tentoon langs het kanaal.

Festa dei Navigli: juni. Festival langs de Navigli met kraampjes, toneel en muziek. Informatie bij de Associazione Naviglio Grande, tel. 02 89 40 99 71.

Notte Bianca: juni. In deze nacht blijven de winkels open en kunt u op diverse locaties genieten van kunst, muziek, toneel en dans.

Festival Internazionale di Cinema GayLesbico e Queer Culture di Milano: juni. Filmfestival van een week met speelfilms, korte films en documentaires over dit thema.

Estate all'Idroscalo: juli-aug. Ook bij het aangelegde meer van Milaan vinden culturele en sportieve evenementen plaats.

Milano d'Estate: juli-aug. Concerten, toneelvoorstellingen en ballet, ook in de buitenlucht.

Formule 1: half sept. Autoraces in het Autodromo Nazionale di Monza.

MITO Settembre Musica: sept., www.mitosettembremusica.it. Internationaal muziekfestival dat 3 weken duurt en Milaan en Turijn verbindt. Gevarieerd programma, van klassieke muziek tot rock, jazz en -popmuziek, van oude muziek tot innovatieve avantgarde. Veel concerten zijn gratis toegankelijk.

Begin Scala-seizoen: 7 dec. Feestelijke opening van het Scala-seizoen.

'Oh Bej, Oh Bej': 7 dec. Markt op de feestdag ter ere van de beschermheilige Sant'Ambrogio op de Piazza Castello.

Jaarbeurzen: zie blz. 25.

Milano card

Deze toeristenkaart is online verkrijgbaar via www.milanocard.it. De dagkaart kost € 6,50, een 3-dagenkaart kost € 13. Met deze kaart kunt u gebruikmaken van het openbaar vervoer en krijgt u korting bij diverse musea, restaurants en winkels, en zelfs op voetbalkaartjes. Kijk eerst wel of zo'n kaart voor u eigenlijk de moeite waard is.

Flexplekken in Milaan

Ook Milaan heeft flexplekken waar u een dag lang over kantoorfaciliteiten kunt beschikken om te werken. Dat kan bijvoorbeeld via Impact Hub, Via Paolo Sarpi 8, www.milan.impacthub.net.

Gevonden voorwerpen

Ufficio oggetti smarriti: Via Friuli 30, tel. 02 88 45 39 00, ma.-vr. 8.30-16 uur.

Gezondheidszorg

Via de verplichte basisverzekering bent u verzekerd voor alle medisch noodzakelijke zorg in het buitenland. De kosten worden meestal vergoed volgens het in uw eigen land geldende tarief. Als de kosten voor de behandeling hoger zijn dan de vergoeding vanuit de basisverzekering, kan de rest van het bedrag geclaimd worden bij een aanvullende verzekering of een reisverzekering (meestal wel aan te raden omdat de kosten hoger kunnen uitvallen dan in eigen land). Voor een verblijf in het buitenland is het handig een European Health Insurance Card (EHIC) aan te vragen bij uw zorgverzekeraar. Hiermee kunt u aantonen dat u verzekerd bent voor ziektekosten en recht hebt op zorg. Ook hoeft u dan de buitenlandse zorgnota vaak niet voor te schieten. Kijk eventueel op www.ehic.nl of www.belgium.be/nl/gezondheid/op_reis/europese_kaart. Gaat het om niet spoedeisende zorg, dan kunt u het best vooraf contact opnemen met de zorgverzekeraar.

Ziekenhuizen in het centrum: Fatebenefratelli, Corso di Porta Nuova 23; Policlinico, Via Francesco Sforza 35.

Apotheken: farmacia , te herkennen aan een lichtgevend groen kruis.

Informatie

ENIT (Italiaans Nationaal Verkeersbureau): hier zijn informatie en ook wegroutekaarten verkrijgbaar, die u kunt laten toesturen, www.enit.it

In Nederland en België

Italiaanse Nationale Dienst voor Toerisme (ENIT)

Vrijheidsplein 12

1000 Brussel

tel. 0032 (0)2 647 11 54

www.enit.it (ook Nederlandstalig)

De Amsterdamse vestiging werd in 2010 gesloten.

In Milaan

IAT (Milanees toeristenbureau): Galleria Vittorio Eamanuele, hoek Piazza Scala, tel. 02 8 45 55 55, ma.-vr. 9-19, za. 9-18, zon- en feestdagen 10-18 uur.

