Welkom

Bienvenue!
Ter oriëntatie
Kennismaking, Normandië in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Overnachten
Eten en drinken
Praktische informatie

Onderweg in Normandië

Rouen en het Seinedal
Giverny, Vernon, Évreux
Les Andelys, Rouen, Le Havre

Côte d'Albâtre en Pays de Caux
Le Tréport, Dieppe, Varengeville-sur-Mer
Sassetot-le Mauconduit, Les Petites Dalles
Valmont, Fécamp, Étretat

Côte Fleurie en Côte de Nacre
Honfleur, Trouville, Deauville, Houlgate
Cabourg, Lisieux, Cambremer
Beuvron-en-Auge, Bayeux

Caen en het centrale heuvelland
Caen, Le Haras national du Pin
Bagnoles-de-l'Orne

Manche en de baai van Mont St-Michel
St-Vaast-la-Hougue, Barfleur
Cherbourg, Cap de la Hague
Barneville-Carteret
Granville, Mont St-Michel

De 15 hoogtepunten

 1 Op zwerftocht in de oude stad – Rouen
Een wandeling door de geschiedenis van het vakwerkhuis.

 2 Dwars door het moeras – een fietstocht in Marais Vernier
Het vogelreservaat is ook een paradijs voor fietsers.

 3 Het nieuwe wonen en de wederopbouw – Le Havre
Voor de een slechts beton, voor de ander Werelderfgoed.

 4 Steile hoogten – het douanierspad van Étretat naar Fécamp
Wandelroute over de spectaculairste rotsen van Normandië.

 5 Bakermat van het impressionisme – inspiratie in Honfleur
Boudin heeft hier de weg voorbereid voor Monet.

 6 Tijden van weleer – met Proust in Cabourg
Een literair monument van het fin de siècle.

 7 Een dorp schrijft kaasgeschiedenis – Camembert
Een klein dorp met een grote naam.

 8 Een borduurwerk van 70 meter – Bayeux
Steek voor steek: liefde, lust en leed.

 9 Het strijdtoneel van D-Day – Côte de Nacre
Op 6 juni 1944 begon de landingsoperatie van de geallieerden op de kust van Normandië.

10Verblijf in een herenhuis – de manoirs van Bessin
Feodale herenhuizen en landgoederen rond Bayeux.

11Kanotocht over de Orne – Suisse Normande
Kanoërs kunnen hun hart ophalen op de rivier die tussen steile oevers door stroomt.

12Appeloogst – bij de calvadosboeren
Niet elke appel haalt het tot de calvados.

13Toevluchtsoord voor schrijvers – Prévert op Cap de la Hague
Een bij het Parijse wereldje geliefde plek in Normandië.

14Tropisch landschap bij Het Kanaal – Jardin Botanique de Vauville
Al meer dan zestig jaar gedijen hier palmen, bananen en vijgen.

15Aan de zee teruggegeven – Mont St-Michel
Een van de wonderen van het christelijke avondland.

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Paklijst
Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Bienvenue! – Welkom

Het strand van Trouville biedt fijn zand, kleurige bedoeïententen en de Planches, die tot heerlijk slenteren uitnodigen. 'Pas de chien sur la plage, Madame!', roept de badmeester bij de toegang tot het strand naar een vrouw met een abrikooskleurige poedel. Maar -verder is het een en al vrolijkheid en vermaak. Een stelletje stoeit in het water als een paar dolfijnen. De impressionisten schilderden ruim honderd jaar geleden al het leven aan de Planches. De mode is veranderd – biesjes zijn nu piercings, roomwit is nu een knallende kleur, maar het strandplezier is nog altijd hetzelfde.

Ter oriëntatie

De Seine is de hoofdslagader van de regio en vormt met de autoweg die vanaf Parijs de rivier volgt de belangrijkste toevoerweg naar Normandië. De rivier verdeelt Normandië in Haute-Normandie in het oosten en Basse-Normandie in het westen.

Aan de kusten van Haute-Normandie wisselen krijtrotsen en kiezelstranden elkaar af; in Basse-Normandie liggen daarentegen langgerekte zandstranden met duinen. Vooral aan de westkant is de invloed van de warme Golfstroom merkbaar: hier groeien zelfs palmbomen. In het westen wordt het landschap landinwaarts gedomineerd door de bocage: heggen breken de wind die over de vruchtbare weilanden en velden blaast. In het oosten strekken de landbouwvelden zich juist eindeloos ver uit.

De heuvels van Midden-Normandië zijn zelden hoger dan 200 m, maar in 'Normandisch Zwitserland' reikt het hoogste punt in het bos van Écouves tot wel 417 m.

Rouen en het Seinedal F-K 3-5

Net voor Giverny ( K 5) komt de Seine Normandië binnen. In dit dorp heeft Claude Monet het grootste deel van zijn leven doorgebracht. De afstand tot Parijs is slechts 75 km, maar te midden van de weiden en de heuvels lijkt de hoofdstad wel lichtjaren ver. De rivieroevers zijn hier en daar steil, zoals bij de Côte des Deux Amants, waar u vanaf de top tot aan Rouen ( H 3) kunt kijken. De vakwerkhuizen geven het oude Rouen een waardig aanzien.

De oevers van de Seine bieden een ander beeld met stoere scheepskranen. In brede bochten slingert de rivier verder naar de monding bij Le Havre. Het witte kalksteen van de steile kust wordt afgewisseld met groene accenten, en aan de voet grootse abdijen, zoals die van Jumièges. Net voor de kust behoren de olieraffinaderijen van Le Havre ( F 3) met hun kloeke wederopbouwarchitectuur tot het Werelderfgoed.

Côte d'Albâtre en Pays de Caux F-J 1-3

Over een lengte van 120 km vormen de krijtwitte rotsen een wal langs Het Kanaal. Over de 60 tot 120 m hoge rotsen loopt een mooie wandelroute. Van de angstwekkend steile rotsen kijkt u omlaag over het water. Aan de stranden van Étretat ( F 2) en Le Tréport ( J 1) maakt het gekletter van de kiezelstenen deel uit van de basismelodie van de Côte d'Albâtre – bij eb en bij vloed raken de stenen aan het rollen. Het achterland staat in het teken van zacht glooiende akkers met hier en daar een dorp of een boerderij. Majestueuze beuken vormen een beschermende wal rond de boerderijen van Pays de Caux. Van zwijgzame mensen wordt hier wel gezegd dat ze zo gesloten zijn als clos masures ('oude boerderijen' ).

Côte Fleurie en Côte de Nacre C-F 3/4

Aan dit deel van de kust ligt de ene na de andere mooie badplaats: welkom aan de Normandische Rivièra, met de vlakke zandstranden waar in 1944 de geallieerden op D-Day aan land kwamen. Het toerisme begon hier al vroeg. Proust dacht kort voor de Eerste Wereldoorlog in Cabourg ( E 4) met weemoed terug aan de vervlogen tijd. Coco Chanel opende in 1913 een boetiek in het mondaine Deauville ( F 3/4). Achter de kust begint Pays d'Auge, een schilderachtig landschap met sappige weiden, welgedane koeien en goed onderhouden vakwerkhuizen.

