Welkom

Willkommen
Ter oriëntatie
Kennismaking, Moezel in cijfers
Geschiedenis, heden en toekomst
Overnachten
Eten en drinken
Praktische informatie

Onderweg langs de Moezel

Van Koblenz naar Zell
Koblenz, Winningen,
Kobern-Gondorf,
Treis-Karden, Cochem,
Beilstein, Ediger-Eller,
Zell, Pünderich

Langs de Midden-Moezel
Enkirch, Traben-Trarbach,
Kröv, Ürzig, Bernkastel-Kues,
Neumagen-Dhron, Trittenheim

Rondom Trier
Trier, Konz,
Nittel, Palzem,
Saarburg, Perl

Luxemburg

De 15 hoogtepunten

 1 Bolwerk aan de Deutsche Eck – vesting Ehrenbreitstein
Versteende ster met onregelmatige punten bij de samenloop van Moezel en Rijn.

 2 Duurzame schoonheid uit de middeleeuwen – burcht Eltz
Op een bijna 70 m hoge rots rijst een van de mooiste burchten van Duitsland op.

 3 Neuschwanstein aan de Moezel – Reichsburg
Bijzonder geslaagd voorbeeld voor de vele burchten in het Moezeldal.

 4 Hoge ladders en wijnranken – de Calmont Klettersteig
De steilste wijnberg van Europa behoort tot de 40 'wijnbouwhoogtepunten' van Duitsland.

 5 De ogen van de Eifel – het geheim van de maren
De spannende geschiedenis van het vulkanische landschapspark kan per auto, fiets of te voet worden ontdekt.

 6 Doornroosje van de Moezel – het middeleeuwse Beilstein
Direct aan de Moezel gelegen prentbriefkaartenplaatsje aan de voet van de burchtruïne Metternich.

 7 Wijnvilla's – jugendstil in Traben-Trarbach
Bezienswaardige belle-époquevilla's in deze bekende wijnplaats.

 8 Van druivenoogst tot rijping op vat – het wijnmuseum in Kues
Modern multimediamuseum met proefruimte in de kelder.

 9 Fonkelende stenen – een uitstapje naar Idar-Oberstein
Meekijken over de schouders van edelsteenslijpers of zelf naar de begeerde stenen zoeken.

10Romeinse erfenis op water en land – Stella Noviomagi
Scheepvaart uit de oudheid van dichtbij meemaken.

11Palastaula en prachtige thermen – het Romeinse Trier
Bouwwerken en badcultuur in de oudste stad van Duitsland.

12Natuurlijk fris en mousserend – in het land van de elblingdruif
Vinologische ontdekkingsreis van Konz tot Luxemburg.

13Klein-Venetië met vakwerk – de oude stad van Saarburg
Bezoek aan de monumentale middeleeuwse binnenstad.

14Een stenen tapijt – het Romeinse mozaïek van Nennig
Het grootste en best bewaarde mozaïek ten noorden van de Alpen.

15Doolhof in de rotsen – de kazematten van Luxemburg
Gigantische onderaardse vestingwerken in het hart van het groothertogdom.

Toeristische woordenlijst
Colofon
Paklijst
Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Willkommen – Welkom

Tijd en zon, dat is wat druiven nodig hebben om te rijpen. Geen wonder dus dat op de wijnhellingen van de Moezel zonnewijzers de uren van de dag aangeven. Het bekendst is ongetwijfeld de zonnewijzer van Wehlen, in 1842 gebouwd door Jodocus Prüm. Net als alle oude zonnewijzers geeft hij de 'echte' plaatselijke tijd aan, die in Wehlen gemiddeld 32 minuten van de in 1893 ingevoerde Midden-Europese Tijd afwijkt.

Ter oriëntatie

Een eerste kennismaking

Van bron tot monding stroomt de ongeveer 500 km lange Moezel door drie landen. Hij vormt een deel van de Duits-Luxemburgse grens en in het Duitse deel de scheiding tussen de middelgebergten van de Hunsrück en de Eifel.

Tussen het drielandenpunt bij Schengen en Koch stroomt de Boven-Moezel door een breed dal. Tussen de monding van de Saar en de Scheich verbreedt het dal zich tot de vlakte van Trier en biedt ruimte aan de oudste stad van Duitsland. Daarna baant de rivier zich met brede bochten een weg door de barrière van het Rijnlands leisteenplateau. Hoge rotswanden worden afgewisseld door zacht glooiende heuvels aan oevers vol wijngaarden en bossen, en omzoomd door wijndorpen en charmante stadjes.

Tussen Traben-Trarbach en Cochem wordt het Moezeldal steiler en zijn de meanders scherper. Pas bij de Beneden-Moezel worden de bochten flauwer en bekronen burchten de bergtoppen, net als aan de nabijgelegen Rijn.

Van Koblenz (Beneden-Moezel) naar Trier (Midden-Moezel) is het over de Autobahn net 80 minuten, langs de rivier is de tocht drie keer zo lang. De trein doet er 1,5 tot 2 uur over: hij vertrekt om het uur. Fietsen kunnen mee op de trein, of boot. Ook in sommige bussen kan de fiets worden meegenomen.

Van Koblenz naar Zell

Hoog boven Koblenz ( J/K 1) zette de burcht Ehrenbreitstein vroeger de standaard voor de Europese vestingbouw. Voor de Gartenschau 2011 wordt op het voorterrein een landschapspark ingericht. Een nieuwe kabelbaan vervoert de bezoekers van de historische garnizoensstad over de Rijn naar het plateau.

Zware bouwwerken bepalen ook het silhouet van Treis-Karden ( H 2) en Cochem ( G 2), het middeleeuwse juweel Burg Eltz en Slot Neuschwanstein aan de Moezel, de uit de ruïnes herrezen Reichsburg. Aan de voet van de burcht Metternich ligt het dorpje Beilstein ( G 3) er met zijn rijke architectuurgeschiedenis schilderachtig bij. Bij Bremm ( G 3) torent de Calmont, de steilste wijnberg van Europa, boven de oever uit.

Langs de Midden-Moezel

Traben-Trarbach ((F/G 4) doet van zich spreken met jugendstil en ayurveda. Eind 19e eeuw waren de Moezelstad en haar wijnhandelaren even belangrijk voor de wijnwereld als Bordeaux en konden ze zich de diensten van de Berlijnse stadsarchitect Bruno Möring veroorloven voor hun representatieve belle-époquehuizen.

In een oude wagenloods van het St.-Nikolausziekenhuis in Bernkastel-Kues ( F 4) is een van de modernste multimediamusea van Duitsland ondergebracht, dat geheel is gewijd aan wijn. De eerste wijnranken werden al geplant door de Romeinen. In Neumagen-Dhron ( E 5) kunt u zowel op het land als op het water kennismaken met en genieten van de erfenis van dit even genotzuchtige als technisch onderlegde volk uit de oudheid.

Rondom Trier

Twaalf jaar resideerde de zoon van Constantijn de Grote, Constantijn II, in Trier ( D 6). Die periode geldt als de Romeinse bloeitijd van de veelzijdige stad op een historisch vierlandenpunt. Binnen de nieuwe grenzen van het 'tweede Rome' zag Karl Marx het levenslicht: zijn geboortehuis is nu een museum. In het stadsdistrict groeien drie miljoen wijnranken en de UNESCO heeft maar liefst negen bouwwerken opgenomen op de Werelderfgoedlijst: onder andere de Porta Nigra en de Liebfrauenkirche.

Van de oud-Romeinse glans getuigt ook de gereconstrueerde mozaïekvloer van een porticusvilla bij Nennig ( B 8). Het spoor van de beroemde 'witte druif', die ook al bij de Romeinen bekend was, kunt u het beste volgen op de Elbling-route tussen Palzem en Nittel. Net 15 km ten zuidoosten van het eindpunt ligt het stadje Saarburg ( C 7) met zijn beschermde vakwerk- en barokke gebouwen, waar de Leukbach als een klein soort Canal Grande tussendoor stroomt, zij het dat deze stroom een behoorlijke waterval heeft die zich 20 m diep in het dal stort.

Luxemburg

In de cultuurrijke en ondanks alle historie op de toekomst georiënteerde hoofdstad ((A 7) van de kleine, internationaal georiënteerde Europese staat bevindt zich een kazemattendoolhof uit de tijd van de Spaanse overheersing. Het is samen met de hele historische binnenstad van 'Lëtzebuerg' door de UNESCO op de Werelderfgoedlijst geplaatst. Behalve met al zijn monumenten en musea scoort het 'kleine Burg' tussen de dalen van Alzette en Pétrusse op nog geen 50 km van Trier met levensvreugde en een groot winkelaanbod.

