Welkom

Bienvenue

Ter oriëntatie

Kennismaking, Picardië in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Overnachten

Eten en drinken

Praktische informatie

Onderweg in en rond Picardië

Nord-Pas-de-Calais
Lille, Villeneuve d‘Ascq, Roubaix, Valenciennes, Le Quesnoy, Bavay, Maubeuge, Avesnois, Arras, Audomarois, Dunkeque, Gravelines, Calais, Boulogne-sur-Mer, Le Touquet-Paris-Plage

Somme
Abbeville, Saint-Riquer, Amiens, Albert, Péronne

Aisne
Saint-Quentin, Laon, Coucy-le-Château-Auffrique, Soissons, Château Thierry

Oise
Noyon, Compiègne, Pierrefonds, Senlis, Ermenonville, Beauvais, Beauvaisis

De 15 hoogtepunten

1
Een kasseienroute van 2 km – winkelen in Vieux-Lille
Heel veel leuke winkels in de mooiste wijk van Lille.

2
Henri Matisse – de schilder kleurt Le Cateau-Cambrésis
Grote collectie Matisse in een voormalig aartsbisschoppelijk paleis.

3
Onderaardse geschiedenis komt tot leven – de mijn van Lewarde
Een getekend landschap met een verrassend verhaal: met niet alleen maar zwarte bladzijdes.

4
Kunstgeschiedenis in een glazen notendop – Musée Louvre Lens
Transparante tempel krijgt moois van de moeder uit Parijs.

5
Vaubanmeesterwerk is nu vriendelijke vesting – Saint-Omer
Betreed de 18e eeuw in een van de schakels van het vestingvierkant.

6
Neuzen in de wind – Cap Blanc-Nez en Cap Gris-Nez
Oogverblindende kliffen en staren naar de overkant.

7
Strandjutten of sportief – uitwaaien in de Baie de Somme
Vogels spieden op de slikken en schorren; vlieg, zeil of loop op het strand.

8
Middeleeuwen in kleur – spektakel op de kathedraal van Amiens
Zo kleurrijk waren de donkere middeleeuwen!

9
Terug naar de prehistorie – ontdekkingstocht in Parc Samara
Leuke lesjes van Romeinen en Galliërs in een drooggelegd moeras.

10
Struikrovers en schietgebedjes – versterkte kerkjes van de Thiérache
Het lijkt zo lieflijk, maar die robuuste torens waren er niet voor niets.

11
Bruisend langs de Marne – echte champagne op de route
Het verhaal en mensen achter bubbels – trakteer u op een luxe uitje.

12
Treinstel met oorlogsverhaal – Clairière de l‘Armistice
De geschiedenis herhaalde zich op een kruispunt in het bos.

13
Kunst, tuinen en paarden – het vorstelijke Château de Chantilly
Aan een groot veldheer en gulle hertog danken we niet alleen de slagroom op de taart.

14
Rare jongens die Galliërs – Parc Astérix
Durf je de Oziris in of blijf je in het druïdenbos?

15
Droomtuin in Gerberoy – Les Jardins Henri Le Sidaner
’s Zomers net zo mooi in het echt als op het doek: een romantisch dorp en een Italiaanse tuin als inspiratiebron.

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Bienvenue – Welkom

Reizen is: even weg van het gewone leven, de waan van de dag achter je laten. Als zondagskinderen naar het kasteel dat we te danken hebben aan een koningszoon. Verbazing over de vergaarde weelde – maar wie voelt zich niet rijk met zo‘n decor? Achter u wacht nog eens een 180 graden panorama.

Ter oriëntatie

Tussen Vlaanderen en Parijs

Maar weinig reizigers nemen tussen Nederland of Vlaanderen en Parijs de moeite de snelweg te verlaten. Daarmee missen ze heel veel mooie, interessante en sfeervolle plekken. Voor indrukwekkende Franse kastelen hoeft u niet helemaal naar de Loire: Chantilly is een juweeltje. En zelfs het Louvre komt u net na Lille al tegen: in Lens (zie 4 blz. 48).

Frans-Vlaanderen D 2

Net over de grens met België komt u in de strook ten noordwesten van Lille wellicht in verwarring: is dit Frankrijk? Klinkerwegen, staminetten en zeker in carnavalstijd schalt er Vlaams uit kelen en versterkers. Dit is Frans-Vlaanderen, eeuwen speelbal tussen de Nederlanden en het Franse regime.

Opaalkust B/C 1 / B 2

Veel reizigers passeren op hun route naar Engeland een stukje Noord-Frankrijk, waar veerboten vertrekken vanuit Dunkerque en Calais; de Kanaaltunnel bereikt u nog vóór Calais. Laat nou het mooiste stukje kust pas na Calais liggen. De kliffen van de opaalkust kunnen zich gemakkelijk meten met Dover. Zou het daarom zo geliefd zijn bij de Britten?

Parijse badplaats B 3

Goed bereikbare zandstranden zijn er vooral ten zuiden van Boulogne-sur-Mer. De toevoeging van Le Touqet: Paris-Plage, zegt al voldoende, het is de zandkastelenbuitenplaats van Parijs.

Mijnbekken en textiel F 4

In het noordoosten was mijnbouw lange tijd van groot belang. De mijn van Lewarde (zie 3 blz. 46) kunt u bezoeken en laat veel aspecten van het mijnwerkersbestaan zien. Daarnaast was de textielnijverheid hier groot. Weefgetouwen en -machines staan er nu als museumstuk, zoals in Roubaix en in streekmusea van Cambrésis en Avesnois.

Somme D 7

De delta van de Somme (zie 7 blz. 66) is een buitengewoon verrassend natuurgebied. Het rivierdal is al sinds de oudheid bewoond, waarvan bijzondere archeologische vondsten getuigen (zie 9 blz. 78). De Somme gaf tevens haar naam aan het departement; hoofdstad van Somme is Amiens. De doorgaande weg richting Normandië en de westkant van Parijs komt sinds ruim een tiental jaren niet meer tot aan de voet van de imposante kathedraal; een rondweg voert in een grote boog om de stad. Het lichtspel op de kathedraal (zie 8 blz. 74). is de kleine omweg meer dan waard.

Slag om de Somme F 6

Zeer grote bekendheid heeft de Somme als strijdfront: eindeloos is er in de Eerste Wereldoorlog gevochten. Meters werden doorgaans slechts gewonnen – en verloren – ten koste van heel veel slachtoffers. Het is een van de donkerste bladzijdes uit de oorlogsgeschiedenis. In Péronne wordt de geschiedenis op buitengewoon indrukwekkende wijze in beeld gebracht. Oorlogssporen zijn er alom: grote monumenten ter herinnering, en als het land wordt geploegd, komen er nog steeds bewijzen aan de oppervlakte.

Oise D 9

Het departement Oise is genoemd naar de rivier de Oise. Die passeert bekende plaatsen als Noyon, Compiègne en Chantilly voordat het water ten noordwesten van Parijs in de Seine vloeit. Oise is bij uitstek het land van de imposante kastelen, met als onbetwiste topper Chantilly (zie 13 blz. 104), dat voor de beroemde Loirekastelen niet onderdoet. Hoofdstad van Oise is Beauvais; hier is het befaamde tapijtweversambacht nog steeds actueel. Niet ver van het Île-de-France, maar met een onverwachte verstilling, is Gerberoy, op de kaart gezet door Henry Le Sidaner (zie 15 blz. 112).

Aisne H 7/8

De Aisne mondt bij Compiègne uit in de Oise. In de op een heuvel gelegen hoofdstad Laon is de kathedraal van verre zichtbaar. Haar eigen stuk oorlogsgeschiedenis heeft Aisne aan de Chemin des Dames, een frontlinie uit de Eerste Wereldoorlog die jaren vastgenageld lag tussen Laon en de Aisne.

Champagnerivier F 4

De Marne die in de uiterste zuidhoek van Aisne stroomt, draagt bij aan een gunstige bodemgesteldheid voor de wijnbouw. En dan in het bijzonder de druivenrassen waarvan champagne wordt gemaakt (zie 11 blz. 88).

Hemelsbreed liggen champagnehoofdsteden Reims en Épernay hier dan ook maar enkele tientallen kilometers vandaan.

Thiérache I 6/7

Een heuvelachtige strook in het uiterste noordoosten van Picardië was lange tijd een no-g0-area. Hier trokken strijdende troepen doorheen en lieten er hun handtekening achter. Struikrovers verschansten zich er in afwachting van een nieuwe dienstheer. De bewoners troffen er speciale voorzieningen: van hun kerkjes maakten ze toevluchtshavens (zie 10 blz. 82).

Kennismaking, Picardië in cijfers

Gouden geschiedenis

In deze gids beschrijven we twee Franse regio’s: Picardië en Nord-Pas-de-Calais.

Het culturele leven bloeide hier in de late middeleeuwen volop en stak menig Italiaanse stad naar de kroon. De lakennijverheid zorgde voor handelsbetrekkingen en geld in het laatje. De adel liet francs en florijnen rollen voor verfraaiingen in en rond het huis. De geestelijkheid was ook prominent aanwezig.

Kathedralen

Dat ook de kerk in de middeleeuwen over geld beschikte, blijkt uit de gotische kathedralen van Amiens, Beauvais, Laon, Noyon, Senlis en Soissons. Ze behoren tot de oudste, grootste en hoogste exemplaren van Frankrijk. Op de kathedralen van Amiens (zie 8 blz. 74), Beauvais en Laon vinden ’s zomers bijzondere lichtvoorstellingen plaats.

Belforts

Met de klokkentorens die – doorgaans naast het stadhuis – in Belgische en Noord-Franse stadjes verrezen, lieten de burgers hun positie zien: de torens waren een symbool van macht, tegenhangers van de bouwwerken uit de religieuze en adellijke klasse. Meer dan vijftig van deze belforts (beffroi) staan op de UNESCO Werelderfgoedlijst als erkenning van dit typische architecturale erfgoed. De meeste zijn middeleeuws, toen de burgers zich in gilden organiseerden en macht kregen, maar die van Lille is nog geen eeuw oud.

Kastelen en lustsloten

Chantilly (zie 13 blz. 104) is niet het enige kasteel in de groenstrook – die nog niet door de rook van Parijs is vertroebeld. In sommige kastelen, zoals van Ermenonville en Courcelles, kunt u tegenwoordig logeren. Als Lodewijk XIV niet in Versailles of Fontainebleau was, richtte hij in Compiègne enorme feesten aan; de inrichting is nog grotendeels origineel van de laatste Franse keizers. Pierrefonds was de grote favoriet van Napoleon III. In het kasteel van Troissereux wordt u door de huidige – adellijke – bewoners ontvangen en rondgeleid.

Bossen

Rond die domeinen lagen uitgestrekte bossen die als jachtdomein dienden. Het groen heeft nog flinke afmetingen bij Compiègne, Chantilly, Ermenonville en Villers-Cotterêts (Forêt de Retz). Ze staan vol loofbomen, met eiken, beuken en haagbeuken in de meerderheid, daarnaast essen, esdoorns, berken en kastanjes. Er gaan lange, rechte paden doorheen die zich uitstekend voor fietstochten lenen. Midden in het bos van Compiègne staat een treinstel met bijzondere historische lading (zie 12 blz. 94). Op zanderige grond staan ook dennen. Aan de kust, zoals bij Le Touqet, is een pijnbos aangeplant om zandverstuivingen tegen te gaan.

Franse en Engelse tuinen

In de 17e en 18e eeuw ontstond de behoefte om de natuur puur uit esthetisch oogpunt naar eigen hand te zetten. André Le Nôtre (1613-1700) wordt gezien als de schepper van de klassieke Franse tuin. Hij werkte in Parijs, Versailles en Chantilly. Verschillende tuinkamers werden geometrisch ’gecomponeerd‘ volgens strikt symmetrische patronen. Er zijn gazons, boomgroepen, waterpartijen, beelden en ornamenten, maar alle strak gerangschikt. De Engelse tuin was weer een reactie op de kunstmatig aandoende symmetrie. Water mag meanderen, lijnen zijn golvend, uitzichten verrassen. Een mooi voorbeeld is het Parc Jean-Jacques Rousseau in Ermenonville.

Strandvertier A 5

Pas-de-Calais en Somme hebben een indrukwekkende kustlijn. Er zijn brede zandstranden en steile kliffen. Ze nodigen uit tot eindeloze strandwandelingen; ook strandzeilen is er heel populair. Als u buiten de Franse zomervakantie naar de badplaatsen gaat, treft u het zelden overvol.

Kliffen en kwelders B 1/2

Dat de kliffen van de Côte d‘Opale (zie 6 blz. 56) op die van Dover lijken, is niet zo vreemd: ze zaten ooit aan elkaar vast, al is dat ruim 120.000 jaar geleden.

Waar de Somme uitmondt in zee, is een ritmische uitwisseling van het zoete en het zoute water, wat aan de Baie de Somme (zie 7 blz. 66) zo‘n verrassende flora en fauna geeft: er groeien zeekraal en lamsoor, maar ook slijkgras en zeepostelein. De kwelders, duinen en plassen zijn te vergelijken met Het Zwin in België en de Nederlandse wadden.

Land van klaprozen

Van mei tot juli kleurt het akkerland rood van de klaprozen. Dat schilderachtige tafereel heeft nog een diepere betekenis. Het is het symbool voor de gevallenen van de Eerste Wereldoorlog. ’In Flanders Fields the poppies grow, between the crosses, row on row ... ‘ is de opening van een beroemd geworden gedicht over het rauwe strijdtoneel van de loopgraven, geschreven door een Canadese militaire arts en dichter. Klaprozen doen het goed in omwoelde grond, ze zijn rood als bloed en hebben een zwart hart van rouw. Van sommige soorten kon opium worden gewonnen, dat als verdoving veel werd gebruikt.

Klaprozen komt u ook tegen op schilderijen, in medicijnen en in de keuken. De firma Gosse (Lens) maakt er een frisdrank van, en klaprozengelei is een bijzondere lekkernij op toast of bij paté.

Feiten en cijfers

Grootte en ligging: Nord-Pas-de-Calais beslaat 12.414 km², Picardië 19.399 km². Dat komt overeen met circa driekwart van Nederland. Deze regio’s liggen in het uiterste noordwesten van Frankrijk, grenzend aan België, en beslaan samen ongeveer 6% van Frankrijk.

Hoogste punt: Wattigny, bij Hirson in het noordoosten van Picardië, ligt op 285 m; de Mont Anor, bij Avesnes-sur-Helpe in Nord-Pas-de-Calais, is 271 m.

Bevolking: in N0rd-Pas de Calais wonen ruim 4 miljoen mensen, in Picardië bijna 2 miljoen.

Economie: mijnbouw was in het noorden van belang, evenals textielindustrie. Nu is er vooral bedrijvigheid rond Lille, Valenciennes en Beauvais. Bij Gravelines staat een grote kerncentrale. Toerisme speelt een grote rol, vooral aan de kust en bij de herdenkingsplaatsen van de Wereldoorlogen.

Bestuur en politiek: Picardië, met hoofdstad Amiens, is onderverdeeld in de departementen Somme, Oise en Aisne. De regio Nord-Pas-de-Calais, met hoofdstad Lille (Rijsel), bestaat uit de departementen Nord en Pas-de-Calais.

Rozengeur

Picardië presenteert zich ook als rozenstreek. De Rose of Picardy is door een Britse kweker ontwikkeld en met die naam gedoopt. Deze roos is donkerroze tot lichtrood, heeft vijf blaadjes, een uitzonderlijk lang bloeiseizoen en verspreidt een licht parfum. Na de bloei ontstaan er mooie rozenbottels. Deze soort doet het uitstekend in de Abbaye de Valloires, de Abbaye de Chaalis en Château de Rambures. Daar ziet u overigens nog veel meer rozensoorten. Heel veel publiek trekken de rozendagen in Chaalis, half juni. Rozenblaadjes worden behalve in parfum en zeep ook verwerkt tot gelei; rozenknoppen worden wel toegevoegd aan champagne.

Hagenlandschap

Vroeger werden weidepercelen gewoonlijk omzoomd door hagen om het vee binnen te houden. Het prikkeldraad heeft dat grootschalig vervangen. Toch zien we hier in Noordwest-Frankrijk, vooral in de Thiérache, nog mooie voorbeelden van zo‘n bocagelandschap. Meestal bestaan de hagen uit meidoorn, sleedoorn, wilgen en (haag)beuken, met daartussen egelantier of andere rozen.

Friet en Vlaams

Sinds de film Bienvenue chez les Ch‘tis (2008) van Dany Boon, is Frans-Vlaanderen bij het grote publiek bekend: een onverstaanbaar volk leeft er hoofdzakelijk van bier en de aanwezigheid van frietkotten. Gelukkig zijn die er nog steeds, maar naar de stereotypen moet u wel goed zoeken.

Reuzen

Typische streekfeesten in het voormalige Franse Vlaanderen zijn de carnavaleske optochten met de reuzen. Ze zijn te vergelijken met de reuzenstoeten in België (bijvoorbeeld in Gent, Aalst en Lier).

Als fenomeen deden de reuzen aan het begin van de 16e eeuw onder Karel V hier hun intrede – in Portugal en Spanje waren ze al eerder een bekend verschijnsel. Legendarische figuren werden er letterlijk opgeblazen. Als poppen worden ze op hoogtijdagen meegedragen, niet alleen tijdens het carnaval.

De reuzen van Lille zijn de stichters van de stad: Lydéric en Phinaert (zie blz. 33). In Arras zijn de onafscheidelijke Colas en Jacqueline stadsheer en -dame. Dunkerque en Cassel hebben Vikingen als mascotte genomen. Ambachtslieden zijn de rolmodellen van Boulogne-sur-Mer (visser), Saint-Omer (groentekweker) en Steenvoorde (houthakker).

Vestingen

Juist in Noord-Frankrijk, waar veel om grondgebied is gestreden, zijn de versterkingen aangebracht. Ten tijde van de Zonnekoning bouwde veldmaarschalk en bouwmeester Vauban een dubbele linie vestingwerken (zie blz. 45). Sommige zijn nog in vrij authentieke staat, zoals de citadel van Lille (blz. 33).

De Duitsers brachten in WO II langs de kust een bijna 2700 km lange verdedigingslinie aan om invasie van geallieerden te beletten. Deze Atlantikwall liep langs de gehele kust van Frankrijk, maar ook langs België, Nederland, Duitsland, Denemarken en Noorwegen.

Moderne architectuur

In beide Wereldoorlogen kregen Nord-Pas-de-Calais en Picardië met enorme verwoestingen te maken. Dat betrof vooral de strategische havendoelen en de frontlinies bij de Somme en de Chemin des Dames.

De wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog liet aanvankelijk nog voorzichtige projecten zien, zoals de Tour Perret in Amiens (blz. 71). Echte voorbeelden van moderne architectuur, nog volop in ontwikkeling, zijn te zien in de wijk Euralille van Lille. Daaraan werkten onder meer Jean Nouvel, Christian de Portzamparc en de Nederlandse architect Rem Koolhaas mee. Een recent staaltje hedendaagse bouwkunst is fraai geleverd in Lens, waar het Japanse architectenbureau SANAA de Louvre-dependance tekende (zie 4 blz. 48).

Taal

Picardisch is een streektaal die verwant is met het Frans en Waals. In het marionettentheater van Amiens is het voertaal. Het Vlaemsch in Frans-Vlaanderen is aan het Nederlands verwant. Plaatsen met Vlaemsche namen als Hondschoote en Hazebrouck en de aanwezigheid van estaminetten zijn de plekken waar u dit dialect nog kunt horen. Net als in de film Bienvenue chez les Ch’tis. Verwacht overigens niet dat u hier met Nederlands uit de voeten kunt, u bent echt in Frankrijk. Over taalstrijd deed ook Asterix een duit in het zakje in Asterix en de Belgen, waar Belgische stamhoofden ruziën om de tong (Fr. langue: tong of taal) van een everzwijn.

Geschiedenis, heden, toekomst

Vuistbijlen en vuursteen

Aan de oevers van de Somme zijn halverwege de 19e eeuw allerhande prehistorische gereedschappen aangetroffen, die terugvoeren tot in de steentijd. Veel van die vondsten zijn beland in de musea van Amiens en Abbeville.

Galliërs, Belgen en Romeinen

Kelten veroverden grote delen van het huidige Frankrijk tussen de 8e en 5e eeuw v.Chr. Ze introduceerden het ijzer en bouwden oppida: versterkte nederzettingen op hogere delen in het landschap. Verschillende Keltische volkeren stonden bekend onder de naam Galliërs, waaronder de Belgae. De Romeinse keizer Julius Caesar veroverde Gallië in de 1e eeuw v.Chr., waarbij het taaie verzet van de Belgae roemrucht was. Romeinse wegen werd aangelegd van Boulogne-sur-Mer naar Arras en Maastricht en via Laon naar Reims. Op een kruispunt van wegen lag Bagacum, dat een belangrijk centrum was voor aardewerk en brons (zie Bavay, blz. 44). Nieuwe Romeinse steden ontstonden: Beauvais, Noyon, Senlis, Soissons en Saint-Quentin. Tot leven komen de ijzertijd, Galliërs en Romeinen in het Parc Samara (zie 9 blz. 78), en in pretparkvariant in het Parc Astérix (zie 14 blz. 108).

Van Clovis naar Karolingen

Bij Soissons werd in de 5e eeuw de laatste Romeinse stadhouder door de Frankische hoofdman Clovis verslagen. Hij liet zich in Reims tot christen dopen en verbond zo de Franken aan de rooms-katholieke kerk. De Karolingische dynastie begon in 751 met de kroning van Pepijn de Korte, vader van Karel de Grote, in Soissons.

Kerken en kloosters

Met de kerstening van het rijk werden bisschoppen benoemd, die hun zetel kregen in Senlis, Noyon, Soissons en Laon. Minder fortuinlijke geestelijken belandden in de moerasgebieden als Saint-Omer, Saint-Riquer en Saint-Valery-sur-Somme, waar kloosters verschenen. Die ontwikkelden zich ook economisch en cultureel. Het werden modelboerderijen op het gebied van land- en wijnbouw en veeteelt, monnikenwerk werd verzet op het gebied van ontginning en inpoldering. Als weerwoord op de vergaarde rijkdommen trad een kloosterhervorming in. Nieuwe orden verschenen, zoals die van de premonstratenzen en cisterciënzen van Vaucelles, Valloires, Chaalis, Vauclair en Longpont. Norbert van Xanten vestigde in 1121 het klooster van Prémontré, bij Laon.

Capetingen

De Karolingers werden opgevolgd door de Capetingen. Hugo Capet werd in 987 in Senlis tot koning van Frankrijk gekroond. Er was nog geen territoriaal gebied Picardië. Het bleef speelbal van de graven van Vlaanderen in het noorden, de hertogen van Normandië in het westen, de koning in het zuiden en de graven van Champagne in het oosten. De steden waren vrij zelfstandig. Beauvais, Laon en Soissons werden door bisschoppen geregeerd.

Liaisons

Koning Filips II verwierf Engelse bezittingen in Frankrijk en een deel van Vlaanderen door zijn huwelijk met Isabella van Henegouwen. Zo werd ook Artesië, ruwweg het huidige Pas de Calais, Frans bezit. Door strijd en huwelijkse liaisons verschoven de Frans-Vlaamse grenzen diverse malen.

Calvinisten en de Zonnekoning

In de loop van de 16e eeuw brak een periode van welvaart aan. De steden werden sterk, burgers kregen meer macht, handel en nijverheid floreerden. Onrust kwam er vanuit religieuze hoek. De in Noyon geboren Jean Calvin verspreidde het protestantisme in Frankrijk. De conflicten met het katholieke Spanje groeiden. Bloederige godsdienstoorlogen waren het gevolg en wakkerden het absolutisme aan: de Zonnekoning, Lodewijk XIV, was alleen verantwoording schuldig aan God.

Franse Revolutie

Het verzet tegen de Franse Kroon bereikte in de Franse Revolutie (1789) een hoogtepunt bij de bestorming van de Parijse Bastille. De spilzieke vorsten – die wel een goede smaak hadden – Lodewijk XIV en zijn echtgenote Marie-Antoinette eindigden onder de guillotine, evenals vele edelen en priesters die geen eed op de nieuwe grondwet wilden afleggen. Kloosters werden ontmanteld en onder de nieuwe leiders verdeeld.

Napoleon

Door een staatsgreep kwam in 1799 Napoleon Bonaparte aan de macht. Bij de Chemin des Dames haalde hij een laatste overwinning op een Russisch-Pruisisch leger. Aan de heerschappij onder Napoleon kwam met de Slag bij Waterloo (1815) een einde.

Industrialisatie en de mijnen

De Frans-Duitse oorlog had ondanks veldslagen bij Bapaume en Saint-Quentin weinig weerslag op het noorden van Frankrijk. Wel nam de industrialisatie van Nord-Pas-de-Calais toe nadat Lotharingen aan Duitsland was afgestaan. Vanaf 1850 draaiden de mijnen van Lens op volle toeren. Roubaix werd de hoofdstad van de Franse textielindustrie. De gietijzeren kachels en fornuizen van Guise (Aisne) werden wereldmarktleider. Mijn- en fabrieksarbeiders kregen collectieve woonvoorzieningen.

La Grande Guerre en WO II

De spanningen tussen de Europese bondgenoten kwamen tot een explosie na de moord op aartshertog Frans-Ferdinand van Oostenrijk in 1914; de Eerste Wereldoorlog brak uit en had hier grote gevolgen. Vooral om aan de linies bij de Somme en de Chemin des Dames werd langdurig en intensief gevochten (zie ook blz. 86 en blz. 128)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren vooral de Atlantikwall (blz. 13) en de lanceerbasis bij Saint-Omer (blz. 54) sleutelplaatsen. De verwoestingen waren in tal van steden wederom groot.

Socialisme en nationalisme

De naoorlogse periode is vooral door de socialisten geleid. Frankrijk was op mondiaal gebied heel actief en liep voorop als producent van kernenergie. De druk van centrumrechts is de afgelopen decennia echter sterk toegenomen.

Overnachten

Denkt u bij Franse hotels meteen aan te korte en doorgezakte bedden? Hoeft niet meer. Al zijn de bedden met een lengte van 1.85 m nog niet geheel uitgebannen, ze zijn zeldzaam en de kwaliteit is er meer dan gemiddeld goed. U kunt er voor beoordelingen natuurlijk altijd nog Tripadvisor op naslaan.

Omdat door het grote aanbod door de bomen het bos niet meer is te zien, hebben wij in deze gids een kritische selectie voor u gemaakt. Belangrijke criteria daarbij vormden de locatie en de gastvrijheid.

Classificatie

Franse hotels kennen een onderverdeling in vijf categorieën (* tot ****L), waarbij de L voor een zeer luxe hotel staat. Op doorreis kunt u terugvallen op ketens als Formule 1, Accor, Première Classe, Campanile en Ibis, waar de voorzieningen zeer sober zijn, de sfeer ver te zoeken is en roken in veel kamers toegestaan. Een stapje meer luxe bieden Mercure en Novotel.

De keuring van Michelin

Michelin heeft een eigen classificatie. De selectie van Michelin is lijvig, van eenvoudig tot luxe, en is te vinden in de jaarlijks herziene gidsen, maar ook op www.viamichelin.nl.

Huiselijke haard

Nog veel groter is het aantal adressen dat is aangesloten bij de organisatie Logis et Auberges de France. Die hebben een geelgroen uithangbord met openhaard. Veruit de meeste van deze adressen bevinden zich op het platteland of in kleine plaatsen. De prijzen zijn doorgaans heel schappelijk. Meestal kunt u er ook eten. Als er geen restaurant is, wordt doorgaans table d‘hôte aangeboden; zie www.logishotels.com. Voor Pas de Calais en Somme zijn die nog aantrekkelijker gerangschikt op www.logispasdecalais.com en op www.logis-somme.com.

Chambre d‘hôte

Bed & Breakfast heet in Frankrijk chambre d‘hôte. Particulieren die kamers aanbieden zijn te vinden op www.chambreshotes.nl, maar ook op www.gites-de-france.com. Daar staan tevens vakantiewoningen, die zich bij uitstek lenen voor een langer verblijf. Veel Nederlandstalige chambres d‘hôtes zijn verzameld op www.chambresdhoteswijzer.nl.

Regionale toeristenorganisaties geven hun Guides des Hébergements uit. Kijk ook op www.booking-somme.com en www.gites-oise.com.

Kamperen

Op de overzichtskaart ziet u aan de talrijke campingsymbolen dat het aanbod voor kampeerders in deze regio groot is. We noemen er enkele in deze gids omdat ze een bijzonderheid hebben, zoals: boomhutten! Ook een steeds vaker voorkomend verschijnsel zijn de pipo-de-clown-en-mamaloewagens, hier roulottes genoemd. Trekkershutten zijn ook op diverse campings te vinden.

Adressen van ecologische boerderijen en campings ziet u in de Groene Vakantiegids Frankrijk van ECEAT (www.eceat.nl). Kleinschalige adresjes zijn verzameld in Charmecampings Noordwest-Frankrijk van de ANWB. Een uitgebreide lijst kampeerterreinen vindt u op www.campingfrance.com. Voor naturistenterreinen kunt u het beste de Internationale Naturistengids raadplegen; www.nfn.nl. Atout France heeft een Nederlandstalige brochure gewijd aan naturisme in Frankrijk. Zie ook www.naturisme.fr.