Caen en Suisse Normande D/E 4-6

Caen ( E 4) is de hoofdstad van Basse-Normandie en bestuurszetel van het departement Calvados. Met 30.000 studenten en 40.000 scholieren heeft het een relatief jonge bevolking met een druk cultureel leven. Ondanks de verwoestingen in de Tweede Wereldoorlog heeft de stad aan de Orne nog steeds middeleeuwse abdijen en een kasteel.

Als u de Orne in zuidelijke richting volgt, komt u steeds dieper in het rotsgebied Suisse Normande ( D/E 5/6), een pittoreske landstreek in een driehoek tussen Thury-Harcourt, Putanges-Pont-Ecrepin en Condé-sur-Noireau. Samen met het boerenland is het grillige rotslandschap een ideaal gebied voor bergbeklimmen, parapente en kanoën, maar ook voor mooie wandeltochten over een uitgebreid, goed gemarkeerd netwerk aan paden.

Cotentin en Mont St-Michel A/B 2-6

Langs de 350 km lange kust van Cotentin wisselen granietrotsen en zanderige baaien elkaar af. Tussen de rotsen liggen kleine vissershaventjes. In het noordwesten steekt Cap de la Hague ( A 2) ver boven het woelige water uit. De grootste stad is Cherbourg ( A 2), met een marinebasis en een overslaghaven. Het achterland van het bijna onbewoond lijkende schiereiland wordt gekenmerkt door heggen en heide. Levendig is het alleen in een paar badplaatsen, zoals St-Vaast-la-Hougue ( B 3), Barneville-Carteret ( A 3) en Granville ( A 5/6), maar dan ook alleen in het kortstondige zomerseizoen. Zo heeft ieder de kilometerslange zandstranden bijna voor zich alleen.

Ook in de bocage ( C/D 5), met uitgestrekte drassige weiden en velden, heerst rust. In de weiden staan veel paarden: de bocage is stevig in de greep van paardenfokkers. Pas bij Mont St-Michel ( B 6) wordt het weer drukker: de pittoreske kloosterberg te midden van het water is een toeristische trekpleister.

Kennismaking, Normandië in cijfers

Oesters

Oesters zijn rijk aan proteïnen, vitaminen en sporenelementen, en ze genieten een groeiende populariteit. In 1970, lang voordat oesters populair werden, kwam slechts 3% van alle Franse oesters uit Normandië. Nu is dat percentage vertienvoudigd. De oesters zijn goed voor drieduizend arbeidsplaatsen in Normandië. Jaarlijks worden bijna 40.000 ton aan oesters langs de kust gekweekt, vooral bij Cotentin.

Een oester is niet zomaar een oester. Die uit Isigny zijn zacht en vlezig dankzij de toestroom van zoet water in de Veysbaai. Die van de westkust van Cotentin hebben een lichte schaal en een kruidige, jodiumachtige smaak. Die uit St-Vaast-la-Hougue worden gekenmerkt door een wat nootachtig accent.

Drie dagen na de oogst zijn oesters op hun best – de oogstdatum staat op de verpakking vermeld. Ze zijn twee weken lang goed houdbaar. Bewaar de oesters dan liggend in het donker bij een temperatuur van 5-8 °C, zodat ze niet uitdrogen.

Centrale Nucléaire

Sinds 2004 staat het officieel vast: het staatsconcern EDF (Electricité de France) bouwt op het economisch achtergebeleven schiereiland Cotentin een kerncentrale van de zogenaamde 'derde -generatie'. In tegenstelling tot de inwoners van andere Europese landen had de bevolking in deze streek hier weinig bezwaar tegen. In Frankrijk heeft men niet zo'n moeite met nucleaire energie. Grote rampen als die met de kerncentrale van Fukushima hebben geen verandering gebracht in het standpunt van de regering of de publieke opinie.

De radioactieve wolken die zich na de ramp van Tsjernobyl over Europa verspreidden, reikten slechts tot de grens van Frankrijk, en geen millimeter verder – voilà!

Met de bouw van de kerncentrale werd begonnen in 2007. De centrale moet in 2017 in werking treden. De locatie bij Flamanville aan de westkust van Cotentin is niet nieuw. EDF heeft hier al een andere kerncentrale, die elektriciteit levert voor de regio Caen, een deel van Bretagne en de Britse eilanden Jersey, Sark, Alderney en Guernsey. De geregeld voorkomende meldingen van onregelmatigheden in de vorm van verhoogde radioactieve waarden in het water schrikken de bevolking niet af. In het uiterste noorden van het land zijn de arbeidsplaatsen zo dun gezaaid dat men veel voor lief neemt als het om de gevaren van kernenergie gaat. Sterker nog, in de tijd dat de locatie moest worden vastgesteld, heeft het vlak bij Dieppe gelegen Penly concurrentie geboden: de burgemeester klaagde dat zijn gemeente vrijwel leegliep.

Normandische afkomst onder controle

De drie grote C's van Normandië zijn cider (appelwijn), camembert (zachte kaas van koemelk) en calvados (appelbrandewijn). Dat zijn niet de enige specialiteiten van de regio die worden beschermd door een Appellation d'Origine Contrôlée (AOC). Het AOC-keurmerk geldt ook voor de livarot, een kruidige, stevige kaas, de pont-l'évêque, een kaas met een oranje korst, de crèmige neuf-châtel, ook een kaas van koemelk, boter en slagroom uit Isigny, en niet te vergeten het appelaperitief pommeau.

'Don't mention the war!'

Deze bekende leus waarmee Britten en Duitsers proberen het gevoelige thema van de Tweede Wereldoorlog te omzeilen, geldt niet voor Normandië. Diverse musea geven zo objectief mogelijk een beeld van de bezetting, D-Day, collaboratie en bevrijding.

De Tweede Wereldoorlog is evenmin taboe voor een thematische vakantie, zoals blijkt uit de speciaal gemarkeerde routes touristiques. Meer dan zeventig jaar na de oorlog is iedereen weer welkom op het vroegere strijdtoneel.

Elke dag veranderlijk

Boven de kust strekt zich de hemel uit, een winderig oord. Nu eens is de lucht loodgrijs met laaghangende bewoking, dan weer lichtblauw en helder, en dat vaak kort na elkaar. Het zeewater volgt de lucht in kleur en is nu eens helderblauw en dan weer donker grijsgroen. De Normandiërs zeggen zelf over het weer dat het hier elke dag mooi weer is – minstens een paar minuten.

Badplaatsarchitectuur van de -belle époque

Al meer dan honderd jaar benut tout Paris het weekend om een keertje naar de zee van Normandië te rijden. Aan het strand ziet het er echter nog altijd hetzelfde uit als op de schilderijen van Eugène Boudin, een kunstenaar die in de tweede helft van de 19e eeuw vooral veel zeezichten schilderde: rondbuikige koeien van het ras pie normande liggen tevreden op sappige weiden. Temperamentvolle renpaarden en lompe percheron-koudbloedpaarden dartelen over de met witte hekken omringde grasvelden. Knoestige, door de wind vervormde appelbomen tooien in het voorjaar het groene land met roze bloesems. Een plompe kerk hier, een trots herenhuis daar – een overmaat aan beton zoals aan de Middellandse Zeekust is de waterkant van Normandië bespaard gebleven. Op koele zomerdagen is de met erkers en torentjes versierde badplaatsarchitectuur van de belle époque nog altijd een lust voor het oog.