Kennismaking, Moezel in cijfers

Romeinse munten

Nog steeds worden er langs de Moezel munten uit de Romeinse tijd gevonden. Vooral rond Trier worden ze dikwijls te koop aangeboden. Om niet het slachtoffer te worden van woekerprijzen voor deze oude koper- en zilverstukken kunt u het beste eerst bij een bank informeren naar de waarde ervan of deze souvenirs direct bij een financiële instelling aanschaffen.

Veerboten

Auto- en personenveren varen bijna zonder uitzondering alleen tussen mei en oktober. Op weekdagen meestal vanaf 7.30 uur, op zaterdag en zondag vaak een half uur tot een uur later. Tussen 12 en 13 uur nemen veel veermannen pauze, dus dan is het wachten geblazen. De laatste mogelijkheid om over te varen is in de regel om 18 of 18.30 uur, in het weekend om 16 of 16.30 uur. Niet alle ponten varen dagelijks, voor de exacte tijden kunt u het beste informeren bij het toeristenbureau.

Wachttijden bij sluizen

Wanneer er 's zomers topdrukte op de Moezel heerst en er talloze pleziervaartuigen varen, kan dat bij de sluizen lange wachttijden opleveren. Vrijetijdskapiteins die met een eigen (of gehuurde) boot varen, moeten daar bij hun routeplanning rekening mee houden.

Opgepast: stromingen

De lieflijk ogende Moezel kent ook gevaren. Op bepaalde plaatsen in de rivier treden gevaarlijke stromingen en draaikolken op. Bovendien is het scheepsverkeer druk. Zwemmers, waterskiërs en kanoërs doen er goed aan voorzichtig en behoedzaam te zijn. Hetzelfde geldt voor motorboten. Alle borden en aanwijzingen moeten zonder meer worden nageleefd.

Verdronken land

Vooral in het voorjaar, maar ook 's winters kan het water in de Moezel hoog staan. Wegen langs de oevers kunnen dan afgesloten zijn. Wie een bezoekje aan bijvoorbeeld de kerstmarkten in het Moezelgebied wil brengen, kan het beste van tevoren informeren naar de waterstanden. Informatie is verkrijgbaar bij het Hochwassermeldezentrum Mosel in Trier (ook voor de Saar en Sauer) op www.hochwasser-rlp.de.

Gevaar op het gesteente

De steile Moezelhellingen van lei- of zandsteen zijn uiterst poreus en brokkelen snel af waardoor ze niet geschikt zijn voor beklimmingen. Daarom geldt: nooit ge- en verboden negeren! Een wandeling of een trektocht over uitgezette paden en wegen is op de Moezelhellingen de aangewezen manier om de natuur te beleven. Tijdens de druivenpluk zijn veel wijngaarden voor toeristen gesloten. Wie een alpien berggevoel wil ervaren, kan zijn krachten beproeven op de Calmont-Klettersteig in Bremm (zie blz. 54, informatie over de toeristenbureaus van Bremm en Enkirch). Een vaste tred, geen hoogtevrees en stevig schoeisel zijn hier een must, want het pad is zeer smal en grotendeels niet afgeschermd. De ondergrond bestaat uit leisteen en er moeten op diverse plaatsen ladders worden beklommen. Ook in Igel zijn klimmogelijkheden, zij het alleen met toestemming van de Deutscher Alpenverein (Afdeling Trier, tel. 0651 495 71, www.alpenverein-trier.de).

Tegenwind

Fietsers die een tocht door het mooie Moezeldal plannen, moeten van tevoren beslist even nakijken wat voor weer het wordt. Immers, als de wind zuidwestelijk is en de route stroomopwaarts gaat, dan kan wat een leuk tochtje moest worden uitdraaien op een waar gevecht tegen de wind.

'Dengeln'

Zo wordt het met de hand luiden van klokken genoemd. Hierbij worden de klepels met de hand in een melodische volgorde en in een wisselend ritme tegen de klokken geslagen. In Bruttig-Fankel is deze traditie nog -springlevend. In dit plaatsje worden op kerkelijke feestdagen en tijdens de kermis drie klokken 'gedengeld'.

Let op! Kegelclubs

De Moezel en Saar zijn populaire bestemmingen voor kegelclubs. Talrijke hotels en restaurants beschikken over een eigen kegelbaan. Wie alleen reist en rust zoekt en verschoond wil blijven van groepsjolijt, doet er verstandig aan om bij zijn hotelboeking of restaurantkeuze na te gaan of er tijdens zijn verblijf niet tegelijkertijd een kegelclub logeert.

Genieten onder een bloemenkrans

De wijnhuisjestraditie gaat terug tot Karel de Grote. Hij was het namelijk die de wet, waarbij het wijnboeren was verboden om hun druivennat direct uit te schenken, versoepelde en hen toestond om dat 100 dagen per jaar wel te doen. Het symbool van de schenkvergunning was een bonte krans aan de deur. In de loop der tijd werd dat een met kleurige linten versierde rijsbezem. Een echte Straußwirtschaft heeft maximaal veertig plaatsen en er worden bij voorkeur stevige, zelfgemaakte kleine hapjes geserveerd.

Straußwirtschaftspas

Enkele tientallen Straußwirtschaften tussen Koblenz en Palzem hebben zich aaneengesloten en geven een gezamenlijke Straußwirtschaftspass uit. Daarin staan de aangesloten leden met hun aanbiedingen vermeld. Wie acht van deze wijnhuisjes bezoekt en dat in zijn pas laat aantekenen, krijgt bij het achtste wijngoed een fles wijn cadeau: www.mosel-strausswirtschaften.de.

Wijnbelevenisbegeleiders

Ongeveer zestig IHK-gecertificeerde wijnbelevenisbegeleiders bieden op woensdagen en op afspraak in het gebied van de Moezel, Saar en Ruwer hun diensten aan. De speciaal opgeleide gidsen beschikken over een grote kennis op het gebied van de wijnbouw, het land en de bevolking en de wijnproeverij. Het aanbod van de verschillende uitstapjes is zeer breed geschakeerd en loopt uiteen van excursies naar de prehistorische koraalriffen op de terrassen van de Beneden-Moezel tot kruidenzoek- en kanovaartochten. Meer informatie op www.kultur-und-weinbotschafter.de.

Feiten en cijfers

Lengte van de rivier: de Moezel is in totaal 545 km lang. Daarvan lopen er 317 door Frankrijk, vormen er 36 de Duits-Luxemburgse grens en doorkruisen er 192 de Duitse deelstaat Rijnland-Palts. Het totale verval bedraagt 676 m.
Bevolking: de regio Moezel-Saar telt ongeveer 525.000 inwoners, ruwweg gelijk verdeeld over de steden Trier en Koblenz (104.000 en 106.000 inwoners) en de districten Bernkastel-Wittlich en Trier-Saarburg. Het district Cochem-Zell is met ongeveer 65.000 inwoners het kleinst.
Klimaat: door de beschutte ligging in een dal is het gebied een van de zachtste klimaatzones van Duitsland. De gemiddelde jaartemperatuur ligt hier 1-2 °C hoger dan in de rest van Duitsland. In de wijngaarden ter hoogte van de wijnranken zelfs 4 tot 5 °C.
Beplant wijnbouwoppervlak: ongeveer 12.000 ha, waarvan 50% op steile hellingen of terrassen.
Economie: de belangrijkste economische sectoren zijn de wijnbouw, wijnhandel, wijnhuizen en het toerisme. Nijverheid en industrie is er slechts mondjesmaat in Trier (binnenhaven), Wittlich en Koblenz (drank, aluminium, papier).

Ecologische wijnbouw

Inmiddels zijn rond de veertig Moezelwijnboeren aangesloten bij het in 1985 opgerichte Bundesverband Ökologischer Weinbau, Ecovin. Ze hebben hun bedrijven vooral in het gebied van de Boven-Moezel en de Saar en de Midden-Moezel rond Traben-Trarbach. Meestal zijn het wat kleinere bedrijven die maximaal 4 ha ecologisch bewerken. De belangrijkste druivensoort is de riesling, gevolgd door de müller-thurgau en de elbling. De druivenplanten van de ecoboeren krijgen hun voedingsstoffen uitsluitend door activering van de bodem. De gezondheid van de wijnranken en druiven is niet het resultaat van allerlei gewasbeschermingsmiddelen, maar van een gerichte bevordering van de resistentie van de planten. Minimaal éénmaal per jaar vindt er controle plaats op het gebruik van conventionele gewasbeschermingsmiddelen, gemakkelijk oplosbare minerale mest en van de wijnkelder.

Steegjes in plaats van wegen

De historische Moezelplaatsjes zijn niet berekend op modern verkeer. Zelfs de hoofdstraat is vaak niet meer dan een smalle steeg met nauwelijks plaats voor een trottoir, laat staan voor parkeerhavens. Daarom is het aan te bevelen om de auto op de buiten de meeste plaatsjes of aan de Moezeloevers aangelegde parkeerterreinen te laten staan en naar het centrum te wandelen. Of beter nog: een Moezeltocht per trein te plannen (eventueel in combinatie met de boot en de fiets).