Kiosk in de vertrekhal van het station bij perron 21, tel. 02 77 40 43 18, ma.-vr. 9-17, za., zon- en feestdagen 9-12.30 uur.

Kiosk aan de Piazza Castello, tel. 02 94 69 24 53, di.-za. 9.30-12.30, ma.-vr. 14.30-17.30, za. 14-18 uur.

Alle kantoren gesl. 1 jan., 1 mei en 25 dec., www.visitamilano.it.

Het IAT kan u informeren over evenementen, openingstijden, hotels enzovoort, en geeft diverse brochures en informatiefolders uit (ook in het Engels). De website bevat bijzonder nuttige informatie en is in het Italiaans en Engels.

Internet

Italiaanse landcode:. it

Veel informatie in het Nederlands is er niet, de meeste sites zijn in het Italiaans of het Engels. Bij het zoeken naar informatie kunt u proberen ook de andere schrijfwijzen van de naam (Milano/Milan) te gebruiken.

www.visitamilano.it: een informatieve website van het toeristenbureau, in het Italiaans en Engels (ook informatie over hotels en andere accommodatie).

www.turismo.comune.milano.it: de meertalige website van de stad Milaan bevat ook toeristische informatie, Italiaans en Engels.

www.welmilano.itcons.com: website met meertalige bezoekersinformatie van de gemeente Milaan.

www.hellomilano.it: goede algemene, Engelstalige informatie.

www.museidelcentro.milano.it: informatie over de belangrijkste musea in Milaan, met actuele openingstijden, exposities, prijzen en routebeschrijvingen. Alleen in het Italiaans.

www.milano24ore.net: een meertalige site voor toeristen, met informatie over evenementen, bezienswaardigheden en mogelijkheid om hotels te boeken en kaartjes te bestellen voor bijvoorbeeld een voetbalwedstrijd of een balletvoorstelling.

www.milano.corriere.it: website van de krant Corriere della Sera, met nieuws en veel links, alleen in het Italiaans.

www.acmilan.com, www.inter.it: de websites van de twee grote voetbalclubs in Milaan. Programma en informatie over het bestellen van kaartjes, ook in het Engels.

www.guidaspacci.it: website van de steeds groter wordende outletcultuur, alleen in het Italiaans.

www.italy-outlet.com: meertalige internet winkel met Italiaans design voor interieur en keukenapparatuur.

Jaarbeurs van Milaan

De jaarbeurs, een van de grootste beurzen ter wereld, organiseert diverse evenementen. Hoogtepunten zijn de designbeur, Salone del Mobile, in april en de modebeurzen, Milano Moda, in het voor- en najaar. Ook de kunstbeurs Miart in maart en de vele vakbeurzen trekken het hele jaar bezoekers uit de hele wereld.

De twee locaties zijn: Fieramilanocity in de stad en sinds 2005 Fieramilano in Rho (tel. 02 499 71 of binnen Italië gratis 800 82 00 29, www.fieramilano.it, M1).

Kinderen

Grote steden zijn voor kinderen vaak niet erg leuk. Toch is men in het zakelijke Milaan gek op kinderen. In restaurants wordt rekening gehouden met de allerkleinsten en ook zijn er diverse bezienswaardigheden en musea waar uw kinderen zeker van zullen genieten.

Musea en theaters

Vooral oudere kinderen zullen onder de indruk zijn van de Egyptische mummies of de muziekinstrumenten in het Castello Sforzesco (zie blz. 46). Iets verder staat aan het park het Acquario (zie blz. 51). Ook het Museo Nazionale della Scienza e della Tecnica Leonardo da Vinci (zie blz. 53), waar meer te leren is over de uitvindingen van het genie, is leuk voor oudere kinderen. In hetzelfde gebouw bevindt zich het Scheepvaartmuseum. Ook het Civico Museo di Storia Naturale (zie blz. 67), het Natuurhistorisch Museum, staat in een park. Interesant zijn verder de twee marionettentheaters Carlo Colla e Figli (www.marionettecolla.org, momenteel in het Piccolo Teatro) en Teatro Gianni e Cosetta Colla (www.teatro-colla.org, in het Teatro della XIV).