Hoogseizoen

Voor de heen- en terugreis kunt u beter de dagen rond 14 juli en 15 augustus mijden. Dan bereikt de reizigersstroom van juilletistes en aoûtiens (Fransen die in juli dan wel in augustus vakantie hebben) de hoogste piek. Als u met het vliegtuig of de trein reist, kunt u beter ook het begin van de schoolvakantie mijden. De grote stakingsbereidheid bij SNCF (de Franse NS) en Air France blijkt vaak juist op de laatste schooldag en heeft net voor de kerst of voor de paasdagen voor velen al geleid tot een weinig comfortabele bivak op het spoorwegstation of in de vertrekhal van de luchthaven.

Beleefdheid

Een paar beleefde woorden vergemakkelijken de omgang in het leven van alledag: zo geeft iemand u veel sneller informatie als u de vraag inleidt met s'il-vous-plaît of excusez-moi.

Haast wordt ten zeerste afgekeurd, zowel bij de receptie als bij de bakker. Men neemt graag de tijd voor een grapje of een praatje. En bedanken voor de geboden informatie of bediening is uiteraard gebruikelijk. Merci!

Sainte Thérèse

Het meisje Thérèse Martin komt op 2 januari 1873 in Alençon ter wereld. In 1877 neemt haar vader, inmiddels weduwnaar, met zijn dochter zijn intrek in Maison des Buissonnets in Lisieux. Op haar vijftiende treedt Thérèse in het klooster. De jonge karmelietes baart opzien in Lisieux door haar diepe geloof en studie van de mystiek. Ze krijgt tuberculose en voltooit in het ziekenhuis 'Het verhaal van een ziel'. Dit werk getuigt van haar grote kennis van theologische geschriften. Op 30 september 1897 sterft 'de kleine heilige' op 24-jarige leeftijd. Na haar dood vertellen velen over wonderen in samenhang met een bedevaart naar haar graf. In 1923 wordt Thérèse heilig verklaard. Volgens paus Pius X is de Normandische de belangrijkste heilige van de moderne tijd. In hetzelfde jaar wordt haar lichaam opgegraven en bijgezet in het karmelietessenklooster van Lisieux. Zes jaar later begint men met de bouw van de Basilique Ste-Thérèse. In 1997 wordt Thérèse posthuum de titel doctor in de theologie toegekend.

Souvenirs

Calvados (appelbrandewijn), pommeau (appelaperitief) en cider zijn gemakkelijk mee te nemen. Voor camembert, livarot, pont-l'évêque of een van de vele andere Normandische kazen hebt u een koelbox nodig, net als voor gezouten boter, worst en ham. In veel plaatsen verkoopt men het karakteristieke zandgebak (sablé) in een mooi blikken trommeltje. Zelfgemaakte confituren vindt u op de markt of in een épicerie fine (delicatessenzaak). Over het algemeen zijn Franse antieke spullen goedkoper verkrijgbaar in Frankrijk zelf. Antiquairs en handelaars in tweedehandsspullen zijn in vrijwel elke stad te vinden. Voor kopieën van oude tapijten en bijzondere kunstboeken kunt u ook terecht in museumwinkels en speciaalzaken.

Parken en tuinen

De Golfstroom, een warme stroming in de Atlantische Oceaan, biedt bescherming tegen strenge vorst en brengt tevens veel regen mee. Daaraan dankt Normandië zijn sappige groene velden. De rest is Europese tuingeschiedenis. In de 19e eeuw sloeg het Britse tuinvirus van de overkant van Het Kanaal over naar Normandië, vooral aan de Côte Fleurie, die zijn naam 'Bloemenkust' niet voor niets draagt. Kunstenaars, gegoede burgers en leden van de adel uit Engeland kwamen naar de mondaine badplaatsen, van Dieppe tot Deauville, legden daar tuinen aan, en verspreidden het tuinvirus onder de Normandiërs. De pioniers zijn gevolgd door sympathieke excentriekelingen, die bovendien graag hun botanische schatkamer openstellen. Meer dan honderd tuinen en parken zijn in Normandië voor tuinliefhebbers te bezichtigen. Eventueel kunt u zelfs in een tuin logeren. Er zijn zestig zogeheten gîtes au jardin, chambres d'hôtes en vakantiewoningen die in een park of een tuin staan (www.giteaujardin.com).

Mannen uit het noorden

Voor echte Normandiërs begint alles met de Noormannen. Deze mannen uit het noorden doken in de 9e eeuw voor de kust op en veroverden het gebied aan Het Kanaal. Zo'n tweehonderd jaar later trok Willem, een afstammeling van de Noormannen en hertog van Normandië, Het Kanaal over om Engeland te veroveren. Afgezien van D-Day, de landing van de geallieerden op 6 juni 1944, heeft geen andere gebeurtenis de identiteit van de bevolking van Normandië zo sterk bepaald.

Talen

Kennis van vreemde talen is bij het personeel in de hotels en restaurants van Frankrijk niet vanzelfsprekend. Als u een paar woordjes Frans kent, zijn de menukaarten en straatnaambordjes beter te begrijpen en stellen de Fransen zich vriendelijker op. Zonder enige kennis van het Frans ontmoet u veel onbegrip en loopt u de kans dat men u negeert.

Feiten en cijfers

Bevolking: Normandië telt ongeveer 3,5 miljoen inwoners. De meeste wonen in het departement Seine-Maritime, met de steden Rouen en Le Havre:
1,25 miljoen.
Ligging en oppervlakte: het totale oppervlak van 29.837 km² wordt in het noorden en het westen begrensd door Het Kanaal, in het zuiden door het Île de France met Parijs en het Pays de la Loire, en in het oosten door Picardie.
Bestuur: De regio bestaat uit vijf departementen: Eure en Seine-Maritime in Haute-Normandie (hoofdstad Rouen), en Calvados, Manche en Orne in Basse-Normandie (hoofdstad Caen).
Economie: met zijn raffinaderijen staat Haute-Normandie wat betreft het bruto nationaal product (BNP) in Frankrijk op de derde plaats, het agrarische Basse-Normandie staat op de twaalfde plaats.

Het paard in de economie

In het departement Calvados is met bijna 1400 stoeterijen de grootste concentratie van paardenfokkers in Frankrijk te vinden. Deze ontwikkeling is in de hand gewerkt door een eeuwenoude traditie. Willem de Veroveraar had zijn zege bij Hastings al te danken aan zijn Normandische cavalerie. Het lompe percheron-koudbloedpaard heeft vuur in de krachtige lendenen. Nadat Karel Martel in 732 de Moren een zware nederlaag had toegebracht, kruiste hij dit paardenras met het Arabische paardenras. De kolos met zijn appelschimmelvacht ontwikkelde zich zo tot een vurig strijdros.

Ruim de helft van alle volbloedveulens in Frankrijk stammen af van hengsten uit de twee Normandische staatsstoeterijen Le Haras du Pin en St-Lô. 'Goede paarden maak je in het voorjaar,' zegt men in fokkerskringen. Dat wil zeggen: met het sappige gras en de jodiumrijke lucht van Normandië kan succes niet uitblijven.