Beschermde natuur

Het in 1980 opgerichte Natuurpark Saar Hunsrück, waar de districten Bernkastel-Wittlich, Birkenfeld en Trier-Saarburg aan de Moezel en Saar onder vallen, is exact 2055 km2 groot. Het omvat onder andere het 30 ha grote beschermde natuurgebied Ausoniusstein, waar de zeldzame apollovlinder nog voorkomt, en het grootste aaneengesloten weidegrondgebied met fruitbomen (4000 bomen) aan de Midden-Moezel. Verder liggen er ook beschermde natuurgebieden bij Klotten (Dortebachtal) en Lehmen (Reiherschussinsel). In de Eifel hebben bijvoorbeeld de leemputten bij Binsfeld en het Meerfelder Maar en het Holzmaar zich ontwikkeld tot leefgebieden voor verschillende dieren- en plantensoorten.

Geschiedenis, heden, toekomst

Late steentijd en Kelten

In cultuurhistorisch opzicht vormde de bevolking van Lotharingen, Luxemburg en Eifel-Hunsrück al meer dan 5000 jaar geleden een eenheid. Graven uit de late steentijd bewijzen dat. Rond 500 v.Chr. vestigt de Keltische stam van de Treveri zich in het Moezelgebied.

Romeinse tijd

Tussen 55 en 53 v.Chr. bezetten Caesars troepen het gebied. Nog geen 40 jaar later sticht de Romeinse keizer Augustus het huidige Trier onder de naam Augusta. In 9 v.Chr. bouwen de Romeinen bij het punt waar de Moezel uitkomt in de Rijn de legerplaats Apud Confluentes, waaruit later de stad Koblenz ontstaat. In de 1e eeuw n.Chr. introduceren de Romeinen de wijnbouw in het Moezeldal en slaan ze bij Rigodolum (Riol) de opstand van de Treveri en Germanen neer. Het Moezelgebied wordt gekerstend en nadat de Romeinen het door de Alemannen en Franken verwoeste Augusta Treverorum weer hebben opgebouwd wordt Trier hoofdstad en bisschopszetel van het West-Romeinse Rijk. Als de keizerlijke residentie van de Romeinen in 395 naar Milaan verplaatst eindigt de Romeinse bloeiperiode van het Moezelgebied.

Uit ruïnes herrezen: bloeitijd in de middeleeuwen

Eind 5e eeuw krijgen de Franken de definitieve heerschappij over het Moezelgebied: het wordt deel van het Oost-Frankische Rijk. Trier wordt opnieuw verwoest (ditmaal door de Noormannen), maar groeit nadat het uit de ruïnes is herrezen tussen de 10e en de 12e eeuw uit tot een belangrijke christelijke plaats. Onder de aartsbisschop en keurvorst Balduin von Luxemburg beleeft Keur-Trier zijn grootste gebiedsuitbreiding en bloeiperiode.

Oorlogen en verschillende heren

Tijdens de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) wordt het Moezelland verwoest en nog geen 50 jaar later zorgen de troepen van Lodewijk XIV voor nieuwe verwoestingen. In 1794 veroveren Franse troepen het keurvorstendom Trier. Het hele gebied op de linker Rijnoever wordt Frans. In 1815 wordt tijdens het Weens Congres vervolgens besloten dat het Moezelland Pruisisch wordt.

Naar een nieuwe tijd

In de 19e eeuw verschijnen de eerste stoomboten op de Moezel en wordt het dal aangesloten op het spoorwegennet. Wijnbouw en handel bloeien op. Traben-Trarbach klimt op tot de belangrijkste wijnoverslagplaats in Europa na Bordeaux.

Letterkundigen en kunstenaars leggen in de 20e eeuw de grondslag voor de toeristische toekomst van de Moezel. Een andere belangrijke stap in dat opzicht is het bevaarbaar maken van de hele rivier in de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw. Sindsdien varen er behalve aken ook plezierboten en is er een breed aanbod van watersporten mogelijk. Al zijn door de kanalisering overstromingsvlakten verdwenen en zijn er voor de trapsgewijs aangebrachte stuwen kunstmatige, warme meren ontstaan, toch is de Moezel rustiger geworden. Maar in 1993-1994 worden de omwonenden getroffen door de zwaarste overstromingen sinds 1784. Hoogwater is nog net als voorheen een probleem. In sommige gemeenten staan weliswaar bedijkingsprojecten op stapel, maar gerealiseerd is er nog geen.

Projecten in het derde millennium

Van de aanpassing van de luchthaven Hahn in het nabijgelegen Hunsrück voor internationaal vliegverkeer profiteert ook de Moezelregio. Zo komen er bijvoorbeeld meer gasten naar het eerste Duitse Ayurveda-hotel, dat in Traben-Trarbach werd geopend.

Verder zorgen de Landesgartenschau in 2004 op de Petrisberg bij Trier en de maidentrip in 2007 van het grootste ooit in Duitsland nagebouwde Romeinse schip in Neumagen-Drohn voor veel publieke belangstelling. De Bundesgartenschau in het najaar van 2011 in Koblenz overtreft alle verwachtingen: tijdens de 185 dagen durende show, met een grote bloemenpracht en een breed cultureel programma, trekt de stad meer dan 3,5 miljoen bezoekers.

Een heikel onderwerp is nog altijd de geplande aanleg van rijksweg B50 bij Ürzig. Deze weg omvat ook de bouw van een van de hoogste bruggen van Duitsland. Tegenstanders noemen het geldverspilling en zijn bang voor schade aan de landbouw en het toerisme, want het 25 km lange vierbaanstracé loopt rakelings langs een paar van de beste wijnbergen in de regio. Inmiddels zijn de rechtsmiddelen uitgeput en is een begin gemaakt met de bouw van de 160 m hoge en 1,7 km lange brug.

Volgens het ministerie van Economische Zaken in Mainz is de B50 nodig voor een betere verbinding tussen Nederland, België, het Rijn-Maingebied en Zuidwest-Duitsland. Een betere bereikbaarheid van de Eifel, Hunsrück, het Moezelgebied en de luchthaven Hahn levert meer arbeidsplaatsen op. Er zijn ruim 65 rapporten opgesteld en de rechter heeft vastgesteld dat met deze weg het natuurbeschermingsrecht niet wordt geschonden.

Overnachten

Het gebied van Moezel-Saar-Ruwer beschikt over ongeveer 50.000 bedden. Daarbij komt het volledige scala aan overnachtingsmogelijkheden aan bod: van luxehotels tot bungalowparken en appartementen tot kamers en kampeerplekken. U kunt zelfs verblijven in een heuse burcht. De prijzen voor een overnachting liggen met uitzondering van de grotere plaatsen in het middensegment.

Particuliere kamerverhuurders hanteren doorgaans geen seizoensprijzen en bieden bij een verblijf van langere duur meestal korting. Hotels verhogen vooral tijdens de wijnoogst in september en oktober hun prijzen. Aan de andere kant proberen talrijke hotels vaak met Schnuppertagen, all-inweekaanbiedingen en speciale thema-arrangementen klanten te lokken.

Boekingen

Met de all-inpaketten die de toeristenbureaus in de Moezelplaatsjes of -regio's hebben bedongen, bent u meestal beter af dan met een afzonderlijke boeking. De grote vakantieparken bieden ook last-minuteprijzen, waarmee u tot wel 40% op de reguliere prijs kunt besparen. Voor kinderen tot 14 jaar wordt bij veel accommodaties een korting van 50% geboden.

Zowel de Moezel als regio alsook afzonderlijke plaatsen, gemeenten, festivalorganisatoren en toeristische samenwerkingsverbanden (bijvoorbeeld Beneden-Moezel) hebben websites waar u online onderdak kunt boeken. Sommige hotels geven bij online boekingen 5% korting.

Vakantieplaatsen in vogelvlucht

Trier, Koblenz en Luxemburg-Stad staan als standplaats of uitvalsbasis voor een Moezeltrip garant voor een grote keuze aan hotels en goede verbindingen. Populaire en daarom drukke dagbestemmingen zijn Cochem, Traben-Trarbach en Bernkastel-Kues. Deze plaatsen zijn ook geschikt als uitvalsbasis voor rondritten en uitstapjes naar de Eifel of de Hunsrück. Fietsers en wandelaars vinden hier alles van eenvoudige tot comfortabele accommodaties. Bij Kröv, Leiwen, Saarburg en Gunderath in de Eifel, niet ver van de Moezelterrassen, bevinden zich grote bungalowparken voor vakantiegangers met allerlei sport- en vrijetijdsvoorzieningen, restaurants en winkels.