Prijzen

De prijzen voor logies zijn sterk afhankelijk van de mate van luxe. Kamers bij particulieren zijn meestal, maar niet altijd, goedkoper dan een hotel; de prijzen liggen daar tussen € 65 en € 85 voor een tweepersoonskamer. Een hogere prijs betaalt u voor meer luxe maar ook voor de locatie: dichter bij Parijs gaan de prijzen duidelijk omhoog. In de middencategorie liggen de prijzen van kamers rond € 175. Dan zijn er nog enkele luxe kasteelhotels waar u op het dubbele van die kamerprijs moet rekenen.

In een stacaravan bent u bij een meerdaags verblijf het goedkoopste uit. Maar in Noordwest-Frankrijk zijn de prijzen voor een nostalgisch en toch comfortabel verblijf veelal alleszins redelijk.

In deze gids vermelden we de prijzen van 2014 van een tweepersoonskamer. Ontbijt is bij chambre d‘hôte in principe inbegrepen, in hotels doorgaans niet. Daar komt soms per dag en per persoon een toeristenbelasting bij (€ 0,80 / € 1).

Natuurlijk kunt u logies boeken via grote internetbemiddelaars als www.booking.com. Maar als u al precies weet waar u heen wilt, raden we u aan om rechtstreeks bij de eigenaren te boeken. Dan hebt u een veel grotere kans dat uw voorkeur wordt ingewilligd, u betaalt echt niet méér en u helpt het locale toerisme een handje extra.

Internet

Vrijwel altijd is wifi – gratis – beschikbaar voor gasten. Al is die vorm van social media niet in alle uithoeken van de huizen en hotels gegarandeerd.

Groen

In Aisne zijn ecovriendelijke logeeradressen verzameld in ongerepte gebieden, ver van lawaai en stadsgedruis, op www.evasion-aisne.com.

Eten en drinken

Frans met Vlaams tintje

Het noordwesten van Frankrijk laat veelal een geslaagde combinatie zien van Vlaamse uitbundigheid en Franse verfijning. Aan zee profiteert u natuurlijk van superverse vis, bij de Marne van champagne en uit Chantilly komt de echte slagroom.

Estaminetten

Van oudsher waren estaminetten Vlaamse cafeetjes met een authentiek interieur: kanten kleedjes en grootmoeders servies. Daar werd gepraat en muziek gemaakt, bordspelen kwamen op tafel. Een rustiek interieur hebben estaminetten nog altijd, en op de kaart staan klassiekers. Zoals potjevleesch, vlees in gelei, of carbonade flamande – in bier gestoofd rundvlees. Waterzooi is een eenpansgerecht van kip of vis met room en groenten. Konijn met pruimen staat ook vaak op de menukaart, evenals gerechten met kaas, bij voorkeur maroilles: als hartig taartje, in saus of gratin op aardappelen of vlees. Estaminetten vindt u vooral in Frans-Vlaanderen, de grensstreek met België.

Typisch Picardië

Elk restaurant dat de streekkeuken serveert in Picardië zal de ficelle picarde op de menukaart hebben: een pannenkoek gevuld met een kaas-ham-champignonbechamelsaus, opgerold en in de oven gegratineerd. Een flamiche picarde is een romige, hartige taart met in boter gesauteerde prei. In de quiche picarde gaan meestel zoete uien, ham en room.

De platte witte bonen rond Soissons zijn hoofdingrediënt van de soissoulet. Ook ziet u daar kleine vleespasteitjes op de menukaart, de rissoles de Coucy.

Frieten

In Asterix en de Belgen stelt een Belg aan zijn vrouw voor de aardappelen in reepjes te snijden en in een pot hele olie te gooien ... Zo oud is de friettraditie nog niet – de aardappel kwam immers pas na de ontdekkingsreizen vanuit de Nieuwe Wereld naar Europa en werd vervolgens nog geruime tijd als varkensvoer afgedaan. Mensen zouden maar lepra krijgen van aardappelen.

Intussen zijn frieten niet alleen in het Frans-Vlaamse deel van het land gemeengoed. Moules-frites en steak-frites zijn de geliefdste combinaties.

Soep

Soepen zijn als voorgerechten in de streekkeukens heel populair. In de winter zijn dat voedame potages, zoals de soupe de poisson du Touquet, de caudière étaploise en de courguinoise calaisienne. Mosselen en bloemkool worden samen een crème de choufleur aux moules. In Nord-Pas-de-Calais is de potée populair: een soepachtige stoofpot met groente en vlees.

Vis en schaaldieren

Moules-frites en nog eens moules-frites. In Lille vormen grote bergen mosselschelpen een van de hoofdattracties tijdens de jaarlijkse braderie in september. Ze worden à la marinière gekookt met wijn, sjalotten en platte peterselie, of in variaties met room, pepers en blauwe kaas.

Rollmops heeft ook in Boulogne-sur-Mer wortel geschoten. Paling in ‘t groen – anguille au vert – is een bekende uit België. Craquelots zijn kleine, gerookte haringen uit Dunkerque. Harengs marinés zijn gemarineerd in witte wijn of azijn, met uien, peper, zout en kruiden. Escavèche is een stoofpot met diverse soorten zoetwatervis (waaronder forel).

Groente van het land

Het noordwesten van Frankrijk vormt een van de groentekamers van het land. Een hoofdrol is weggelegd voor bietjes (betterave), witlof (endive, meestal gestoofd, soms in de oven met kaas gegratineerd) en rode kool (chou rouge). Daarnaast zijn er tal van slasoorten, waaronder de bittere rode radicchio, eigenlijk een familielid van witlof.

Kaas

De beroemdste kaas van de streek is de maroilles, van oorsprong uit de streek Avesnois, waar monniken voor het eerst het vierkante kaasje maakten. Het is een pâte-lavée, ofwel ongeperste kaas, gewassen met zout water – in het geval van de maroilles met bier. De geur is sterk maar de smaak zacht. Er zijn veel varianten, zoals de boulette d‘Avenes, de gris de Lille en de coeur d‘Arras. In Picardië is de rollot verwant aan de maroilles, maar een stuk pittiger. De tomme is een harde, rauwmelkse kaas en wordt in diverse streken gemaakt.

Het middageten betekent in Frankrijk een warme maaltijd, geserveerd tussen 12 en 14 uur. Een salade vindt u meestal nog wel op de menukaart, een eenvoudig broodje niet, althans niet in restaurants. Een – belegd – stokbrood is bij cafetaria’s en bakkers te vinden, meestal om mee te nemen.

Streekbieren

De nabijheid van België en de desastreuze druifluis hebben tot een hoge bierproductie en -consumptie geleid in het noordwesten van Frankrijk. Grote brouwerijen zijn Ch‘ti (Lens), Trois Monts (Saint-Sylvestre-Cappel, in Frans-Vlaanderen), Jenlain (ten oosten van Valenciennes) en Pelforth (Lille), dat door Heineken is overgenomen. Meestal serveren cafés ook Leffe, Grimberen of Hoegaarden. Ook zijn er enkele kleine brouwerijen, zoals Vivat (Le Cateau-Cambrésis en Lille) en Saint-Rieul (Trumilly).

Champagne

Uit het uiterste zuidoosten van Picardië komt echte champagne (zie 11 blz. 88).

Prijsniveau

Vaak wordt in restaurants een formule aangeboden die bestaat uit een dagschotel (plat du jour) met een voor- en/ of nagerecht naar keuze. Daardoor komen ook gerenommeerde adressen vaak binnen bereik van budgettair gelimiteerde reizigers. De lunchformules zijn altijd een stuk voordeliger dan de avondmenu’s, maar meestal in de weekends niet beschikbaar. De prijzen voor uit eten gaan liggen hier gemiddeld lager dan in Nederland en België.

Praktische informatie

Reizen naar Picardië

Met het vliegtuig

Gezien de vrij korte afstand en de goede alternatieven, is vliegen naar Picardië of Nord-Pas-de-Calais geen voor de hand liggende optie. Dicht bij de zuidgrens van Picardië bevindt zich het grote en zeer drukke internationale vliegveld Charles-de-Gaulle. Het vliegveld van Lille-Lesquin ligt 10 km van het centrum van Lille; daar vindt u vluchten met Air France, EasyJet en Ryanair, maar geen directe verbindingen met Nederland of België.

Met de trein

Met de Thalys bent u in 2 uur en 36 min. van Amsterdam in Lille; enkele reizen vanaf € 40, 1e klas € 70. De reisduur vanaf Antwerpen bedraagt 1 uur en 20 min.

TGV- en Eurostartreinen gaan – meestal met overstap in Lille – naar Roubaix, Lens, Valenciennes, Arras, Haute-Picardie (dat is Ablaincourt-Pressoir in het departement Somme) en Parc Astérix. Zie voor reisschema en boekingen www.nsinternational.nl, www.b-europe.com en www.eurostar.com.

Met de auto

De afstand Utrecht-Lille bedraagt 250 km, Antwerpen-Lille 125 km. Vanuit Utrecht is het zowel naar Amiens als Laon circa 400 km, naar Chantilly 435 km. Naar Parijs is het vanuit Lille nog 220 km, reken dan op circa € 16 tol (péage).

Verkeersregels: op snelwegen is de maximumsnelheid 130 km/u (110 km/u bij nat wegdek), op autowegen 110 (90) km/u, op andere wegen 90 (80) km/u en binnen de bebouwde kom 50 km/u. De alcohollimiet is 0,5 promille; het is in Frankrijk verplicht een alcoholblaastest in de auto te hebben. Wie korter dan een jaar over een rijbewijs beschikt, mag niet harder rijden dan 90 km/u.

Wegenwacht: op snelwegen kunt u via praatpalen hulp inroepen, op autowegen vraagt u via tel. 0800 08 92 22 om assistentie (SOS Dépannage).

Met de bus

Eurolines rijdt één- tot driemaal daags vanuit Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Breda naar Lille, de gemiddelde prijs is € 50; www.eurolines.nl.

Ook rijden er luxe bussen van de SNCF tussen Amsterdam en Lille (geen tussenhaltes), retourprijs vanaf € 62; tel. 0900 040 16 25, www.idbus.nl.

Douane

Reisdocumenten: voor toeristen uit de Europese Unie is een geldig identiteitsbewijs voldoende. Kinderen moeten een eigen legitimatiebewijs hebben. Zorg ervoor dat u uw identiteitsbewijs steeds bij u hebt, dat is verplicht en bovendien wordt het u bij fietsverhuur en meestal ook bij het inchecken in hotels gevraagd.

In- en uitvoerbeperkingen: contante geldbedragen boven de € 10.000 moeten mondeling worden aangegeven. Ingezetenen van de Europese Unie mogen onbeperkt goederen voor eigen gebruik uitvoeren (800 sigaretten, 10 l alcoholische dranken met meer dan 22 % alcohol, 10 l met minder dan 22 % alcohol, 90 l wijn of 110 l bier).

Een grotere hoeveelheid van voornoemde goederen en het invoeren van auto’s of motoren zijn aan accijns onderhevig; zie www.belastingdienst.nl.

Reizen in Picardië

Met de auto

Een paar grote snelwegen gaan door het gebied: de A1 van Lille naar Parijs, de A16 van Dunkerque via Boulogne-sur-Mer en Abbeville naar Amiens en Beauvais, en de A26 van Calais via Lens, Saint-Quentin en Laon naar Reims; zie de tarieven op www.autoroutes.fr. Buiten de autosnelwegen bent u aangewezen op routes nationales en départementales, de N- en D-wegen. Verkeersinformatie vindt u op www.anwb.nl, www.viamichelin.nl. Specifiek voor de secundaire wegen staat informatie op www.bison-fute.equipement.gouv.fr.

Parkeren: vooral in steden als Lille en Amiens kost parkeren tijd en geld – al zijn ook daar aan de randen gratis parkeerplaatsen. Bij grote attracties, zoals het kasteel van Chantilly, geldt alleen betaald parkeren. Opvallend is nog altijd dat er in steden zelden van 12-14 uur parkeergeld betaald hoeft te worden bij parkeermeters aan de straat: dan moet men tenslotte kunnen lunchen.

Metro

Metrolijnen verbinden Lille met de voorsteden Villeneuve-d‘Ascq, Roubaix en Tourcoing.

RER / TER

In het zuiden van Picardië kunt u op diverse plaatsen eenvoudig met regionale treinen reizen naar het centrum van Parijs, bijvoorbeeld vanaf Chantilly en Orry-la-Ville. Zie het netwerk op www.ratp.fr. Nog veel meer mogelijkheden heeft het TER-net van de SNCF; www.ter-sncf.com. Méru, Château-Thierry en Dormans zijn praktische haltes. In de kleine plaatsen langs de lijnen kunt u doorgaans gratis parkeren.

Met de bus

Het busnetwerk is beperkt tot de grote steden en is voor regionaal bezoek geen goede optie.

Duurzaam reizen

Uw CO₂-uitstoot blijft laag tijdens wandel- en fietsvakanties: routes zijn er alom. De route naar Santiago de Compostela voert langs Saint-Quentin, Noyon en Compiègne. Fietsen is vooral aantrekkelijk langs de kust, langs de Somme en in de Thiérache. Al aan strandzeilen en paragliden gedacht? Het wordt op de stranden van de Franse westkust veel gedaan. Parkeer in de drukke oorden langs de kust in de zomermaanden uw auto aan de rand en maak gebruik van navettes (busjes) en fietsen. Kijk op www.baiedesomme-zerocarbone.org voor de duurzame mogelijkheden in de Baie de Somme. Natuureducatiecentrum Nausicaä in Boulogne-sur-Mer heeft veel aandacht voor ecologiebeheer.

Door in restaurants en winkels te kiezen voor regionaal geproduceerde producten beperkt u de transportkilometers die voor veel voedselbereiding hoog is. Streekgerechten en -producten zijn bovendien een belangrijk handelsmerk van de regio. Regionale initiatieven leest u op www.bio-picardie.com, landelijke op www.slowfood.fr.

Steeds meer logiesadressen voeren een bewust beleid. Echt een stapje verder gaan Les Mazures, in Beaumetz (ten oosten van Abbeville; www.lesmazures.com) en La Chaise Verte, in La Houssoye (ten zuidwesten van Beauvais; www.lachaiseverte.fr).

Feestdagen

1 jan.: nieuwjaarsdag (Jour de l’an)

Pasen (Pâques)

1 mei: Dag van de Arbeid (Fête du travail); dan is er vrijwel niets open!

8 mei: Wapenstilstand 1945 (Armistice 1945)

Hemelvaartsdag (Ascension)

Pinksteren (Pentecôte)

14 juli: Quatorze Juillet, de nationale feestdag

15 aug.: Maria-Hemelvaart (Assomption)

1 nov.: Allerheiligen (Toussaint)

11 nov.: Wapenstilstand 1918 (Armistice)

25 dec.: Kerstmis (Noël)

31 dec.: oudejaarsavond (Saint-Sylvestre)

Feesten en festivals

Hierna genoemde festivals en evenementen vinden jaarlijks, sommige eens per twee of drie jaar, plaats. Vooral in Nord en Pas-de-Calais wordt carnaval groots gevierd, met de bekende reuzenoptochten (zie blz. 13); in Dunkerque wordt uitzonderlijk uitgepakt. Carnaval valt in deze regio lang niet altijd op de gebruikelijke carnavalsdagen, maar ook wel met Pasen of in de zomer.

Op 1 mei zijn er op heel veel plaatsen activiteiten. Half september is monumentendag (Journée du Patrimoine), met activiteiten en speciale openstellingen.

Streekfeesten in de Avesnois, de meeste kleinschalig en met een hoofdrol voor de streekkeuken, staan op www.federationdesfetesdeterroir.com.

In 2014 begon een bijzondere cyclus evenementen die de Eerste Wereldoorlog herdenkt: tentoonstellingen, lezingen, ensceneringen op diverse plaatsen, maar vooral bij slagvelden van de Somme. Ook de plaatsen in Aisne, bij de Chemin des Dames, staan in de schijnwerpers.

Ook 2016 zal een hoogtepuntjaar worden in de oorlogsherdenkingen; op 1 juli 1916 vond bij Albert een van de grootste veldslagen uit de geschiedenis plaats. Een programma tot 2018 ziet u op www.centenaire-somme.com.

Januari

1ers bains de mer: 1 januari om 12 uur nieuwjaarsduik. Vooral in Mers-les-Bains; www.ville-merslesbains.fr.

Spectacle équestre à Chantilly: elk jaar wordt op Chantilly een nieuwe hippische show gepresenteerd, in principe loopt die het hele jaar; zie

www.domainedechantilly.com.

Februari

Salon des antiquaires: begin februari grote antiekbeurs in Mégacité, Amiens; www.megacite.fr.

Enduro Le Touquet: motorrijders en hun publiek bevolken het strand voor grote races.

Maart

Salon du chocolat et de la gourmandise: half maart, in de Mégacité van Amiens, fijnproeversbeurs, met chefkoks en een concours voor chocolatiers; www.megacite.fr.

Le Jardin des Boves: 2e helft maart-juni, planten en bloemen in de kalkgangen onder Arras; www.arras.fr.

Nuits du blues: eind maart; bluesnachten zijn al twee decennia cultuurgoed in Abbeville, van filmmuziek tot bluesmarathon.

Le Festival du Blues autour du Zinc: eind maart is Beauvais het podium van de blues, op diverse locaties in de stad; www.zincblues.com.

Salon international des oeufs décorés: geen garantie dat er een Fabergé-ei als koekoeksjong tussen zit, maar met zekerheid zijn er in Compiègne met grote deskundigheid en in een veelvoud aan technieken versierde eieren, van kippe- tot struisvogeleieren te bewonderen.

Lille Art Fair: maart, sommige jaren in april, www.lilleartfair.com. Europese salon voor eigentijdse kunst waar ruim 20.000 bezoekers op af komen.

April

Pâques au jardin: Pasen in de Potager des Princes in Chantilly. De historische tuin is het decor voor een bijzondere paasversiering. Vanaf eind maart bloeien de 100.000 narcissen; www.potagerdesprinces.com.

Reuzenoptocht Cassel: op 2e paasdag worden Reuze Papa en Reuze Mama door Cassel gedragen, een van de grootste reuzenprocessies van de regio.

Van mei tot oktober brengen veel tuinen in Picardië bijzondere openstellingen en festivals met muziek, theater, circus, dans en lezingen.

Zie het actuele programma op www.jardinsenscene-picardie.com.

Les seigneuriales de Coucy: half april, de middeleeuwen tegen een onverslaanbaar decor: het kastel van Coucy. Met complete, geüniformeerde wapengildes, paradepaarden, vuurspuwers, muzikanten, valken en een middeleeuws banket op de zaterdagavond.

Cerfs-Volants: half juli vliegerwedstrijden bij Berck-sur-Mer.

Festival de l‘oiseau: 2e helft april; het is het hele jaar vogelfeest in de Baie de Somme, maar nu zijn er extra wandelingen met gidsen, lezingen, fototentoonstellingen, muziek en knutselpartijen.

Grande réderie de printemps: eind april wordt in Amiens een van de grootste brocante- en rommelmarkten gehouden van de wijde omtrekt, hooguit geëvenaard door die van Lille (september); Begin oktober herhaalt dat spektakel zich; www.grande-rederie-amiens.com.

Sculpture de sable: april-augustus zandkastelen(wedstrijd) op het strand van Le Touquet.

Mei

La Louche d’Or (De Gulden Pollepel): 1 mei, internationaal soepfestival in de wijk Wazemmes (Lille), waar niet alleen soep wordt opgedist, maar ook (straat)podiumkunsten worden vertoond.

1er Mai Fête au jardin des plantes: grote plantenbeurs in Amiens, met groente, bloemen, planten en kruiden, tevens lezingen; in de Jardin des Plantes, waar voor de gelegenheid ook de kassen open staan voor bezoekers.

1er Mai Guise: Familistère de Godin in Guise, een uniek project uit 1867 waarbij fabrieken hun werknemers van sociale huisvesting voorzagen, inclusief tal van voorzieningen. Dag van de Arbeid 2014 werd groots met tentoonstellingen en voorstellingen aangepakt, hopelijk met vervolg in komende jaren.

Festival L‘Oise en guiguette: begin mei staat in Noyon, Pont-L‘Éveque en Longueil Annel de rivier centraal, met muziek en theater.

Bourse aux Plantes: begin mei plantenbeurs in Saint-Valery-sur-Somme, in de middeleeuwse straatjes; www.jardin-herbarium.fr.

Nuit des Musées: half mei museumnacht in de hele EU; www.nuitdesmusees.culture.fr.

Festival de violoncelle de Beauvais: 2e helft mei. Wat is er mooier dan één cello? Een heleboel celli. Concerten en master classes door en met Emanuelle Bertrand, Gauthier Capuçon, Raphaël Wallfisch en andere groten; zie

www.festivalvioloncellebeauvais.fr.

Festival Jean de la Fontaine: half mei-half juni in Château Thierry, lezingen, dichtwerken en muziek; www.festival-jeandelafontaine.com.

Couleurs Jazz: 2e helft mei jazz in Arras; www.couleurs-jazz.fr.

Festival International du film animalier (FIFA): mei (ook wel in andere maanden) de mooiste films met dieren in de hoofdrol, in Albert; www.fifa.com.fr.

Fête de la nature: eind mei in natuurparken en tuinen; in het hele land extra activiteiten.

Le Crotoy Jazz Festival: eind mei-begin juni; www.lecrotoyjazzfestival.org.

Festival International des choeurs & voix: eind mei-begin juni stromen koren en solisten naar Abbeville.

L‘Oise verte et bleue: eind mei-begin juni extra beweging op wandel- en fietspaden en op het water; www.oise-verteetbleue.com.

Le printemps des arts: eind mei-begin juni ontmoeten kunstenaars en bewonderaars elkaar in Péronne op de beursvloer.

Rendez-vous aux Jardins: eind mei-begin juni, opentuinendag in het hele land. Dan zetten ook zelden geopende tuinen hun poorten open; www.parcsetjardins.fr.

Juni

Les Journées de la Rose: begin juni in de Abbaye de Chaalis staan de rozen vol in bloei; tevens drukbezochte beurs, met specialisten en kunstenaars; www.les-journees-de-la-rose.com.

Lille Piano(s) Festival: juni, www.lillepianosfestival.fr. Een concertreeks met internationaal befaamde pianisten die stukken van veel Franse maar ook buitenlandse componisten spelen. Met medewerking van het Orchestre National de Lille.

Prix du Jockey Club: half juni groots hippisch racespektakel op het parcours van Chantilly; bij de Prix de Diane Longines draagt het elegant geklede publiek hoeden, Engelse stijl dus; www.france-galop.com.

Illuminations cathédrales: juni-sept. bijzondere lichtshows op de kathedralen van Amiens en Beauvais (zie 8 blz. 74 en blz. 111).

Chés Wepes: juni-juli volop straattheater en muziek in en rond Corbie; www.tourisme-corbie-bocage-3-vallees.com.

Festival de la BD: 2e week juni, tientallen schrijvers en heel veel lezers komen naar het stripfestival van Amiens www.bd.amiens.com.

Médiévales de Laon: half juni, de middeleeuwen herleven in Laon.

Le Festival des forêts: half juni-half juli, klassieke en jazzconcerten op mooie locaties in Compiègne, zowel binnen als buiten; www.festivaldesforets.fr.

La Rue est à Amiens: 2e helft juni, stadsfeest van Amiens met volop straattheater; www.larueestaamiens.com.

Kite Surf Challenge: 2e helft juni kitesurfwedstrijden in de Baie de Somme.

Marché sur l‘eau: 2e helft juni, als in de 19e eeuw komen de groenteverkopers per platbodem uit de Hortillonages in Amiens. Tot half oktober staat er kunst in de tuinen (zie ook blz. 71).

Transbaie: juni, uitdagende hardloopwedstrijd door de drassige Baie de Somme, 6-20 km; www.transbaie.com.

Fête des roses de Gerberoy: 3e zondag in juni, rozen en rozenmeisjes in een rozendorp en -tuin; www.gerberoy.info.

Palais en Jazz: eind juni jazzfestival in Compiègne; www.palaisenjazz.com.

Juli

Le Marché aux fruits rouges: begin juli feest van het rode fruit in Noyon, alleen al goed voor 250 ton kersen per jaar.

Fête du Nautisme: begin juli landelijke watersportdag. U ziet op www.fetedunautisme.com de activiteiten die ook de rest van het jaar plaatsvinden.

Pardon de la Batellerie: 1e weekend juli, herinnert aan de historische scheepvaart bij Longueil-Annel (zie blz. 92).

Coucy à la Merveille: juli; het middeleeuwse kasteel van Coucy-le-Château-d‘Auffrique is podium en decor voor middeleeuwse activiteiten en feesten; www.coucyalamerveille.com.

Son et Lumière Montreuil-sur-Mer: eind juli-begin augustus bij de citadel, gebaseerd op Les Misérables van Victor Hugo.

Esprit de Picardie is een tijdschrift, met ook een Nederlandse versie, met inbreng van bewoners. Er staan interviews in met kunstenaars, ambachtslieden, hoteliers en chefkoks maar ook veel tips voor evenementen. De website is ook heel uitgebreid en actueel; www.espritdepicardie.com.

Augustus

Triathlon de la baie: begin augustus in de Baie de Somme.

Fête de la mer: 1e helft augustus in de Baie de Somme, een ode aan de schippers in de vissersplaatsen Saint-Valery-sur-Somme ern Cayeux-sur-Mer. Met kerkdiensten voor op zee geblevenen, vlootschouwen en braderie.

Fête de la Flamiche et du Maroilles: half augustus folkloristisch feest in Maroilles, met meer dan alleen kaas.

Son et Lumière Gravelines: meestal 2e helft augustus, historisch licht- en geluidspektakel.

Son et Lumière Ailly-sur-Noye: augustus-september lichtspel en theater op / rond de vijver; www.aillysurnoye.com.

Montgolfière: 3e week augustus groots luchtballonnenfestival in Amiens; feestpatroon is Jules Verne.

Foire à fromages: eind augustus-begin september kaasfestijn in La Capelle, met veel serieuze proevers en makers; www.foire-aux-fromages.com.

September

Braderie de Lille: het weekend van september waar de eerste zondag in valt. Tevens vindt dan de – halve – marathon plaats, www.semimarathon-lille.fr. De stad is dat weekend overvol; andere attracties zijn vrijwel alle gesloten.

Braderie de Saint-Quentin: 1e maandag van september, meer dan duizend verkopers.

NAME Festival: half september of oktober, www.lenamefestival.com. Een hoofdrol voor elektronische muziek, een van de grote podia is in Tourcoing.

Journées du Patrimoine: 3e weekend van september; open huis in talloze erfgoedmonumenten.

Oktober

Festival Dumas: 2e helft oktober cultuur en gastronomie in Villers-Cotterêts, met een hommage aan Alexandre Dumas; www.festival-dumas.com

November-december

Trans-Henson: begin november, de Hensonpaarden worden uit de Marquenterre naar hun winterverblijf gebracht; www.henson.fr.

Marchée de Noël: kerstmarkten in alle grote plaatsen de hele advent t/m 30 december, in kleine historische plaatsen meestal het eerste adventsweekend of het weekend voor Kerstmis.

Lille3000: eens per drie jaar groots, maanden durend cultureel spektakel op diverse locaties in de stad; www.lille3000.com. Het programma is voortgekomen uit Lille 2004 – de evenementen rond Lille Culturele Hoofdstad. In 2015 is het thema French Renaissance.

Veiligheid en noodgevallen

U hoeft geen extreme voorzorgsmaatregelen te nemen; wees gewoon op uw hoede, zoals u dat thuis ook zou zijn. Laat bijvoorbeeld geen waardevolle spullen in het zicht in uw auto liggen. De drukke stations van Lille zijn wel plaatsen waar zich soms zakkenrollers ophouden.

Belangrijke telefoonnummers

Landelijk alarmnummer: tel. 112

ANWB Alarmcentrale: tel. 088 269 28 88;

belt u met een prepaid telefoon: +31 70 314 14 14

Blokkeren creditcard en pinpas: te vinden op uw creditcard of pasje (voor vertrek noteren en meenemen).

Pech onderweg: via praatpalen onderweg (postes d‘appel) kunt u op de snelwegen contact leggen met een lokale, particuliere sleephulp (dépanneur). Daarbuiten kunt u de ANWB Alarmcentrale inschakelen; verzeker u met de Wegenwacht Europa Service.

Consulaat en ambassade

Nederlandse ambassade: 7-9, rue Éblé, 7e arr., Parijs, tel. 01 40 62 33 00, http://frankrijk.nlambassade.org.

Belgische ambassade: 9, rue de Tilsitt, Parijs, tel. 01 47 54 07 64, www.diplomatie.be/parisnl

Geld

Zowel met creditcard (vaak zult u uw pincode moeten invoeren) als bankpas kunt u in Frankrijk goed terecht; bij tolpoortjes van snelwegen zeer snel, zonder dat uw pincode wordt gevraagd.

Gezondheid

Openbare ziekenhuizen kennen een 24-uursalarmdienst (alarmnummer, blz. 26). In Frankrijk hebben EU-burgers op vertoon van een Europese gezondheidskaart (EHIC) recht op medisch spoedeisende zorg gedurende een tijdelijk verblijf. Zij kunnen dokterskosten verhalen op de Franse sociale verzekering. De EHIC is persoonsgebonden. De meeste ziektekostenverzekeraars geven hun leden standaard een pasje met EHIC-vermelding. Hebt u er geen, dan kunt u de Europese gezondheidskaart kosteloos online aanvragen via www.ehic.nl. Omdat buitenlandse verzekeringen meestal geen volledige dekking geven, doet u er goed aan een aparte reisverzekering af te sluiten.