Veiligheid en noodgevallen

Milaan is niet minder veilig dan andere grote steden. Toch moet u alert zijn op zakkenrollers, zeker in de metro en tram, in volle bussen, in drukke winkels en bij beroemde en drukbezochte bezienswaardigheden. Pas ook op met bagarini, de louche handelaars die u kaartjes voor het Scala of het voetbal willen verkopen. Deze zijn vaak vervalst. Rijd ook niet mee met snorders, die bij het station of de luchthaven te vinden zijn en u voor een laag bedrag naar uw hotel willen rijden.

Belangrijke telefoonnummers

Alarmnummer: 113, politie: 112 (carabinieri), ambulance: 118, brandweer: 115, autopech: 116 (Soccorso Stradale). Alle bankpassen / creditcards blokkeren: tel. 0031 (0)30 283 53 72, zie ook www.pasblokkeren.nl of tel. 0032 (0)70 34 43 44, zie ook www.cardstop.be.

Nederlands consulaat-generaal in Milaan: Via Gaetano Donizetti 20, 1e verdieping, tel. 02 485 58 41, voor een noodgeval buiten kantooruren 347 247 13 58.

Nederlandse ambassade in Rome: Via Michele Mercati 8, tel. 06 32 28 60 01, voor een noodgeval buiten kantooruren 335 691 09 39.

Belgische ambassade in Rome: Via dei Parioli 49, tel. 06 360 95 11, voor een noodgeval buiten kantooruren 335 234 157.

In de buitenlucht

Een geweldige dagbestemming is het Parco Sempione (zie blz. 49). Hier kunt u wandelen, spelen, picknicken en het Castello Sforzesco bezichtigen.

Minitalia in Capriate (Bg) aan de snelweg richting Venetië (ongeveer 40 km, 45 min., tel. 02 909 01 69, www.minitalia.com, eind mrt.-half sept. di.-zo. 9.30-18, in het weekend en aug. dag. 9.30-19, mrt., okt.-dec. alleen in het weekend 9.30-17/18 uur, € 13,50-29,50, kinderen tot 1,40 m € 12,50-28,50, gratis op verjaardag). Italië in het klein: u loopt hier over een door water omzoomde 'laars' tussen de belangrijkste bezienswaardigheden door, zoals de Dom van Milaan, de scheve toren van Pisa, het Colosseum in Rome, de Alpen en de Apennijnen. Vlakbij vindt u een kermis en een speeltuin.

In het Parco della Preistoria in het natuurgebied Adda zijn levende dieren te zien, en verder wel zo'n 50 op ware grootte gereconstrueerde dinosaurussen (Rivolta D'Adda, Cremona, ca. 20 km van Milaan, tel. 036 37 81 84, www.parcodellapreistoria.it, eind feb.-half nov. dag. 9-17's zomers tot 18 uur, € 11,50, kinderen 3-13 jaar € 9).

Klimaat en reisseizoen

Het gematigde subtropische overgangsklimaat zorgt ervoor dat de winters in Milaan meestal mild zijn (het vriest zelden, maar het is wel vaak mistig en vochtig), en dat het 's zomers gemiddeld 30°C is.

De activiteitenkalender van Milaan is het hele jaar door gevuld met markten en culturele en sociale evenementen. Wilt u op een rustig moment de stad bezoeken, dan zijn het voorjaar en de herfst (behalve tijdens de modebeurzen, dan is alles volgeboekt!) het meest geschikt. De rustigste maand is augustus, maar dan is ook bijna alles gesloten: chiuso per ferie.

Openingstijden

Op maandag zijn veel musea en andere openbare gebouwen gesloten.

Winkels: di.-za. 9/10-12.30 en 15-19.30 uur. Winkels in het centrum zijn meestal de hele dag door open. Een aantal winkels in het winkelgebied is ook op zondag open. Maandag zijn levensmiddelenwinkels alleen 's ochtends open, andere winkels alleen 's middags.

Banken: ma.-vr. 8.30-13.30 en 's middags een uur tussen 14.30 en 16.30 uur. Sommige blijven open tot 20 uur.

Postkantoren: in de regel 8.30-13.30 uur. Hoofdpostkantoor, Via Cordusio 4, ma.-vr 8-19, za. 9.30-14 uur.

Apotheken: Farmacia, op het Centraal Station (tel. 02 669 07 35) 24 uur geopend, andere openingstijden zijn op te vragen via tel. 800 80 11 85.

Musea: de musea zijn meestal de hele dag geopend.