Hotels

Rijtjes van vijf sterren stralen er maar weinig in het Moezelland. Firstclasshotels (vier sterren) zijn te tellen op de vingers van twee handen. Het gros van de bedden staat in de middenklasse en in de categorie met één of twee sterren. Laatstgenoemden openden dikwijls al hun deuren in de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw en de eigenaren hebben getracht met hun tijd mee te gaan, zij het niet altijd met succes. Aan de Moezel bestaat ook nog het hotel garni, een soort familiehotel, meestal met alleen ontbijt. Inmiddels is menig pension qua aantal kamers en voorzieningen dit type onderkomen al voorbijgestreefd. In het hogere hotelechelon werd en wordt in toenemende mate ingezet op beauty en wellness en ook dienovereenkomstig geïnvesteerd.

Pensions

Veel pensions heten vandaag de dag Gästehaus. Deze pensions hebben meestal vijf tot tien kamers tot hun beschikking. Menig Gasthaus biedt ook accommodaties aan boven de gelagkamer of in een aanbouw. De aankleding van de kamers is meestal eenvoudig, de ruimte beperkt.

Vakantiewoningen

In bijna alle Moezelplaatsjes bieden particulieren in hun eigen woning of in een apart gebouw vakantieaccommodatie te huur aan, soms zijn dat complete woningen. Een groot deel daarvan heeft zich net als de hotels vrijwillig laten classificeren en draagt nu ook sterren (maximaal vier). Aan classificering zijn echter geen dwingende eisen met betrekking tot indeling en inrichting verbonden.

Het aanbod varieert hier net als bij pensions en eenvoudige hotels van degelijke, ouderwetse appartementen met woon- en slaapkamer tot nieuwe huizen van 120 m² met open haard, vide en zichtbaar balkenwerk. Het prijsniveau van dergelijke onderkomens is in de regel min of meer gelijk aan dat van een eenvoudige tweepersoonskamer in een pension of zelfs lager.

Wijngoederen en boerderijen

Een handvol boerenbedrijven en meer dan 170 wijngoederen bieden onderdak aan. Ze hebben zich allemaal vrijwillig laten keuren en certificeren (één tot vijf sterren). Dikwijls hebben ze diverse -vakantiewoningen op hun terrein ingericht en sommige bieden zelfs volledige huizen of kampeerplekken voor tent of camper/caravan aan. Meer informatie op www.naturlaub-rlp.de.

Campings

U hebt de keuze uit zo'n vijftig campings. De meeste liggen pal aan de Moezel en beschikken over goede tot uitstekende voorzieningen, zoals restaurant, kinderspeelveld enzovoort. Bij de Saar en de Sauer bevinden zich nog eens tien terreinen. In de Campingführer Moselland van Mosellandtouristik (www.mosellandtouristik.de) zijn de terreinen gedetailleerd beschreven.

Jeugdherbergen

Jeugdherbergen zijn te vinden in Koblenz, Trier, Traben-Trarbach, Saarburg, Mettlach-Dreisbach, Hermeskeil, Bernkastel-Kues, Cochem-Conden bij Brodenbach. Informatie op www.jugendherberge.de.

Eten en drinken

Regionaal en seizoensgebonden

De typische Moezelkeuken is eenvoudig, voedzaam… en moeilijk te vinden. Traditionele recepten vinden geleidelijk aan hun weg terug naar het bewustzijn van de gastheren, maar dan dikwijls wel in een modern jasje gestoken. Typische Moezelgerechten waren oorspronkelijk namelijk zware kost. Ze waren hoofdzakelijk bedoeld om de magen van de arbeiders en knechten op de wijngaarden en boerderijen te vullen. Omdat er in het Moezelland nauwelijks geld beschikbaar was, bestonden de gerechten doorgaans uit wat er op het eigen land werd verbouwd en in de eigen stallen stond. En van oudsher werd er natuurlijk wijn bij geschonken.

Simpel voedsel voor buiten

Dikwijls werd het eten in huis klaargemaakt en daarna meegenomen naar het werk in de wijngaard. Schmer of Schmeere en Schnittcher zijn de koude varianten van wijngaardgerechten, net als kruidkoek. Soep en eenpansmaaltijden behoren tot de warme gerechten, net als ovenschotels en andere stoofpotten, vaak op basis van aardappelen (bijv. Debbekoche en Dibbelabbes).

Met traditie naar de toekomst

Paling is een typische specialiteit van de Moezel. Vroeger kwam hij in enorme hoeveelheden voor, net als de snoekbaars. Dankzij de verbeterde waterkwaliteit van de rivier hebben beide vissen een comeback gemaakt. Ook blankvoorn, meerval, snoek, beekforel uit de Hunsrück en Eifel, zelfs rivierkreeft en ingemaakte of gebakken Moezelvissen komen weer op de borden terecht. Hetzelfde geldt voor ree, hert, jong wild zwijn en konijn. En ook rieslingpastei en Moezel-brandewijnparfait strelen de smaakpapillen van Moezeltoeristen. Wie zijn honger geheel in traditionele stijl wil stillen laat zich in Trier of Ediger een Romeins maal voorzetten; mosselen met linzen bijvoorbeeld, een ovenschotel met peer of een abrikozenragout.

Delicatessen uit het oude China

Een culinaire bijzonderheid van de Moezelregio is de rode wijngaardperzik, die afkomstig is uit China en via Perzië met de Romeinen in het gebied kwam. De bitterzoete vrucht wordt vaak verwerkt tot jam voor op brood, maar is fijngemalen een uitstekende basis voor desserts. Een ware traktatie zijn ook de ingelegde vruchten. Ambitieuze gastronomen zetten hun gasten riesling-wijngaardperziksoep voor, een wijngaardperzikchutney of een salade met een dressing van wijngaardperzikmoes en balsamico.

Wijnen

De Moezelregio is een wijngebied en ook het druivennat uit de Saar en de Ruwer mag er zijn. Nadat de Moezelriesling, een ten tijde van Wilhelm II al zeer gewaardeerde wijn, in de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw tot een massaproduct was vervallen en in de jaren 80 het onderwerp was van allerlei schandalen, maakte hij in de jaren 90 een ware comeback. Ervaring en traditie werden gekoppeld aan de nieuwste inzichten en men zette in op kwaliteit in plaats van kwantiteit. Het resultaat: een droge, fruitige wijn, rijk aan mineralen en met een laag alcoholpercentage, jong, vlot en elegant.

Korte culinaire woordenlijst

Äppelfleisch Varkensschouder, gestoofd met appel en ui en op smaak gebracht met Moseltrester en room. Een 'machtige' specialiteit.
Debbekoche of Döbbekoche Koek van rauwe, geraspte aardappel, ei, ui en gerookt buikspek, gekruid met nootmuskaat.
Dibbelabbes Een variant op Debbekoche. In de oven gebakken mengsel van geraspte aardappel, ui, klein gesneden metworst, ei en gerookt spek. Het wordt warm gegeten met appelmoes en er wordt koffie bij gedronken.
Kappesmengsel Aardappelen met zuurkool en casselerrib.
Moselkahn Gegratineerd kaas-roombroodje.
Schmer, Brockeschmer Broodbeleg, bijvoorbeeld jam van de rode wijngaardperzik.
Schnöbbelchesbunenzopp möt Grombereschniedcher (uit Trier) Soep van verse, in stukjes gesneden boontjes met aardappelpannenkoek.
Trierer Reibekuchen Aardappelpannenkoek met kruiden.
Twerdich of Teerdish (uit Trier) Aardappelpuree gemengd met zuurkool (soms aangelengd met bouillon van varkenspootjes).
Viez of Viz Niet-uitgegiste appelmost.
Weincräwes Varkensribbetjes met zuurkool, gekookt in moezelwijn, op smaak gebracht met ui en laurier en opgediend met aardappelpuree en uitgebakken spekjes.
Winzerbrot Zuurdesembrood van tarwe- en roggemeel met wijn, druivenblad, knoflook, spekvet en walnoten, soms in wijnbladeren gebakken.
Winzerpfanne Maaltijd van gebakken aardappelen en gebakken bloedworst, met ui, appel en kruiden.

Edelbrand en andere sterkedrank

Veel 'nieuwe' wijnboeren produceren inmiddels ook hun eigen sekt en brandewijnen als Trauben-, Hefe- en Tresterbrände. Uitgelezen vloeibare lekkernijen zijn ook de sterke wijngaardperziklikeur (25% alcohol) en de op vakbeurzen bekroonde Edelbrand van de rode wijngaardperzik. Voor één liter destillaat is 25 kg fruit nodig. De basis voor de likeur is het geurige vruchtenconcentraat van zorgvuldig ontpitte perziken. Hij kan puur worden gedronken, bij voorkeur goed gekoeld, of als kir (vermengd met traditioneel gegiste rieslingsekt).