Apotheken: in de regel geopend maandag-zaterdag tot 20 uur, te herkennen aan een groen kruis.

Informatie

Frans Verkeersbureau

Atout France

nl.franceguide.com

http://be.rendezvousenfrance.com

Regio Nord-Pas-de-CalaisCDT Nord

www.jadorelenord.com

www.tourisme-nord.fr

Regio PicardiëCDT Somme

www.somme-tourisme.com

CDT Aisne

www.evasion-aisne.com

CDT Oise

www.oisetourisme.com

Toeristische informatie

Veel informatie kunt u van tevoren downloaden en op uw smartphone zetten. Beschikbaar zijn wandelingen in de Vallée van de Somme (www.vallee-somme.com) maar ook complete routes langs slagvelden uit de Eerste Wereldoorlog.

Op de hierboven genoemde websites van de departementale toeristenorganisaties komt u diverse apps tegen.

Kinderen

Aan strand en water hebben veel kinderen genoeg, en dat vindt u in Picardië en Nord-Pas-de-Calais volop. De grootste kinderlokker in deze streek is het Parc Astérix. Spelen en leren biedt op veel minder massaal niveau het Parc Samara (zie 9 blz. 78). Indrukwekkend is voor kinderen ook een bezoek aan een echt kasteel of burchtruïne, en die zijn er: van het grootse Chantilly tot het veel laagdrempeliger Coucy. Beklimmen van een belfort geeft kinderen de kans hun energie kwijt te raken als onderbreking van autoritten. Een bijzonder aquarium is Nausicaä in Boulogne-sur-Mer. Dierentuinen vindt u in Amiens en Maubeuge.

Kinderkorting

Heel veel bezienswaardigheden (uitgezonderd de op kinderen gerichte attractieparken) zijn gratis toegankelijk voor kinderen en jongeren. In door overheid, regio of stad bestuurde instellingen is de toegang doorgaans zelfs tot 26 jaar gratis. In het openbaar vervoer reizen kinderen van 4-10 jaar voor half geld.

Veel restaurants serveren kindermenu’s.

Klimaat en reisseizoen

Noord-Frankrijk is het hele jaar een aantrekkelijke reisbestemming. De zomer lijkt het aangewezen seizoen voor de kust, maar daarbuiten is het er minstens zo mooi, veel rustiger en ziet u veel vogels. Mocht het regenen of koud zijn, dan bieden steden als Lille en Amiens bezienswaardigheden met genoeg overdekt vertier. De mooiste maanden zijn van mei tot oktober, bezienswaardigheden hebben dan de ruimste openingstijden en er zijn lichtspelen en andere evenementen. Het culturele programma loopt van half september tot en met mei. Het weekend van en rond 1 mei en begin september (Braderie) zijn de topdrukke periodes in Lille. Befaamde restaurants hebben hun jaarlijkse vakantie vrijwel zonder uitzondering in augustus.

Openingstijden

Banken: ma.-vr. 9-16.30 uur

Winkels: in de regel ma.-za. 10-19 uur, kleine boetieks maandagochtend en tussen de middag gesloten. Veel bakkers, kaaswinkels en andere levensmiddelenzaken zijn op zondagochtend geopend, maar op maandag dicht.

Kantoren: ma.-vr. 8-18 uur

Restaurants: meestal van 12-14.30 en van 19-22.30 uur. Op zondagavond, sommige ook op maandag en in augustus zijn veel restaurants gesloten.

Musea: meestal 9/10-17 uur. Stedelijke musea zijn op maandag gesloten, staatsmusea op dinsdag en op feestdagen.

Prijzen

Over het algemeen liggen de prijzen in Noord-Frankrijk lager dan in Nederland en België. Veel musea zijn de 1e zondag van de maand gratis toegankelijk en altijd gratis tot 18 of zelfs 26 jaar.

Reizen met een handicap

Tourisme & Handicaps (www.tourisme-handicaps.org) timmert aan de weg. Maar in de praktijk is de toegankelijkheid voor lichamelijk gehandicapten zeer beperkt; accommodatie is vaak alleen via trappen bereikbaar.

Reserveren

In de betere restaurants die in deze gids worden aanbevolen kunt u voor ’s avonds – zeker in het weekend – het beste een tafel reserveren. Vaak hoeft dat pas op de voorafgaande dag, maar bij de toppers is het meestal nodig een aantal dagen van tevoren een plaats te bespreken. Ook kaartjes voor theater, opera en concerten (vooral in Lille) kunt u het beste reserveren, omdat er niet veel alternatieve podiumkunsten op de agenda staan.

Roken

In Frankrijk geldt een algemeen rookverbod voor openbare gebouwen, ziekenhuizen, scholen, stations, metro, hotels, restaurants, cafés en discotheken.

Stranden

De beste stranden en badplaatsen ten noorden van Boulogne-sur-Mer zijn Bray-Dunes en Zuydcoote, tussen de Belgische grens en Dunkerque, daarnaast aan de kliffenkust bij Wissant, Ambleteuse en Wimereux.Ten zuiden van Boulogne-sur-Mer is Le Touquet sinds jaar en dag favoriet, daarnaast Berck-sur-Mer en kleinere plaatsen als Hardelot-Plage en Stella-Plage.

Picardische badplaatsen zijn vooral Fort-Mahon-Plage en Mers-les-Bains; daarnaast de kiezelstranden van Cayeux en Ault/Ornival. De Noordzee heeft hier een sterke onderstroom, blijf bij voorkeur bij bewaakte stranden.

Sport

Ballonvaart

Een luchtballonvaart kan op tal van plaatsen, van de Baie de Somme en Abbeville tot in de Thiérache. Mooie routes gaan ook boven Château Thierry en Chantilly; www.montgolfiere.com.

Fietsen

Picardië en Nord-Pas-de-Calais hebben veel fietsmogelijkheden. Er zijn hoogvlaktes en dalen die het interessant maken voor de fietser die uitdaging zoekt, maar vrij gemakkelijke routes zijn ook te vinden. Een bijzonder traject voert langs de kust, met geregeld spectaculaire uitzichten op de kliffenkust. Voorbeelden vindt u op www.opstapinnoord-frankrijk.com en www.picardietourisme.com, voor Aisne, met de Axe vert (spoorlijn werd fietspad) www.evasion-aisne.com en voor Oise www.oise-randonnee.com.

Golfen

Nord-Pas-de-Calais en Picardië hebben prachtige golfterreinen. Beroemd en berucht vanwege de moeilijkheidsgraad is La Mer bij Le Touquet. Erg mooi zijn ook de banen Belle Dune van Fort-Mahon en die van Chantilly, Compiègne, Abbeville, Amiens, Wimereux en in Saint-Omer.

Wandelen

Een groot net van langeafstandsroutes doorkruist heel Frankrijk.

Wandelgebieden bij uitstek in Picardië zijn de bossen bij Compiègne, de valleien van Somme en Canche, de Thiérache en de Baie de Somme / Parc Marquenterre. Wandelsuggesties voor gezinnen staan op www.randofamili.com (Aisne).

In Nord-Pas-de-Calais is de opaalkust een uitstekend wandelgebied.

Watersport

Langs de kust zijn strandzeilen en paragliden heel geliefde sporten. Specifiek voor Pas-de-Calais vindt u informatie over strandzeilen (char à voile) op www.charavoile62.com, zie voor de Picardische kust www.somme-nature.com. Jachthavens aan de opaalkust zijn verzameld op www.plaisance-opale.com, voor heel Frankrijk kijkt u op www.ffports-plaisance.com. Ook zijn er voldoende jachthavens om de binnenwateren te verkennen; www.vnf.fr.

Telefoon en internet

Telefoon: Alle Franse telefoonnummers bestaan uit tien cijfers.

Landnummer Frankrijk: +33

Landnummer België: + 32

Landnummer Nederland: +31

De kosten voor gesprekken, sms en internet zijn afhankelijk van uw provider.

Internet: zie voor een uitgebreid en actueel overzicht voor hotspots bij cafés en restaurants www.wificafespots.com (France). MacDonald’s zit daar steevast tussen. Veel hotels bieden internettoegang, maar nog lang niet overal sterk genoeg om altijd in alle ruimtes te functioneren.

Onderweg in en rond Picardië

De kust van Picardië en Nord-Pas-de-Calais is één groot speelterrein. Wit zand en glooiende duinen, op sommige plaatsen afgewisseld met abrupte krijtrotsen. Bij laagtij bungelen de vissersbootjes in de baaitjes op het droge – en verschijnt de zeilparade op het brede strand.

Nord-Pas-de-Calais

Lille F 3

Vlaamse kroegen, bier en folklore, maar ook onmiskenbaar Frans. Dat maakt Lille tot een aantrekkelijke en gezellige stad – maar net over de grens met België. Lodewijk XIV maakte er definitief Frans bezit van, vestigde er de citadel, en veel Vlaamse gevels kregen een Frans gezicht. Na Parijs en Lyon is Lille de derde universiteitsstad van Frankrijk, met circa 100.000 studenten. (Plattegrond op blz. 38)

Grand Place 1

Place du Gén.-de-Gaulle.

Midden op de Grote Markt torent een bronzen godin met een lontstok in haar hand: ze herinnert aan de Oostenrijkse belegering van 1792. Op straat- en ooghoogte is nog veel meer te zien: een blikvangend Vlaams beursgebouw – met een boeken- en prentenmarkt . En heel veel terrassen waar een kleurrijk straattoneel aan voorbijtrekt.

Notre-Dame-de-la-Treille 2

Place Gilleson, di.-za. 10-18, zo.-ma. 14-18 uur, rondl. za. 15 uur, ook vaak daarbuiten door vrijwilligers; gratis.

Mirakels met een beeldje van de heilige Maagd dateren van de 13e eeuw; kathedraal werd de kerk pas in 1914. Hoewel de eerste steen werd gelegd in 1854 is het bouwwerk pas aan het eind van de 20e eeuw voltooid. Wat een sobere wand lijkt, blijkt een bijzonder, lichtdoorlatend marmer. Neem zeker even een kijkje binnen, ook het roosvenster van de Poolse kunstenaar Ladislas Kijno (zie ook L.A.A.C. Dunkerque) levert veel sfeer. Naar het mariabeeldje zoekt u tevergeefs: dat is in 1959 gestolen en nooit meer teruggevonden.

Musée de l’Hospice Comtesse 3

Rue de la Monnaie, wo.-zo. 10-12.30 en 14-18, ma. 14-18 uur, € 3,50, audio € 2.

Gravin Johanna van Vlaanderen ving in de 13e eeuw binnen de muren van haar eigen kasteel zieken op. Delftsblauwe tegels – uit Lille – sieren nog de voormalige keuken, in de refter hangen Brueghels en andere Vlaamse meesters, stillevens in de servieskamer en een serie prachtige kinderportretjes (als dank voor hun redding) ziet u in de spreekkamer. Op de bovenverdieping, de voormalige slaapzaal, is een historische portrettengalerij – veel door Arnould de Vuez (Saint-Omer 1644-Lille 1720). En u krijgt een andere blik op Lille door de stadsimpressies uit het ancien régime, zoals van Louis en François Watteau.

Opéra 4

Rue Léon Trullin, ticketbureau di.-za. 12-19 uur, tel. 0820 48 90 00, www.opera-lille.fr; 1e rang € 68, overige € 5-48; okt.-juni op wo. om 18 uur foyerconcerten, € 9.

Op de gevel lonken Apollo en zijn muzen. Grondlegger van de opera van Lille was Lodewijk XIV. Het huidige complex is getekend door Louis-Marie Cordonnier, die ook de Beurs van Amsterdam ontwierp. In Lille koos hij voor een neoregionale stijl met een vleugje Italiaans. Op het programma staan zowel barokke als hedendaagse opera’s.

Het theaterplein is een karakteristiek voorbeeld van de uniformiteit die Franse bouwmeesters in de stad brachten: de Rang du Beauregard wordt gevormd door veertien panden van drie verdiepingen die tot een geheel zijn gesmeed.

Hôtel de Ville / Beffroi 5

Place Roger Salengro, ma.-vr. 8-17, za. 8-12 uur, rondl. za. 10.45 uur (duur twee uur, reserveren bij het OT of het belfort). Beklimming belfort wo.-zo. 10-13 en 14-17 uur, zomermaanden tot 18/19 uur; € 6, audioguide € 2.

Geen Vlaamse renaissance maar art deco is de bouwstijl van de belfort (1929-1931): een ruim 100 m hoog betonnen frame als symbool voor de burgerlijke vrijheden. Na 100 traptreden gaat er een lift verder omhoog. In het trappenhuis wordt het veranderende uitzicht uitgelegd en zijn tentoonstellingen over de stadsgeschiedenis.

In het stadhuis wachten de stadsreuzen Lydéric en Phinaert op hun volgende défilé.

Musée des Beaux-Arts 6

Place de la République, tel. 03 20 06 78 00, www.pba-lille.fr (met museum-app), ma. 14-18, wo.-zo. 10-18 uur, rondl. zo. 14.15 uur; € 6,50, grote tentoonstellingen meerprijs, 1e zo. v.d. maand gratis. Gratis gebruik Visio-guide (identiteitsbewijs als borg).

Na het Louvre heeft Lille de grootste kunstcollectie van Frankrijk. Toch staat dit museumpaleis niet overvol. In de gewelfkelders zijn middeleeuwen en renaissance vertegenwoordigd, op de begane grond zijn de afdelingen beeldhouwkunst en keramiek. Onder de Franse, Vlaamse, Hollandse, Italiaanse en Spaanse meesters op de eerste verdieping zijn magistrale werken van Rubens, Van Dyck, Delacroix, Monet en Picasso.

1Een kasseienroute van 2 km – winkelen in Vieux-Lille

Kaart: | F 3
Vervoer: | Gare Euralille / Lille Flandres; Metro: Rihour, Lille Flandres

Met kinderkopjes geplaveide straten en historische pandjes tekenen de wijk Vieux Lille. Heel veel winkeltjes en café-restaurants hebben onder de oude balken hun intrek genomen: de laatste mode voor mannen, vrouwen en kinderen, boekenparadijzen, sieraden- en servieswinkels. En niet te vergeten: schoenenwinkels. Gelukkig maar, want de klinkerstraatjes kunnen een paar hakken kosten ...

Direct uit het station Lille Europe passeert u het winkelcentrum Euralille 1, net als een groot deel van de wijk ontworpen door Jean Nouvel. Het is de Kalverstraat van Lille. Druk en goedkoper.

Van quartin latin tot hip

Vanaf het middaguur worden de ouderwetse boekenkasten opengeklapt op de binnenplaats van de Vieille Bourse 2. Daar komen (Franse) boeken, maar ook dvd’s, modelautootjes, (tinnen) soldaatjes en mooie prenten uit. Aan de buitenzijde van het beursgebouw zitten chocolatiers en sieradenwinkels, in uiteenlopende prijsklassen.

De Rue de la Clef 3 is favoriet bij hip publiek van diverse leeftijden en budgetten: T-shirts met originele tekst en foto’s, blitse schoenen en vintage.

My cup of tea

Thee-o-fielen verlekkeren zich in het vriendelijke – en prijzige – paradijs Unami 4. Heel veel keus, mooie accessoires, achterin een theesalon waar thee-met-wontons worden geserveerd en vooral: de lekkerste groene earl grey die er in theeland vinden is. Aan de Place du Lion d‘Or zitten diverse boetieks uit het hogere segment, zoals Max Mara en Napapijri.

Geldstraatje

Ook voor de Rue de la Monnaie 5 is een gevulde beurs welkom. Schoenen voor een bijzondere gelegenheid heeft Florence Kooijman. Nénette de Lille is een concept store met boetiekkleding, snuisterijen voor in huis en u kunt er thee drinken. Ouwe getrouwen zijn Zadig & Voltaire en La Fée Maraboutée. Schitterende, praktische en originele keuken- en tafelattributen heeft Ellen Desforges.

Sla een straatje verder dan naar de kathedraal af, het steegje in tussen de oude muren. Daar zitten speciaalzaakjes voor liefhebbers van Spaanse delicatessen en het zuiden van Frankrijk; L‘Abbaye des Saveurs 6 heeft regionale biersoorten, patés en andere ingemaakte vleeswaren en confitures.

Lille heeft diverse goede bakkers, Alex Croquet 2 is daar zeker één van.

Funshoppen en oesters

Niet omdat we het nodig hebben, maar om eens iets geks cadeau te geven of in huis een knipoog tussen de IKEA-meubelen of in een retro-interieur te zetten: stap binnen bij Memento Mori 7: absurdistische lampen, vazen, servies, T-shirts en veel meer. Ook kleine hebbedingen in de Factory Design Shop, aan de overkant. In Lille zijn opvallend veel stoffenzaken (Rue Nationale, Rue de Paris) maar ga voor echt bijzonder interieurtextiel naar Atmosphère.

Overigens: de laatste woensdag van juni start de grote zomeruitverkoop . Over een periode van zes weken worden de prijzen gestaag verlaagd, zowel voor kleding en schoenen als serviezen, bed- en badlinnen. De winteruitverkoop start begin januari.

Tijd om af te slaan naar de Rue Basse: L‘Huîtrière 3 voor oesters met een glas champagne of witte wijn. Of kijk in elk geval even rond in deze mooie viswinkel / traiteur met restaurant. Aan en bij de Rue de la Grande Chaussée zitten Hermès, Lacoste, Vuitton en Cyrillus – voor het meeste publiek geldt hier: kijken en niet kopen.

Kleine prinsen en prinsessen

Veel exclusieve merken zitten onder het dak van Printemps 8. Zo zijn de trends van diverse ontwerpers snel te zien. Aan het grijze beton is de hoge mate van luxe niet af te lezen, dus: naar binnen. Nog voorbeelden om u te overtuigen? Anne Demeulemeester, Balenciaga, Burberry, Cartier, D&G, Fendi, Lagerfeld, Marc by Marc Jacobs, YSL en heel veel anderen. In de voetgangerszone van en rond de Rue de Béthune zitten veel winkels die u ook in Euralille ziet: H&M, Zara, Levi’s en Gap.

Kleine prinsen en prinsessen

Een grote concentratie baby- en kinderkleding – sommige ook met een afdeling voor hun moeders – heeft een plek aan de Rue de Paris 9. Tijdloze Bretonse streepjes maar ook voor trendpeuters. Voor echt lekkere koffie loopt u graag een stukje om, toch? De Coffee Makers 1 branden zelf, achter hun café-winkel, de bonen die ze in Kenia, Vietnam en Ethiopië hebben geselecteerd. Het Pools-Vlaamse duo heeft veel kennis van zaken, maar wie gewoon een caramel macchiato wil, krijgt die zonder afkeurende blik. Bovendien (h)eerlijke sandwiches en salades, het brood komt van Alex Croquet.

Praktische informatie

De winkels zijn doorgaans geopend van maandag tot en met zaterdag van 10-19 uur. In Vieux Lille blijven de meeste zaken op maandag(ochtend) gesloten.

Centre Euralille: ma.-za. 10-20 uur.

Vieille Bourse: boekenmarkt di.-zo.-middag.

Unami: 8, rue St-Jacques.

Nénette de Lille: 43bis, rue de la Monnaie.

Ellen Desforges: 28, rue de la Monnaie.

L‘Abbaye des Saveurs: 13, rue des Vieux Murs, ma.-di. 14-19, wo.-za. 11-19, zo. 11-13.30 uur.

Alex Croquet: 66, rue Esquermoise; ma.-za. 8-19.30 uur.

Memento Mori: 122, rue Esquermoise.

Factory Design Shop: 99, rue Esquermoise.

Atmosphère: 126, rue Esquermoise

L‘Huîtrière: 3, rue des Chats-Bossus; winkel en oesterbar ma.-za. 9-21.30, zo. 10-14 uur, restaurant dag. 12-14 dag 19-21.30 uur., reserveren tel. 03 20 55 43 41.

Printemps: 39, rue Nationale, ma.-za. 9.30-20 uur.

Coffee Makers 1: 151, rue de Paris, ma.-vr. 8.30-18, za. 9.30-18 uur.

Les Compagnons de la Grappe 4 : 26, rue Lepelletier, tel. 03 20 21 02 79, dag. 12-14.30 en 19-22.30 uur. Drukbezocht no-nonsense adres met groot patioterras. Veel streekgerechten, aanrader is de combinatieschotel ’Nord‘.

De Bloempot 5: 22, rue des Bouchers, www.bloempot.fr (boekingsformulier; vaak volgeboekt, maar altijd met een paar plaatsen voor vroeg komende passanten), zo.-ma. en di.-avond gesl., menu’s € 34-50, lunch € 19,50-25. Top Chef 2013 finalist Florent Ladeyn en Kevin Rolland hebben een voormalige houtwerkplaats tot modern-sober trendy adres omgetoverd waar eten én ontmoeten belangrijk zijn en verantwoorde streek- en seizoensingrediënten worden gebruikt; open keuken.

Citadelle 7

Av. du 43ème régiment d'infanterie, rondleidingen mei-aug. zo. 15 uur, via het Office de Tourisme.

Vauban was zelf zeer tevreden over de vesting die hij in Lille liet bouwen. Binnen de ommuring, met bastions die een vijfpuntige ster vormen, konden 800 personen worden gehuisvest. Met eigen bakkerij, schoen- en kleermakerij en ziekenzaal was het regiment geruime tijd zelfvoorzienend. De citadel is ook nu nog een belangrijk militair-strategisch bolwerk waarvandaan grootschalige internationale interventies worden gecoördineerd. Tot aan de Porte Royale kunt u altijd vrij lopen, ook langs de muren, greppels en mottes.

Informatie

Office de Tourisme: Palais Rihour, Place Rihour, tel. +33 359 57 94 00, in Frankrijk 0891 56 20 04, www.lilletourism.com; ma.-za. 9-18, zon- en feestdagen 10-12 en 14-17 uur.

Overnachten

Trendy en strategisch – L’Esplanade de Lille 1: 42b, façade de l’Esplanade, Lille, tel. 06 27 45 60 56, www.esplanadelille.com, 2 pk € 130, hoogseizoen € 150, twee studio’s voor verblijf van een week € 720. Heel ruime en lichte kamers met designinterieur op de bovenverdiepingen van een stijlvol herenhuis, absoluut rook- en huisdiervrij. Ontbijt in de salon is een feestje. Dichtbij gratis parkeren.

Verwende kloostergasten – Hôtel Alliance Couvent des Minimes 2: 17, quai du Wault, Lille tel. 03 20 30 62 62, www.alliance-lille.com, 2 pk excl. ontbijt € 125-200, diverse arrangementen mogelijk, ook family suite. De grote – nu overdekte – binnenplaats herinnert nog aan het oude miniemenklooster. Hier is nu het restaurant, met piano- en champagnebar. De kamers zijn modern en luxe. Eigen parkeerterrein (meerprijs).

Markt voor de deur – Grand Hôtel Bellevue 3: 5, rue Jean-Roisin, Lille, tel. 03 20 57 45 64, www.grandhotelbellevue.com, 2 pk in het weekend vanaf € 102, weekdagen € 170-215. Een gewoon goede Best Western met als voornaamste voordelen: pal aan de Grote Markt, gegarandeerd goede wifi en dicht bij de ruime en betaalbare parkeergarage P26.

De metro van Lille had in de jaren tachtig een primeur: de toestellen rijden volledig geautomatiseerd, zonder bestuurder. En zo gaat het nog steeds. Ook het plaatsen van kunstwerken was destijds een nieuwigheid. Mooie voorbeelden zijn nog altijd Gare Lille Europe en République / Beaux Arts.

Vooral voor bezoek aan de voorsteden is de metro buitengewoon praktisch. U komt tot in Villeneuve-d‘Ascq, Roubaix en Tourcoing.

Knus naast de kerk – Hôtel Brueghel 4: 5, parvis St-Maurice, Lille, tel. 03 20 06 06 69, www.hotel-brueghel-lille.com, 2 pk € 90-140, 3 pk € 110-175, ontbijt € 9,50. Brocante en een historische maar werkende kooilift geven dit hotel karakter. Het oogt klein – dat zijn de kamers ook – maar heeft wel 63 kamers. Die aan de straatkant hebben uitzicht op de St-Maurice, maar zijn rumoerig.

Hotel met karakter – Hôtel Hermitage Gantois 5: 224, rue de Paris, Lille, tel. 03 20 85 30 30, www.hotelhermitagegantois.com, 2 pk € 160-650. Vijfsterrenhotel in een 15e-eeuws gasthuis. Kamers in het oude gedeelte hebben authentieke details (plavuizen, houten deuren), maar zijn net als de kamers in de aanbouw zeer comfortabel. Een van de vier binnenplaatsen is overdekt en vormt de centrale lounge / pianobar. Er zijn twee uitstekende restaurants, L’Hermitage en L’Estaminet Gantois, zie 4.

Ook niet-logerend publiek mag een kijkje nemen in de als monument beschermde oude ziekenzaal.

Alles onder één dak – Hôtel Casino Barrière 6: 777bis, pont de Flandres, Lille, tel. 03 28 14 45 00, www.lucienbarriere.com, 2 pk vanaf € 130 oplopend tot € 335 voor een zeer ruimte hoekkamer met panoramisch uitzicht in het hoogseizoen. Uiterst comfortabele en moderne kamers en suites. Achter de enorme, opvallende gevel van Jean-Paul Viguier, midden tussen andere moderne hoogbouw, bevinden zich behalve het casino tevens een theaterzaal, vier bars en drie restaurants: Terrasse du Parc op de begane grond heeft een tuinterras, Les Hauts de Lille is op de bovenste verdieping en overdekt.

Eten en drinken

Vlaamse grootmoeder – Aux Vieux de la Vieille 1 : 2, rue des Vieux-Murs, Lille, tel. 003 20 13 81 64, www.estaminetlille.fr. Estaminet met grootmoeders servies, verschillende eetkamers, in een verstopt steegje in Vieux-Lille. Huisbier is Les Sept Péchés.

Met of zonder hoedje – Morel et Fils / Le Moulin d’Or 2: 31-33, place du Théâtre, Lille, tel. 03 20 55 00 10. Bonnetrie – vandaar de paspoppen en spiegels – maar vooral: een eersterangs terras voor de Opéra. Voor een eenvoudig hapje of alleen een drankje.

Fijnproeversfavoriet – Monsieur Jean 3: 10-12, rue de Paris, Lille, tel. 03 28 07 70 72, www.restaurant-jeanjean.fr, lunchmenu € 24-30 voor twee/drie gangen, à-la-cartehoofdgerchten € 25-30. Sterrenkok Marc Meurin (inmiddels ook in Louvre Lens) biedt een feest voor oog en smaakpapilllen, reserveren zeker aan te raden.

Tafelen bij kaarslicht of tapbier – L’Hermitage 4: 224, rue de Paris, Lille, tel. 0320 85 30 30, 12.30-14 en 19.30-22 uur, gesl. op za.-middag, zo. en ma., lunchmenu tweegangen € 39,50, diner driegangen € 54, vijfgangen € 78. Verfijnde Franse keuken in een historisch kader. Een stuk informeler en voordeliger is – ook in het gasthuis – L’Estaminet Gantois . Tweegangendagmenu € 19.

Gezellige drukte – La Consigne 5: 27, boulevard Jean Baptiste Lebas, Lille, tel. 03 20 85 87 01, lunchmenu € 13-16, hoofdgerechten onder € 20. Modern, wel wat rumoerig adresje maar buitengewoon vriendelijke bediening en versbereide producten.

Villeneuve-d’Ascq F 3

Deze voorstad van Lille, 8 km ten oosten van het centrum, aan de E17 en met Lille verbonden door de metro, ontstond in de jaren zestig door samenvoegen van een reeks dorpen, waartussen de lege ruimtes met moderne bouw werd ingevuld. Een van die ’nieuwe‘ complexen is het museum voor moderne kunst.

Musée d’Art Moderne Lille Métropole (LAM)

1, allée du Musée, Villeneuve-d’Ascq, tel. 03 20 19 68 68, www.musee-lam.fr, di.-zo. 10-18 uur, € 7-10, visioguide € 2.

Het jaren 60-gebouw, dat doet denken aan het Kröller-Müller Museum, heeft sinds 2010 een waaiervormige aanbouw van Manuelle Gautrand. Op het buitenterrein staan werken van Picasso, Calder en Dodeigne.

Binnen heerst een drie-eenheid van moderne stijlen. Bij de afdeling modernen zijn vertegenwoordigers als Derain, Picasso, Braque, Miró en Modigliani. De hedendaagse collectie valt niet in de laatste plaats de afmeting van de werken op: grote stellages, waaronder de Cabanes van Allan McCollum. Aan de internationale faam droeg zeker Dubuffet bij, de grondlegger van art brut: niet-academisch geschoolde kunstenaars die zich met allerhande materialen uitdrukken.

Roubaix F 3

Roubaix was in een vorig leven wereldhoofdstad van de wol. In de middeleeuwen kreeg het weefrecht; later ontwikkelde de textielindustrie zich tot grote hoogte. Een van de weinige getuigen van die welvarende tijd is het opulente stadhuis van Roubaix. De laatste weeffabriek, van Craye, sloot zijn deuren in 2011. Het werd museum. Al eerder onderging een zwembad hetzelfde lot. Ook Roubaix is vanuit Lille per metro bereikbaar.