Geschiedenis, heden, toekomst

Van de oudheid tot de vroege middeleeuwen

In de 1e eeuw v.Chr. wordt Normandië veroverd door de Romeinen onder aanvoering van Caesar. Tot in de 5e eeuw n.Chr. is het gebied van ongeveer het huidige Normandië de Romeinse provincie Lugdunensis secunda. Naast oude nederzettingen als Rotomagus (Rouen) ontstaan er ook nieuwe steden als Augusta (Eu) en Constantia (Coutances).

De Romeinen ruimen in de 5e eeuw het veld voor de Franken. Nog vóór het einde van de Romeinse heerschappij begint de kerstening van Normandië. In Rouen komt een bisschopszetel. In de 7e eeuw ontstaan grote kloosters in Jumièges, Wandrille en St-Ouen. In 709 sticht de bisschop van Avranches het klooster op Mont St-Michel.

Zo'n honderd jaar later worden de Noormannen (Vikingen) de schrik van Normandië. In 841 brandschatten ze Rouen. In 911 draagt de Frankische koning Karel de Eenvoudige Basse-Normandie over aan Rollo om zo een einde te maken aan de wilde veroveringen van de Noormannen. In 933 krijgt Rollo's zoon Willem Langzwaard Haute-Normandie en de titel van hertog.

Middeleeuwen

Willem de Bastaard komt in 1027 ter wereld in Falaise als de buitenechtelijke zoon van hertog Robert de Schitterende. In 1066 verovert Willem Engeland – en heet voortaan Willem de Veroveraar. Tijdens de kerst wordt hij in Westminster tot koning van Engeland gekroond. Tot in de 13e eeuw regeren zijn nakomelingen over zowel Engeland als Normandië. Dan valt Normandië toe aan de Franse koning.

Honderd jaar later breekt tussen Engeland en Frankrijk de Honderdjarige Oorlog (1337-1450) uit. De Engelsen krijgen de overhand tot ze worden verslagen door Jeanne d'Arc. Nadat de Engelsen haar gevangen hebben genomen, eindigt ze in 1431 in Rouen op de brandstapel. In 1450 valt Normandië definitief toe aan Frankrjk. In datzelfde jaar wordt de 'ketterse ' Jeanne d'Arc gerehabiliteerd.

Van het ancien régime tot de Franse Revolutie

De Franse koningen versterken de kust. In 1517 bouwt men Le Havre, in de 17e eeuw worden St-Vaast-la-Hougue en het eiland Tatihou uitgebouwd tot vestingen. In 1730 volgt met een militair doel de oprichting van de koninklijke stoeterij Le Haras du Pin. Door de Franse Revolutie verandert het leven in Normandië ingrijpend. De kloosters worden afgeschaft. In 1791 verlaten de laatste monniken Mont St-Michel. Veel priesters en leden van de adel vluchten via de havens van Normandië weg uit Frankrjk. In 1793 wordt Normandië opgedeeld in de vijf departementen Seine-Inférieure, Eure, Orne, Calvados en Manche.

De ontdekking van de zee

In 1824 'ontdekt' Madame de Boignes in Dieppe het zwemmen in zee, dat spoedig in de mode raakt dankzij prominente figuren als de hertogin De Berry en koningin Hortense, de gemalin van koning Lodewijk Napoleon van Holland. De eerste reisgids voor gefortuneerde Britten verschijnt in 1828 met illustraties van William Turner. Dankzij de trein gaat na ongeveer 1840 tout Paris naar de kust. In 1862 wordt Deauville dankzij hertog De Morny een mondaine badplaats.

In Honfleur ontmoeten Boudin en Monet elkaar: Normandië wordt de bakermat van het impressionisme. In de jaren 1907-1914 schrijft Marcel Proust in het Grand Hôtel in Cabourg zijn roman Op zoek naar de verloren tijd.

In de 20e eeuw

In 1936 reist een op de veertig Fransen naar zee, van wie velen naar de kust van Normandië. In 1940 is het gedaan met deze zomervakanties door de invasie van de Duitsers. Op 6 juni 1944 (D-Day) begint de bevrijding nadat de geallieerden op diverse plaatsen aan de kust van Basse-Normandie aan land zijn gekomen. Door de geallieerde bombardementen worden onder meer Le Havre, St-Lô en Cherbourg zwaar gehavend.

Bij de regionale herverdeling van Frankrijk creëert men in 1972 de regio's Haute-Normandie en Basse-Normandie. Vijf jaar later verbindt een snelweg Parijs met Rouen en Deauville. In 1995 wordt de Pont de Normandie over de Seine als langste kabelbrug ter wereld geopend. Zestig jaar na de landing van de geallieerden op de kust van Normandië is in 2004 voor het eerst de Duitse kanselier uitgenodigd bij de herdenking.

Vooruitzichten voor de economie en het toerisme

In 2005 komt de wederopgebouwde binnenstad van Le Havre op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Tevens begint de uitbreiding tot een internationale containerhaven. In 2020 moet de hogesnelheidstrein TGV ook Le Havre en Rouen aandoen. Bovendien laat de regio zich gelden als locatie voor kernenergie: sinds 2012 bouwt het staatsenergiebedrijf EDF in Penly, ten noordoosten van Dieppe, een tweede kerncentrale die in 2017 in bedrijf gaat.

Om Normandië interessant voor toeristen te houden organiseert men diverse festivals (zie blz. 22). Eind 2014 is de nieuwe toegang naar Mont St-Michel geopend, na de Notre-Dame van Parijs de grootste trekpleister van Frankrijk. Dit is een nieuwe stap tegen de verzanding van de baai. Het hele project om de baai terug aan de zee te geven is in 2015 voltooid.

Overnachten

Eerste oriëntering en boeking

Het aanbod aan accommodatie is rijk geschakeerd en bestrijkt het hele spectrum van jeugdherbergen en kleine pensions tot een verfijnd ingerichte chambre d'hôte en het luxehotel. De hotels worden aan de hand van sterren (* tot *****) in verschillende categorieën ingedeeld. Deze sterren zeggen doorgaans weinig over de charme van een hotel, maar geven alleen een aanduiding voor het niveau van comfort. Over het algemeen geldt de genoemde prijs voor de kamer; iemand die alleen reist, betaalt net zoveel als een stel. Veel hotels bieden speciale weekendtarieven of verlaagde prijzen buiten het hoogseizoen. Ook de actuele prijs van dag tot dag kan interessant zijn. Duurder wordt het in het hoogseizoen (juli-augustus), gedurende schoolvakanties en tijdens lange weekenden. Het is aan te bevelen voor dergelijke drukke perioden tijdig te reserveren. In het laagseizoen dalen de prijzen met ongeveer een derde, 's winters veelal zelfs tot de helft.

De verkeersbureaus en de Offices de Tourisme geven lijsten met beschikbare accommodatie uit, die ook op internet zijn te raadplegen. U kunt dan zoeken op categorie, ligging of prijs. Alle betreffende hotelgidsen bieden bovendien op internet hun diensten aan. Speciale vermelding verdienen hier de websites www.viamichelin.com en www.gaultmillau.fr. Andere hotelreserveringsdiensten op internet vindt u onder meer op www.booking.com, www.ebookers.nl, www.hotelspecials.nl en www.logishotels.com. Een handige website met tal van links vindt u op www.regionormandie.nl.