Op de wijnfeesten in het najaar wordt ook dikwijls niet-uitgegiste troebele druivenmost (Federweißer) geschonken. Maar langs de Moezel leeft men niet van wijn alleen: vooral bij Trier fonkelt menigmaal Viez in de glazen, een van kleine zure appels gemaakte appelmost.

Praktische informatie

Reizen naar de Moezel

Met het vliegtuig

De Moezelstreek ligt wat luchthavens betreft in de driehoek tussen Frankfurt, Keulen en Luxemburg.

Vliegveld Hahn: tel. 06543 50 92 00, www.hahn-airport.de. Internationale luchthaven voor charters en privévliegtuigen met twee terminals. Busverbinding naar Cochem via Zell en Bullay, naar Koblenz en Trier.

Luxemburg Findel: tel. 0246 40, www.aeroport.public.lu. Lijnvluchten van onder andere Luxair en KLM. Shuttle naar Trier.

Met de trein

Vanuit verschillende richtingen, waaronder Amsterdam en Brussel, rijden regelmatig IC- en EC-treinen tot aan Koblenz. Vanaf Koblenz gaan er om het uur snel- en stoptreinen via Cochem naar Trier. Bij Bullay verlaat het traject het Moezeldal. Al naargelang het soort treindienst duurt de reis 1,5 tot 2 uur en een enkele reis kost ongeveer € 22 zonder korting.

Vanaf Keulen rijden er ook om het uur treinen door de Eifel naar hun eindbestemming Trier. De reis duurt tussen de 2,5 en 3,5 uur en het standaardtarief ligt tussen € 32 en € 38, afhankelijk van de treindienst. Met een overstap in Bullay is ook Traben-Trarbach goed per spoor te bereiken.

Daarnaast zijn er goede treinverbindingen met Luxemburg en Saarland, met name vanuit Brussel. Het Moezeltreintje tussen Trier en Bullay dat ooit door Kurt Tucholsky werd 'bezongen' rijdt allang niet meer. In plaats daarvan is er nu een busverbinding.

Met de auto

Ten westen van Koblenz steekt de A61 de Moezel over en kruist hij de Eifelautobahn A48. De Hunsrück-höhenstraße B327 is een goed alternatief om Koblenz vanuit het zuiden te bereiken en de A8 brengt u via Saarlouis en Merzig in de zuidelijke Moezelstreek.

De A1 loopt rechtstreeks naar Trier en is via de A64 verbonden met de autowegen in Luxemburg.

Per boot

Wie over de Rijn reist, moet in Koblenz meestal op een ander schip overstappen. Tussen Koblenz en Trier worden regelmatige lijndiensten onderhouden. De Köln-Düsseldorfer Rheinschifffahrt AG, Frankenwerft 35, 50667 Köln, tel. 0221 20 88 00, www.k-d.com, is verantwoordelijk voor de lange afstanden; korte trajecten worden verzorgd door lokale scheepvaartmaatschappijen.

Douane

Al hoeft u uw paspoort of reisdocument niet meer te laten zien bij het passeren van de grenzen van de Benelux en Duitsland, u moet zich wel kunnen legitimeren met een paspoort of een identiteitskaart; een rijbewijs is geen geldig legitimatiebewijs. Kinderen moeten een eigen reisdocument hebben.

Binnen de EU kan per persoon maximaal vrij vervoerd worden: 10 l. sterkedrank of 20 l. alcoholische drank met maximaal 22% of 90 l wijn (waarvan maximaal 60 l mousserend) of 110 l bier. Voor tabak gelden de volgende limieten: 800 sigaretten of 400 cigarillo's of 200 sigaren of 1 kg tabak. Deze hoeveelheden gelden voor eigen gebruik.

Reizen langs de Moezel

Auto

Langs nagenoeg de hele Moezel loopt een weg, afwisselend op de rechter- en de linkeroever. Talloze bruggen en ponten zorgen voor een goede verbinding tussen de oevers. In de smalle straatjes van de oude Moezelplaatsen is het vaak lastig manoeuvreren en ook parkeerplaatsen zijn er nauwelijks. Wie niet met zijn eigen auto wil komen, kan een auto huren, bijvoorbeeld op de luchthaven van Hahn (gebouw 500), in Koblenz (onder andere op het station en in de Andernachter Straße 190-192), in Trier (onder andere ook op het station) en in Wittlich (Friedrich Straße 58).

Rondvaartboten en pleziervaartuigen

Een van de mooiste manieren om de Moezelstreek te verkennen is ongetwijfeld per boot. Een groot aantal ondernemingen heeft boten in de vaart tussen de ruim tien aanmeerplaatsen in de kleinere plaatsjes. Veel van deze bedrijven bieden ook meerdaagse cruises aan. Van mei tot oktober worden dagelijks boottochten verzorgd; kaartjes zijn aan boord te koop. Informatie is verkrijgbaar bij de Mosellandturistik, de lokale toeristenbureaus, de Entente Touristique de la Moselle Luxembourgeoise in Grevenmacher (tel. 075 82 75), of bij de rederijen zelf, bijvoorbeeld Hans Michels Personenschifffahrt, Bernkastel-Kues (tel. 06531 82 22), Rhein und Moselschifffahrt Collée-Hölzenbein, Koblenz (tel. 0261 377 44), Undine Personenschifffahrt, Cochem (tel. 02671 74 31), Gebr. Kolb OHG, Briedern (tel. 02673 15 15), Luxemburger Personenschifffahrt Navitours, Grevenmacher (tel. 075 84 89). Vanaf Kröv vaart ook een raderstoomboot en vanaf Neumagen-Drohn een replica van een Romeins wijnschip (blz. 85). Wie zelf kapitein wil zijn, kan in bijna elke plaats aan de Moezel een boot huren.

Bus

De Moezelstreek beschikt over een fijnmazig busnet. Bussen van de Moselbahn GmbH (www.moselbahn.de) rijden geregeld en stoppen in vrijwel elk plaatsje. De belangrijkste vertrekplaatsen zijn Koblenz, Cochem, Bullay, Zell, Trarbach en Bernkastel. Daarnaast zijn er ook busexcursies naar Luxemburg te maken. Informatie hierover is te verkrijgen bij de toeristenbureaus in Trier en Koblenz.

Feestdagen

1 januari: Nieuwjaar

Goede Vrijdag

Tweede paasdag

1 mei: Dag van de arbeid

Hemelvaart

Tweede pinksterdag

Sacramentsdag (tweede donderdag na Pinksteren)

23 juni: Nationale feestdag van Luxemburg

3 oktober: Dag van de Duitse eenheid

1 november: Allerheiligen

25-26 december: Kerstmis

Feesten en festivals

In de Moezelstreek gaat geen maand voorbij zonder feest. In een wijnstreek als de Moezel (en de Saar) is natuurlijk de wijn alleen al het hele jaar door aanleiding voor vrolijke feesten. Zo worden onder andere de druivenbloesem, de oogst, de nieuwe en de jonge wijn, de riesling, de sekt en de trester gevierd.

Mosel WeinKulturZeit: eind apr. - eind mei, www.weinland-mosel.de. Vijf weken en meer dan 80 evenementen rond het thema wijnranken, cultuur en genieten: van activiteiten in de wijngaarden, lezingen en exposities tot wijnrondleidingen, proeverijen en culinaire aanbiedingen.

Fest der Römischen Weinstraße: begin mei. Alle wijndorpen aan de toeristische route van Bekond via Klüsserath en Mehring naar Thörnich, presenteren zich tijdens dit lenteweekend in Schweich. Kroning van de nieuwe wijnkoningin (vrijdag) en muziekoptredens. Er is ook een vlooienmarkt.

Happy Mosel: eind mei/begin juni, www.happy-mosel.com. Autoloze activiteitendag in de Moezelstreek met een cultureel en culinair programma. Over een lengte van 80 km is de Moselweinstraße van Schweich tot Reil (even jaren) of van Pünderich tot Winningen (oneven jaren) afgesloten voor personenauto's (11-18 uur).

Historisches Weingelage: eind mei/begin juni, www.weingelage.de. Muziek en eten, wandeling met gids, ambachtelijke presentaties door de historische boerengroepen in Bruttig-Frankel.

Mosel Musikfestival: juli-begin okt., www.moselmusikfestival.de. Op zo'n 20 historische plekken treden muzikanten uit de hele wereld op. Het repertoire loopt van klassiek via gospel, jazz, soul en tango tot rock en chansons.

Weinfest Zeller Schwarze Katz: eind juni. Feestelijke optocht, vuurwerk, live-optredens en Romeins spectaculum met eten en drinken.

Internationales Trachtentreffen: begin juli in Kröv. Tientallen klederdrachtgroepen en muziekkapellen bevolken een zomerweekend lang de hoofdstraat en een drijvend podium in de Moezel.Historisches Wein- und Burgenfest: 1e weekend van juli. Op het marktplein van Kobern wordt onder andere met zang feestgevierd; het koor begeleidt op zondag ook de traditionele boottocht.