La Piscine – Musée d’Art et d’Industrie

23, rue de l’Espérance, tel. 03 20 69 60, www.roubaix-lapiscine.com, di.-do. 11-18, vr. 11-20, za.-zo. 13-18 uur, € 5,50/9/10, 1e zo. van de maand gratis.

In 1932 werd het mooiste zwembad van Franrijk geopend, in schitterend art deco. Standbeelden staan aan weerszijden van het langgerekte bassin, waar geen baantje meer wordt getrokken. In de reeks kleedkamers en doucheruimtes staan vitrines met keramiek en textiel. Het is een bijzonder complex van architect Jean-Paul Philippon, die ook aangrenzende weverijen integreerde.

Dat is al een bezoek waard, maar een grote bonus is de bijzondere kunstcollectie, waaronder veel werk van Alfred Boucher (1850-1934). Ook vertegenwoordigd zijn Chagall, Ingres, Remy Cogghe, Bonnard en Dufy. Daarnaast uitstekende wisselcollecties. Exquise Patisserie Meert heeft een cafetaria in het museum, in art deco, met schitterende acaciahouten toog.

Musée textile Manufacture des Flandres

25, impasse de la Prudence, tel. 03 20 20 98 92, www.musee-textile.fr, di.-zo. rondl. 14, 15, 16 en 17 uur (in het Frans); € 6, i.c.m. La Piscine € 8,50.

In de voormalige Craye-weeffabriek ziet u de industriële ontwikkeling van de weverij. De gids demonstreert de technisch vernuftige machines, die er nog geolied draaien.

Winkelen

Roubaix trekt veel winkelpubliek, vooral in de twee fabrieksoutlets . L’Usine (228, av. Alfred Motte, www.usineroubaix.fr) is een oude textielfabriek. Daarin zitten zo’n 200 grote merken als IKKS, Levi’s Nike en Delsey. Winkelcentrum McArthur Glen (44, rue Mail de Lannoy, www.mcarthurglen.fr) heeft zaken als Swarovski, Mexx, Calvin Klein, Gaastra, Desigual en Zadig & Voltaire.

Overnachten

Bed in bank – Mercure Lille Roubaix Grand Hotel: 22, avenue Jean Lebas, Roubaix, tel. 03 28 52 13 98, www.accorhotels.com, 2 pk vanaf € 88. Hotelketen, maar een aanrader vanwege de mooie historische details en uitstraling – een voormalig bankgebouw, de ligging dicht bij het prachtige La Piscine, met luxe als de sauna en de openhaardlounge. Laat inchecken mogelijk.

Isabeau en Viviane – Au Paravent: 77, rue Vauban, Roubaix, tel. 06 10 68 61 25, www.auparavent.fr, 2 pk €90. Filmkamer met wittedoekster Viviane Romance, miniaturen van de schrijfster Isabeau de Roubaix. Andere themakamers: Antoine Watteau, art deco en Van Eyck. Van buiten zou je het niet zeggen, maar binnen heeft dit adres veel sfeer.

2Henri Matisse – de schilder kleurt Le Cateau-Cambrésis

Kaart:
H 5

Als kantklossers- en weversstreek zou de Cambrésis in de geschiedenisboeken zijn vermeld en verder vergeten, als niet in Le Cateau Henri Matisse was geboren. Het aan hem gewijde museum maakt de omweg ten volle waard.

Aan vaderskant wevers, van moeders zijde leerlooiers. De ouders van de zo beroemd geworden schilder Henri Matisse (1869-1954) hadden een drogisterij. Ze hadden een wat andere toekomst op het oog voor hun zoon. De – kleurrijke – textielnijverheid uit de streek heeft zeker verwevenheid met Matisses werk.

Paleis van aartsbisschoppen

Matisse schonk zijn geboortestad in 1952 een collectie van 82 werken. Dat aantal is inmiddels verdubbeld. Met werk van tijdgenoten heeft het Musée Matisse 1 een fraai onderkomen gevonden in het Palais Fenelon, voormalige paleis van de aartsbisschopen van Cambrai, die ook heer van Le Cateau-Cambrésis waren.

Passie voor kleuren

Op de benedenverdieping bevinden zich de werken van Matisse. De audio-guide gaat diep in op de passie van Matisse voor kleuren; die was overigens sterk geënt op Van Gogh en van kritiek voorzien door Camille Pissarro. Zoals veel groot geworden meesters lag hij slecht bij zijn leraren op de kunstacademie. Van de nog impressionistisch ogende stadsbeelden komt u op de afdeling fauvistische portretten. Tahitiaans geïnspireerd zijn Matisses knipwerk en sculpturen.

Tériade

Aan uitgever Tériade is een afzonderlijke afdeling gewijd. Niet alleen Matisse leverde illustraties, maar ook Picasso, Miró, Léger en tal van anderen.

Stadsgenoot Herbin

Er werd nog een andere illustere kunstenaar vlak bij Le Cateau-Cambrésis geboren: tijdgenoot Auguste Herbin (1882-1960). Fantastisch en een uitbundige blikvanger is het door Herbin ontworpen, kleurrijke raam Joie. Van hem ziet u nog meer abstract geometrisch werk. In de videozaal worden films vertoond over Matisse, Herbin en Tériade.

Van hoog niveau zijn bovendien de wisseltentoonstellingen.

Informatie

Musée Matisse: Palais Fénelon, Place du Commandant Richez, Le Cateau-Cambrésis, tel. 03 59 73 38 00, www.museematisse.lenord.fr, 10-18 uur, di. gesl., € 5 / 3. Bij de entreeprijs is gebruik van een (ook NL) audioguide inbegrepen.

Nachtje Le Cateau

Hôtel des Digues 1: 13-15, rue Charles Seydoux, Le Cateau-Cambrésis, tel. 03 27 84 12 07, www.hoteldesdigues.eu, 2 pk € 60-70, ontbijt € 9, restaurant ma.-do. lunch en diner, vr. lunch, za. diner en zo. lunch. Voormalige smidse en vervolgens postkoetshalte. Vooral in de eetzaal zijn nog authentieke details van de paardenstallen te zien. De kamers hebben kleurenthema’s.

Hostellerie du Marché 2: 45, rue de Landrecies, Le Cateau-Cambrésis, tel. 03 27 84 09 32, www.hostelleriedumarche-lecateau.com, 2 pk € 54, 3 pk € 60, ontbijt € 8, restaurant gesl. op zo. en op ma.-middag. Sobere kamers, ook in het restaurant kleine prijzen: driegangenmenu € 16.

Le Relais Fénelon 3: 21, rue du Maréchal Mortier, Le Cateau-Cambrésis, tel. 03 27 84 25 80, www.hotel-restaurant-relais-fenelon.fr, 2 pk € 50-57, ontbijt € 7,50. Restaurant gesl. op zo.- avond en ma. Vijf kamers in een herenhuis in het groen. Veel antieke en klassieke details.

Thee of bier

L‘Estaminet du Musée 1: 21, place du Commandant Richez, Le Cateau-Cambrésis, tel. 03 27 07 06 56, wo. gesl. Vriendelijke ontvangst en goede streekproducten. In het weekend in de namiddag geopend voor tea.

La Malterie – Brasserie de l‘Abbaye 2: 16, rue du Marché aux Chevaux, Le Cateau-Cambrésis, tel. 03 27 07 19 19, ma. en wo. 10-16, do.-za. 10-23 en zo. 11-19 uur. Oud kloostercomplex waar na een onderbreking van 75 jaar weer bier gebrouwen wordt: Vivat. Rond 1900 waren er in de streek tweehonderd bierbrouwerijen, nu heeft La Malterie het monopolie van de streek. Bezoek aan de brouwerij € 5-7,50. Kleine kaart met bierbegeleiders als Flammenkuchen. Vivat wordt ook in Lille geschonken, bij Vivat Factory.

Valenciennes H 4

Valenciennes kreeg in 1114 stadsrechten van Boudewijn III, graaf van Henegouwen. De stad werd rijk van handel in lakenstoffen en graan. De 18e eeuw was een culturele bloeiperiode. Er kwamen een groots theater en een kunstacademie. De Franse Revolutie bracht de stad grote schade toe. Veel gelovigen eindigden er onder de guillotine. Daarna ging het economisch voorspoedig door de winning van steenkool en de staalindustrie. Met goed zoeken is er nog een mooi spoortje kunst te vinden.

Musée des Beaux-Arts

Boulevard Watteau, Valenciennes, tel. 03 27 22 57 20, wo.-zo. 10-18, € 5. 1e zo. van de maand gratis.

In de monumentale ruimtes van het paleis voor schone kunsten zijn de Vlaamse meesters en de schilder- en beeldhouwkunst van de 18e en 19e eeuw de paradepaardjes. Daaronder zijn grote werken van Brueghel, Rubens, Jordaens, Van Dyck, Teniers en Hiëronymus Bosch. In Valenciennes geboren en hier goed vertegenwoordigd zijn Antoine Watteau en Jean-Baptiste Carpeaux. Ook is er een collectie Gallo-Romeinse vondsten.

Wandelen

Het Circuit de Sabatier is een wandeling over de mijnslakkenberg bij Wallers. Het gebied grenst aan het Parc naturel régional Scarpe-Escaut, een groengebied met wetlands met als as de Schelde en Scarpe. Daar zijn nog veel meer wandelmogelijkheden; www.pnr-scarpe-escaut.fr.

Le Quesnoy H 5

Ongeveer 15 km ten zuidoosten van Valenciennes is Le Quesnoy een schoolvoorbeeld van een Vaubanvesting. Karakterstiek zijn de stervorm en de omzomende grachten met spits toelopende bastions. Zie ook ’Vauban, vestingbouwer van de Zonnekoning‘ op blz. 45.

Vauban was evenwel niet de eerste die hier versterkingen aanlegde. Karel V zette een gravenkasteel neer – stevig genoeg om weerstand te bieden aan Willem van Oranje. Tijdens WO I bleek het opnieuw een obstakel: het stadje werd bevrijd door troepen uit Nieuw-Zeeland die met ladders tegen de muren op klommen.

Eten en drinken

Blijf in stijl en ga voor een heerlijk vaubangebakje naar Pâtisserie Fievet (20, rue Casimir Fournier): een krokante meringue met amandelcrème, kers en bedekt met chocolade.

Wandelen

Een rondwandeling om de stadsomwalling is 5 km. Een uitgestrekt wandelnetwerk gaat door het Forêt de Mormal. Het bestaat vooral uit eiken- en beukenbos.

Bavay H 4

Bagacum heette het in Gallo-Romeinse tijden. Onder keizer Augustus was het een belangrijke provinciehoofdstad. Het kruispunt van zeven wegen liet de handel floreren. Het aardewerk en brons genoten grote faam tot in verre omstreken. Barbaren maakten eind 3e/begin 4e eeuw een einde aan de gouden tijden.

Aan de eeuwenlange slaap van Bavay lijkt maar geen eind te komen. De chiques de Bavay, een snoepje, is een zoete maar schrale troost. Dat het de tabaksgeur opheft en de loodaanslag van tanden verwijdert, was hooguit een pluspunt voor het leger van Napoleon.

Forum antique de Bavay

Allée Chanoine Biévelet, Bavay, tel. 03 59 73 15 50, www.forumantique.lenord.fr, 9-12 en 13-18, wo. en za. alleen 13-18 uur, € 5.

Als opgravingsplaats is een bezoek aan Bavay absoluut interessant. U loopt er tussen metershoge bakstenen zuilen en muren, die een heel illustratief beeld geven van de Romeinse nederzetting, met basilica (vergaderzaal), marktplein en een galerij. Bronzen votiefbeeldjes – met als kers op de taart de oppergod Jupiter – maken deel uit van de museumschatten.

Maubeuge J 5

Ook in Maubeuge zijn de sporen van Vaubans bouwwerken nog goed te zien, hoewel de stad bijna volledig werd verwoest tijdens WO II. Urbanist André Lurçat (1894-1970, zoon van tapijtontwerper en graficus Jean Lurçat) zette zijn stempel op het naoorlogse Maubeuge.

Kunstliefhebbers kennen wellicht de naam Jan Gossaert (1478-1532), bijgenaamd ’Mabuse‘; hij werd in Maubeuge geboren.

Een heerlijk, stevig geurend maar toch zacht smakend streekkaasje dat tot ver buiten het gelijknamige plaatsje furore heeft gemaakt, is de maroilles. Het is een ongeperste, zachte kaas waarvan de korst is gewassen met bier. Het is het paradekaasje van Nord-Pas-de-Calais en wordt veelvuldig verwerkt in hartige taarten en kipschotels. Een vergelijkbaar kaasje is de boulette d‘avesnes.

Zoo de Maubeuge

Avenue du Parc, Maubeuge, tel. 03 27 53 75 84, www.zoodemaubeuge.fr, apr.-sept. 10-18, juli-aug. tot 19, okt.-half nov. 13.30-17.30 uur, € 9 / 5.

Vijf continenten zijn vertegenwoordigd in het uiterste noordoosten van het departement Nord. Azië is vertegenwoordigd met gibbons, witte tijgers, leeuwen, panters en olifanten, en uit Oceanië komen de wallabies, casuarissen en kookaburra’s.

Vauban, vestingbouwer van de Zonnekoning

Sébastien Le Prestre de Vauban (1633-1707) bouwde in zijn leven een dertigtal nieuwe vestingen, verbeterde een groot aantal bestaande, en nam tussendoor ook nog deel aan 48 belegeringen, waaronder die van Maastricht in 1673 en Namen in 1692. Zijn naam valt dus nogal eens in de geschiedenisboeken.

Vanaf 1667 was hij eerste raadgever van de koning en klom hij op tot de rang van maarschalk. De Zonnekoning slaagde er in zijn rijk een stuk naar het noorden op te schuiven – vooral ten koste van de Spaanse bezittingen in de Zuidelijke Nederlanden. Er waren geen natuurlijke barrières die de nieuwe grens afschermden. Daarom riep de koning de hulp in van Vauban.

Vauban trok een denkbeeldige lijn tussen Dunkerque en Bergen (Mons) en ontwierp een fortenlinie. Steunpunten werden onder meer Bergues, Lille, Valenciennes, Le Quesnoy en Maubeuge. Daarnaast maakte hij een tweede linie, van Gravelines naar Saint-Omer, Arras en Douai. De geografische vierhoek die hij daarmee creëerde, wordt Vaubans Pré Carré genoemd. Kenmerkend voor zijn verdedigingswerken zijn de stervormige bastions die door grachten worden omgeven. Vele ervan zijn nog intact.

Avesnois J 6

Lieflijk en landelijk, met hagenlandschap waarbinnen vee graast en natuurlijke waterpartijen de functie van pretpark innemen.

ValJoly is het toeristische centrum met voorzieningen voor watersport en logies. Waterkracht was lang de spil van allerhande ambachten. Daaraan worden vooral herinneringen gekoesterd in kleine streekmusea en door op het verleden teruggrijpende kunstenaars. De grote tijden van de glas- en aardewerkfabrieken in Sars-Poteries, het houtbewerken van Felleries en de spinnerijen van Fourmies zijn voorbij. Door het Parc naturel de l‘Avesnois lopen diverse fietsroutes. Startpunten zijn Maroilles, Avesnes-sur-Helpes en Lez-Fontaine.

Musée du Verre

1, rue du Gén. de Gaulle, Sars Poteries, tel. 03 59 73 16 16, www.museeduverre.lenord.fr, 10-12.30 en 13.30-18 uur, di. gesl., € 3.

In een voormalige directeurswoning staan glazen objecten van hedendaagse kunstenaars, vooral uit Tsjechië, maar ook uit Nederland, België, Frankrijk, Zwitserland en de VS. Een historische collectie omvat bousillés, glazen voorwerpen die door de arbeiders in hun pauze werden gemaakt voor speciale gelegenheden, zoals gegraveerde glazen, flessen en lampen. Meestal is er ook origineel glaswerk – sieraden – te koop.

In het Atelier-Musée du Verre van Trélon worden demonstraties glasblazen gegeven (di.-vr. 9-12 en 14-18, za.-zo. 14.30-18.30 uur).

Musée du textile et de la vie sociale

Place Maria Blondeau, Fourmies, tel. 03 27 60 66 11, feb.-begin dec. di.-vr. 9-12 en 14-18, za.-zo. 14.30-18.30 uur, € 6.

In een oude spinnerij is een interessante tentoonstelling van machines uit de textielindustrie, waarvan sommige in werking worden gezet. Het sociaaleconomische kader wordt belicht door reconstructies van een arbeiderswoning, modeatelier, winkels en een estaminet.

Informatie

www.tourisme-avesnois.com

www.parc-naturel-avesnois.fr

www.valjoly.com

www.ecomusee-avesnois.fr

3Onderaardse geschiedenis komt tot leven – de mijn van Lewarde

Kaart:
F 4

Een deel van het Noord-Franse bekken is getekend door mijnbouw. Bovengronds zijn de terrils niet langer meer de emblematische zwarte heuvels, maar zijn ze in het landschap opgenomen. De onderaardse labyrinten zijn gebleven. In Lewarde kunt u in de voetsporen van kompels afdalen.

In het achterland van Lens en Douai is ook aan de dorpen het mijnwerkersverleden af te zien. Rijen arbeidershuizen, soms in blokken van vier, en nutsgebouwen waren de eerste tekenen van sociale woningbouw. Ertussen staan de statige directeursresidenties. Met ooit allerlei neveninstellingen ter lering en vermaak.

Mijn als commune

Dat is misschien nog wel het verrassendste aan het Centre Historique Minier de Lewarde 1: het sociaalmaatschappelijke plaatje van het leven in en rond de mijn. Om de werknemers aan het bedrijf te binden, ze gezond en gelukkig tot optimale productie aan te kunnen zetten, kregen ze huizen, sanatoria, scholen en uitgaanscentra – allemaal vlak bij de mijnen. Kerken, muziekverenigingen, danscentra, het was er allemaal. Op vakantie konden de gezinnen naar door de mijnen gefaciliteerde hotels en huizen. Zoals het Hotel Regina in Berck-sur-Mer – nu niet meer van de mijnen, maar het is er nog wel. Ook de duivensport was iets dat de mijnwerkers bond. De ondergrondse samenleving werd bovengronds voortgezet en zo ook voor de toekomst gewaarborgd. Die duurde tot 1971 in Lewarde. De laatste mijn in de regio sloot in 1990.

Gastarbeiders welkom

Daarbij was er wel oog voor de identiteit van de verschillende bevolkingsgroepen. In deze contreien hielpen vooral Polen, Marokkanen en Italianen de handen uit de mouwen te steken.

Geologie

De tentoonstelling opent met: wat is steenkool, wat voor soorten zijn er en waar vinden we het nog? Daarvoor krijgt u een lesje over het bewegen van de continenten en blijkt dat deze regio zich ooit ter hoogte van de evenaar bevond. In luttele minuten passeren miljoenen jaren de revue.

Gezond lijf, hogere productie

En even later loopt u langs het bureau van een mijningenieur. Er staat meetapparatuur, landkaarten laten de enorme omvang van het gebied zien, maquettes tonen de snelle expansie, de spoorlijnen en uiteindelijk een heuse fabriek. Met omkleedruimtes waar kleding om ruimte te winnen – en minder vuil te worden – werd opgetakeld. Waar ieders lamp klaar stond om het duister in te gaan. En medische contrôles plaatsvonden. Alle voorzieningen ten spijt: hier waren mensen nummers in dienst van het productieproces. Mijnbouw was lange tijd de belangrijkste economische pijler van de streek. Het mijnbekken strekt zich over een lengte van ongeveer 120 km uit, de breedte is niet meer dan 12 km.

Overigens: het bakkersassortiment omvat hier in de omgeving doorgaans niet alleen croissants en baguettes, maar vaak ook Poolse lekkernijen als makotch, een soort suikerbrood gevuld met maanzaad, en platsek, dat veel weg heeft van een vruchtenkruimelvlaai. Ingebracht door Poolse gastarbeiders, die hier in grote aantallen kwamen werken.

Arm paard

Aan de overkant van het plein ziet u van bovenaf de productielijnen, het sorteren en verwerken van de brokken. Met een lift daalt u af in de mijn. In de ondergrondse gangen staan scènes uitgebeeld van werkende ploegen. De gids zet af en toe een oorverdovende machine in werking. Maar hebt u nu echt een voorstelling van hoe het werken er geweest moet zijn?

Onder de bezoekers komt soms de grootste golf van empathie als het hoofdstuk werkpaarden wordt aangeroerd: de trouwe viervoeters die maanden achtereen ondergronds bleven om de volgestouwde karren omhoog te brengen. Tot net niet bij het daglicht.

Informatie

Centre Historique Minier de Lewarde: Fosse Delloye, Rue d‘Erchin, Lewarde, tel. 03 27 95 82 82, www.chm-lewarde.com, mrt.-half nov. dag. 9-17.30, half nov.-feb. ma.-za. 13-17, zo. 10-17 uur, € 12,50 / 14, incl. rondl. en Nederlandstalige audioguide. Het OT van Douai biedt ook rondleidingen aan in de oude woonwijken van de mijnarbeiders.

4Kunstgeschiedenis in een glazen notendop – Musée Louvre Lens

Kaart: | E 4
Vervoer: | trein

In het hart van de mijnstreek was Lens tot voor kort geen stad om veel tijd aan te besteden. Maar nu staat er een dependance, een volbloed loot van het Parijse Louvre. Bovendien gehuisvest in een schitterend gebouw.

Het Japanse architectenbureau SANAA tekende het complex, dat pas zichtbaar wordt als u er vlak bij staat. Een opvallend gebouw zou de bevolking, die niet primair iets met musea en parken had, kunnen afstoten.

Recht en rond, yin en yang

De basis waarop het Louvre Lens 1 staat, is een verhoging van enkele meters steenkoolresten. Een cirkel geeft de exacte locatie van de mijnput aan, de lijnen representeren het spoor, en een rond wolkenpatroon verzacht de lijnen. In de verte ziet u terrils, de mijnafvalbergen, die gestaag groen worden.

Het gebouw is dan wel sober, in grijswit, technisch is het een hoogstandje. Ranke zuilen dragen het dak, dat voor de galerieën een enorme spanwijdte heeft. Een nevenpaviljoen is in dezelfde sfeer neergezet voor L‘Atelier de Marc Meurin 1, waar zowel binnen als buiten wordt geserveerd.

Tijdslijn

Nog een paar jaar zal binnen de Galerie du Temps te zien zijn. In één oogopslag overziet u de grote hal met 250 topstukken uit verschillende tijdvakken. Uit de antieke tijd staan er stylistische cycladenbeeldjes, een gedetailleerd beschilderde Egyptische sarcofaag, een amulet uit Anatolië, Perzische mozaïeken, Romeinse en Griekse leiders en atleten. Westerse kerkschatten uit de middeleeuwen staan er politiek correct naast islamitische tijdgenoten, zilverwerk en majolica. Dan doet de schilderkunst zijn intrede: Georges de La Tour, Rembrandt, Reynolds, Ingres. Want niet alleen wil het Louvre voorbeelden van alle tijdvakken en beschavingen laten zien, maar ook verschillende technieken. Liefst met de tegenstellingen naast elkaar.

Open coulissen

De transparantie is zelfs doorgevoerd tot in het depot. Beneden ziet u door glazen wanden kunststukken die op transport of restauratie wachten.

Informatie

Musée du Louvre Lens: 99, rue Paul Bert, 62 300 Lens, tel. 0321 18 62 62, www.louvrelens.fr. Parking Jaurès (Rue du Dr. Piette, Liévin) en Parking Paul Bert (via Route de Béthune / Allée Marc Vivien Foé). Navettes rijden tussen station en museum.

10-18 uur, di. gesl., sept.-juni elke 1e vr. van de maand tot 22 uur. Entreeprijs: vooralsnog is de Grande Galerie gratis toegankelijk, tijdelijke tentoonstellingen € 9. www.tourisme-lenslievin.fr

Voor alle smaken wat

L‘Atelier de Marc Meurin: 97, rue Paul Bert, Lens, tel. 03 21 18 24 90, dagschotel € 18, hoofdgerechten van de kaart €20-30. Uitstekende seizoenskeuken onder toeziend oog van sterrenkok Marc Meurin. Met terras.

Chez Cathy 2: 220, rue Paul Bert, tel. 06 2181 92 22. Brasseriestijl met fameuze frieten. Klein, eenvoudig, goede prijs-kwaliteitverhouding.

Pierre Paul Jack 3: 75, rue Jean Letienne, Lens. Uitstekend koffiezaakje à la Starbucks, eigen bakkerij / keuken.

Le Pain de la Bouche 4: 41, rue de la Gare, Lens, tel. 03 21 67 68 68. Gezellig estaminet met streekkeuken.

B&B of hotel

Le 33 1: 33, rue Leon Gambetta, Lens, tel. 06 10 48 32 84, www.le-33-chambres-d-hotes-lens.fr, 2 pk € 70-75 incl. ontbijt. B&B zoals het bedoeld is: rustig, smaakvol ingericht, goed ontbijt. Buiten niet als zodanig herkenbaar.

Les Cèdres Bleus 2: 9, rue Emile Roux, Liévin, tel. 03 21 44 70 91, www.cedres-bleus-lievin.fr, 2 pk € 68-80 incl. ontbijt. Heel verzorgde kamers in een mooi pand met tuin, de kleine sauna en het keukentje in de kelder zijn een bonus.

Hôtel Lensotel 3: Centre commercial Lens 2, Vendin-Le-Vieil, tel. 03 21 79 36 36, www.lensotel.com, 2 pk € 83-95, ontbijt € 10. Groot en comfortabel hotel, 10 min. rijden van het museum.

Arras E 4

Handel in zilver en in stoffen zette Arras, hoofdstad van de historische provincie Artesië, op de – Europese – kaart. De wandtapijten waren ooit zo beroemd, dat die in het Italiaans arazzi werden genoemd, ongeacht waar ze vandaan kwamen. Aan de bloeitijd kwam een einde toen Lodewijk XI de stad, na de dood van Karel de Stoute, verwoestte. Onmiskenbaar Vlaams ogen nog de Grand‘Place en de bijna aangrenzende Place des Héros. Daar is veel restauratiewerk aan te pas gekomen, want de stad werd in WO I vrijwel met de grond gelijkgemaakt.

Hôtel de Ville / Jardin des Boves

Place des Héros, Arras, tel. 03 21 51 26 95, www.explorearras.com, rondl. stadhuis juli-aug. 15 uur, di. gesl., € 4; belfort dag., zo. en wintermaanden lunchsluiting, € 3; Jardin des Boves eind mrt.-begin juli, € 5,50.

Zowel het flamboyant-gotische stadhuis als de belfort dateert van de 16e eeuw, maar ze zijn beide geheel herbouwd. In de hal staan de stadsreuzen Colas en Jacqueline. Als u de belfort op wilt, kan dat tot de eerste kroon met de lift; daarna wachten nog 43 treden.

In de kelder van het stadhuis is een rondgang mogelijk door de kalkgangen. Die dienden tijdens de twee wereldoorlogen als schuilplaats en voerden tot de rand van de stad. In het voorjaar is daar – dus onderaards – een bloemen-en plantententoonstelling.

Musée des Beaux-Arts

Abbaye Saint-Vaast, 22, rue Paul Doumer, Arras, tel. 03 21 71 26 43, ma., wo.-vr. 11-18, za.-zo. 9.30-18 uur, € 5.

Het in de 7e eeuw gestichte klooster draagt de naam van de eerste bisschop van Arras. In de 18e eeuw is het complex ingrijpend verbouwd voor kardinaal De Rohan. Na de Franse Revolutie werd ook dit klooster ontmanteld. Het complex huisvest het museum voor schone kunsten, waarin u de kruis- en kloostergangen nog herkent. U ziet veel kapitelen, retabels en grafmonumenten uit de abdij van Sint Vaast en onder de wandtapijten een echte Arras. Op de eerste verdieping hangen unieke, zeer grote 17e-eeuwse religieuze werken, waaronder van Philippe Champaigne. Vertegenwoordigers uit de Vlaamse school zijn Brueghel, Rubens en Jordaens. Op de bovenste verdieping vindt u porselein, uit Arras en Doornik, en 19e-eeuwse schilderkunst, met een doek van Camille Corot.

Carrière Wellington

Rue Arthur Delétoille, Arras, tel. 03 21 51 26 95, 10-12.30 en 13.30-18 uur, € 7.

In de oude krijtsteengroeves zetten de geallieerden hun manschappen in om ongezien dicht bij het Duitse front te komen. Tunnelgravers uit Nieuw-Zeeland verrichtten uitgebreid graafwerk; het onderaardse netwerk telt ongeveer 20 km en bevat keukens, latrines en douches. Op 9 april 1917 kropen 24.000 soldaten uit de grond en verrasten de Duitsers. Tegelijkertijd zetten Canadezen op de heuvelrug van Vimy de aanval in. Deze Slag bij Arras was een van de grootste offensieven aan het westfront. Bezoekers dalen in een glazen lift tot 20 m diepte af. Een audioguide en een film geven uitgebreide achtergrondinformatie. Bij Vimy staat een groot monument voor gesneuvelde Canadezen.

5Vaubanmeesterwerk is nu vriendelijke vesting – Saint-Omer

Kaart:
D 2

Met Gent, Brugge, Kortrijk en Lille behoorde Sint-Omaars tot de belangrijke Vlaamse steden. Toen het in 1677 definitief Frans werd, kreeg het zoals veel steden in het grensgebied een enorme omwalling, getekend door de beroemdste vestingbouwer van Frankrijk: Vauban. Waar de wanden overeind bleven, steunen ze nu klimop en ander groen.