Kerken: kerken zijn over het algemeen 's middags gesloten.

Reizen met een handicap

Helaas is Milaan niet een van de meest invalidevriendelijke steden van Europa, ook al is er de laatste jaren wel iets verbeterd. Voor rolstoelers zijn veel plekken niet of slecht toegankelijk. Gelukkig zijn de Italianen in de regel erg behulpzaam. Ook hebben veel hotels inmiddels speciaal uitgeruste kamers voor mindervalide gasten.

De M3, de gele metrolijn, is volledig gelijkvloers en dus prima te gebruiken door gehandicapten.

Roken

In openbare gelegenheden is roken verboden. Soms is roken wel toegestaan in een speciale rookruimte met een luchtreinigingssysteem.

Sport en activiteiten

Fitness en wellness

In de afgelopen jaren hebben talloze wellnesscentra hun deuren in Milaan geopend. Bovendien kunt u bij veel grote hotels (ook als niet-gast) gebruikmaken van de aanwezige fitness- en wellnessafdelingen. U wordt er verwend in een elegante sfeer, met veel marmer en bedwelmende geuren.

Qc Terme Milano ( H 7): Piazza Medaglie d'Oro 2, tel. 02 55 19 93 67, 02 55 19 48 33, www.termemilano.com, dag. 10-22 uur, metro: M3 Porta Romana, tram: 9, 29. Dit grote wellnesscentrum is gevestigd in een jugendstilgebouw en biedt baden, stoombaden, hydromassage en meer. Het pand is deels tegen de Spaanse Muur gebouwd.

Formule 1

Autodromo Monza ( kaart 4): tel. 03 92 48 21, www.monzanet.it. Op dit circuit vinden de Formule 1-races plaats. Gedurende weekenden wanneer er geen wedstrijden zijn (nov.-feb.) kunt u na reservering met uw eigen auto over de 5,8 km lange baan racen.

Golf

Golfclub Milano ( kaart 4): Viale Mu-lini S. Giorgio 7, Monza, tel. 03 930 30 81, www.golfclubmilano.it, het hele jaar geopend. Deze golfclub werd in 1928 aangelegd in het prachtige Engelse park bij Monza. Tegenwoordig is er een amtieus parcours met 27 holes.

Voetbal

San Siro (Stadio Calcistico Giuseppe Meazza, westelijk A 2/3): Via Piccolomini 5, www.acmilan.com en www.inter.it, metro: M1 Lotto dan verder met speciale bussen, tram: 24. Elk weekend is er minimaal één thuiswedstrijd, omdat er in Milaan twee clubs in de Serie A, de hoogste divisie, spelen: Milan (AC Milan) en Inter (FC Internazionale Milano). Het overdekte stadion biedt plaats aan 85.000 toeschouwers. De beste zitplaatsen zijn in het midden op de tribuna. Kaartjes zijn verkrijgbaar in de voorverkoop bij de fanclubs, bij de filialen van de Banca Popolare di Milano of direct aan de kassa van het stadion (vaak uitverkocht). Let op: koop geen kaartjes bij bagarini, die hoge prijzen rekenen en vaak ook vervalste kaartjes verkopen!

Zwemmen

Idroscalo (Idropark Fila, oostelijk K 5): Via Circonvallazione 29, tel. 02 70 20 09 02, 02 70 20 83 88, zie blz. 82.

Piscina Solari ( C 6): Via Montevideo, tel. 02 469 52 78, www.milanosport.it, dag. geopend, raadpleeg voor actuele openingstijden de website, metro: M2 Sant'Agostino, tram: 14, bus: 61. Overdekt zwembad in het Parco Solari. 's Zomers erg geliefd, omdat je onder het genot van een cocktail kunt luisteren naar coole loungemuziek.

Telefoneren

Bellen naar het buitenland: Nederland oo 31, België oo 32.

Daarna het netnummer bellen zonder de eerste 0!

Naar Italië: oo 39 plus het netnummer (waarbij kengetal voor de regio – voor Milaan is dat 02 – altijd wordt geschreven en gedraaid). Italiaanse vaste nummers beginnen altijd met een 0, mobiele nummers met een 3. De 0 moet dus altijd worden gedraaid.

Inlichtingen: 12 54, internationale inlichtingen: 41 76 (vanaf een mobiele telefoon: 89 21 76).