Logis Hotels

Deze goed verzorgde familiehotels zijn te herkennen aan het geelgroene logo met een open haard. De catalogus is gratis verkrijgbaar bij elk hotel dat bij de vereniging is aangesloten of rechtstreeks te bestellen door € 7,50 aan portokosten over te maken aan Logis Hotels (83, avenue d'Italie, 75013 Paris, tel. 01 45 84 70 00, www.logishotels.com).

Relais du Silence

Hotels die zijn aangesloten bij deze keten van exclusieve hotels staan garant voor rust en een hoog niveau (Relais du Silence, 17, rue d'Ouessant, 75015 Paris, tel. 01 44 49 79 00, www.relaisdusilence.com).

hotelF1

Bij de hotels van deze keten, die langs snelwegen, doorgaande wegen en in industriegebieden staan, is in eerste instantie vooral de prijs interessant (via www.accordhotels.com). Andere goedkope hotelketens zijn B & B (www.hotel-bb.com) en ibis budget (via www.ibis.com).

Chambre d'hôte

Chambre d'hôte is de Franse benaming voor Bed & Breakfast. Meestal biedt men een eenvoudige kamer met een gemeenschappelijke badkamer op de verdieping. Sommige doen denken aan de luxueuze onderkomens in internationale magazines voor interieurinrichting. Deze voeren dan de titel Chambres d'hôtes de charme en hanteren ook een bijbehorende hogere prijs. In het beste geval biedt de chambre d'hôte een combinatie aan met een
table d'hôte. Daarbij hebt u de mogelijkheid samen met de eigenaars en andere gasten te eten.

Ferme-auberges (boerderijen waar u kunt eten) zijn vooral op het platteland meer landinwaarts te vinden. Vele bieden ook kamers of een vakantiewoning (gîte) aan.

Gîtes de France: deze organisatie van de overheid bemiddelt voor vakantiewoningen. Voor de onderkomens hanteert men naargelang de ligging en de voorzieningen een indeling van één tot vier korenaren (épis) en de luxecategorie 'de charme'. Het assortiment wordt aangegeven per departement.

Seine-Maritime: tel. 02 35 60 73, www.gites-normandie-76.com.

Eure: 9, rue de la Petite-Cité, 27008 Évreux, tel. 02 32 39 53 38, www.gites-de-france-eure.com.

Calvados: 6, promenade Madame-de-Sévigné, 14050 Caen, tel. 02 31 82 71 65, www.gites-de-france-calvados.com.

Manche: 98, route de Candol, 5.0008 St-Lô, tel. 02 33 56 28 80, www.gites-de-france-manche.com.

Orne: 88, rue St-Blaise, 61002 Argentan, tel. 02 33 28 88 21, www.gites-de-france-orne.com.

Clévacances: semi-overheidsinstelling met chambres d'hôtes en vakantiewoningen, www.clevacances.com.

Fleurs de Soleil: deze organisatie biedt voornamelijk chambres d'hôtes. De eigenaars wonen altijd zelf in het pand, met maximaal vijf gastenkamers. Uitstekend comfort in een authentieke stijl staat voorop, www.fleursdesoleil.fr.

Kastelen en herenhuizen

De prijzen variëren sterk: sommige zijn iets duurder dan een gemiddeld hotel, andere hanteren het tarief van een luxehotel. De regionale toeristenbureaus (zie blz. 21) sturen op aanvraag een catalogus toe: 'Bien-venue au Château'(kamers in een kasteel), 'Relais & Châteaux' (luxehotels in een kasteel, www.relaischateaux.com), 'Châteaux et Hôtels de France' (kasteelhotels en hotels met een historische sfeer, www.chateauxethotels.com).

Vakantiewoningen

Bij Pierre & Vacances, de grootste aanbieder van vakantiewoningen in Frankrijk, biedt men keus uit vakantiedorpen, chique huizen, hotels en villa's. Pierre & Vacances in Nederland: tel. 0900 700 70 70 (€ 0,20 per min.), in België: tel. 070 24 61 00 (€ 0,15 per min.), www.pierreetvacances.com.

Ander organisaties die vakantiewoningen in Normandië aanbieden, vindt u bijvoorbeeld op www.novasol.nl en www.vakantiehuisfrankrijk.nl.

Camping

Er is een breed scala aan campings, van de luxueuze met zwembad en tennisbaan tot de eenvoudige camping municipal. Vaak biedt men naast staanplaatsen voor tenten en caravans ook chalets en stacaravans. Voor het hoogseizoen dient u lang van tevoren te reserveren (www.campingfrance.com). Voor een camping op een boerderij zie www.bienvenue-a-la-ferme.com.

Jeugdherberg

Auberges de jeunesse /zijn te vinden in Eu, Rouen, Vernon, Caen, Bayeux, Cherbourg, Granville en Genêts. Een internationaal jeugdherberglidmaatschap is aan te raden (Fédération Unie des Auberges de Jeunesse, 27, rue Pajol, 75018 Paris, tel. 01 44 89 87 27, www.fuaj.org).

Eten en drinken

De Normandiërs hebben een voorliefde voor een eerlijke keuken die in het teken staat van de zee vlak bij huis. Een culinair niemandsland is Normandië daarom zeker niet, maar liever dan een supergeraffineerde haute cuisine heeft men hier de cuisine du terroir.

De term café of bar verwijst naar een gelegenheid waar men iets drinkt, maar voor een hapje tussendoor is er vaak wel een sandwich, pizza of salade te krijgen. Voor petitfours en gebak gaat u naar een salon de thé. In het restaurant worden 's avonds pas om ongeveer 19.30 uur de eerste bestellingen opgenomen. U kunt dan meestal kiezen uit diverse menu's of u eet iets duurder à la carte.

In een brasserie houdt men zich minder streng aan de middag- en avondtijden: het concept heet 'doorlopend warme keuken'. De bistro heeft een betekenisverandering ondergaan. Vroeger was het een restaurant waar men snel even iets kon eten, maar tegenwoordig kan zelfs een bistro in aanmerking komen voor een Michelinster. Steeds populairder wordt de bar à vin. Wijnen, die ook per glas worden aangeboden, staan hier op de voorgrond, maar een kleine menukaart hoort er altijd bij.

Reserveren

Zaterdagavond en zondagmiddag zijn in Frankrijk de favoriete momenten om buitenshuis te eten – vanzelfsprekend is het dan erg druk. Veel restaurants zijn direct na deze drukte op zondagavond en maandag gesloten. Het is vrijwel altijd aan te bevelen een tafel te reserveren: hoe groter de reputatie van de chef-kok is, des te sneller zal men 'complet' te horen krijgen: volgeboekt, geen plaats meer beschikbaar.

Prijsniveau

's Middags /eet u doorgaans goedkoper dan 's avonds. Ook chiquere restaurants lokken van maandag tot vrijdag gasten met een menu voor een vriendelijke prijs (menu de la semaine, ongeveer € 20). Veel restaurants, cafés en bistro's bieden daarnaast een daggerecht (plat du jour) of een formule van voorgerecht en hoofdgerecht, of hoofdgerecht en nagerecht, eventueel met koffie en /of een glas wijn, ongeveer € 12-20).