Eén en al bedrijvigheid

Grote bouwijver hadden de monniken al eerder getoond. Moerasland werd drooggelegd en door kanalisatie werd de rivier de Aa met zee verbonden. In het stadje, genoemd naar de heilige Audomarus, bloeide de handel – vooral van laken. Gildes werden opgericht en de graaf van Vlaanderen benoemde er schepenen.

Als bisschopszetel was Saint-Omer van groot religieus belang; het zorgde voor de bouw van gasthuizen, seminaries en andere onderwijsinstellingen.

Stad van soldaten en nonnen

Toen met de Fransen de kazernes verschenen, werd Saint-Omer de ’ville de militaires et de bonnes soeurs‘: van soldaten en nonnen. Zelfs de Franse Revolutie bracht daar nauwelijks verandering in: het oude klooster werd pas halverwege de 19e eeuw ontmanteld. Omdat de stad uit haar voegen barstte, is toen ook een groot deel van de vesting geslecht.

Groen in de hoofdrol

Een gevoel voor Vaubaneske proporties krijgt u in de Jardin Vauban 1. Van centrumzijde, de boulevard Vauban, hebt u er zicht op. Het park is het best te betreden vanuit het zuiden. Het is in geometrische Franse stijl aangelegd met een hoofdrol voor groen en bomen.

Pronkstukken in stadspaleis

Hôtel Sandelin 2 werd in 1776 gebouwd voor Marie-Josèphe Sandelin, gravin van Fruges. Sommige kamers zijn ingericht als weleer. Er hangen portretjes door kunstenaars uit de streek, zoals Léon Belly en Arnould de Vuez, maar ook scènes door Pieter Brueghel en Jan Steen. De enorme serviesverzameling, met veel sierlijke pronkstukken uit Meissen, Parijs, Delft en Lotharingse huizen, past bij lange na niet op de tafels en is in een paar aparte zalen uitgestald. Er zijn archeologische vondsten, religieuze kunst en – versierde – pijpen uit de 18e/19e eeuw. De Etruskische kunst is te danken aan banden met een lokale verzamelaar.

Schoentjes zetten

De Cathédrale Notre-Dame 3 maakt ondanks de forse afmetingen een huiselijke indruk. In een rondje om het koor ontdekt u tal van kunstwerken en historische details. De schoentjes bij het graf van Sint-Erkenrode zijn geplaatst door moeders van kinderen die moeite hebben met lopen. In het linkertransept ziet u een 16e-eeuws astronomisch uurwerk. Achteraan in de rechterzijbeuk hangt een Kruisafneming van Rubens.

Overigens: een verstopt voetgangersstraatje is de rue Louis Martel, met een rijtje café-restaurants en speciaalzaakjes. Heerlijke streekkazen – tommes, wortelrode kazen en zachte audomarois – heeft Alexandre Wullus op nr. 26 1; uw aankoop kan vacuüm worden verpakt.

Informatie

www.tourisme-saintomer.com

Jardin Vauban: vanaf de zuidkant, Rue de Longueville / Allée des Glacis, is het park rolstoeltoegankelijk.

Musée Sandelin: 14, rue Carnot, Saint-Omer, tel. 03 21 38 00 94, wo.-zo. 10-12 en 14-18 uur, € 5,50 / 3,50.

Overnachten, eten en drinken

Château de Tilques 1: Rue du Château, Tilques, tel. 03 21 88 99 99, www.tilques.najeti.fr, kleine kamertjes zijn er vanaf € 110, ruime, lichte suites vanaf € 160-180. Het restaurant, Le Vert Mesnil, bevindt zich in een bijgebouw en heeft een uitstekende reputatie; dag. 12-14 en 19-22 uur, lunchmenu ma.-vr. € 20, overige € 30-40.

Hotel Ibis Saint-Omer Centre 2: 4, rue Henri Dupuis, Saint-Omer, tel. 03 21 93 11 11, 2 pk € 83. Niets-mis-mee-standaard Ibis in het centrum. Een budget-Ibis bevindt zich aan de zuidkant van de stad, Avenue Charles de Gaulle.

Hôtel Le Saint Sébastien 3: 2, place de la Libération, Blendecques, tel. , 2 pk € 70, 1 pk € 55. Zeven kamers in wit- en grijstinten; streekkeuken.

L‘Estaminet Des 3 Caves 1: 18, place Mar. Foch, Saint-Omer, streekgerechten, vooral geschikt als lunchadres.

Au Bistronome 2: 17, place Pierre Bonhomme, Saint-Omer, tel. 03 61 51 26 00, ma.-avond gesl. Uitstekende kwaliteit voor redelijke prijs, neem er wel de tijd voor.

Audomarois C 2

De eeuwen geleden drooggelegde Audomarois profiteert nog altijd van de vochtige en vruchtbare omstandigheden. Vooral ten noorden van Saint-Omer wordt groente geteeld, met de nadruk op witlof en bloemkool. Traditioneel werd de groente vervoerd in een bacôve, een platbodem waar de kisten handig in konden worden gestapeld. Nu varen de platbodems met toeristen door de kanalen. Rondvaarten gaan er door sluizen en een scheepslift. Het Parc Naturel Régional des Caps et Marais d‘Opale strekt zich uit tot Calais en voorbij Boulogne-sur-Mer.

Embarcadère ISNOR

3, rue du Marais, Clairmarais, tel. 03 21 39 15 15, www.isnor.fr, met gids € 7,50-9,50 of huur zelf een platbodem, max. 6 pers., vanaf € 20 per uur.

De beste manier om het moerasland te ontdekken, niet alleen akkerland maar ook: rietkragen, vogels. Ook zijn er elektrische boten – en fietsen – te huur. Bij de kade vindt u een bar-estaminet.

L‘Ascenseur à bateaux des fontinettes

Rue de l‘Ascenseur, Arques, tel. 03 21 88 59 00, www.tourisme-saintomer.com, ma.-vr. 10-12 en 14-18, za.-zo. 14-18 uur, € 4, rondvaart juli-aug. zo. 15.30 uur, apr.-juni en sept. beperkt, € 6,50, informeer en reserveer.

In 1888 werd een scheepslift in gebruik genomen in het Canal Neufosse om de ruim 13 m hoogteverschil tussen kanaal en de Aa te overbruggen. Voor die tijd ging dat met een ingewikkeld en zeer tijdrovend sluizenstelsel. Een hydraulische lift tilt schepen in een ijzeren bak omhoog of omlaag. Tot 1967 was deze lift in bedrijf, nu is er – 500 m verderop – een enorme nieuwe sluis.

Arc International

Zône Industrielle, 132, avenue du Gén. de Gaulle, Arques, tel. 03 21 12 74 74, www.visiteverreriearc.com, ma. 14-18.30, di.-vr. 10-18.30, za. 10-19 uur, € 7,50, duur van het bezoek 2,5 uur; reserveren verplicht, bezoek vanaf 8 jaar, fotograferen niet toegestaan.

Crystal d‘Arques komt daadwerkelijk hiervandaan: Arques. Arc International werkt dagelijks drie miljoen objecten af en gebruikt per jaar 190.000 ton zand.Bij een fabrieksbezoek worden een film en expositie getoond over de geschiedenis van het bedrijf en de verschillende productiefases van het glas maken. Ook ziet u de werkvloer. En natuurlijk mag u dan de bedrijfswinkel in.

La Voie du Sable is de zandgroeve van Arc; met groepen is die – in bootjes – te bezoeken.

La Coupole

Centre d‘Histoire et de Mémoire, Rue Clabaux, Helfaut (5 km van Saint-Omer), tel. 03 21 12 27 27, www.lacoupole-france.com, dag. 9-18, juli-aug. 10-19 uur, € 10, planetarium € 7,50, combiticket € 15. Vanaf het treinstation van Saint-Omer gaat de Casobus naar La Coupole.

Verscholen in een mergelgroeve tussen de dorpen Helfaut en Wizernes staat een door de Duitsers in 1943-1944 gebouwde lanceerbasis voor V2’s. Sinds 1997 is het museum, gewijd aan WO II en de ontwikkeling van de ruimtevaart – beginnend met de Duitse V2.

Het complex zelf is een macaber symbool van het Duitse nationalisme. Door een tunnel waarin oorlogsgeluiden klinken, komt u in de betonnen koepel. In het Circuit Cineac zijn heel veel historische films en foto’s met de schokkende details die al dan niet bekend zijn, zoals van de bevrijding van het concentratiekamp Dora. In het Circuit Rex staan een V1 en V2 op ware grootte, u loopt door de ruimte waar ze lanceerklaar werden gemaakt. Verder zijn er veel schaalmodellen van ruimteraketten. Boeiend blijven de maanimpressies, natuurlijk ook van Neil Armstrong. Uw bezoek gaat met een – Nederlandstalige – audioguide. Het is koud in de onderaardse gangen, zo‘n 7 °C.

Dunkerque D 1

Niet alleen als veerhaven naar Engeland, maar vooral als handelshaven is Dunkerque nog altijd van groot belang. Dat was het al in de roemruchte tijden van Jean Bart (1652-1702), een gevierde kaper en vrijbuiter. Het huidige Dunkerque heeft na Marseille en Le Havre de grootste haven van Frankrijk. De Slag om Duinkerke (1940), een enorme evacutieoperatie, was een van de meest dramatische episodes uit de Tweede Wereldoorlog. De stad werd op 9 mei 1945 als laatste Franse stad bevrijd, twee dagen na de Duitse capitulatie.

L.A.A.C.

Jardin de Sculptures, Pont Lucien Lefol, Dunkerque, tel. 03 28 29 56 00, 10-12.15 en 14-18 uur, ma. gesl., € 4,50 i.c.m. Musée des Beaux-Arts.

In 1982 werd het museumcomplex geopend, waarvoor Gilbert Delaine de kunstwerken leverde (zie blz. 60). Eromheen verschenen sculpturen als De Vis van Karel Appel en de 40x vergrote Fallen Astronaut van Paul Van Hoeydonck – naar het 8,5 cm grote beeldje dat astronauten in 1971 op de maan plaatsten. Binnen ziet u La Tempérance van Niki de Saint-Phalle, Andy Warhols Carcrash (1963), de experimentele Valise expansion van César, maar ook werk van Manessier, Herbin, Georges Mathieu, Sam Francis, Bernard Rancillac en Édouard Pignon en andere grote tijdgenoten.

Mémorial du Souvenir

Rue des Chantiers de Rance, Dunkerque, www.dynamo-dunkerque.com, apr.-sept. 10-12 en 14-17 uur, € 4.

De kazematten van Bastion 32 werden in 1874 als versterking van de kustverdediging gebouwd. Het complex, in de wal waarnaast het L.A.A.C. in de luwte staat, werd intensief gebruikt door Franse en geallieerde troepen tijdens de Slag om Duinkerke en Operatie Dynamo. Dat staat ook centraal in de tentoonstelling die er is te zien, waaronder de evacuatie van meer dan 330.000 geallieerde soldaten uit ’de hel van Duinkerke‘. Tevens ziet u een vijftien minuten durende archieffilm (Frans en Engels).

6Neuzen in de wind – Cap Blanc-Nez en Cap Gris-Nez

Kaart:
B 1 - B 2

Vanaf Calais wordt de blik vooral op de witte kliffen van Dover gericht. Maar die heeft de streek zelf ook. De opaalkust – van de Belgische grens tot aan de Baie de Somme – is op sommige plaatsen oogverblindend. Vooral de krijtrotsen van Cap Blanc-Nez en Cap Gris-Nez, ten zuiden van Calais, zijn schitterend.

Pionier Blériot

Wie in elk geval de blik op de overzijde had gericht, was luchtvaartpionier Louis Blériot (1872-1936). Hij slaagde er als eerste in met een vliegtoestel Het Kanaal over te steken. Dat deed hij in juli 1909; hij vloog van Blériot-Plage, waar een monument aan hem is gewijd, naar Dover in 37 minuten.

Zandbord vol heerlijkheden

Bij Escalles gaat een afslag naar Cap Blanc-Nez, een spectaculair uitzichtpunt over de steile, kalkstenen kustwand die hier 134 m boven het Nauw van Calais uitsteekt. U ziet dat het zeer brokkelig gesteente is, dat veel heeft te lijden van de sterke zeestroming. Cap Blanc-Nez is ook een heerlijke plek om vogels te spotten: kokmeeuwen, zilvermeeuwen en torenvalken doen zich te goed aan de schaaldieren die bij laag water op het natte strand zijn achtergebleven. Op de achtergrond ziet u de drukke dienstlijn van veerboten die Het Kanaal oversteken. Een gemarkeerde wandeling (7,5 km) vanuit Escalles combineert zeezichten met een stukje binnenland.

Maagd met baard

Als plaatsje hoort Wissant tot de toeristische favorieten van de opaalkust. Het ligt redelijk beschut tussen de twee Caps. In het aan St-Nicolas gewijde kerkje ziet u een beeld van de heilige Wilgeforte aan het kruis. Ze heeft een baard, die ze na een smeekbede om een lichamelijk gebrek (!) opliep. Wilgeforte wilde namelijk het klooster in, terwijl haar vader al een huwelijkskandidaat op het oog had.

Geleide projectielen

Her en der staan langs de Atlantische kust nog bunkers uit de Tweede Wereldoorlog. Daarvandaan werden granaten afgevuurd op Engeland en op wie er de bezette Franse kust naderde. De projectielen hadden een reikwijdte van ruim 80 km. Op 6 juni 1944, D-Day, namen de Nova Scotia Highlanders de bunker van Audinghen in tijdens de grootste amfibische invasie in de geschiedenis: de landing in Normandië. De bunker is ingericht als Musée du Mur de l‘Atlantique – Batterie Todt. Het bezit een lanceerinstallatie van de fabrieken van Krupp. Daarnaast ziet u een collectie uniformen en wapens.

In Audinghen ziet u nog aardige vissershuisjes. De kerk is een modern bouwwerk (1960) met vooral een opvallende klokkentoren.

Het nauw op zijn smalst

Bij Audresselles is een afslag naar Cap Gris-Nez. Hier is het Nauw van Calais op zijn smalst: hier scheidt 28 km Engeland van het continent. Het traditionele vertrekpunt voor Kanaalzwemmers is onder aan restaurant La Sirène. Het is tevens de scheidslijn tussen Noordzee en Het Kanaal. Door afbrokkeling van de klipwanden moest de vuurtoren op de kaap na de Tweede Wereldoorlog worden verplaatst.

Audresselles – in Vlaamse tijden Odersele – heeft nog een oude dorpskern, met lage vissershuisjes, en de robuuste 17-eeuwse kerk van Saint-Jean-Baptiste.

1939-1945

Vooral grandeur van rond 1900 typeert het plaatsje Ambleteuse, waar de Slack in zee uitmondt. Onder Vauban werd er een fort gebouwd om de marinehaven van destijds te beschermen. Aan de rand van Ambleteuse staat het Musée Historique 39-45. Daar leest, ziet en hoort u van de Poolse invasie in 1939 tot en met de capitulatie van Japan in 1945. Trek er tijd voor uit, de film over de Slag om Engeland en de landing in Normandië duurt al 25 minuten. Verzamelwoede en speurwerk van twee particulieren liggen ten grondslaag aan de collectie militaire attributen: tinnen soldaatjes, wapens, uniformen en veel documentatie.

Overigens: fleurig en fotogeniek zijn de flobards, de houten vissersbootjes die tot het einde van de 20e eeuw vanaf de stranden te water werden gelaten. Ze hebben minder dan 30 cm waterdiepte nodig om toch te kunnen drijven. Ook op het ondergelopen en na vorst ontdooide land werden ze ingezet. Mogelijk komt de naam vanuit het Vlaamse ’vlotbaar‘. U ziet ze vooral bij Audresselles en Wissant – nu op het droge.

Flaneren in Wimereux

Het levendige badplaatsje Wimereux heeft een autovrije promenade langs het strand. Er staan nog huizen uit de vroege 20e eeuw: sommige pastelkleurig en met art-nouveaudetails. Aan de zuidkant komen de haveninstallaties van Boulogne-sur-Mer in beeld.

Informatie

www.pasdecalaistoerisme.com

Musée du Mur de l‘Atlantique: Audinghen – Cap Gris-Nez, tel. 03 21 32 97 33, www.batterietodt.com, dag., apr.-okt. 10-18, juli-aug. tot 19, nov., feb.-mrt. 14-17.30 uur, € 8,50.

Musée Historique 39-45: Route Nationale (D940), Ambleteuse, tel. 03 21 87 33 01, www.musee3945.com, apr.-okt. dag. 10-18, juli-aug. tot 19 uur, nov. alleen za.-zo., € 8,50.

Slapen in zeelucht

La Grand‘Maison 1: Hameau de la haute Escalles, 62179 Escalles, tel. 03 21 85 27 75, lagrandmaison.chez.alice.fr, 2 pk € 70-90, 3 pk € 100-120, incl. kraakvers ontbijt. Rustige hoeve met idyllische kamers op b.g. en 1e etage, ingericht met antiek; tuin. Ook gîtes tot 10 pers. Wandelroutes in de directe omgeving.

Hôtel de la Baie de Wissant 2: Rue Alphonse Daudet, Wissant, tel. 03 21 00 00 64, www.hoteldelabaiedewissant.com, 2 pk € 95-210, ontbijt € 8. Stijlvol ingerichte kamers (17) pal aan zee, niet groot maar heel comfortabel, inclusief privé parkeren.

Hôtel Le Vivier 3: 3, rue Gambetta en 34, av. Victor Hugo, 62179 Wissant, tel. 03 21 35 93 61, www.levivier.com, 2 pk € 81-104 incl. ontbijt, ook 3 pk. Twee locaties in Wissant: duurste is de locatie met – subliem – zeezicht. Klein en sober, maar Wissant blijft een toeristenfavoriet.

La Ferme Du Dizacre 4: 4, chemin Baronnerie, Leubringhen, tel. 03 21 33 70 76, 2 pk € 95 incl. ontbijt. Vijf kamers in een smaakvol verbouwde vierkantshoeve, fijn speelerf voor kinderen. Verder eenvoudig, voor avondeten moet u de deur uit.

Pavillon Bel Air 5: Route du Cap, 62179 Audinghen / Cap Gris-Nez, tel. 03 21 87 30 15, www.pavillon-bel-air.com, 2 pk vanaf € 80, gîte € 650-75o p.w. Vijf rustige (zolder)kamers en gîte met privéterras. Reserveren kan ook in het Nederlands.

Hotel Samoria 6: 200, route du Musée, Audinghen, tel. 03 21 30 86 15, www.lesamoria.fr, 2 pk € 80-90, familiekamer € 130, ontbijt € 8. Voormalige hoeve met 9 kamers, restaurant, groot terras en streekwinkel. De superiorkamers hebben grote ramen en schitterend uitzicht (zonsondergang). De kamers zijn sfeervol.

Hôtel Des Argousiers 7: 28, rue Clémenceau, Ambleteuse, tel. 03 21 99 87 00, www.hoteldesargousiers.fr, 2 pk vanaf € 80-95. Modern en zeer gastvrij adres met 15 kamers, mooie tuin en fijne wandelmogelijkheden.

Hôtel Saint Jean 8: 1, rue Georges Romain, Wimereux, tel. 03 21 83 57 40, www.hotel-saint-jean.fr, 2 pk € 80-120, ontbijt € 12, gebruik sauna € 10. Hotelcomplex in de badplaats Wimereux, 24 kamers, ook drie- en vierpersoons.

Hôtel Le Carnot 9: 12, rue Carnot, Wimereux, tel. 03 21 32 41 04, www.lecarnot.com, 2 pk € 78-85, 4 pk € 95-110, ontbijt € 10. Leuk en recent gerenoveerd hotel met goed restaurant; 24 kamers, in het plaatsje en toch rustig.

Vangst van de dag

In alle plaatsen aan de opaalkust zijn restaurants te vinden, voor een snelle stop of uitgebreid tafelen. Overal spelen vis en zeevruchten de hoofdrol. Als halte tijdens wandel- en fietstochten zijn de estaminets randonnée aanraders; zie ruim twintig aangesloten adressen, vooral in het achterland, op www.parc-opale.fr.

Le Jardin de Lou‘Sa 1: 2265 route Nationale, 62231 Sangatte, tel. 03 21 36 48 11, dagschotels € 12-15. lunchformule rond € 16, gesl. za.-middag, zo. en ma. Aanrader voor niet alleen vis maar ook vegetarische schotels.

Les Falaises 2: Cap Blanc-Nez, Escalles, tel. 03 21 36 86 13. Drukbezochte plek, vooral voor lunches. Veel standaardschotels, met terras.

La Chaloupe 3: 1, rue du Muret, Wissant, tel. 03 21 96 23 10, lunchmenu € 17, dagmenu avond circa € 33, zo.-avond gesl. Een van de beste adressen van Wissant.

Le Tie-Break 4: 10, rue du Comte de Lambert, Wissant, tel. 03 21 35 91 43. Restaurant bij vakantieparkje met tennisbanen en minigolf. Snelle, eenvoudige menu’s, budget(gezins)locatie.

La Marie Galante 5: 173, rue Edouard Quenu, Audresselles, tel. 03 21 83 02 32, ma. gesl., dagvangst circa € 12, prachtige zeevruchtenschotels.

Chez Yann 6: 25, rue Napoleon, Wimereux, tel. 03 21 87 30 04, zo.-avond en ma. gesl., menu’s € 17-29, hoofdgerechten vis € 11-20. Klein adresje, pure keuken, ook traiteur.

Frac

503, avenue des Bancs de Flandres, Dunkerque, tel. 03 28 65 84 20, www.fracnpdc.fr, wo.-zo. 12-18 uur, € 4.

Een toonaangevend centrum voor hedendaagse kunst is de Frac, met wisselende tentoonstellingen op het gebied van arte povera, minimal art, pop-art, conceptuele kunst en nieuw-realisme. Sinds 2007 heeft het veel werken in langdurige bruikleen van H+F (Han Nefkens), op het grensvlak van mode en kunst.

Musée des Beaux-Arts

Place du Gén. de Gaulle, Dunkerque, tel. 03 28 59 21 65, 10-12.15 en 14-18 uur, di. gesl., € 4,50 ook geldig voor L.A.A.C.

Vlaamse, Hollandse, Franse en Italiaanse schilderkunst uit de 16e-19e eeuw is uitzonderlijk vertegenwoordigd, met namen als Jordaens, Van Dyck en Corot. Maar ook: archeologische vondsten, waaronder een met bladgoud bedekte mummie en een wisselende collectie ’merkwaardige‘ voorwerpen.

Musée Portuaire

9, quai de la Citadelle, Dunkerque, tel. 03 28 63 33 39, 10-12.30 en 13.30-18 uur, buiten vak. di. gesl., € 6, incl. boten en vuurtoren € 10; vuurtoren vakanties za.-zo., juli-aug. wo.-zo. 15-18 uur, € 5.

Een 19e-eeuws tabakshuis bevat maquettes, tekeningen, schilderijen en allerhande werktuigen en materialen die de geschiedenis van de haven schetsen. Aan de kade liggen enkele oude schepen die bezichtigd kunnen worden, waaronder de driemaster Duchesse Anne (1901), een groot zeilschip dat voor de Duitse marine is gebouwd. De hele wijk, vroeger de plek van de citadel, is een geslaagd voorbeeld van stadsvernieuwing.

Tegen Dunkerque aan ontwikkelde Malo-les-Bains zich in de 19e eeuw als badplaats; er is een casino. Richting België zijn Zuidcoote en Bray-Dunes geliefd vanwege de brede stranden; vooral bij Bray-Dunes lokt dat strandzeilers.

Eten en drinken

In het opgeknapte havengebied zitten leuke adresje. Of ga naar de boulevard van Malo-les-Bains (alleen auto’s van bewoners toegestaan).

Gravelines C 1

Gravelines ligt onder de rook van het industriegebied van Dunkerque en heeft de grootste kerncentrale van Frankrijk.

Dat was er allemaal nog niet toen Vauban er de vestingwerken liet aanleggen als uitbreiding op de versterkingen van Karel V. Het maakte deel uit van de Pré Carré (zie blz. 45). In een uurtje loopt u een rondgang over grotendeels gaaf bewaarde muren. In de 12e eeuw was Grevelingen een vissershaven, die door de graven van Vlaanderen als voorhaven van Saint-Omer van groot belang werd, en daarmee onderwerp van belegeringen door afwisselend Franse en Engelse troepen. Van halverwege de 19e eeuw zijn het Hôtel de Ville en de belfort.

Industrieel met passie voor kunst

In 1959 kreeg Gilbert Delaine (1934-2013) een baan als ingenieur bij de Franse waterwegen in het industriële Dunkerque. Hij kwam uit een eenvoudig gezin en vergaarde tijdens zijn leven geen astronomische geldelijke middelen, maar met zijn grote passie voor moderne kunst, de wens de stad ook iets moois na te laten en vriendschappelijke betrekkingen met kunstenaars, bouwde hij een indrukwekkende kunstcollectie op. Die schonk hij in 1982 aan de stad.

De eerste werken die Delaine vergaarde (voor elk werk dat hij van een kunstenaar kocht, vroeg hij er één cadeau) waren van François Desnoyer en Arthur Van Hecke, die een atelier in Dunkerque hadden. Een sleutelrol voor de opbouw van de collectie heeft daarnaast avant-gardeschilder Ladislas Kijno. Ook met Karel Appel stond Gilbert Delaine op zeer vriendschappelijke voet. Het resulteerde in de unieke serie Circus van Appel. Het L.A.A.C. bezit van Appel niet alleen de vrolijk gekleurde gravures van dieren en muzikanten uit het circus, maar ook de 3d-uitwerkingen ervan – alle aan Delaine geschonken. Kort voor zijn overlijden kreeg Delaine carte blanche voor een tentoonstelling: het werd de grootste Cobra-overzichtstentoonstelling ooit in Frankrijk gepresenteerd.

Musée du dessin et de l‘estampe originale

Château-Arsenal, Gravelines, tel. 03 28 51 81 00, www.ville-gravelines.fr, ma., wo.-vr. 14-17, za.-zo. 15-18 uur, juli-aug. ook vr.-zo. 10-12 uur, € 2.

In het voormalige kruithuis, onderdeel van Vaubans vestingwerken, vindt u dit aan grafische kunst gewijde museum. De geschiedenis van de drukkunst wordt onder de loep gehouden en u ziet verschillende druk- en graveertechnieken. Bijzondere voorbeelden zijn werken van Albrecht Dürer en Fernand Léger. Heel interessant is de (20 min. durende) presentatie over de geschiedenis van het stadje, bij de maquette van Gravelines. Naast het museum is een beeldentuin: een uitzonderlijke plek om het 14-juli-vuurwerk mee te maken.

Calais B-C 1

Massa’s toeristen krijgt Calais te verwerken. Maar afgezien van veel Britten die er nog hun laatste voordelige (vlees!)inkopen komen doen, gaat die stroom rechtstreeks naar de veerboten en Kanaaltunnel. Van de 14e tot de 16e eeuw was Calais een echte voorpost van Engeland, nadat Edward III de stad had ingenomen. De hertog van Guise was in 1558 de bevrijder van de stad. Lange tijd was de haven meer piratenbasis dan van economisch belang. Calais kreeg in de 19e eeuw faam vanwege de kantfabrieken.

Hôtel de Ville

Place du Soldat Inconnu, Calais, www.mairie-calais.fr, 8-12 en 13.30-17.30 uur, okt.-half apr. ma. gesl., € 3, i.c.m. belfort € 7 .

Het stadhuis heeft een Vlaams-gotische uitstraling, maar dankt dat geheel aan de hernieuwde belangstelling voor die stijl in de vroege 20e eeuw. Voor het stadhuis staat de fameuze bronzenbeeldengroep van Rodin (zie blz. 62); binnen, bij de staatsietrap, is een glas-in-loodraam met een voorstelling van de herovering van de stad door de hertog van Guise. De 75 m hoge belfort kan worden beklommen. Die bevat vier klokken en een carillon.

Cité international de la dentelle et de la mode

Quai du Commerce, Calais, tel. 03 21 00 42 30, www.cite-dentelle.fr, 10-17/18 uur, di. gesl., € 5.

De kanttraditie van Calais voert terug tot in de 17e eeuw. Een grote speler werd de stad op dit terrein vanaf de industriële revolutie. In het museum is zowel aandacht voor machinaal als met de hand vervaardigd kant. En de – esthetische – link wordt gelegd met de grote modehuizen, waar kant nog steeds een grote rol speelt. Trek ruim tijd uit voor een bezoek: u ziet machinerieën, veel historische en moderne voorbeelden, kunstobjecten en muldimediavoorstellingen.

Musée des Beaux-Arts

Rue Richelieu, Calais, tel. 03 21 46 48 40, di.-za. 10-12 en 14-18, zo. 14-17 uur, nov.-mrt. om 17 uur gesl., € 4.

Er is een zaal gewijd aan de beroemde Burgers van Rodin en een uitgebreide Rodincollectie uit het Parijse Musée Rodin. Er is werk van Maillol, Carpeaux, Bourdelle en daaropvolgende generaties beeldhouwers en schilders. Hedendaagse werken zijn bij oudere geplaatst, zoals een video van stadsimpressies voor een Paysage van Jean Dubuffet.

Informatie

Een rondje tussen stad en de pier beslaat algauw 6 km. Er zijn stadsfietsen te huur (Vél‘in); www.calais-cotedopale.com.