Moselwein-Festival: half juli, www.moselweinfestival.de. Samenkomst bij twee podia aan de Moezel in het gezellige wijndorp Trarbach voor een glaasje wijn, muziek en culinaire lekkernijen. Ook vuurwerk op de hooggelegen Grevenburg.

Wein- und sektfete: half/eind juli, www.riol.de. Al meer dan 20 jaar bieden vijf wijnboeren uit Riol op steeds een ander wijngoed cultuur (exposities, muziek), met wijn en iets te eten aan.

Winzertrachtenfest: 3e zondag in juli. Dans en folklore bij de Weinbrunnen in Enkirch.

Rhein in Flammen: begin/half aug., www.rhein-in-flammen.de. Vuurwerk, onder andere rond Koblenz. Een fraai uitzicht op het spektakel bieden de cruiseschepen die speciaal hiervoor rondvaren.

Burgfest: 1e weekend van aug., www.burg-cochem.de. De Reichsburg van Cochem staat twee dagen volledig in het teken van ridders, goochelaars en minstrelen.

Olewiger Weinfest: 1e weekend van aug. Volksfeest van Trierse wijnboeren aan de Olewiger Straße met een feestterrein, livemuziek, kraampjes en vuurwerk op de Petrisberg.

Keltisches Weingelage: eind aug. De geschiedenis van Zell wordt nagespeeld door de Kaimter Theatergruppe, met karakteristieke kost. Wijnboeren stellen kelders en wijngoederen open.

Weinfest am Calmont: eind aug./begin sept. Feestelijke optocht met de nieuwe wijnkoningin, traditionele maaltijd met erwtensoep, kunstnijverheidmarkt en straatconcerten.

Winningen, Weinfest: eind aug./begin sept. Het oudste wijnfeest van de Moezel. Tien dagen lang stroomt er uit de Weinhex-Brunnen moezelwijn in plaats van water. De straatjes zijn versierd met vlaggen en guirlandes; er wordt een wijnmarkt gehouden, er wordt volop muziek gespeeld, en ter afsluiting is er een groot vuurwerk.

Mehringer Winzerfest: eind aug./begin sept. Dit is het oudste wijnbouwfeest van de Midden-Moezel met wijnbouwspelletjes, proeverijen en de kroning van de wijnkoningin.

Weinfest der Mittelmosel: eind aug./begin sept. Wijnroute, wijnboerenoptocht en vuurwerk in Bernkastel. Daarnaast wordt er een kunstnijverheidsmarkt gehouden en is er in de binnenstad van alles rondom wijn te doen.

Saarweinfest: begin sept. Middeleeuws spektakel rond de Saarwijn op de burcht van Saarburg. Voorstellingen van goochelaars, muzikanten en dansers, ridderwedstrijden en een historische markt maken de attracties aan de Weinstraße met proeverijen compleet.

Schängelmarkt: half sept. in Koblenz. Het grootste volks- en stadsfeest in het noorden van Rijnland-Palts. Kraampjes en podia voor mode-, muziek- en cabaretvoorstellingen.

Gezondheid

Wie bij een wettig erkende ziektekostenverzekeraar is verzekerd, kan voor een behandeling in het buitenland gebruikmaken van de European Health Insurance Card (EHIC), zodat u gratis in het ziekenhuis wordt opgenomen. Particuliere doktersrekeningen moeten ter plekke worden betaald, de verzekering vergoedt de kosten op vertoon van de rekening. Wie zich tegen ieder risico van bijbetaling wil verzekeren, kan een verzekering afsluiten tegen ziektekosten in het buitenland (reisbureau, ANWB).

Informatie

Mosellandtouristik GmbH: Kordelweg 1, 54470 Bernkastel-Kues, tel. 06531 973 30.

Rheinland-Pfalz Tourismus GmbH: Löhrstraße 103, 56005 Koblenz, tel. 0261 91 52 00.

Mittelmoseltouristik: Gestade 18a, 54470 Bernkastel-Kues, tel. 06531 3075.

Eifel Tourismus GmbH: Kalvarienbergstraße 1, 54595 Prüm, tel. 06551 965 60.

Saar-Obermosel Touristik: Graf-Siegfried-Straße 32, 54439 Saarburg, tel. 06581 99 59 80.

Ter plaatse

Ook in kleine gemeenten is bijna altijd een toeristenbureau aanwezig of heeft het gemeentehuis een informatieloket waar plattegronden, informatie over openingstijden, evenementen, bus- en bootverbindingen en brochures verkrijgbaar zijn.

In Luxemburg

Nationaal verkeersbureau van Luxemburg: 68-70, boulevard de la Pétrusse, 1010 Luxemburg, tel. 042 82 82 10

Internet

www.mosellandtouristik.de: actuele online service van het verkeersbureau voor de hele vakantieregio Moezel-Saar-Ruwer met een uitgebreide database. U vindt er ook een overzicht van alle lokale toeristenbureaus.

www.bernkastel.de: officiële website van het verkeersbureau Midden-Moezel en de stad Bernkastel-Kues, met e-cards, weerberichten en een live webcam.

www.eifel.info: officiële website van de vakantieregio Eifel met boekingsmogelijkheid, actuele data, folderbesteloptie en winkel.

www.saar-obermosel.de: officiële toeristische website van de regio Saar-Boven-Moezel, met onder andere een fietsspecial en informatie over wijn, kunstnijverheid en winkelen.

www.mosel.de: eigen presentatie van alle steden en gemeenten in het Moezeldal. Overzicht van accommodaties (ook rechtstreekse boekingen) en lastminuteaanbiedingen. Links naar gebruiken en gewoonten, overzicht van burchten en musea, historische plekken, aanbiedingen voor motorrijders.

www.die-mosel.de: levendig vormgegeven site van het drielandenpunt met interessante artikelen, bijvoorbeeld over kurk en kunst aan de Moezel. Verder 11 regiobeschrijvingen, inclusief de belangrijkste feesten, Straußwirtschaften, waterskigebieden en nog veel meer. Veel reclame.

www.msr-wein.de: alles over het wijnland Moezel-Saar-Ruwer. Wijnfeestkalender, gedetailleerde regioinformatie, een beknopte wijngids met woordenlijst, koksportretten en een overzicht van de beste wijnen per categorie, de zogenaamde Jahresauswahlproben.

www.mosel-reisefuehrer.de: goede internetgids van het Rhein-Mosel-Verlag in Bad Bertrich. Uitgebreide informatie over praktisch alle Moezelplaatsjes, breed reclameplatform.

www.mosel-webcams.de: portal voor een goed tiental webcams langs de Moezel. Ze bestrijken het gebied van Bernkastel-Kues via de regio Brauneberg tot aan Zell en Mehring.

www.rlp-info.de: officiële website van de deelstaat Rijnland-Palts, sector toerisme, met accommodatieoverzicht, boekingsmogelijkheid en tips voor vrijetijdbesteding.

www.kulturland.rlp.de: uitgebreid, regelmatig bijgewerkt overzicht van het culturele aanbod in Rijnland-Palts. Van regionale beroemdheden kunnen ook de gegevens worden opgevraagd.

www.luxembourg.public.lu: wegwijzer (in het Frans) naar de officiële internetsite van het groothertogdom (regering, ministeries). Links naar de rubrieken 'cultuur' en 'toerisme'.

www.visitluxembourg.com: website van het nationale Luxemburgse verkeersbureau met informatie over het hele land (te downloaden in PDF-formaat).

Kinderen

Gezinsvriendelijke -accommodatie

Het Moezelland is bij uitstek geschikt voor een gezinsvakantie, want een groot deel van de accommodaties in het gebied betreft vakantiewoningen. Vaak beslaan ze voldoende vierkante meters om er zonder problemen een paar dagen met kinderen van om het even welke leeftijd door te brengen. Veel onderkomens van dit type beschikken over een kinderbedje en een babyfoon en hebben een speelplek voor de deur. De volwassen infrastructuur van de dorpen in de regio is een garantie dat luiers, babyvoeding enzovoort in de regel ter plaatse kunnen worden ingekocht.

Een alternatief voor accommodatie bij particulieren zijn de twee Landal Green Parks in Leiwen en Kröv (www.landal.de). Hier hebt u de keus uit verschillende bungalowtypes. Tot de standaarduitrusting behoren een kinderbed, een kinderstoel en speelgoed. Recreatiemogelijkheden zijn er legio en variëren van een overdekt zwembad tot minigolf en kinderboerderij. Het park Landal Sonnenberg in Leiwen heeft inmiddels in de voormalige tennishal een 'speeltuin' ingericht, die met uitzondering van de klimwand ook voor gasten van buiten gratis toegankelijk is.