's Avonds hanteert men hogere prijzen. Reken dan voor een menu (per persoon, zonder drankjes) op zo'n € 25-30. Als u voor een toprestaurant kiest, liggen de prijzen gemiddeld op ongeveer € 40-60. En als er ook nog sprake is van een Michelinster, dan begint het culinaire genot niet onder de € 70.

Restaurantgebruiken

Ga bij binnenkomst niet meteen aan een tafel zitten, maar laat het aan de ober over om een tafel aan te wijzen – al blijft het natuurlijk mogelijk om vriendelijk een andere tafel te vragen. Nadat de ober de menukaarten heeft gebracht, vraagt hij of u een aperitief wenst. Als u een keuze hebt gemaakt, kunt u dat met een Monsieur! of Madame! aan de bediening kenbaar maken.

De rekening wordt pas gebracht als u daarom vraagt. Hierop staat altijd het totaalbedrag vermeld, inclusief een percentage voor de bediening (service inclus), maar het is gebruikelijk een paar euro als fooi toe te voegen.

Specialiteiten

Bij de traditionele gerechten van Normandië, die hun wortels in het boerenleven op het platteland hebben, maakt men graag gebruik van boter en crème fraîche. Karakteristieke voorgerechten zijn gebakken camembert, een stevige paté van varken of eend, een assiette de charcuterie (worstschotel), cotentinham, naar keuze een assiette de crudité (salade-groenteschotel), oesters, langoestines en mosselen.

Voor het vervolg kiest men aan de kust een blanquette van sint-jakobsschelpen in boter-calvadossaus, schol in boter, of rog met kappertjes, in Dieppe een marmite (vispannetje), aan de westkust van Cotentin zeekreeft van de Îles Chausey, in Mont St-Michel ook wel gezouten lamsvlees. Niet te versmaden is een plateau de fruits de mer, een schotel zeevruchten op een bedje van algen en ijs. Als bijgerecht serveert men mayonaise, sjalottenvinaigrette en brood.

Meer landinwaarts zien de hoofdgerechten er echter anders uit: de andouille van Vire of Alençon zal niet ieders keus zijn. Net als deze worst van ingewanden behoren ook de tripes (ingewanden) tot de specialiteiten, de laatste vooral in de regio Caen, waar men deze met een flinke scheut calvados serveert. Eend met cider (Seinedal), varkenskoteletten, een omelet (Mont St-Michel), kip (Pays d'Auge) of konijn zijn de smakelijke alternatieven. Een van de befaamde Normandische kazen van koemelk (camembert, livarot, pont-l'évêque, enzovoort) vormt de overgang naar het dessert.

Populaire klassiekers zijn tarte aux pommes (appelgebak van dun zandtaartdeeg en een toefje crème fraîche), met een bolletje vanilleijs, douillon aux pommes (bladerdeeggebak met appelvulling), en teurgoule (rijstgebak).

Drankjes

Cidre past overal bij, want u kunt bij deze appelwijn kiezen uit doux (mild), brut (droog) en mousseux (mousserend). Wijn wordt er niet verbouwd in Normandië. Maar een muscadet uit de streek rond de Loiremonding past uitstekend bij oesters; de witte wijnen van de nabije Loirestreek, zoals een cheverny of een ménetou-salon passen goed bij vis; een rode Loirewijn uit Chinon of Bourgueil gaat goed samen met vlees.

Het Normandische aperitief bij uitstek is de pommeau, die bestaat uit tweederde appelsap en eenderde calvados. Calvados is een appelbrandewijn met een alcoholpercentage van maar liefst 40-42%. De bénédictine uit Fécamp is een kruidenlikeur die na de maaltijd of later op de avond wordt gedronken.

Praktische informatie

Reizen naar Normandië

Met het vliegtuig

Vanaf Amsterdam of Brussel kunt u via Lyon naar Caen of Le Havre vliegen met onder meer KLM en Air France. Rouen heeft ook een eigen vliegveld. De vlucht met minimaal één tussenstop duurt echter vrij lang en is vaak behoorlijk prijzig. Voor de reis vanuit Nederland en België zijn andere vervoermiddelen veel handiger.

Air France biedt de goedkoopste speciale tarieven bij een vroege boeking (reserveringscentrale, tel. 018 05 83 08 30, www.airfrance.nl).

Met de trein

Vanuit de Benelux rijdt een Thalys-hogesnelheidstrein naar Parijs (Gare du Nord). Aan het spoor in de Benelux wordt nog gewerkt om het geschikt te maken voor hoge snelheden. Vanuit Parijs rijdt de Franse hogesnelheidstrein TGV in zuidwestelijke richting naar Le Mans en Rennes. Vandaar kunt u een regionale trein naar uw eindbestemming nemen. Maar ook zonder de hogesnelheidstrein zijn de reistijden vanaf Parijs niet al te lang: bijvoorbeeld vanaf Paris-Gare St-Lazare of Montparnasse naar Rouen 1 uur, Caen 1.45 uur, Le Havre 2 uur, Deauville / Trouville 1.45 uur, Bayeux 2.15 uur, Dieppe 2 uur. Voor alle TGV's geldt dat reserveren verplicht is.

Voor informatie over Thalys en TGV kunt u terecht bij NS Hispeed Telesales, tel. 0900 9296 (€ 0,35 per minuut) of www.nshispeed.nl en www.brail.be. Informatie over de dienstregeling en kaartjes van de Franse spoorwegen SNCF vindt u op internet op www.sncf.de of www.voyages-sncf.com, www.tgv-europe.nl en op www.ns/internationaal. Tickets naar een groot aantal bestemmingen kunt u daar ook online boeken.

Fietstransport: het is niet echt aan te raden uw fiets in een hogesnelheidstrein mee te nemen. Fietsen zijn aan boord van de Thalys en de TGV uitsluitend toegestaan als het voorwiel is gedemonteerd en de fiets is verpakt in een speciale fietshoes (max. afmeting 120 x 90 cm). De fiets wordt dan als bagage gezien.

Met de auto

Sinds de autosnelweg A28 vanaf de grens met Picardië via Haute-Normandie naar Le Havre loopt, hoeft u niet meer via Parijs te rijden, en is de route korter geworden. Op veel autosnelwegen dient u tol (péage) te betalen, contant of met creditcard. Naast de groene verzekeringskaart is een internationale reis- en kredietbrief (ongeval, ziekte, diefstal) aan te bevelen. In Frankrijk is het verplicht een alcoholtester in de auto te hebben.

Autopech: de ANWB heeft een steunpunt in Lyon. Bij pech neemt u contact op met de ANWB Alarmcentrale via tel. 0031 70 314 14 14.

www.autoroutes.fr, www.radars-auto.com: informatie over benzinestations, radarposten, rustplaatsen, het weer.

Voor informatie over de actuele situatie op de snelwegen en over de tol kunt u terecht bij Bison Futé: www.bison-fute.gouv.fr

De afstand en de reistijd kunt u zelf berekenen op www.viamichelin.com, www.mappy.com en www.iti.com.