Boulogne-sur-Mer B 2

Boulogne-sur-Mer bestaat uit twee delen: de hooggelegen oude stad en het moderne deel rond de haven. Loop door de nog geheel ommuurde ville haute, door een van de oude stadspoorten langs de basilique Notre-Dame en een opmerkelijk intact middeleeuws kasteel, van de graven van Boulogne. Dat was een roemrucht geslacht: het leverde een koning aan Engeland en de beroemde kruisvaarders Godfried van Bouillon en zijn broer Boudewijn I. Napoleon sloeg in 1803 zijn tenten op bij Boulogne, ter voorbereiding van een invasie van Engeland. Daar zag hij van af; zijn oog was op Oostenrijk gevallen.

Burgers van Calais

Het heldhaftige optreden van zes burgers uit Calais zou zonder beeldhouwer Auguste Rodin wel eens geheel in de vergetelheid zou kunnen zijn geraakt. Maar in de 19e eeuw vormden heldendaden een gretig en geromantiseerd onderwerp voor de kunsten. Na een acht maanden durend beleg van de stad door de Engelse koning Edward III gaf de stad zich in 1347 uiteindelijk over. Zes burgers, waaronder de burgemeester, slechts gekleed in een hemd en met een strop reeds om hun hals, boden Edward de sleutel van de stad aan. Ze smeekten hem de stad te sparen en alleen hen te straffen voor de geboden weerstand. Edwards gemalin Filippa van Henegouwen was zeer door dit gebaar geroerd en wist haar man te overtuigen hun levens te sparen.

Een van de twaalf versies van Auguste Rodins Burgers van Calais bevindt zich voor het stadhuis van Calais. Andere orginele bronzen afgietsels staan in Londen (naast Westminster Abbey), het Musée Rodin in Parijs, het koninklijk museum van Mariemont (België), Seoel, Tokyo en op diverse plaatsen in de VS.

Château-Musée

1, rue de Bernet, Boulogne-sur-Mer, tel. 03 21 10 02 20, 10-12.30 en 14-17.30 uur, di. gesl., € 4,50.

Dankzij grote schenkingen groeide het museum sinds 1825 tot een omvangrijke collectie. De afdeling archeologie omvat Egyptische sarcofagen (met mummie), Griekse vazen en zowel oude kunst (maskers) als hedendaags werk uit Alaska. In de plaatselijke geschiedenis spelen Romeinen uit het oude Bonania (in Vlaamse tijden: Bonen) een rol. Op het gebied van schone kunsten zijn vooral Italiaanse en Vlaamse oude meesters vertegenwoordigd en uit de 19e eeuw is er een hoofdrol voor Frankrijk, met Courbet, Corot, Rodin en Carpeaux. Ook zijn er kunstenaars die bij uitstek aan de opaalkust woonden en werkten, onder wie de abstract-expressionistische schilder Georges Mathieu (1921-2012).

Basilique Notre-Dame

Onder de koepel staat het zeer vereerde houten beeld van Maria, dat op de laatste zondag van augustus in processie door de stad wordt gedragen. Dat beeld was in 636 aangespoeld, op een schip dat zonder zeil of bemanning het strand van Boulogne bereikte. De bewoners werden erop geattendeerd door een Mariaverschijning – op die plek werd een kapel gebouwd die tot kathedraal zou uitgroeien. In de crypte worden de kerkschatten bewaard; daaronder is een reliekhouder van het Heilig Bloed, een geschenk van Filips VI (De Schone).

Nausicaä

Boulevard Ste-Beuve, Boulogne-sur-Mer, tel. 03 21 30 98 98, www.nausicaa.nl, dag. 9.30-18.30, juli-aug. tot 19.30 uur, jan. gesl., € 18,80, 3-12 jaar € 12,30.

Niet alleen een aquarium, met kwallen, clownvissen, trekkersvissen en het grote werk: haaien, roggen en zeeleeuwen. Dat is op zich al boeiend genoeg voor een bezoek. Maar Nausicaä wil ook een milieu-educatief bewustzijn kweken, met een uitgebreide tentoonstelling gewijd aan de ecologische gevolgen van menselijk ingrijpen op het leven op, onder en boven water.

Le Touquet-Paris-Plage B 3

Kroonjuweel onder de badplaatsen aan de monding van de Canche in de Noordzee is Le Touquet. In de eerste helft van de 19e eeuw genoot de plaats van Parijse belangstelling, maar vooral Engelse investeerders maakten het tot een badplaats van allure. Niet alle hotels hebben hun glorie behouden, maar het casino, de paardenrenbaan, golf- en tennisbanen zijn er nog wel. En het imposante Hôtel Westminster, met uitgebreide spa.

Als de wind stevig waait, kijkt u naar de strandzeilers – of u probeert het zelf. Of zoek de luwte van een theesalon in de wijk met volop fin-de-siècle-architectuur. Flaneergebied zijn de boulevard – helaas met veel 20e-eeuws beton – en de mooie groene lanen. De Place de l‘Hermitage is een goed startpunt voor een wandeling.

Het mooie licht en de bijzondere decors lokte veel schilders naar Le Touquet en omgeving. Werken van de École d‘Étaples, zoals van Henri Le Sidaner en Eugène Boudin, maar ook buitenlandse schilders als de Noor Fritz Thaulow, ziet u in het Musée du Touquet (di. gesl.).

Omgeving van Le Touquet

De omringende badplaatsen hebben elk een ander karakter en een andere doelgroep. Étaples, stroomopwaarts aan de Canche, heeft de sfeer van een vissersplaats behouden. Veel sportieve strandgasten lokt Hardelot-Plage, dat in WO II vrijwel met de grond gelijkgemaakt werd. Ook in Stella-Plage en Merlimont staat vooral laat-20e-eeuwse nieuwbouw. Een volkser en dorpser karakter heeft Berck-sur-Mer; daar is veel op gezinnen en groepen gerichte accommodatie aanwezig.

Informatie

In februari is het strand domein voor motoren tijdens de Enduropale, www.enduropaledutouquet.fr. Van april tot augustus staan op het strand uitzonderlijke zandkastelen van ware kunstenaars. www.letouquet.com (ook in het NL).

Somme

De rivier de Somme roept vooral herinneringen op aan de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog. De Slag aan de Somme (1916) blijft een actueel thema. Elk voorjaar, als de akkers geploegd zijn, komen er nog granaten, mijnen, hulzen en ander oorlogsgerei naar de oppervlakte.

Ook Amiens heeft veel geleden onder oorlogsgeweld, al bleef de prachtige kathedraal gespaard.

Er is nog veel meer in deze streek te zien en beleven. Voor alle leeftijden is een bezoek aan het archeologische Parc Samara (zie 9 blz. 78) een aanrader. De Marquenterre is een paradijs voor vogels en vogelaars. Daarnaast is de Baie de Somme (zie 7 blz. 66) goed voor uiteenlopend strandvertier.

Abbeville B 5

In de 7e eeuw was Abbatis villa niet meer dan een uithof van de abdij van Saint-Riquier. Lakenhandel maakte Abbeville een belangrijk stadje. De verzanding van de Somme leverde de handel grote strop. Maar dankzij de Manufacture Royale des Rames hield de welvaart tot in de 18e eeuw aan. In deze lakenfabriek waren spinnen, weven, verven en andere benodigde technieken ondergebracht onder één dak.

De oude stadskern is in 1940 zwaar belaagd. Van de kerken St-Wulfran en St-Sépulcre resten nog flamboyant-gotische delen. In de St-Sépulcre zijn mooie glasvensters van Alfred Manessier met het Lijdensverhaal en de Verrijzenis.

Musée Boucher de Perthes

24, rue Gontier Patin, Abbeville, tel. 03 22 24 08 49, 14-18 uur, di. gesl., € 1 / 3.

Jacques Boucher de Crèvecoeur de Perthes (1788-1868) staat in de streek synoniem voor prehistorie. Hij deed de eerste grote archeologische vondsten langs de Somme en stond aan de wieg van de wetenschappelijke bestudering van de oudheid.

Het museum bevindt zich in de belfort. Er zijn vuistbijlen uit de prehistorie, in grindgroeven langs de Somme gevonden, en een mammoettand uit Ault.

Behalve een afdeling archeologie zijn er middeleeuws en modern beeldhouwwerk en een schitterende collectie keramiek, van Delfts blauw tot producten uit Desvres en Meissen. Schilderkunst is er van oude meesters als Frans Hals en er is ook recenter werk: Edgar Degas en Alfred Manessier.

Overnachten

La Garçonnière: 38, rue Ledien, Abbeville, tel. 06 08 25 80 09, www.lagarconniere.org, 2 pk € 79-99, ontbijt € 9,50. Drie elegante en luxe kamers, Scandinavische en Britse stijl, in 19e-eeuws huis.

Château des Tilleuls: tel. 03 22 24 07 75, www.chateaudestilleuls.com. Behalve kampeerplaatsen twee boomhutten (€120-150) voor 2 en 4 personen, stacaravans en tenten te huur. Camping aan de doorgaande weg (D940) naar de Baie de Somme. De eigenaren zijn grote wandelliefhebbers en heel behulpzaam voor hun gasten.

Saint-Riquier C 5

Van de ooit zo machtige abdij rest nog een deel van de oude kerk. De 6e-eeuwse kluizenaar Ricarius, geboren in een welvarende adellijke familie, koos hier voor een leven in armoede en afzondering. Hij verkondigde er het evangelie en bracht na zijn overlijden een grote stroom pelgrims op de been. Er werd een klooster gesticht dat tot een van de grootste van Europa uitgroeide.

Abbaye de St-Riquier

Apr.-okt. 10-12 en 14-18 uur, het park is gratis toegankelijk.

De vierkante toren is uitbundig met beedhouwwerk versierd, met een hoofdrol voor de Heilige Drievuldigheid en Maria. Het interieur is sober, met nog resten van 16e-eeuwse fresco’s.

Half juli vindt in de abdijkerk een groots – klassiek – muziekfestival plaats, waaraan het Orchestre National de Lille medewerking verleent. Maar ook op andere momenten is er levendigheid, zoals tijdens Jazz sur l‘herbe eind juni.

Jardins de Maizicourt

Maizicourt, parkeren op de Place de l‘église, mei-half okt. ma.-vr. 14-18 uur, juni en sept. dag., € 11.

Ten noordoosten van Saint-Riquier zijn rond een 18e-eeuws bakstenen kasteeltje de tuinen van Maizicourt te bezichtigen. De plek heeft elementen van een Engelse landschapstuin, veel rozen, hortensia’s, heesters in vormsnoei en een moestuin. De 2e zondag van oktober is er een tuinbeurs, met concert en eetgelegenheden.

Château de Rambures

8, rue du Château, Rambures, tel. 03 22 25 10 93, www.chateau-rambures.picardie.fr, apr.-sept. 10-12 en 14-18, zomervakantie 10-18 uur, okt.-11 nov. 14-18 uur, wo. gesl., € 8 incl. bezoek met gids in kasteel, € 6 alleen park en rozentuin.

Een robuust 15e-eeuws kasteel met forse ronde torens rijst op uit het vlakke land. Het bleef een Franse enclave tijdens de Honderdjarige Oorlog, toen de Engelsen het gebied veroverd hadden. Daarin werd een hoofdrol gespeeld door de dappere David de Rambures, aanvoerder van Franse kruisboogschutters. In Shakespeares Henry V wordt hij genoemd. Afstammelingen, de markiezen La Roche Fontenilles, wonen nog altijd in het kasteel. Binnen maakt het kasteel dan ook een huiselijke indruk. Er staat Picardisch meubilair uit de 15e-17e eeuw. De Engelse tuin heeft een arboretum en een steeds mooier wordende, in 2003 aangeplante rozentuin op de plek van de vroegere moestuin.

7Strandjutten of sportief – uitwaaien in de Baie de Somme

Kaart: :
A 4-5 / B 4-5

De baai van de Somme is de plek waar het zoete water van het achterland en het zeewater elkaar op het ritme van het tij ontmoeten. Bij laagwater vallen er delen droog.

Onder invloed van de steeds terugkerende overstroming door het zeewater zijn in een ruim gebied om de Baie de Somme 1 slikken en schorren (of kwelders) gevormd. Op de schorren ten oosten van Le Crotoy en Saint-Valery-sur-Somme grazen schapen.

Boulevard en bovenstad

Een buitengewoon sfeervol plaatsje met volop historische pandjes en veel logiesmogelijkheden is Saint-Valery-sur-Somme. Het strekt zich langs de Sommebaai uit, met een brede boulevard waar het heerlijk uitwaaien is. Aan het begin van onze jaartelling lag er een Romeins legerkamp. In 611 vestigde de later heilig verklaarde Walrick er een klooster, met dat van Saint-Riquier en Corbie de belangrijkste van Picardië. Hier verliet Willem de Veroveraar het zeegat om in Engeland de koningskroon op te eisen. Lange tijd was Saint-Valery een belangrijke handelspost, maar daar maakte verzanding van de haven een einde aan. Tijdens WO I was het bevoorradingshaven voor Britse troepen aan de Somme. De nog grotendeels ommuurde bovenstad bereikt u via een oude stadspoort. Daarachter lag vroeger het klooster. Op de stadsversterking is een kerk gebouwd met opvallende geometrische decoraties. Aan de overkant van de Somme ziet u Le Crotoy.

Vuurtoren en zeehonden

Le Hourdel is de uiterste punt, een vissershaventje met vuurtoren. Er worden geregeld zeehonden op de zandbanken waargenomen. Hun aantal is hier het grootst in september, als de jongen worden gezoogd.

Badplaats Le Crotoy

Vooral wijn en wol gingen in het middeleeuwse Le Crotoy over de toonbank. In 1430 bracht Jeanne d‘Arc er enkele dagen als gevangene door, op weg naar de brandstapel in Rouen. De Zonnekoning liet kasteel en muren afbreken, waarna het tot een badplaatsje uitgroeide. Jules Verne kwam er graag, en de schilder Alfred Manessier. De noordkant van de Sommebaai is uitvalsbasis voor strandzeilers, paragliders of wie wil wandelen over het zilte zand, dat vol ligt met opgeworpen schatten en schelpdieren.

Zee dringt het land binnen

Ten noorden van de Baie de Somme ligt een duinlandschap met zilte moerassen en kwelders van ’la mer qui entre en terre‘: het als natuurgebied beschermde Parc Marquenterre 2 . Het is een belangrijke halte voor trekvogels. Monniken deden al in de 12e eeuw minder succesvolle pogingen het land in te polderen; het werd in de 20e eeuw echt in cultuur gebracht. Aanvankelijk was het vogelrijke gebied een particulier jachtterrein. Vervolgens werden er groente en bollen geteeld, naar Hollands voorbeeld. Toen dat niet meer rendabel was, besloten de eigenaren er een vogelreservaat van te maken. Van februari tot mei ziet u vooral nestelende (zilver)reigers en kluten. Van augustus tot november passeren lepelaars en ooievaars. In de winter zitten er heel veel ganzen, zwanen en eenden. Er gaan twee gemarkeerde wandelroutes door het park. Ook zijn er mogelijkheden voor fietsers en ruiters.

Hand zonder duim

Wat ooit een belangrijke streekhoofdstad en zeehaven was, is nu een slaperig dorp, hemelsbreed algauw tien kilometer van zee verwijderd. Grote stromen pelgrims kwamen op Rue af. Volgens de legende zouden kruisvaarders bij de berg Golgotha in Jeruzalem drie kruisbeelden hebben ontdekt. Die lieten ze in een bootje te water. Eén daarvan spoelde aan op het strand van Rue. Op weg naar Santiago de Compostela werd het een belangrijke halte. Van de winstgevende relikwie rest nu nog slechts een hand, zonder duim. Het beeldhouwwerk van de Chapelle du St-Esprit is zowel van binnen als van buiten weelderig. In de belfort is een tentoonstelling gewijd aan twee pioniers uit de luchtvaartgeschiedenis, de gebroeders Caudron.

Overigens: schorren zijn door de stroming opgehoogde zand- en kleibanken, die alleen bij springtij nog onder water lopen. Ze zijn begroeid met een grasachtige vegetatie. Slikken worden gevormd door slib en zand dat uit zee wordt aangevoerd; bij hoogwater komen ze vrijwel helemaal onder water te liggen.

Krijt en kiezels

De bedrijvigheid van Cayeux-sur-Mer heeft alles te maken met de zee: er worden kiezels gewonnen en verwerkt. Afbrokkeling van de krijtrotsen van Ault / Ornival en een sterke noordwaartse zeestroming hebben een 15 km lange kiezelbank gevormd, tot ongeveer aan Le Hourdel. De eivormige kiezels bevatten kalk, en waar kiezelzuur ophoopte, werd vuursteen gevormd. U ziet het geregeld als bouwmateriaal in de huizen terug. De keien worden ook gebruikt in de porseleinfabricage en er wordt silicium gewonnen. Een vlonderpad gaat over een lengte van 2 km over het kiezelstrand, langs honderden fleurige strand(opslag)huisjes.

De krijtrotsen van Ault blijven door het afbrokkelen stralend wit. Victor Hugo schreef er vol bewondering over. In zijn voetsporen kunt u een parcours lopen langs 11 bezienswaardigheden en informatiepanelen.

Informatie

Parc ornithologique du Marquenterre: de toegang is bij Saint-Quentin-en-Tourmont.

Musée des Frères Caudron: 10, place Anatole-Gosselin, Rue, do. om 11 uur bezoek met gids, informatie bij het toeristenbureau, tel. 03 22 25 69 94, www.rue-baiedesomme.com.

Op stap met een gids, zie de agenda op www.promenade-en-baie.com.

Fietsers: www.baiecyclette.com.

Chemin de Fer

In de zomermaanden tuft een stoomtrein door de Baie de Somme. Dat is al sinds 1887 een terugkerend tafereel. Zie voor tijden, prijzen en haltes www.cfbs.eu.

Basis in de baai

Hôtel de la Baie de Somme 1: 16, quai de l‘Amiral Courbet, Le Crotoy, tel. 03 22 27 80 65, www.hotel-baie-somme.fr, 2 pk hoogseizoen vanaf € 69, ontbijt € 9,50. Naturel ingerichte kamers (29) in de haven van Le Crotoy

Hôtel Les Tourelles 21: 2-4, rue Pierre Guerlain, Le Crotoy, tel. 03 22 27 16 33, www.lestourelles.com, hoogseizoen 2 pk € 81-112, ook 3 en 4-persoonskamers en slaapzaal met stapelbedden tot 10 pers. jonger dan 14 jaar. Gezellig hotel (35 kamers), binnen komt het koele blauw van buiten terug. Met uitstekende, duurzame streekkeuken.

Hôtel Les Saules 32: 1075, rue des Forges, Favières, tel. 03 22 27 04 20, www.hotel-les-saules.com, 2 pk vanaf € 80, div. arrangementen met wandel/fiets/ruitertochten, diners, menu’s € 12-40. Landelijk adres met sobere maar stijlvolle kamers. Prima basis voor wandelaars, fietsers en rustzoekers.

Hôtel Corderies 4: 214, rue des Moulins, Saint-Valery-sur-Somme, tel. 03 22 61 30 61, www.lescorderies.com, 2 pk vanaf € 170, ontbijt € 15, div. arrangementen. Het allermooiste uitzicht over de baai vanuit loungepositie, zeer ruime kamers en heerlijke wellness, overdekt zwembad. De wat duurdere categorie, maar pure luxe.

Overigens: ten zuiden van Quend-Plage ziet u een woud aan palen uit de zee oprijzen, die bij eb droog komen te staan. Daar worden mossels op gekweekt, met netten afgedekt om vogels hun maal te belemmeren. Het is een karakteristieke mosselcultuur van de Baie de Somme, hier genoemd: Moules du Bouchot.

Vélocipede 54: 1 , rue du Puits Salé, Saint-Valery-sur-Somme, tel. 06 87 95 68 37, www.auvelocipede.fr, 2 pk € 99 incl. ontbijt (geen bankpas/creditcard). Huiselijk adres, de ontbijtkamer is overdag tearoom met heerlijke taart. Nathalie Bourdin heeft aan de overkant nog een paar kamers, in La femme d‘ à côté. Fietsen zijn beschikbaar voor gasten.

Le Relais Guillaume de Normandy 6: 46, quai du Romerel, Saint-Valery-sur-Somme, tel. 03 22 60 82 36, www.relais-guillaume-de-normandy.com, 2 pk € 73-90, ook 3-pers., ontbijt € 11. Pal aan de boulevard, statig pand in Normandische art nouveau, 14, de meeste vrij kleine kamers, sommige met balkon.

Hôtel Les Pilotes 7: 62, rue de la Ferté, Saint-Valery-sur-Somme, tel. 03 22 60 80 39, www.lespilotes.fr, hoogseizoen 2 pk € 140-180, aan de hoge kant voor het gebodene. Vintage ingerichte kamers, de meeste naar de baai gericht; lift aanwezig. Ook bistro (aan de kade).

Le 21 8: 21, quai Perrée, Saint-Valery-sur-Somme, tel. 06 75 87 54 33, www.le21.org, 2 pk € 95-115 incl. ontbijt. B&B in statig pand aan de oostkant van het centrum, stijlvolle inrichting, salon met leestafel en openhaard.

Hôtel-Restaurant Le Neptune 9: 204, rue du Mar. Foch, Cayeux-sur-Mer, tel. 03 22 26 77 22, www.hotel-neptune.com, 2 pk € 72, gezinskamer € 98, ontbijt € 8,50. Kleurrijke, kleine kamers, afsluitbare garage voor (motor)fietsen. Vlak bij het kiezelstrand.

La Villa Zéphyr 10: 323, rue du 11 novembre, Ault, tel. 06 74 69 75 68, www.chambres-d-hotes-baie-somme.com, 2 pk € 90-95 incl. ontbijt, table d‘hôte drie gangen en koffie € 28. Hooggelegen belle-epoquevilla, omgeven door mooie – steile – tuin; met huishond. Warm en modern ingerichte kamers in de toren, met superuitzicht, Pierre Begot is een voorkomende en interessante gastheer en uitstekende kok.

Arrest en Baie 11 : 3, rue de Drancourt, Arrest, tel. 03 22 26 13 83, www.arrest-en-baie.com, 2 pk € 55-65, table d‘hôte incl. water, wijn en koffie € 26 p.p. Knus en sfeervol chambre d‘hôte van de familie Weber. Mooie houten inrichting, landelijke stoffen. De kamers liggen rond een cour, zowel op de benedenverdieping als boven – met halfopen zitje onder de balken. Romantisch, maar ook een gastvrij (speel)adres met kinderen.

Camping du Clos Cacheleux 12: Rue de Miannay Bouillancourt, Moyenneville, tel. 03 22 19 17 47, www.camping-lecloscacheleux.fr, boomhut vanaf € 125 per nacht. De staanplaatsen op deze rustige camping zijn ruim, maar nog veel leuker is een verblijf in een van de boomhutten! Comfortabele bedden, eigen sanitair, voor 2-4 personen.

Smullen in de baai

Le Bistrot de Saint Val 3: 5, place des Pilotes, Saint-Valery-sur-Somme, tel. 03 22 60 82 54, menu’s € 16,50-31. Mosselen, plateau fruits de mer, lamsvlees of een ficelle picarde. Saint Val is een drukbezocht adres aan het centrale plein.

Le Petit Baigneur 5: 1052, blvd Gén. Sizaire, Cayeux-sur-Mer, tel. 03 22 26 28 99, Met zorg bereide mosselen, oesters, kabeljauw maar ook alternatieven voor wie geen vis wil. Adresje waar je zo aan voorbij loopt, maar met uitstekende prijs-kwaliteitverhouding.

Restaurant l‘Horizon 6: 31, rue de Saint-Valery, Ault, tel. 03 22 60 43 21, wo.-avond en do. gesl. (m.u.v. juli-aug.). No-nonsense adres, zeelucht inbegrepen. Niet zozeer fijn om het decor binnen, maar het zicht naar buiten. Meenemen kan ook: hebt u ooit mosselen op de keien gegeten?

Amiens D 6

Tot enkele decennia geleden reden reizigers op weg naar Normandië in Amiens pal langs de poorten van de majestueuze kathedraal 1 8 blz. 74. Nu moet u er even de ringweg voor af. Nog beter: besteed er een zomeravond aan en slaap in een bijzonder stadspaleis. Amiens is ook de ’stad van Jules Verne‘.

Musée de Picardie 2

48, rue de la République, Amiens, tel. 03 22 97 14 00, www.amiens.fr, di.-za. 10-12 en 14-18 uur, wo. geen lunchsluiting, do. tot 21, zo. 14-19 uur, € 5,50, gratis do. vanaf 19 uur en 1e zo. v.d. maand.

Sinds de poorten in 1867 open gingen, onder het oog van Napoleon III en zijn gemalin Eugénie, is het museum een toonaagevend instituut. Op de afdeling archeologie vindt u Egyptische, Griekse en Romeinse voorwerpen, maar ook prehistorische vondsten uit de regio. Uit de middeleeuwen staan er altaarstukken en andere resten uit de kathedraal, kerken en kloosters. Sol LeWitt beschilderde in 1992 de wanden van de rotonde; de wanden bij de staatsiestrap en de galerij op de eerste verdieping deed Puvis de Chavannes. Uit Amiens kwamen verdienstelijke beeldhouwers als Nicolas Blasset en Albert Roze. De afdeling schilderkunst vertoont een lange lijst grote namen uit Spanje en de Nederlanden. Frans werk is er vooral uit de 18e eeuw met Fragonard, Quentin de La Tour en van later datum de School van Barbizon. Onder de 20e-eeuwse kunst ziet u Picasso en Bacon.

Maison de Jules Verne 3

2, rue Charles Dubois, Amiens, tel. 03 22 45 45 75, ma., wo.-vr. 10-12.30 en 14-18.30, di. 14-18.30, za.-zo. 11-18.30 uur, € 7,50.

Eigenlijk woonde Jules Verne een paar huizen verderop, maar dit huis met de opvallende toren huurde hij om er te werken en bezoekers te ontvangen. Allereerst loopt u door enkele opvallend donkere, fraai gemeubileerde salons –rook- en muziekkamers – en maakt u als het ware kennis met de gegoede Franse burgerij. Vooral op de bovenverdiepingen kruipt u veel meer in zijn werk, betreedt u als het ware zijn favoriete jacht de Saint-Michel III en ziet veel rekwisieten, vooral vreemdsoortige vliegtoestellen, die aan de fantasie van Verne zijn ontsproten. Er zijn veel originele handschriften en prenten, maar ook fragmenten van verfilmde verhalen, waaronder uiteraard kapitein Nemo in zijn onderzeeër en de fameuze reis om de wereld in 80 dagen. Veel materiaal is er van uitgeverij Hetzel, die als eerste werk van Jules Verne publiceerde. Op Vernes initiatief werd het Cirque gebouwd, op de Place Longueville; af en toe vinden er nog (circus)voorstellingen plaats.

Tour Perret 4

13, place Alphonse Fiquet, Amiens.

Het ’empire state building‘ van Amiens was met 110 m in de jaren vijftig het hoogste gebouw van Europa. Helaas is de toren van architect Auguste Perret, die pionierserk verrichtte met zijn betonconstructie, niet te beklimmen, maar het vormt na het vallen van de duisternis wel een opvallend baken met een kleurrijke belichting van glazen koepel die er sinds 2005 op prijkt.

Hortillonnages 5

50, blvd. de Beauville, Amiens, apr.-okt. dag. 8.30-12 en 13.30-17 uur, boottochtje € 5,30.

Op de vruchtbare grond ten oosten van de stad wordt al eeuwenlang groente verbouwd. Nu gebeurt dat kleinschaliger, in de vorm van volkstuinen. Op de kanalen die erdoor voeren, worden boottochtjes gemaakt met platbodems die vanouds de oogst vervoerden. Er lopen ook wandelpaden.

Overnachten

De mooiste van Amiens – Hôtel Marotte 1: 3, rue Marotte, Amiens, tel. 03 60 12 50 00, www.hotel-marotte.com, 2 pk vanaf € 165. Logeren in een modern en stijlvol ingericht stadspaleis, waar de jonge eigenaresse Estelle Walti één en al voorkomendheid is. Hebt u de kleine cour in het voetgangersgebied bereikt, dan zet Olivier Walti met plezier uw auto even weg en komt hij met uw koffer terug. Een cosy kamer is nog altijd riant, de topklasse heeft een groot zitgedeelte en een eigen sauna.

Voor een afzakkertje is buurman Marott’Street 1 een gezellig adresje; de inrichting bezit opvallend hout-, smeed- en glaswerk en mozaïek, geïnspireerd op het werk van Gustave Eiffel.

Grote M – Hotel Mercure Cathédrale 2: 21-23, rue Flatters, Amiens, tel. 03 22 80 60 60, www.accorhotels.com, 2 pk vanaf € 119. Grootste voordeel is de locatie.

Kloosterkamer – Hôtel Le Prieuré 3: 17, rue Porion, Amiens, tel. 03 22 71 16 71, www.hotel-prieure-amiens.com, 2 pk vanaf € 77, ontbijt € 9. Goede locatie, comfortniveau eenvoudig.

Eten en drinken

Aan de kade – Le Quai 1: 13, quai Bélu, Amiens, tel. 03 22 72 10 80, ma.-vr. lunchmenu’s € 16-20. Favoriet bij toeristen, in hoofdzaak vanwege de locatie aan de kade. De bediening is snel.