Activiteiten met kinderen

Boottochten: op een boot varen, in een kano peddelen, of zelfs op een replica van een Romeins galjoen (vanaf Neumagen-Dhron) over de golven glijden, is op de Moezel mogelijk. Boottochten worden in de regel aangeboden van apr./mei tot sept./okt.; bootverhuurbedrijven zijn in dezelfde periode geopend.

Burchten ontdekken: talrijke burchten in het Moezelland bieden tegenwoordig allerlei interactieve -rondleidingen voor kinderen aan of hebben op zijn minst kindvriendelijke items als spookrondleidingen en riddermaaltijden op het programma staan (bijvoorbeeld de Burg Cochem).

Waterpretparken: reuzenglijbanen, watervallen en stroomversnellingen: veel zwembaden in de Moezelstreek bieden speciale attracties voor groot en klein (bijvoorbeeld in Cochem, Schweich, Kröv, Leiwen, Treis-Karden, Bernkastel, Wittlich).

Fun, dieren en avontuur: een klauterbos en klimtouwen bij Traben-Trarbach vergen behendigheid; in Saarburg lokt de zomerrodelbaan; in het recreatiepark Klotten bij Cochem zijn er behalve een reuzenglijbaan en een kometenschommel ook buitenverblijven voor exotische en inheemse dieren. In het wildpark Weißhauswald dat zich vlak bij Trier bevindt, kunnen verschillende wilde dieren en fazantensoorten worden bekeken. Het Eifelpark Gondorf biedt behalve talrijke dieren ook shows en kermisattracties aan.

Musea: in Palzem is het Bulldogmuseum met tractoren en andere landbouwmachines voor jong en oud een bezoekje waard. In Trier en Traben-Trarbach staat een speelgoedmuseum en in de Hunsrückgemeente Morbach, 20 km verderop, een telefoon- en houtmuseum. Het openluchtmuseum Roscheider Hof in Konz organiseert minimaal één keer per jaar een speciale kinderdag. In Saarburg en Schweich wachten historische watermolens op bewonderende blikken.

Klimaat en reisseizoen

Wanneer rond Pasen de eerste boten aan hun rondvaarten op de Moezel beginnen, zijn de temperaturen in de rivierdalen meestal vrij mild. 's Zomers warmen de zonnestralen de donkere leisteenhellingen aan de nauwe bochten soms tot maar liefst 40 °C op, maar in de late herfst hangt er in de beschutte rivierbochten vaak een dichte mist. De gemiddelde jaartemperatuur bedraagt in de Midden-Moezel ongeveer 9 °C, in de hoge delen van de Eifel en de Hunsrück liggen ze aanzienlijk lager. In deze gebieden, die beduidend bergachtiger zijn, moet u dan ook rekening houden met veranderlijke weersomstandigheden.

In de nazomer en het vroege najaar baadt de Moezelstreek in een gouden licht. De wijnoogst en een keur aan wijnfeesten vergroten de charme van dit seizoen nog. Maar zodra het oktober is geworden bestaat er kans op hoogwater, voor de meeste campings en restaurants reden om hun deuren te sluiten en ze pas met Goede Vrijdag weer te openen.

Openingstijden

Musea/bezienswaardigheden: vaak alleen geopend van Pasen tot eind okt./begin nov.; di-za.-zo. 9/10-12/13 en 14/15-18 uur, ma. meestal gesloten.

Winkels: in Trier en Koblenz gelden ruime openingstijden, in de kleine plaatsen gaan de meeste winkels tussen de middag dicht en sluiten ze om 18 uur. In Luxemburg lopen de winkelopeningstijden uiteen en veranderen ze vaak.

Restaurants: restaurants aan de Moezel zijn meestal van 12 tot 22 uur doorlopend geopend; de meeste Weinkeller en Straußwirtsschaften gaan doordeweeks om 16 uur en za.-zo. vaak al rond de middag open. Straußwirtschaften zijn alleen in het seizoen open.

Luxemburg is meer Frans georiënteerd: restaurants zijn 's middags en/of 's avonds open, een brasserie gewoonlijk doorlopend, de koffie wordt er meteen na het eten geserveerd en voor koek en gebak gaat men naar een patisserie, die op zijn laatst om 19 uur sluit.

Reizen met een handicap

Barrierefreie Unterkünfte ('onderdak zonder obstakels'), zo heet een brochure van de Mosellandtouristik, waarin ongeveer vijfentwintig hotels, Gasthöfe en particuliere verhuurders zijn opgenomen. Er is ook een overzicht in opgenomen van wandelpaden die geschikt zijn voor rolstoelen en mensen die slecht ter been zijn, evenals aangepaste toiletten.

Sport en activiteiten

Ballonvaren, parapente en andere luchtactiviteiten

Tochten met een heteluchtballon beginnen in de regel bij Bernkastel, Schweich en Traben-Trarbach. De brede bochten van de Moezel en de bergen van de Eifel en Hunsrück zijn in alle rust vanuit een zweefvliegtuig te verkennen. Er zijn vliegvelden in Büchel, Kell-Hunsrück, Konz-Könen, Neumagen-Dhron en Traben-Trarbach.

De omgeving van Bernkastel-Kues is zeer geschikt voor parapente. In een straal van 20 km zijn hier talrijke startmogelijkheden in alle richtingen te vinden, bijvoorbeeld in Mehring, Zeltingen-Rachtig, Burgen, Erden, Sürzig en Maring-Noviand. Parapente is aan de Moezel het hele jaar door mogelijk, en van de lente tot de herfst zijn urenlange glijvluchten op thermiek over lange afstanden geen zeldzaamheid.

Gastpiloten zijn op alle terreinen welkom nadat ze instructies hebben ontvangen van een lid van een vliegvereniging (B-brevetterreinen).

Het ontmoetingspunt voor parachutespringers is het vliegveld Föhren. Vanaf dit vliegveld kunnen bovendien rondvluchten over de regio worden gemaakt. Dat kan ook van Winningen-Koblenz, Hanh in de Hunsrück, Traben-Trarbach, Neumagen-Dhron en Konz-Könen aan de Saar.

Duurzaam reizen voor het milieu

Steeds meer wijnbouwers in de Moezelstreek leggen zich toe op de ecologische wijnbouw (www.ecovin-mosel.de). Er zijn nu ongeveer 40 ecovin-producenten en ze zijn met name te vinden aan de bovenloop van de Moezel en de Saar en aan de middenloop van de Moezel rond Traben-Trarbach. Geëngageerde koks en restauranthouders gebruiken zo veel mogelijk streekproducten, bijvoorbeeld wild uit de Eifel, honing uit de Hunsrück en fruit en groente van lokale kwekers (www.regional-erste-wahl.de). Ook enkele accommodatie-exploitanten schenken aandacht aan ecologische en biologische aspecten, onder andere door het gebruik van gezonde leempleister op de muren en hypoallergene stoffen. Zo kunt u op de biologisch-dynamische Demeter-Hof Schnee-Eifelhof in Sellerich (www.schnee-eifel-hof.de) in twee bijzondere huizen van stamhout uit de Eifel en natuursteen met een traditioneel rieten dak en een houten douchecabine overnachten.

Fietsen

Er is een fijnmazig fietspadennet van een paar honderd kilometer lang en grotendeels met niet al te steile hellingen. Ook sportieve mountainbikers komen er echter aan hun trekken: er zijn pittige trajecten door de wijngaarden en bossen op de hellingen, bijvoorbeeld bij Briedel en Traben-Trarbach.

Wie liever niet met zijn eigen stalen ros naar de Moezel komt, kan op veel treinstations en bij veel hotels en toeristenbureaus een fiets huren (ook kinderfietsen en kinderstoeltjes).

Speciale fietsbussen ('Regio-Radler')rijden in de periode van 1 april/mei tot 31 oktober over tot nu toe 9 trajecten. De fietsbus tussen Trier en Bullay/Echternachbrück rijdt driemaal daags en biedt plaats aan 22 reizigers plus fiets. Bezoekers die vanuit Bernkastel de Maare-Mosel-Radweg volgen, kunnen ook vanaf Daun met de bus terug (www.regio-radler.de). Fietsvervoer is ook mogelijk op de trein (van tevoren aanmelden bij Radfahrer-Hotline 01805 15 14 15) en op passagiersschepen.

Sommige plaatselijke toeristenbureaus bieden diverse toerpakketten voor fietsers en mountainbikers aan, meestal met bagagevervoer (bijvoorbeeld de toeristenbureaus van Saar-Obermosel, Trier en omgeving, en Traben-Trarbach).

Langs de fietsroutes vindt u talrijke fietsvriendelijke hotels en pensions. Deze speciaal geclassificeerde accommodaties bieden veel extra service en voorzieningen voor fietsers.