Met de bus

Met de bus kunt u naar Rennes, net ten zuidwesten van Normandië. Parijs is ook een mogelijkheid. Vanuit Parijs kunt u dan verder met de trein. Informatie over de busverbindingen vanuit Nederland of België vindt u op www.eurolines.nl.

Douane

Legitimatiepapieren: u dient een geldig reisdocument bij u te hebben. Al hoeft u uw paspoort of reisdocument niet meer te laten zien bij het passeren van de grens, u moet zich wel kunnen legitimeren. Dat kan alleen met een paspoort of een identiteitskaart; een rijbewijs is geen geldig legitimatiebewijs. Kinderen moeten een eigen reisdocument hebben.

Douanebepalingen: voor de inwoners van EU-landen is reizen binnen de EU te vergelijken met reizen in eigen land. De douane bemoeit zich daar niet mee. Maar voor de volgende goederen gelden regels: goederen waarvoor u in eigen land accijns moet betalen, geld en waardepapieren, auto's, motoren en aanhangwagens, huisdieren, nagemaakte artikelen, bedreigde uitheemse dier- en plantensoorten, dierlijke producten, wapens en munitie, speelgoedwapens en nepwapens, verdovende middelen. Zie www.douane.nl of http://fiscus.fgov.be/interfdanl. U hoeft geen accijns te betalen en geen aangifte te doen als u de volgende hoeveelheden niet overschrijdt: 110 l bier, 90 l wijn, 20 l likeurwijn, zoals sherry of port, 10 l gedestilleerde drank, zoals whisky, cognac, jenever, 800 sigaretten, 400 cigarillo's of sigaren, 10 kg rooktabak. Deze hoeveelheden gelden voor eigen gebruik.

Huisdieren: wie een hond of kat mee wil nemen naar Frankrijk, moet een minimaal één maand en maximaal één jaar oud inentingsbewijs tegen hondsdolheid kunnen laten zien. Dieren van minder dan drie maanden oud mag u niet meenemen. Informeer van tevoren of uw huisdier welkom is op de camping of in uw vakantiewoning.

Reizen in Normandië

Met de trein

Alle grotere plaatsen zijn te bereiken met treinen van het regionale TER-netwerk van de Franse spoorwegmaatschappij SNCF (Basse-Normandie tel. 0825 00 33 00, Haute-Normandie 0825 00 02 76). Een treinrit kost ongeveer € 14 per 100 km. Kijk voor nadere informatie op www.ter-sncf.com.

Met de bus

Busstations (gares routières) zijn in alle grotere plaatsen te vinden, en de verbindingen tussen de steden onderling zijn goed. Het openbaar vervoer op het platteland is helaas slechter geregeld. Bussen die wel naar afgelegen dorpen gaan, rijden meestal alleen 's ochtends en 's avonds. Op werkdagen zijn er op de hoofdroutes vaak enkele verbindingen per dag. Een busrit kost ongeveer € 12 per 100 km.

Met de taxi

Boven op het starttarief van € 2 betaalt u per kilometer: van 7-19 uur ongeveer € 0,90, anders € 1,30. Op zon- en feestdagen geldt het hoge tarief. Voor bagage van meer dan 5 kg betaalt u € 1 extra.

Met de auto

Het wegennet van Normandië is uitstekend, maar blijf in de winter attent op ijzel, vooral in Suisse Normande. 's Zomers hebt u vooral op sommige kustwegen, zoals van Honfleur naar Trouville of van Deauville naar Cabourg, grote kans in een file terecht te komen. Ook kan het in de zomer of in het weekend druk zijn op de autoweg A13 door het Seinedal (van Parijs naar Le Havre of Caen). Voor de snelwegen betaalt u tol (péage, contant of creditcard). Informatie over benzinestations, radarposten, rustplekken en het weer vindt u op www.franceautoroutes.com. Over de actuele situatie op de snelwegen en de tol informeert Bison Futé (tel. 04 91 78 78 78, www.bisonfute.equipement.gouv.fr). Afstanden en rijtijden vindt u op www.viamichelin.com, www.mappy.com en

www.iti.com. Een reisverzekering (ongeval, diefstal en ziekte) en de groene verzekeringskaart worden aanbevolen.

Autopech: langs de snelwegen staan praatpalen; elders kunt u hulp zoeken via het alarmnummer van de politie (17). De ANWB heeft een steunpunt in Lyon (zie blz. 20).

Verkeersregels: binnen de bebouwde kom geldt een maximumsnelheid van 50 km per uur, buiten de bebouwde kom 90 km per uur, op autowegen 110 km per uur en op autosnelwegen 130 km per uur. Verkeer op rotondes heeft voorrang. Het bord 'Toutes directions' geeft de richting voor doorgaand verkeer aan. De grens van het toegestane alcoholpromillage ligt op 0,5. Voor postkantoren, politiebureaus, ziekenhuizen, veel scholen en bij geel gemarkeerde trottoirranden is het verboden te parkeren. Op overtredinge staan hoge boetes.

Verkeersradio: FM 107,7.

Tanken: er is een dicht netwerk van benzinestations, waar u doorgaans met een creditcard kunt betalen. U tankt sans plomb (loodvrij) en kiest uit super 95 (E-10), super 98 (zoals plus) of gazole/gasoil (diesel). Het goedkoopst zijn de benzinestations bij grote supermarkten.

Huurauto's: bij de vliegvelden van Caen en Rouen en in de grotere kustplaatsen zijn alle grote autoverhuurbedrijven vertegenwoordigd. Op internet zijn diverse goedkope aanbiedingen te vinden, zoals op www.autoverhuursite.nl, www.holidayautos.nl of www.holidaycars.com.

Feestdagen

1 januari: Nieuwjaar (Jour de l'an)
Paasmaandag (Lundi de Pâques)
1 mei: Dag van de Arbeid (Fête du Travail)
8 mei: Einde van de Tweede Wereldoorlog (Armistice 1945)
Hemelvaartsdag (Ascension)
Pinkstermaandag (Lundi de Pentecôte)
14 juli: Nationale feestdag (Fête nationale française)
15 augustus: Maria-Tenhemelopneming (L'Assomption de Marie)
1 november: Allerheiligen (Toussaint)
11 november: Einde van de Eerste Wereldoorlog (Armistice 1914)
25 december: Kerstmis (Noël)