Restaurant en bar – Le Retroviseur 1: 16, rue des Bondés, Amiens, tel. 03 22 91 92 70, ma. 17-01, di.-vr. 12-03, za. 16-03 uur. Restaurant dat in de kleine uurtjes bar wordt, geregeld bands en dj. Op de kaart staan zowaar ook vegetarische gerechten.

Picardische keuken – Brasserie Jules 1: 18, blvd. d‘Alsace Lorraine, Amiens, tel. 03 22 71 18 40, dag. 12-14.30 en 19-24 uur, menu’s € 20-25, lunch op weekdagen € 18. Vooral zakelijk publiek komt hier, voor de goede Picardische keuken.

Smullen in het circus – La Coupole 1: Place Longueville, Amiens, tel. 03 22 45 50 10, di.-za. 10-23 uur, driegangen(keuze)menu € 27. Klein restaurant in een hoekje van het Cirque, originele presentatie van gerechten en toch heel betaalbaar.

Omgeving van Amiens

Cité souterraine de Naours

5, rue des Carrières, Naours, tel. 03 22 93 71 78, www.grottesdenaours.com, apr.-sept. dag. 10-18.30, feb.-mrt. en okt.-nov. di.-zo. 11-16.30 uur, € 10.

Denk bij de Grottes de Naours niet aan stalagmieten en stalactieten. Het gangenstelsel werd door mensen uitgegraven om het – zachte – kalksteen te kunnen gebruiken. In opeenvolgende onveilige tijden dienden de grotten als schuilplaats voor mens en dier, bij invasies van Noormannen, tijdens de Honderdjarige Oorlog en de beide Wereldoorlogen. U loopt met een audioguide (ook Nederlandstalig) door de grotten.

8Middeleeuwen in kleur – spektakel op de kathedraal van Amiens

Kaart: | D 6
Vervoer: | Trein

Gelovig hoeft u niet te zijn om u door de kathedraal van Amiens in vervoering te laten brengen. Zeker na zonsondergang, als het kleurrijke lichtspektakel toeschouwers mee terug neemt naar de middeleeuwen.

De son-et-lumière van Amiens is in de zomermaanden een dagelijks terugkerend evenement dat vrij te bezoeken is. Neem een klapstoel mee of installeer u op de trappen aan het kathedraalplein. Eersterangs uitzicht verzekerd.

Kleur in de donkere middeleeuwen

Als door een godswonder bleef het ’parthenon van de gotiek‘ gespaard van grote oorlogsschade. De Cathédrale Notre-Dame, de grootste van Frankrijk, werd gebouwd op het hoogtepunt van de gotiek en staat op de UNESCO Werelderfgoedlijst. Bij het schoonmaken van de gevelbeelden werden aan het einde van de 20e eeuw kleurresten ontdekt op tal van beelden. Het gaf veel informatie over het gebruik van kleur in de duistere middeleeuwen: het gebruik van bepaalde pigmenten maar ook de symboliek die aan kleurgebruik werd toegekend. Maria draagt nooit bij toeval een blauwe of rode japon. Die gegevens vormen de basis van de multimediale voorstelling, een fantastisch staaltje technisch vernuft. Tot in detail worden de beelden belicht en ingekleurd: kleding, attributen en versieringen komen zo letterlijk in een ander licht te staan.

Tekst en muziek

Een theatrale stem – de eerste ronde in het Frans, daarna in het Engels – geeft uitleg over kleurbeleving in de middeleeuwen. Bijbelkennis is niet nodig. Muziek ondersteunt het spektakel en stuurt het ritme van de lichtbundels aan. Het komt soms aardig in de buurt van shows op een poppodium.

Verschil van dag en nacht

Zo kleurrijk als de façade na het vallen van de duisternis oogt: neem ook bij daglicht een kijkje. De onderste beeldenrij van het entreeportaal laat een aaneenschakeling zien van heiligen, profeten en apostelen, tekens van de dierenriem, deugden en zonden. Daar herkent u vast het Laatste Oordeel. De beelden zijn tussen 1225 en 1236 gemaakt. In het rechterportaal zijn scènes uit het leven van Maria uitgebeeld. De verdieping daarboven bevat bijna vier meter hoge beelden. Boven de acht bijbelse koningen van Juda en geflankeerd door de twee vierkante torens van ongelijke hoogte bevindt zich een prachtig roosvenster. Dat laat zich binnen en bij daglicht van zijn beste kant zien.

Beelden binnen

Door de vensters is het in de kathedraal vrij licht. Het schip is ruim 42 m hoog en is in drieën verdeeld, met beelden en een triforium. De koorbanken zijn 16e-eeuws, met duizenden uitgesneden figuren uit het Oude Testament, het leven van Maria maar ook het dagelijks leven in Amiens. In de kooromgang, recht achter het hoofdaltaar, staat een beeldje van een huilend engeltje dat symbool werd voor het oorlogsleed. Geallieerde soldaten stuurden ansichtkaarten met haar afbeelding naar huis.

Informatie

Polychromie sur la Cathédrale d’Amiens : Place Notre-Dame, Amiens, www.cathedrale-amiens.images-en-somme.fr. Juni-half sept. dag., juni 22.45, juli 22.30, aug. 22.30 en sept. 21.45 uur. bij het invallen van de duisternis. In dec. dag. 19 uur. Meer informatie bij het OT Amiens, tel. 03 22 71 60 50.

Bezoek kathedraal dag. 8.30-17.3-18.30 uur, rond. met audioguide ook in het Nederlands. Torenbeklimming apr.-sept. ma.-vr. 14.30-17.15 uur, op gezette tijden met gids, beperkt van okt.-mrt.

Overnachten

Hotel Le Prieuré, Mercure Cathédrale en Hotel Marotte bevinden zich op korte loopafstand van de kathedraal; zie blz. 71.

Albert E 6

Dicht bij de frontlinie had Albert het tijdens de Eerste Wereldoorlog zeer zwaar te verduren. Na de oorlog zijn veel huizen in art deco herbouwd – vooral in de straten rond de basiliek.

Notre-Dame de Brebières

Place d‘Armes

Op de toren glanst Maria – het kind Jezus omhoog houdend. De kerk werd in 1915 door een granaat getroffen. Het beeld, van de hand van Albert Roze, bleef daarna nog drie jaar in een hoek van 90 graden hangen. Maar het echte mirakelbeeld bevindt zich binnen: een 11e-eeuwse Maria, nog altijd doel van pelgrims. Het interieur is verrassend in neobyzantijnse stijl. Vanaf de toren hebt u ver uitzicht over de slagvelden van weleer.

Musée Somme 1916

Rue Anicet Godin, Albert, feb.-half dec. 9-18 uur, wintermaanden lunchsluiting, € 6.

Naast de basiliek is de museumingang, waar u afdaalt in een schuilkelder uit 1939. In lange, duistere en klamme gangen ziet u allerhande voorwerpen uit de Eerste Wereldoorlog geplaatst in loopgraafscènes, ook worden historische filmbeelden vertoond. De gangen geven een zeer beklemmend gevoel en oorlogsgeluiden maken het nog beangstigender. Uiteindelijk komt u in een parkje een paar honderd meter van de ingang, via een museumwinkel, bovengronds. Langs de Highlanders Pub en een winkel met whisky en wijn komt u weer terug bij de kerk.

Circuit du Souvenir

Ter nagedachtenis aan de zeer vele slachtoffers van de Slag om de Somme (1916)zijn op de voormalige slagvelden tussen Albert en Péronne grote monumenten verrezen, gewijd aan de verschillende bataljons van uiteenlopende naties. Het 80 km lange Circuit du Souvenir passeert deze gedenktekens.

Bij Rancourt sneuvelden op 25 september 196 8500 Franse soldaten. Zuid-Afrikaanse troepen worden herdacht bij Longueval; na de slag stond er vrijwel geen boom meer overeind, er zijn Zuid-Afrikaanse eikenbomen herplant. Van de 4000 Zuid-Afrikanen uit het regiment overleefden er 143. De beelden van Castor en Pollux zijn een verwijzing naar broedertwist (Groot-Brittannië en Zuid-Afrika). Het museum dat erachter ligt, gaat op de 20e-eeuwse oorlogen in waar de Zuid-Afrikaners bij betrokken waren. De inzet van Australische troepen wordt gememoreerd bij een tankmonument in Pozières. Een 100 m diepe krater bij La Boisselle ontstond nadat geallieerden een tunnel vol springstof onder Duitse stellingen tot ontploffing brachten. Een kolossaal monument staat bij Thiepval, waar het massale verlies van bijna 60.000 Britse soldaten, op 1 juli 1916, wordt betreurd. Er is sinds 2004 een uitgebreide en moderne expositie over het verloop van de Eerste Wereldoorlog in een gebouw dat aan loopgraven doet denken. Een regiment van Newfoundlanders (1305 soldaten) sneuvelde vrijwel volledig. Zie ook www.somme14-18.com.

Overnachten

B&B of groepsverblijf – Butterworth Farm : Route de Bazentin, Chemin George Butterworth, Pozières, tel. 03 22 74 04 74, www.butterworth-cottage.com, 2 pk € 55 incl. ontbijt, hele gîte € 450-950 voor 1-3 nachten. Twee- en vierpersoonskamers, zeer geschikt voor een grote groep tot 14 personen, er is een groot gemeenschappelijk zitgedeelte met keuken. Het ontbijt wordt geserveerd. De eigenares spreekt goed Engels en is heel behulpzaam. Genoemd naar de Britse soldaat George Butterworth die vlakbij is omgekomen maar wiens lichaam nooit is teruggevonden.

Péronne F 6

Het massieve fort met de zware toegangstorens dat het centrum van Péronne domineert, sloeg in 1536 een gewelddadige belegering door de troepen van Karel V af; de dappere burgeraanvoerster was een vrouw, Marie Fouré. In juli wordt die gebeurtenis nog altijd herdacht. De burcht herbergt een indrukwekkend museum, gewijd aan WO I.

Historial de la Grande Guerre

Château de Péronne, Place André Audinot, Péronne, tel. 03 22 8314 18, www.historial.org, mrt.-half dec. 9.30-17 (wo. gesl.), apr.-sept. dag. en tot 18 uur, € 7,50.

Diverse oorlogsthema’s worden er belicht: het militaire leven, maar ook de impact van de oorlog op het bestaan van burgers. Zo ziet u een morbide collectie oorlogs(bord)spelen. Het bovenste deel van de vitrines laat Duitse voorwerpen en documenten zien, in het midden dat van de Fransen en daaronder liggen Britse attributen. In het midden van de zalen zijn uniformen en wapens als in tombes tentoongesteld, ook van diverse naties en koloniën. U ziet hoe de uitrusting zich tussen 1916 en 1918 ontwikkelde, naarmate ook de aard van oorlogsvoering veranderde en gas en schrapnelkogels hun intrede deden. Communicatiemedia veranderden ook. Als tegenpool van de oorlogsheroïek is de Otto-Dixzaal heel indrukwekkend, met litho’s door de kunstenaar, originele en facsimile foto’s van slachtoffers.

Trek ruim tijd uit, om ook de halfuur durende film en de wisseltentoonstelling te zien.

9Terug naar de prehistorie – ontdekkingstocht in Parc Samara

Kaart:
C 6

Een goede mix van serieuze archeologie en fantasieprikkelende enscenering. Geen Gallisch dorp uit stripboeken, maar nagebouwde huizen uit verschillende cultuurperiodes. Met het ware leven uit die tijd.

Maak met de hele familie eens een echte reis in de tijd. Hoe primitief leefde de steentijdmens eigenlijk? Met welke trucs losten de Galliërs bouwproblemen op? En die prachtig natuurlijk geverfde wol van dat heerlijk aaibare oerschaap .... is dat geen nieuwe trend? Trek voor bezoek minstens een halve, liever een hele dag uit. En kom met een andere kijk op het verleden – en veel tips voor het heden – terug in de nieuwe tijd.

Rondje natuur

Grofweg is het park in twee thema’s verdeeld. Hoewel archeologie in het Parc Samara de hoofdrol heeft, vormt natuur de rode draad in het zuiden. Eerst passeert u een arboretum, dat niet alleen oorspronkelijke begroeiing van de streek laat zien, maar ook uitheemse bomen, zoals de ginkgo. Daarin is een labyrint. Her en der groeien planten die voor Galliërs en Romeinen van groot nut waren: als voedsel, medicijn of bij de verwerking van textiel. In een ver verleden was dit gebied een groot moerasland. Het is drooggelegd om het land te kunnen bewerken. Een deel van de drassigheid is te wijten aan de turfwinning.

De natuur mag inmiddels weer zijn loop nemen in delen van het park, u ziet verschillende stadia van verlanding. Het moerasland vormt de biotoop voor salamanders en boomsprinkhanen en er schuilen vogels als de blauwborst.

Terug naar de steentijd

In het noorden van het park staat archeologie centraal. Samara is de historische naam voor de Somme. Langs de rivier zijn in de 19e eeuw veel archeologische vondsten gedaan, waaronder door pionier Jacques Boucher de Perthes (zie Abbeville, blz. 64). Die gaven veel inzicht over het leven in een ver verleden. Op de heuvel stond al voor onze jaartelling een groot, Keltisch oppidum.

In het park zijn behuizingen nagebouwd, van de tentstructuren uit de laatste ijstijd tot gemeenschappelijke woonschuren en ’luxe‘ gezinsstudio’s die heel wat groter zijn dan de gemiddelde huidige stacaravan.

Diverse vaardigheden en ambachten worden in het park gedemonstreerd. Neem zoiets ’eenvoudigs‘ als vuur maken ... Het bewerken van steen en de productie van aardewerk en metaal ging met zoveel vernuft gepaard dat je het bepaald niet primitief kunt noemen.

Onder een koepeldak

Het grote paviljoen, dat het midden houdt tussen een kasbah, Flintstonehuis en Gaudibouwwerk, is een ontwerp van Prix-de-Romewinnaar Bruno Lebel. De 25 koepels zijn als een grote soezentaart gerangschikt. Binnen zijn archeologische vondsten tentoongesteld en wordt de evolutie van de mens, zijn behoeften en handelen geschetst aan de hand van scènes en demonstraties.

Ave Caesar

Vooral tijdens de weekends zijn er ambachtslieden, workshops en andere speciale activiteiten. Een hoogtepunt op de agenda is 14 juli. Dan stromen legionairs vanuit alle delen van Europa toe om het oppidum in bezit te nemen. Geen kinderspel, maar de serieuze hobby van vele tientallen deeltijd-Romeinen die zich tot in detail in het leven van weleer verdiepen. Overal in het land dost men zich dan uit ter ere van de onafhankelijkheid – hier in is dat in kuras (harnas), tunica of toga, met fibulae (voorloper van de veiligheidsspeld) bijelkaar gehouden. En natuurlijk op sandalen.

Informatie

Parc de Samara: Chemin de Saint-Sauveur, La Chaussée-Tirancourt, tel. 03 22 51 82 83, www.samara.fr, eind mrt.-begin nov., dag. open, doorgaans 10-18 uur, € 9, tot 18 jaar € 7,50, gezinstarief 2 volw. en 2 kinderen € 25, extra kind € 6.

Vanaf 2015 is een overnachting in de stijl famille du passé mogelijk.

Romeinse dis

Penne à la carbonara en tagliatelle napolitana: kwam dat in Caesars kookboek al voor? Het wordt in elk geval geserveerd in Le Bistro de César, het paviljoen direct bij de ingang tot het park (ook afzonderlijk te bezoeken). Authentiek schijnt in elk geval het recept te zijn van cervoise: een drankje met de uitstraling van bier, maar verder gaat elke gelijkenis mank! U kunt hier ook broodjes kopen en daarmee in het park picknicken.

Museumwinkel

In de museumwinkel zijn heel originele souvenirs te koop: een setje om vuur te maken, mocassins, messen, reproducties van Romeinse sieraden en glaswerk.

Aisne

Eeuwenlang stond de streek van de Aisne onder invloed van Parijs en het Île-de-France. In het zuiden herinneren stadjes met kastelen of ruïnes daarvan nog aan de tijd dat Franse vorsten en adellieden er verbleven. Zoals de bestuurlijke herindeling zich nu laat aanzien, zal het gebied in de nabije toekomst weer deel uitmaken van het Île-de-France.

Graan- en koolzaadvelden bepalen een groot deel van het beeld. In het uiterste zuiden piukt de streek een graantje mee van de echte champagneproductie rond de Marne. In die contreien woonden en werkten schrijvers en beeldend kunstenaars – dat zegt ook al iets over het romantische karakter van het gebied. Daarnaast getuigen de kathedraalstadjes Laon en Soissons van grote religieuze en economische belangen in vroeger tijden.

Grofweg twee heuvelkammen doorsnijden de streek in oost-westrichting. Ter hoogte van Hirson-Guise is dat de Thiérache, lange tijd een no-go-area omdat er zich huurlingen en struikrovers ophielden; zie ook 10 blz. 82. Ten zuiden van Laon vormden de heuvels een strategisch en veelbevochten gebied, vooral tijdens de Eerste Wereldoorlog. Daarover voert een herdenkingsroute, de Chemin des Dames (zie blz. 86 en 128)

Saint-Quentin G 7

Om Saint-Quentin te waarderen hebt u even tijd en aandacht nodig. De stad werd tijdens de Eerste Wereldoorlog zeer zwaar beschadigd. De gotische Basilique St-Quentin werd toen gespaard. De wederopbouw van de stad resulteerde in veel art deco: weelderige façades met erkers, smeedijzeren balkons, bloemmotieven en mozaïeken. Kijk daarvoor vooral ronde de Place de l‘Hôtel-de-Ville, Rue de Lyon, Rue des Toiles en Rue d‘Isle.

Musée Antoine Lécuyer

28, rue Antoine Lécuyer, Saint-Quentin, tel. 03 23 06 93 98, ma., wo.-vr. 10-12 en 14-17, za. tot 18 en zo. 14-18 uur, € 3, audioguide € 2,50 (Fr/Eng/Du).

Het specialisme van Maurice Quentin de La Tour (1704-1788, geboren en overleden in St-Quentin), was het maken van portretten in pastel, een techniek die hij van een Venetiaanse kunstenares had afgekeken. De La Tour was officiële portrettist van Lodewijk XV en tekende behalve de koning tal van notabelen: Voltaire, J.J. Rousseau, madame de Pompadour en ... Belle van Zuylen (Isabelle de Charrière). In het museum ziet u tientallen portretten van de hand van De La Tour, daarnaast is er de Franse school met werk van Fantin-Latour, Daubigny, Corot en Renoir.

Laon H 8

Al van verre tekent Laon zich af aan de horizon. Het ligt op een abrupte heuvel op de Picardische vlakte. Zo wordt de hoogte van de kathedraal extra benadrukt. De ’acropolis‘ wordt ook de montagne couronnée genoemd, de gekroonde berg. De oude stad, nauwelijks meer dan een paar langgerekte straten met dwarsverbindingen, puilt over de steile heuvel heen. De grootste bloei had Laon in de 9e/10e eeuw toen Karolingische koningen er hun hoofdstad hadden. Met Hugo Capet (blz. 14) werd de hofhouding naar Parijs verplaatst. Na een door kerkvaders geregeerde periode werd Laon in de 16e eeuw een militaire vesting die menig beleg doorstond. Aan de Rue Vinchon staan nog diverse refuges van abdijen: uitvalsbases waar monniken in roerige tijden – met de relikwieën – hun toevlucht zochten. De St-Martin hoorde bij het norbertijnenklooster van Prémontré.

Als u van de citadel via de kathedraal naar de Église St-Martin loopt, aan de westkant van de oude stad, krijgt u een vrij volledige indruk van het oude Laon. Vooral in en rond de Rue Thibezard vindt u winkeltjes en café-restaurants.

Cathédrale Notre-Dame

8, rue du Cloître, Laon, 9-18/19 uur.

Aan Hugo Capet hebben de bisschoppen van Laon wel hun hertogentitel en bijkomende invloed te danken. Kathedraal en bisschoppelijk paleis verrezen in de 12e eeuw.

In de loop der eeuwen hebben veel restauraties en aanpassingen plaatsgevonden, maar het gotische karakter is bewaard gebleven, met nog enkele romaanse elementen als de ronde bogen en stijl van de kapitelen. Het schip is hoog en relatief smal; de viertoren, vrijwel in het midden, is 40 m hoog. De oudste glas-in-loodramen zijn 13e-eeuws en geven het Lijdensverhaal weer. Van het interieur is het meeste tijdens de Franse Revolutie verdwenen. Heel bezienswaardig is het beeldhouwwerk, zowel binnen als buiten. De grootste oorlogsschade liepen kathedraal en bisschoppelijk paleis op in de Frans-Duitse oorlog, toen in 1870 een kruitmagazijn explodeerde.

Het triforium (de galerij op de bovenverdieping) en de toren kunnen met een gids worden beklommen en zijn buitenkansjes. Het uitzicht reikt tot wel 50 km. In augustus wordt op de kathedraal een lichtspel geprojecteerd (22.30 uur, duurt 30 minuten).

10Struikrovers en schietgebedjes – versterkte kerkjes van de Thiérache

Kaart:
E 4-F 5

Een lieflijk glooiend hagenlandschap en meanderende riviertjes. Zwartbonte Friese koeien grazen er tevreden – hoofdleveranciers voor de maroillekaas. Dat ziet de romanticus. Maar wie de geschiedenis in duikt, ontdekt andere taferelen.

De kleine maar robuuste kerkjes waar duiven hun eigen behuizing hebben, was voor veel mensen een toevluchtsoord, laatste reddingsplaats tegen oprukkende legers huurlingen en georganisserde bendes struikrovers. Of er zaten Fransen soldaten in die vanuit hun gewijde basis de vijand bestookten.

Kerktorens met schietgaten

De geschiedenis van de églises fortifiées voert terug tot in de tijd van de godsdienstoorlogen. De Thiérache was een grensgebied, met niet in de laatste plaats schermutselingen tussen Franse en Spaanse troepen. Burchten en ommuringen waren er in deze streek niet. Daarop kwam in de 16e eeuw een burgerinitiatief: hun kerken werden versterkt. De veelal natuurstenen, romaanse kerkjes kregen een hoge bakstenen donjon, meestal nog geflankeerd door uitkijktoren(s) en schietgaten.

Schapen in de kerk

De 16e-eeuwse kerk van Plomion 1 is het archetype van de versterkte kerk. Hier werd niet aan een oud kerkje aangebouwd, maar een compleet concept geleverd. De façade is een robuuste, vierkante donjon, geflankeerd door twee ronde torens. Binnen de dikke muren was in tijd van nood plaats voor de hele dorpsbevolking plus een deel van het vee.

Kerkje van Charles Eyck

In de 17e eeuw koos men in Jeantes 2 als aanvulling op het 12e-eeuwse kerkje voor een rechthoekige donjon en twee vierkante hoektorens. Binnen denkt u geen moment meer aan heil zoekende schapen. De wanden zijn in 1962 beschilderd door de Limburgse kunstenaar Charles Eyck (1897-1983). Hij was door – de eveneens Nederlandse – priester Piet Suasso de Lima de Prado naar Jeantes gehaald. U ziet het Laatste Avondmaal, de Geboorte van Jezus, vissen, broden, koningen en heiligen in diverse verftechnieken. Ook sommige glas-in-loodramen zijn door Eyck getekend; het gekleurde licht geeft een bijzondere sfeer. Verlichting doet u aan met euromuntstukken.

Robuust baksteen

Het 12e-eeuwse schip van de kerk van Dohis 3 kreeg in de 15e eeuw een donjon. De St-Médard van het tegen een heuvel gelegen Parfondeval 4 heeft nog het oude natuurstenen portaal in renaissancestijl, maar het robuuste baksteen van de toegangspoort en de torens domineert het gehucht.

Ook de 12e-eeuwse kerk van Hary 5 heeft een bakstenen donjon gekregen. De Église St-Martin van Burelles 6 is in de 16e eeuw in twee fases gebouwd. Het koor is opgetrokken uit blanke natuursteen, de robuuste donjon is van de traditionele rode baksteen. Met uitkijktorentjes en schietgaten. Een extra verdieping is boven het transept gemaakt om nog meer inwoners op veiliger hoogte te kunnen bevatten.

Toren vol soldaten

De vier verdiepingen tellende toren van de kerk van Prisces 7 bood plaats aan een honderdtal militairen inclusief hun wapens en voorraden. Koor en schip zijn er nog 12e-eeuws. Zoals in veel dorpen in de Thiérache zijn de kerktorens er buitenproportioneel als men het inwonertal van destijds in ogenschouw neemt.

Rustiek en rustig

Aan de andere kant is juist de ook nu nog lage bevolkingsdichtheid een toeristisch lokmiddel. Opvallend veel Nederlanders hebben een betaalbaar (tweede) huis gevonden in deze streek. Zo is menig vervallen boerderijtje opgekocht en opgeknapt.

Overigens: in totaal staan er zo‘n 65 versterkte kerkjes in de Thiérache, een streek die zich in de aangrenzende regio Ardennes voortzet.

Binnen het bestek van deze gids liggen de meeste tussen Guise en Hirson en in de Vallée de la Brune, tussen Vervins en Vigneux-Hocquet.

Opvallend groot was al in de jaren 80 het aandeel kunstenaars en schrijvers. De laatste jaren is er veel aandacht voor authenticiteit van de streek. Dat leidt onder meer tot het gebruik van originele bouwmaterialen en de terugkeer van boomgaarden. Ooit was de Thiérache een van de streken waar appelcider werd geproduceerd; mondjesmaat verschijnen er weer appelboomgaarden.

Torens van Vervins

Een plaats van enige huidige betekenis is Vervins, hoofdstad van de streek en gelegen op een strategisch kruispunt van wegen. Van de 11e tot de 17e eeuw had de familie De Coucy het er voor het zeggen. Ze liet een driehoekige ommuring bouwen met 22 torens en drie poorten. Toch werd het stadje halverwege de 6e eeuw geregeld geplunderd en in brand gestoken, door Armagnacs, Spanjaarden en de troepen van Henry IV.

Een paar torens hebben het tumult weerstaan. Met klinkerstraatjes, pleintjes en 16e/17e-eeuwse pandjen met leistenen daken maakt het oude hart van Vervins nog een vrij authentieke indruk. In het Château Neuf aan de Rue Raoul de Coucy werd in 1598 de Vrede van Vervins getekend, door Frankrijk en Spanje.

Étréaupont, 8 km ten noorden van Vervins, heeft een hertenreservaat.

Compleet verblijf

Château la Tour du Roy 1: 45, rue Gén. Leclerc, Vervins, tel. 03 23 98 00 11, www.latourduroy.com, 2 pk € 60-110. Dit sfeervolle hotel-restaurant met veel klassieke details in het interieur – en een eetkamer met monumentale haard – bevindt zich in een van de torens die resteren van de oude stads-ommuring. Het heeft ook wel als gevangenis dienst gedaan. Er zijn vijf verschillende kamertypes, ook gezinskamers. Annie Desvignes zwaait al jaren de scepter in de keuken.

Les Lavandières de Fontaine 2: 27, rue des Lavandières, Fontaine-Lès-Vervins, tel. 03 23 97 91 13, www.gites-chambres-aisne.com, 2 pk € 96 incl. ontbijt en gebruik sauna en jacuzzi, dagschotel € 10, menu € 13-16. Vijf bijzondere kamers – in romantische en zen-sferen – en een knusse gîte die bij een 17e-eeuwse kasteelhoeve horen.

Logis Le Clos du Montvinage 3: 8, rue A. Ledant, Étréaupont, tel. 03 23 97 91 10, www.hotel-clos-du-m0ntvinage.com, € 78,50-82,50-91,50, torensuite € 115,50, ontbijt € 11. Op twee etages bevinden zich 19 keurige kamers. De grootste troef is het bijbehorende restaurant, Auberge du Val d‘Oise.

Of alleen een stevig maal

Le Relais Fleuri 1: 1, rue de la Gare, Vervins, tel. 03 23 98 06 58, lunchformule €12,50-15, avond € 25. Vriendelijke bediening en een veelzijdig menu.

L‘Huteau 2: 21, place Eglise, Plomion, tel. 03 23 98 81 21, zo.-avond en ma. gesl., lunchmenu ma.-vr. € 17,50, voor wie veel calorieën kwijt kan: verrassingsmenu viergangen, met spoom, € 33, interessante wijnkaart. Vlak voor de oude overdekte markthal en bij de kerk.

Auberge de la Brune 3: 1, rue du Gros Colas, Burelles, tel. 03 23 98 17 72, zo.-avond en ma. gesl., menu’s € 18-38. Al generaties een pleisterplaats voor hongerigen; streekgerechten en producten worden met een kwinkslag opgediend. Gevarieerde wijnkelder.

Citadelle

Henry IV gaf in 1594 opdracht tot het bouwen van de citadel om de stad te straffen voor haar katholieke standpunt gedurende de godsdienstoorlogen. Er is een uitgebreid gangenstelsel dat tijdens latere oorlogen nog volop is gebruikt. Informeer bij het toeristenbureau naar bezoekmogelijkheden van de souterrains.

Musée Municipal

32, rue Georges Ermant, Laon, tel. 03 23 22 87 01, juni-sept. di.-zo. 11-18, okt.-mei 14-18 uur.

Een belangrijke poot van het museum is de afdeling archeologie. Een verzamelaar liet een grote collectie antieke kunst na, ook zijn er regionale Gallo-Romeinse vondsten te zien. Uit de middeleeuwen zijn er beelden en wapens. Op de eerste verdieping is een topper onder de kunstwerken, het 17e-eeuwse Le Concert van Mathieu Le Nain.