In Trier (direct bij de Porta Nigra) en Saarburg (in het stadspark) zijn er inmiddels ook speciale fietsgarages en bewaakte fietsenstallingen, waar fietsen (inclusief bagage) tegen betaling gestald kunnen worden.

Eenmaal per jaar hebben fietsers de lange trajecten langs de rivier helemaal voor zichzelf. Op de autoloze zondag na Pinksteren luidt het motto 'Happy Mosel' (zie blz. 22). Iets bescheidener, maar zeker zo gastvrij, is de fietszondag 'Saarpedal' langs de Saar tussen Konz en Merzig (3e zondag van mei).

Golf

Ensch-Birkenheck beschikt over een 18-holes golfbaan (contact via de Golfclub Trier), evenals de Cochener Krampen, waar bovendien een 9-holes 'executive course' (par 31) is aangelegd, waar ook zonder lidmaatschap van de Duitse golfvereniging DGV kan worden gespeeld (www.golf-club-mosel.de). Andere golfbanen vindt u in de Hunsrück bij Hahn-Lautzenhausen en Kirschweiler, en in de Eifel bij Burbach, Hermesdorf en Hillesheim.

Inline-skaten

Steeds vaker zijn op de fietspaden langs de Moezel skaters te zien. Sommige gemeenten, zoals Riol en Trier, hebben hierop ingespeeld met de verhuur van skates. Schweich, Saarburg, Konz, Enkirch en Bernkastel-Kues beschikken over parken en terreinen met half- en quarterpipes.

Paardrijden

Voornamelijk in de richting van de Eifel ligt achter de steile wijngaarden een aantal stoeterijen en maneges. Direct aan de rivier kunnen ruiters voor een ritje terecht bij verenigingen en maneges in bijvoorbeeld de gemeenten Konz-Könen, Leiwen/Neumagen-Dhron en Maring-Noviand. Ook in Bernkastel-Kues, Cochem, Wittlich op de Walwiger Berg en in Saarburg en Trier kunt u paardrijden.

Veiligheid en noodgevallen

Alarm/politie: tel. 110 (in Duitsland), 113 (in Luxemburg; ook brandweer)
Brandweer/ambulance: tel. 112 (Duitsland en Luxemburg)
Pech onderweg: tel. 018 02 22 22 22 (Duitsland), 0445 00 45-1 (Automobile Club Luxemburg)
Alle bankpassen/creditcards blokkeren: tel. 0031 (0)30 283 53 72, zie ook www.pasblokkeren.nl of tel. 0032 (0)70 34 43 44, zie ook www.cardstop.be

Diplomatieke vertegenwoordigingen

Nederland
Consulaat in Aken:
Theaterstraße 6-8, 52062 Aachen, tel. 0241 332 53
Ambassade in Luxemburg:
6, rue Sainte Zithe, L-2763 Luxemburg. tel. 022 75 70
België
Consulaat-generaal in Keulen:
Cäcilienstraße 46, 50667 Köln, tel. 0221 20 51 10
Ambassade in Luxemburg:
4, Rue des Girondins, 1626 Luxemburg, tel. 0254 32 51

Sportvissen

Sportvissen is een populaire recreatiesport aan de Moezel. Visvergunningen zijn verkrijgbaar bij de gemeentehuizen in de regio. Voor nadere inlichtingen kunt u zich wenden tot de plaatselijke toeristenbureaus.

Themapaden

Op ruim 30 themapaden kunt u de bijzonderheden van de Moezelstreek ontdekken. Een groot aantal paden is gewijd aan de wijn, maar er zijn ook veel bosroutes, archeologische en geologische tochten. Ook is er een leisteenroute (door het Kaulenbachtal), een mijnenpad (bij Fell), een steenroute (Trier), een historisch themapad (Wawern), een pad waarop vogelbescherming centraal staat (Ensch) en de beeldenroute 'Stenen aan de rivier' langs de Boven-Moezel van Konz naar Palzem.

Wandelen

De schoonheid van de Moezelstreek laat zich grotendeels alleen te voet ontdekken. De regio telt ruim tien beschermde natuurgebieden met zeldzame planten en dieren en oeroude bossen, met name aan de Beneden-Moezel. Daar komen talrijke cultuurmonumenten en bezienswaardigheden bij die eveneens alleen lopend te bereiken zijn. De tot nu toe nieuwste wandelroute is de in 2013 geopende Moselsteig, die met een traject van 365 km in 22 etappes een zeer divers landschap tussen Perl en de Deutsche Eck in Koblenz ontsluit. Kenmerkend zijn de leisteen, wijngaarden, steile hellingen en terrasbouw langs de Moezel. De oudste route langs de rivieroever is de Moselhöhenweg van zo'n 400 km lang aan weerszijden van de rivier. Aan de kant van de Hunsrück loopt hij van Koblenz naar Palzem aan de Duits-Luxemburgse-Franse grens; aan de kant van de Eifel van Wasserbillig aan de monding van de Sauer naar Trier en van Schweich terug naar Koblenz, of omgekeerd. Het vergt ongeveer 14 dagen om de hele route te lopen. De witte M van dit historische pad volgt echter niet overal de loop van de rivier. Wie die goed wil leren kennen, kan beter voor bepaalde delen van de route kiezen of deelnemen aan een thema- of rondwandeling. Die worden in de meeste vakantieplaatsen met regelmaat aangeboden en leiden naar wijnboerderijen, burchten of dorpskerken met historische orgels. Zowel Mosellandtouristik als gemeentelijke instellingen bieden arrangementen aan.

Watersport

Behalve in speciaal gemarkeerde gebieden kan er bijna overal op de Moezel gezeild en met motorboten gevaren worden. In ruim twintig Moezelplaatsjes zijn er aanlegplaatsen, dagligplaatsen voor jachten, scheepshellingen en bootverhuurbedrijven, ook voor motorboten waarvoor geen vaarbewijs nodig is. Daarnaast zijn er in tien plaatsen kajaks en kano's te huur, bijvoorbeeld in Kinheim, Konz, Piesport, Schoden en Traben-Trarbach. De twaalf stuwen in de rivier zijn voorzien van speciale, voor sportboten geschikte sluizen.

Voor liefhebbers van boottochtjes zijn er aan de Moezel en Saar bijna 50 plaatsen waar u aan en van boord kunt gaan, van PSV Koblenz tot de roeivereniging van Saarburg. Nadere informatie over vaarroutes vindt u in de brochure Wasserwanderroute Mosel, die bij alle toeristenbureaus verkrijgbaar is en ook door kanoverhuurbedrijven wordt verspreid, en op www.gelbe-welle.de (in de rubriek 'Qualität').

Waterskiën is mogelijk op een tiental gedeelten van de rivier tussen Trier en Koblenz, vooral tussen Winningen en Cochem, maar bijvoorbeeld ook bij Traben-Trarbach. Jetskiën is daarentegen bijna nergens meer toegestaan. Surfers komen boven de stuwdammen van de Moezel en de Sauer aan hun trekken; wildwatervaarders bij Irrel.

Wellness

Ten tijde van de oude Romeinen bestond er al een levendige badcultuur bij de bronnen langs de Moezel en in de zijdalen. Eind 20e eeuw werd een van deze kuurbaden verbouwd tot een van de meest exclusieve Ayurveda-centra in Europa, waar inmiddels een breed internationaal publiek op afkomt. In deze Indiase gezondheidstempel in Traben-Trarbach (Bad Wildenstein), die is ontstaan uit het oude kuurbad, wordt niet alleen gewerkt volgens de klassieke leer van Maharishi Ayur-Ved, maar worden ook antiaging- en antistressarrangementen aangeboden. Ook enkele hoteliers aan de Moezel hebben de trend gevolgd en bieden ontspannings- en beauty-arrangementen aan. Daartoe behoren onder andere het Kurhotel Parkschlösschen in Traben-Trarbach (blz. 71), het Weinromantikhotel Richtershof in Bernkastel-Kues (blz. 79) en Victor's Residenz-Hotel Schloss Berg in Perl-Nennig (blz. 107).

Zwemmen

De waterkwaliteit van de Moezel is behoorlijk goed. Zwemmen is dan ook bijna overal zonder problemen mogelijk. Bovendien zijn er langs de oever talrijke openluchtzwembaden. Cochem, Kröv, Leiwen, Saarburg, Schweich, Treis-Karden, Trier, Wittlich en Zell beschikken over zwemparadijzen en waterpretparken. Bernkastel-Kues, Bad Betrich en Traben-Trarbach hebben thermale baden, en in Nohfelden-Bosen en Losheim zijn natuurbaden met recreatieparken.

Telefoon

Voor internationale gesprekken toetst u eerst het landnummer (Duitsland 0049, Nederland 0031, België 0032, Luxemburg 00352), vervolgens het netnummer zonder de eerste 0, en ten slotte het abonneenummer.