Feesten en festivals

Carnaval in Granville: feb. Sinds 1872 elk jaar 4 dagen lang, met optocht, bal en straatfeest.
Pegasus Bridge – La Nuit où tout a commencé in Bénouville: mrt.-1 nov. Son et lumière ter viering van D-Day op de plaats van handeling.
Foire du Boudin in Mortagne-au-Perche: 3e weekend in mrt. Feest rond de lokale boudin (bloedworst).
Le Haras du Pin: apr.-half okt. Voorstellingen, koetstochten, draverijen in de stoeterij (9.30-18 uur, anders 14-17 uur; juni-sept. do.-middag fokhengsten, rijtuigen op de cour d'honneur).
Fête de l'Étampe in Le Marais-Vernier-Village: 1 mei. Feest rond het brandmerken van de runderen.
Fête des AOC Normandië: begin mei in Cambremer. Wedstrijd om de beste cider met AOC-keurmerk, verkoop van AOC-producten kaas, cider en calvados.
Fête de Jeanne d'Arc: eind mei-begin juni in Rouen. Fakkeloptocht, exposities, middeleeuwse markt, kerkdienst.
Jazz sous les pommiers: eerste helft van mei in Coutances. Een van de beste jazzfestivals van Frankrijk, zie ook www.jazzsouslespommiers.fr.
Fêtes de la Mer: pinksterzondag in Honfleur. 'Feest van de zee' met processie van zeelieden, zegening van de met bloemen versierde kotters.
Fêtes de St-Michel: begin mei en eind sept. op Mont St-Michel. Met folklore en kerkdiensten.
Commémoration du Débarquement: 6 juni in diverse kustplaatsen. Feesten tere van de landing van de geallieerden in 1944. Daarbij behoort ook de Marathon de la Liberté (marathon van de vrijheid) in Courseulles-sur-Mer.
Estivoiles: juni in Fécamp. Bootoptochten, straatfeest, exposities, concerten.
Armada Rouen: juni / juli. De grootste windjammerparade ter wereld vaart om de 4-5 jaar over de Seine. De eerstvolgende keer is in 2019.
Fête de la Mer et du Maquereau: 1e weekend van juli in Trouville. Vissersfeest met zanguitvoeringen, bootoptocht en makreelproeverij.
Les Féeriques de Montgothier: juli-aug. in Isigny-le-Buat. Middeleeuws spektakel met acteurs en paarden.
Les Musilumières: juli-sept. in Sées. Licht- en geluidseffecten in en rond de befaamde gotische kathedraal.
Perche, Terre des Légendes: juli-sept. in Château de Feugerêts (Bel-lême). Son et lumière ter ere van het percheron-koudbloedpaard.
Paardenrennen: begin juli-okt. in Deauville. Show en veiling van jaarlingen, veel society, veel gepronk.
Fêtes de la Mer: eind juli in Fécamp. Feest ter ere van de zee, met bootoptochten, straatfeest en exposities.
Pélerinage des Grèves: eind juli bij Mont St-Michel. Processie naar de kloosterberg.
Lancel Polo Cup: aug. in Deauville. Groot polotoernooi.
Fête de la Chasse et de la Pêche: 1e weekend in aug. in het kasteel van Carrouges. Jachtfeest met kerkdienst, schietwedstrijd en vuurwerk.
Grote Mariaprocessie: 15 aug. in Douvres-La Délivrande.

Korting : in een groot aantal steden is een museumpas verkrijgbaar bij het Office de Tourisme. In Rouen of Caen bijvoorbeeld bespaart u daarmee bij musea en bezienswaardigheden al gauw 20-50%.

Zegening van de zee: 15 aug. in Port-en-Bessin. Om de 3 jaar (2017, …) spreekt de bisschop van Bayeux zijn zegen uit.
Les Traversées de Tatihou: eind aug.-begin sept. Muziekfestival op het eiland voor St-Vaast-la-Hougue met zeemansliederen, volksdansen en klassieke muziek. Bij laag water gaat men lopend naar het eiland (www.tatihou.com).
Festival du Film Américain: eind aug.-begin sept. in Deauville. Festival met Amerikaanse films en filmsterren.
Les Nuits Foraines in St-Lô: 2e weekend van sept. Festival van groepen toneelspelers en goochelaars, met verder een marionettentheater en muziekgroepen.
Grandes Fêtes Thérésiennes: sept. in Lisieux. colloquium, processie, kerkdienst in de basiliek ter ere van de H. Thérèse.
Festival international des Cerfs-volants: sept. van elk even jaar in Dieppe. Professionals vertonen bij het strand kunsten met hun vliegers.
Fête de la Crevette: eind sept.-begin okt. in Honfleur. Garnalenfeest met proeverij. Show van oude vissersboten.
Equi'days: half okt. in het departement Calvados. Paardenrennen en paardenshows, bezichtigingen van de stoeterij.
Foire de la Pomme: 3e weekend van okt. in Vimoutiers. Grote appelmarkt van Pays d'Auge met wedstrijd appeltaart bakken en een show van runderen.
Fête du Ventre: half okt. in Rouen. Gastronomisch feest op de Place du Vieux Marché.
Automne en Normandië: okt.-nov. in het departement Seine Maritime. Festival met toneel, dans en muziek, www.automne-en-normandie.com.
Fête aus harengs et à la coquille St-Jacques: 1e weekend na 11 nov. in Dieppe. Feest om het begin van het nieuwe seizoen voor haring en sint-jakobsschelpen te vieren.
Foire aux dindes: half dec. in Sées. Grote kalkoenenmarkt.

Geld

In Frankrijk is de euro het officiële betaalmiddel. In hotels, restaurants en supermarkten en bij benzinestations kunt u met een creditcard betalen. Met creditcard of bankpas kunt u ook geld uit de geldautomaten (guichet automatique) halen. Bij een chambre d'hôte, table d'hôte en veel vakantiewoningen kunt u alleen met contant geld betalen.

Gezondheid

Via de verplichte basisverzekering bent u verzekerd voor alle medisch noodzakelijke zorg in het buitenland. Kosten worden meestal vergoed volgens het in eigen land geldende tarief. Als de kosten voor de behandeling hoger zijn dan de vergoeding vanuit de basisverzekering, kan de rest van het bedrag geclaimd worden bij de aanvullende verzekering of de reisverzekering. Als u naar het buitenland gaat, is het handig een European Health Insurance Card (EHIC) aan te vragen bij uw zorgverzekeraar. Kijk ook op www.ehic.nl of www.belgium.be/nl/gezondheid/op_reis/europese_kaart. Gaat het om niet spoedeisende zorg, dan kunt u het beste vooraf contact opnemen met de zorgverzekeraar.

Apotheken (pharmacies) zijn te herkennen aan een groen neonkruis.

Informatie

Via de websites van het Franse nationale verkeersbureau kunt u vooraf informatie inwinnen. Verder stuurt het regionale toeristenbureau van Normandië u op aanvraag informatie toe. Ook heeft elk departement een toeristenbureau (Comité Départemental de Tourisme, CDT).

In Nederland

http://nl.rendezvousenfrance.com

In België

http://be.rendezvousenfrance.com/nl

In Normandië

Comité Régional du Tourisme de la Normandie (CRT): 14, rue Charles Corbeau, 27.000 Évreux, tel. 02 32 33 79 00, www.normandy-tourism.org
CDT Eure: 3, rue du commandant Letellier, BP 367, 27003 Évreux Cedex, tel. 02 32 62 04 27, www.eure-tourisme.fr
CDT Seine-Maritime: 6, rue Couronne, 76420 Bihorel, tel. 02 35 12 10 10, www.seine-maritime-tourisme.com
CDT Calvados: 8, rue Renoir, 14054 Caen Cedex 4, tel. 02 31 27 90 30, cdt@cg14.fr, www.calvados-tourisme.com
CDT Orne: 86, rue St-Blaise, BP 50, 61002 Alençon Cedex, tel. 02 33 28 88 71, www.ornetourisme.com
CDT Manche: La Maison du Département, 5.0008 St-Lo Cedex, tel. 02 33 05 98 70, www.manchetourisme.com

Internet