Informatie

Office de Tourisme du Pays de Laon: Hôtel Dieu, Place du Parvis Gautier de Mortagne, Laon, tel. 03 23 20 28 62, www.tourisme-paysdelaon.com.

Parkeren kan gratis aan de voet van de stadsomwalling: de Promenade de la Couloire aan de zuidkant, de Promenade Ytzhak Rabin aan de noordkant.

Overnachten, eten en drinken

Hôtel de la Bannière de France: 11, rue Franklin Roosevelt, Laon, tel. 03 23 23 21 44, www.hoteldelabannieredefrance.com, 2 pk vanaf € 86. Vlak bij de kathedraal, met eigen parkeergelegenheid, charmant, zij het ook wat gedateerd hotel.

De in Laon geboren broers Le Nain, Antoine, Louis en Mathieu, worden gerekend tot de belangrijke Franse schilders van de vroege 17e eeuw. Gezamenlijk werkten ze in Parijs en het is lastig gebleken precies te achterhalen wie wat schilderde, ook al omdat ze alledrie signeerden met LN.

Ze schilderden vooral het boeren- en volksleven, waarin invloed van Caravaggio en Adriaen Brouwers te herkennen is. Hun voornaamste werken hangen in het Louvre; het museum van Laon heeft een werk van Mathieu Le Nain.

La Maison des 3 Rois: 17, rue St-Martin, Laon, tel. 03 23 20 74 24 / 06 43 45 48 53, www.lamaisondes3rois.com, 2 pk € 90-100, meerdaags € 65-85. Stijlvolle B&B met vijf kamers, ook 3- en 4-persoons, in een 14e-eeuws pand.

L‘Auberge de Vauclair: 26, Grande Rue, Bouconville-Vauclair, tel. 03 23 22 99 68, www.auberge-de-vauclair.fr, 2 pk € 85-92, ontbijt € 8,50. De naam klinkt chiquer dan het is: een goed doorreisadres naast de dorpskerk. U krijgt er van een kleine kaart een degelijk maal voorgeschoteld.

Center Parcs Domaine du Lac d‘Ailette: Parc Nautique de l‘Ailette, Chamouille, tel. 03 23 25 01 01, www.centerparcs.nl.

L‘Estaminet St-Jean: 23, rue St-Jean, Laon, menu € 12,50. Een Vlaams aandoend eetcafé met historische prenten aan de muur.

Les Chenizelles: 1, rue du Bourg, Laon, tel. 03 23 89 08 15, zo.-ma. gesl., menu € 15,50. Brasseriestijl op de bovenverdieping, met uitzicht.

Omgeving van Laon

Op de hellingen van Laon stonden al in de middeleeuwen wijnstokken. De beruchte druifluis (Phylloxera vastatrix) bracht de wijnbouw tot in de verre omgeving om zeep. Op de hellingen van Laon en bij Craonne zijn pinot-noirstruiken aangeplant. In de Laonnois zijn veel oude wijnbouwershuizen inmiddels fraai gerestaureerd, van sommige zijn de tuinen en wijnkelders toegankelijk. Mooie voorbeelden liggen bij Orgeval en Bourguignon-sous-Montbavin, waar de schildersfamilie Le Nain ooit ook woonde.

Abbaye de Vauclair

Bouconville-Vauclair, www.abbaye-vauclair.fr.

In 1134 stichtte Bernardus van Clairvaux het klooster. Van de kerk en de woonvertrekken zijn nog slechts de fundamenten over. Van de vooraadkelder, de refter en de kapittelzaal is iets meer overeind gebleven. Bij het complex is een mooie botanische tuin heringericht. Het wordt omringd door het Forêt de Vauclair. Een vlak fiets- en wandelpad van 5 km loopt langs de abdij.

Chemin des Dames

Caverne du Dragon, tel. 03 23 25 14 18, Oulches-la-Vallée, mrt.-okt. wo.-ma. 10-18, di. 13.30-18/19 uur, overige maanden beperkt, € 6.

Ook de streek Aisne heeft indrukwekkende herinneringen aan de Eerste Wereldoorlog. De hooggelegen kam tussen de valleien van de rivieren Aisne en Ailette vormde de inzet van veel strijdgewoel. De Duitsers hielden de heuvelrug van de opmars in 1914 tot in 1917 in handen. Ze verschansten zich in de kalksteengroeve. Onder de Franse generaal Nivelle werd op 16 april 1917 een offensief ingezet met groot materieel. Slechts een klein stuk grond werd – tijdelijk – heroverd. Maar het verlies was enorm: ongeveer 270.000 slachtoffers – doden, gewonden en vermisten – aan Franse zijde, 163.000 bij de Duitsers. De koppige houding van de Nivelle leidde tot muiterij. Generaal Petain nam daarop de leiding over. In november 1917 wonnen de Fransen er weer terrein, de Duitsers sloegen in mei 1918 terug waarbij de geallieerden de Marne over werden gedreven. Pas in oktober 1918 moesten de Duitsers voorgoed hun stellingen op de Chemin des Dames verlaten.

In de 18e eeuw plachtten de dochters van Lodewijk XV, Adélaïde en Victoire, over de Chemin des Dames te reizen wanneer zij hun gouvernante in Vauclair bezochten. Om de reis per koets voor de dames comfortabeler te maken, werd die weg van een steenlaag voorzien; zo kwam de weg aan zijn naam.

Door de grote verliezen en muiterij bleef de Chemin des Dames een pijnlijk hoofdstuk uit de geschiedenis. Bij het Plateau de Californie is in 1998 een monument onthuld ter rehabilitatie van de muitende soldaten, een gruwelijk tafereel van soldaten die verstrikt zijn in het prikkeldraad, symbool en realiteit; dat mocht voor de troepen geen beletsel vormen. Tijdens een rondwandeling van circa 45 minuten passeert u informatiepanelen met uitleg over de slag van april 1917. Sinds 1999 werpt een museum bij de Caverne du Dragon (Drachenhöhle) licht op veel details.

Coucy-le-Château-Auffrique G 8

Het kasteel van Coucy domineert het dorp. De machtige heren van Coucy lieten het bouwen in de 13e eeuw. De koninklijke adviseur kardinaal Mazarin beval in de 17e eeuw ontmanteling, in de Eerste Wereldoorlog werd de 54 m hoge donjon opgeblazan. Een deel van de oude stadsomwalling, met twee 13e-eeuwse poorten, staat nog overeind. De Chemin de Ronde leidt u in 2 km rond het kasteel.

Soissons G 9

Toen koning Clovis in 486 Gallië had veroverd, riep hij Soissons uit als eerste hoofdstad van het Frankische rijk. Caesar was hier eerder en kwam de stam der Suessiones tegen. Een groot deel van de middeleeuwen was hier de macht in handen van bisschoppen en abten. Stadsmuren verrezen, werden versterkt, uitgebreid en geslecht. Van het rijke religieuze leven zijn nog een paar monumentale resten overgebleven. Het Hôtel de Ville (1772-1775) werd gebouwd voor de vertegenwoordiger van de koning in Soissons. Een voormalige kazerne met kruithuis (Arsenal) is nu tentoonstelling/concertruimte.

Cathédrale St-Gervais-et-St-Protais

23, rue des Déportés et Fusillés, Soissons, 9.30-12 en 14-16 uur.

De buitenkant is bescheiden, zeker in vergelijking met de kathedralen van Amiens, Laon en Senlis. Van de ooit geplande twee torens is er maar één voltooid. Veel schade liep het bouwwerk op in de Eerste Wereldoorlog. Maar neem zeker een kijkje binnen: een harmonisch en symmetrisch gotisch grondplan en een triforium met daarboven hoge vensters. In het koor zijn nog 13e/14e-eeuwse vensters, met aartsvaders, seizoenen, tekens van de dierenriem en scènes uit het Oude en Nieuwe Testament.

11Bruisend langs de Marne – echte champagne op de route

Kaart:
G-H 10

De Aisne neemt ongeveer 10% van de totale champagneproductie voor zijn rekening. Echte champagne wordt alleen gemaakt in de Champagnestreek – dat is met inbegrip van het Marnedal.

Grote Drie

Het terroir wordt bepaald door bodem, klimaat en reliëf. Zes druivenrassen zijn toegestaan om echte champagne van te maken, maar daarvan worden er drie veruit het meeste gebruikt. Dat zijn de witte chardonnay, met frisse zuren, de blauwe pinot noir die weliswaar een vrij kleine opbrengst heeft maar een volle, lang aanhoudende smaak, en de blauwe pinot meunier, gemakkelijk te telen en weinig vorstgevoelig.

Brut of doux

Na de pluk, eind september, worden de druiven onmiddellijk geperst. Grote huizen hebben hun eigen persen (vendangeoirs). De eerste persing geschiedt onder lichte druk en levert een cuvée op. Vervolgens wordt de druk opgevoerd en nog een kwart van de eerder geperste hoeveelheid gewonnen, de taille. Dat doet men vooral met de chardonnay. Alleen wanneer de druiven zelf onvoldoende suiker bevatten om goed te kunnen gisten, zal suiker worden toegevoegd. Na het gistproces moet minimaal een alcoholgehalte van 10,5% worden bereikt. Champagne brut heeft een suikergehalte van maximaal 15 gram per liter, bij doux kan dat oplopen tot 50 gram.

Hand van de keldermeester

Dan gaat de gewonnen most naar de wijnkelders. In grote – roestvrijstalen – tanks laat men de droesem gedurende 10 tot 48 uur zakken. Vervolgens wordt het vocht overgepompt. Bij kamertemperatuur laat men ongeveer tien dagen nagisting plaatsvinden. Dan krijgt de jonge wijn een paar maanden rust. In het voorjaar wordt soms een tweede gisting toegepast. Dan is de wijn klaar voor vermenging. Daar toont zich de hand van de keldermeester.

Gisten

Bij het bottelen krijgt de wijn een beetje liqueur de tirage, een mengsel van (riet)suiker, rijpe wijn en gist. Met een kroonkurk wordt de fles tijdelijk afgesloten. Binnen 8-10 weken ontstaat gisting op de fles, de prise de mousse, waarbij koolzuur wordt gevormd. Champagne zonder jaartal wordt minstens 15 maanden te rijpen gelegd, met jaartal minimaal drie jaar. Regelmatig worden de flessen een slag gedraaid om verontreining naar de hals van de fles te laten bewegen (remuage). Tegenwoordig gebeurt dat draaien geautomatiseerd. Als de reststoffen zich hebben opgehoopt in de hals, wordt de kroonkurk machinaal verwijderd; onder druk van het koolzuur komt de prop met gistresten uit de – traditioneel gekoelde – fles.

Vier champagnehuizen

In de jaren 50 nam de nog jonge weduwe Olivier met haar zoon het roer van het wijnbedrijf en noemde het Champagne Veuve Olivier & fils 1. Inmiddels is haar kleindochter Sandrine aan het hoofd van dit verzorgde bedrijf. Hoofddruif is hier de pinot meunier, meest verkocht de cuvée Carte d‘Or.

Overigens: in principe worden voor het bottelen verschillende wijnen van verschillende jaren gemengd tot een cuvée. Dat waarborgt een constant karakter. Soms wordt wijn van één bepaalde jaargang gebotteld. Dat noemt men een millésime.

Op de hoeve van Leclere 2 wordt nog groente en fruit verbouwd en scharrelen kippen, konijnen en ander kleinvee. De druiven worden wel hier geoogst maar elders geperst en gebotteld. Het resultaat, in drie versies, is hier te koop.

Een keurige kleine winkel onder het huis, en wie een kijkje wil nemen in het magische bubbelparadijs is welkom. Olivier Belin 3 en zijn vrouw Katy – nog onder het oog van vader en moeder Belin – zijn hardwerkende no-nonense wijnboeren.

Françoise Bedel 4 is een pionierster in de streek op het gebied van biochampagne, maar na ruim 15 jaar inmiddels een gevestigd groen label. Haar zoon en schoondochter zitten al in het bedrijf. Afnemers zijn onder meer topkok Sergio Herman.

Informatie

Champagne Veuve Olivier & Fils: 10, route de Dormans, Trélou-sur-Marne, tel. 03 23 70 24 01, € 15-25, www.champagne-veuve-olivier.com, € 14-24.

Champagne Leclere zie 3.

Champagne Belin Gerard et Olivier: 30a Aulnois, Essômes-sur-Marne, tel. 03 23 70 88 43, www.champagne-belin.fr, € 13-22.

Champagne Françoise Bedel & Fils: Crouttes-sur-Marne / Rue Pothuis, Chézy-sur-Marne, tel. 03 23 82 15 80, www.champagne-bedel.fr; vanaf € 28.

Hoeves, huizen en kasteelhotels

Manoir de la Semoigne 1 : chemin de la Ferme, Villers-Agron-Aiguizy, tel. 03 23 71 60 67, www.manoirdelasemoigne.fr, 2 pk € 78-98 incl. ontbijt. Een droomplek van een kasteelhoeve met grote tuin, grenzend aan een – onopvallend – golfterrein. Vier zeer ruime kamers, waaronder de bibliotheekkamer met openhaard. In het souterrain – tevens speelkamer – mogen gasten de keuken gebruiken. Christine en Xavier Ferry zijn heel fijne gastvrouw en -heer. Voor een aperitief, ongecompliceerd etentje, avondje dansen en vooral gezelligheid gaat u naar La Cour Souve-raine 1, 2, place Rene Berbier in Vézilly (ma. gesl.). Raphael heeft mooie champagnes open en Gilles kookt heerlijke streekgerechten – en vrijdag pizza’s / Flammkuchen.

Le Relais 22: 2, rue de Paris, Reuilly-Sauvigny, tel. 3 23 70 35 36, www.relaisreuilly.com, 2 pk € 92-100-110, ontbijt € 17. Zeer verzorgd luxeadresje – daar moet ook wel iets meer voor worden betaald (zeker voor de wijnen).

Champagne Leclere 3 : 1, rue de Launay, Connigis, tel. 03 23 71 90 51, www.chambres-hotes-champagne-leclere.com, 2 pk € 62-70, ook 3 pk, table d‘hôte incl. aperitif en wijn € 25, champagne € 12-18. Op de eerste etage zijn grote kamers en er is er één in de toren. Beneden wordt u in de haard- en biljartkamer met antieke Belgische meubels ontvangen. (Wandel)tip in de buurt: Chez Nanou 3, 25, av. de Champagne in Mézy-Moulins (zo. gesl.).

Moulin Babet 44: rue du Moulin Babet, Mézy-Moulins, tel. 03 23 71 44 72, www.hotel-moulinbabet.com, 2 pk € 70. Nostalgisch adres bij een oude watermolen, keurige kamers in het bijgebouw. Menu’s € 33-42-66, lunch € 22, zo. gesl.

Clos le Champillon 5: 18, rue de Champillon, Gland, tel. 03 23 85 27 81, www.clos-champillon.jimdo.com, 2 pk € 62. Vijf kamers, waarvan een drietal in een aparte vleugel van het huis en daardoor heel geschikt voor een groter gezin of groep. Met diverse verblijfsruimtes, ook gebruik van keuken en terras. Wel wat afgelegen, maar een gastvrij adres met uitzicht.

Le Jardin des Fables 6: 10, rue du Château, Château Thierry, tel. 03 23 81 17 63, www.chambres-hotes-chateau-thierry.com, 2 pk € 80-86. Vier kamers in een mooi pand in het centrum.

Château de la Marjolaine 7: 7, hameau d‘Aulnois, Essômes-sur-Marne, tel. 03 23 69 77 80, www.chateaudelamarjolaine.com, 2 pk € 85-130 incl. ontbijt, table d‘hôtes € 32 incl. drank. Aan de doorgaande weg midden in het champagnegewoel, maar smaakvol ingerichte, rustige kamers aan de achterzijde.

Château de Courcelles 8: 8, rue du Château, Courcelles-sur-Vesle, tel. 03 23 74 13 53, www.chateau-de-courcelles.fr, 2 pk vanaf € 195, ontbijt € 20, menu’s € 60-100. Prachtig landgoed met grote parktuin, zwembad en stijlvolle kamers. Op de gastenlijst stonden Racine, La Fontaine, Cocteau en Dior.

Abbaye St-Léger

3i 9-12 en 14-17, apr. -sept tot 18 uur, za.-zo. alleen ’s ochtends; gratis.

Van het in 1152 gestichte klooster zijn nog koor en transept van de kapel origineel; er is middeleeuws beeldhouwwerk. In de kloostergebouwen bevindt zich een museum met prehistorische vondsten, aardewerk, wapens, sieraden en een beeltenis van koning Chlotarius. De schilderijencollectie omvat oude Vlamingen en Italianen en van later datum Franse meesters, waaronder Gustave Courbet. U leert de geschiedenis van Soissons mede aan de hand van maquettes, zilver/koperwerk en historische afbeeldingen.

Abbaye St-Jean-des-Vignes

32, rue Georges Ermant, Soissons, tel. 03 23 22 87 01, juni-sept. di.-zo. 11-18, okt.-mei 14-18 uur.

Zeer ruïneus maar daarom zeker opvallend is de abdijkerk van een klooster dat op een lage heuvel lag, omringd door wijngaarden. Het beleefde gouden tijden tussen 1200-1350 dankzij de vrijgevigheid van koningen, edellieden, bisschoppen en rijke burgers. Het complex overleefde veel oorlogstumult. Maar in 1805 besloot de toenmalige bisschop de kerk af te breken en de baten aan de kathedraal te doen toekomen. Dankzij veel protest is de façade gered. De gapende gaten van de roosvensters leveren een trieste aanblik. Aangrenzend staat nog een deel van het oude klooster.

Overnachten, eten en drinken

Casa La Palma : 61, rue de la Fabrique, Soissons, tel. 06 15 80 25 61, www.casa-la-palma.fr, 2 pk € 60-85. Knus huis met vijf rustige kamers voor B&B-gasten; incl. veel tips.

Carrière L‘Evêque: Septmonts (5 km van Soissons), tel. 06 82 09 42 43, www.chambres-hote-aisne.net, 2 pk € 84-100; zo.-avond gesl. Vijf modern ingerichte kamers in een klassieke hoeve.

L‘Assiette Gourmande: 16, av. de Coucy, Soissons, tel. 03 23 93 47 78, za.-middag en zo.-avond gesl., menu’s € 29-41-52, lunchformule ma.-vr. € 15, hoofdgerechten à la carte € 20-30.

Château Thierry G 10

Het 200 m hoge, over de Marnevallei uitkijkende plateau waarop Château Thierry ligt, maakte het al voor de Galliërs een strategische locatie. Na het oppidum verrees er een Merovingische versterking, een feodaal slot en in de 13e eeuw een heus kasteel, waar zich een stadje aan de voet ontwikkelde. Het behoorde enige tijd tot het koninklijk domein. Lodewijk XIII ruilde het tegen Sedan en Bouillon.

Meer dan met de hertogen van Bouillon wordt het stadje geassocieerd met Jean de La Fontaine, de fabeldichter die hier werd geboren.

In Château Thierry is een museum (ma. en 12-14 uur gesl.) aan hem gewijd, waar fraai geïllustreerde uitgaven van zijn werk te zien zijn.

Schrijvers en kunstenaars in Aisne

Behalve Jean de La Fontaine uit Château Thierry schreven er meer kunstenaars in deze contreien geschiedenis. Fère-en-Tardenois is het geboortedorp van de beeldhouwster Camille Claudel. Het jeugdhuis van Camille en haar broer (schrijver) Paul Claudel staat in Villeneuve-sur-Fère en is als cultureel centrum aan de Claudels gewijd.

In het door het uitgestrekte Forêt de Retz omgeven Villers-Cotterêts werd Alexandre Dumas (1802-1870) geboren en begraven. Brieven, manuscripten, eerste drukken, portretten en allerhande persoonlijke bezittingen zijn er te vinden in het Musée Alexandre-Dumas. Wij kennen de schrijver vooral van Les trois mousquetaires (De Drie Musketiers) en het door Giuseppe Verdi tot de opera La Traviata bewerkte La Dame aux Camélias. De 17e-eeuwse treurspeldichter Jean Racine komt uit La Ferté-Milon. In het huis van zijn grootmoeder, die hem opvoedde, is een museum aan hem gewijd. Het Château de Montgobert was eigendom van Pauline Bonaparte, zus van Napoleon. Ze maakte vooral faam door te poseren voor de Italiaanse beeldhouwer Canova – als Venus.

Oise

Het bosrijke gebied ten noorden van Parijs was in de vroege middeleeuwen geliefd jachtterein van vorsten en edelen. In de 18e en 19e eeuw was er allerhande adel te vinden. Hun nalatenschap: de schitterende kastelen van Chantilly, Pierrefonds en Compiègne. De langgerekte jaagpaden zijn nu eindeloze fietspaden. In Beauvais, de hoofdstad van het departement Oise, staat de hoogste kathedraal ter wereld. Nog niet eens zo lang geleden waren de Oise en verbindingskanalen drukke transportaders. In Longueil-Annel hoort u op levendige wijze veel over trekschuiten en ander varend materieel in de Cité des Bateliers.

Noyon F 8

Noyon was in de middeleeuwen bruisend en belangrijk. Koningen werden er gekroond en geschiedenis geschreven. De huidige – bescheiden – roem teert daar nog altijd op. Misschien treft u Noyon juist in volle levendigheid tijdens het Fête des Fruits Rouges: dan zijn het rond de kathedraal aardbeien, frambozen, kersen en bessen wat de klok slaat.

Cathédrale Notre-Dame

Place du Parvis, Noyon; museumingang Rue de l’Évêché, di.-zo. 10-12 en 14-17/18 uur, € 3,50 (i.c.m. Musée Jean-Calvin).

Nog voor de extraverte kathedraalbouw zich in Picardië ontwikkelde, had Noyon al een imposante kerk. De gotiek is aan de verticale lijnen en steunberen af te lezen, maar maakt vooral indruk door de 12e/13e-eeuwse soberheid. In een halve cirkel om de kerk woonden de kanunniken. Aan de zuidkant waren de bisschoppelijke vertrekken; daar is nu het Musée du Noyonnais ondergebracht met de streekgeschiedenis van de Gallo-Romeinse periode, allerhande kerkelijke voorwerpen en kunstwerken. Zo is er een grote collectie werken van Joseph-Félix Bouchor (1853-1937), die veel op militaire missies schilderde. Ook kwam striptekenaar Joseph Porphyre Pinchon (1871-1953) uit Noyon.

Musée Jean-Calvin

6, place Aristide Briand, Noyon, tijden en entree: Musée du Noyonnais.

Een eigen – multimedia – tentoonstelling voor de kerkhervormer Calvijn die in Noyon werd geboren: u ziet er brieven, gravures, schilderijen en bijbels die de geschiedenis van het protestantisme schetsen. Het pand is in 1927 opnieuw opgetrokken.

Abbaye d’Ourscamp

Chiry-Ourscamp, di.-za. 9-12 en 14-17/18 uur, € 3 vrijwllige bijdrage.

Zes kilometer ten zuiden van Noyon staat het wederom bewoonde klooster van Ourscamp. De abdij werd door cisterciënzen gesticht in 1129 en beleefde een bloeitijd in de 17e/18e eeuw – uit die periode stamt de fotogenieke kerkruïne. De ziekenzaal doorstond de tand des tijds; daar is nu een kapel. Bij de abdij is een vrij gemakkelijk wandelrondje van 7 km uitgezet, door bos en langs sporen uit WO I.

Informatie

Op www.noyon-tourisme.com staan Frans- en Engelstalige audiotours met diverse historische thema’s.

Overnachten

Hôtel St-Éloi: 81, blvd. Carnot, Noyon, tel. 03 44 44 01 49, www.hotelsainteloi.fr, 2 pk vanaf € 83 (bijgebouw; hoofdgebouw vanaf € 113). Elegant 19e-eeuws pand met verzorgde kamers die uitkomen op een kleine binnenplaats; tevens kamers in het bijgebouw. U kunt er bovendien uitstekend eten; verfijnde menu’s € 36-66.

Rood fruit of rode honden

Een taartje rood fruit is het hele jaar wel in Noyon te vinden. Noyonnais maken zelf graag de omweg naar Les Chiens Rouges in Melicocq, zowel voor lunch als diner (richting Compiègne: 10, rue Emerson White, 60150 Melicocq, tel. 03 4496 08 44; menuformules vanaf € 20, ma. gesl.).

12Treinstel met oorlogsverhaal – Clairière de l’Armistice

Kaart:
F 8-9

Op 11 november 1918 werd in een treinwagon op een open plek in het bos van Compiègne de wapenstilstand getekend die een einde maakte aan WO I. De plek is symbool voor vrede; of overwinning?

Met de Duitse nederlaag eindigde evenwel de geschiedschrijving van het roemruchte treinstel nog niet. De Eerste Wereldoorlog bleek niet ‘The war to end all wars’. Op 22 juni 1940 boog het Franse opperbevel voor de Führer op dezelfde open plek 1 en in dezelfde wagon.

Einde van de Grote Oorlog

De Franse delegatie in 1918 stond onder leiding van Maréchal Foch. Het bos van Compiègne voldeed aan de wensen als afgelegen, rustige en per spoor bereikbare – veilige – locatie om het verdrag te tekenen. Inhoudelijke hoofdzaken waarvoor in de coupé van Foch werden getekend, waren volledige terugtrekking van Duitse troepen en materieel uit België, Frankrijk en Elzas-Lotharingen. Geallieerde troepen zouden bezit nemen van Mainz, Koblenz en Keulen. Daarnaast werd Duitsland verantwoordelijk gesteld voor de slachtoffers en verwoestingen sinds 1914.

Hitlers Grote Geheugen

De wagon zou in vergetelheid zijn geraakt als niet Adolf Hitler erop had gestaan dat juist daarin en op de oorspronkelijke plaats in 1940 de Franse overgave zou worden getekend. De Duitse delegatie bestond uit Hitler, veldmaarschalk Göring, minister von Ribbentrop en nog een reeks hooggeplaatste militairen. Aan Franse zijde stond daar generaal Huntziger, ambassadeur Noël, generaal Bergeret en vice-admiraal Le Luc.

Als een trofee werd de wagon mee naar Berlijn genomen. Daar bleef hij tot 1944. Onder de toenemende geallieerde dreiging is de wagon in opdracht van Hitler in het Thüringer Wald in 1944 in brand gestoken; het zou nooit opnieuw decor worden voor een Duitse nederlaag.

Overigens: toen de balans werd opgemaakt van de Eerste Wereldoorlog, telde Frankrijk 1.391.000 dodelijke slachtoffers (1 per 25 inwoners), het Britse Rijk circa 900.000 en Duitsland tegen de 2 miljoen (1 per 30 inwoners).

Gedenkplaats

Na de Tweede Wereldoorlog werd een wagon van dezelfde serie uit 1913 naar het bos van Compiègne gehaald. Met overkoepelende bouw vormt dit de gedenkplaats, de Mémorial met het Musée de l’Armistice.

Bijzondere blik op de geschiedenis

Hier ziet u historische documenten die verslag doen van het grauwe oorlogsverleden. Neem de tijd voor de collectie stereoscopen, een soort kijkdozen die foto’s min of meer driemensionaal projecteren.

Van Franse monumenten zijn veel steenfragmenten in Duitsland teruggevonden en grotendeels gereconstrueerd.

Forêt de Compiègne

Het bos met kolossale, oude beuken, eiken en dennen hoort tot de mooiste en uitgestrektste wouden van Frankrijk, met tal van fiets- en wandelpaden. Neem een goede kaart mee. Bij twijfel: de geasfalteerde paden zijn doorgaand. Mooie doelen zijn de Beaux Monts en Vieux-Moulin.

Informatie

Clairière de l’Armistice: Route de Soissons, Compiègne, tel. 03 4485 14 18, www.musee-armistice-14-18.fr; dag. 10-17.30/18 uur, € 5.

Fietsverhuur: tel. 06 07 54 99 26, www.picardieforetsvertes.com.

Sfeerlogies en lekkernijen

L’Ermitage 1 : 74, rue Impératrice Eugénie, Pierrefonds, tel. 03 4442 85 64, www.ermitage-pierrefonds.fr, 2 pk € 65. De vijf kamers liggen op de bovenverdieping, vol historische details. Beneden bent u welkom in de bibliotheek en bij de openhaard. Voor het landhuis huppelen reeën; rust verzekerd.

Les Blés d’Or 22: 8, rue Jules Michelet, Pierrefonds, tel. 03 4442 85 91, www.auxblesdor.com, 2 pk vanaf € 75. Kleinschalig hotel in 14e-eeuws pand, aan de voet van het kasteel.

Auberge à la Bonne Idée 33: 3, rue des Meuniers, Saint-Jean-aux-Bois, tel. 03 4442 84 09, www.a-la-bonne-idee.fr, 2 pk vanaf € 110. Hier wil je graag blijven slapen na een heerlijk avondje tafelen met passende wijnen.

Hostellerie du Royal-Lieu 4: zie blz. 97.

Auberge du Mont Saint-Pierre 1: (27, rue des Etangs, Vieux-Moulin, tel. 03 4485 60 00, lunchmenu € 29, ’s avonds € 32,50-47. Klassiekers uit de Franse keuken, veel regionale producten.

Fleur de thé 4 en Chez Célestine 5: zie blz. 98.

L’Auberge du Pont de Rethondes 6: 21, rue du Maréchal Foch, Rethondes, tel. 03 4485 60 24, wo.-vr. lunch en diner, za.-zo. alleen lunch; menu’s € 29-49. Topklasse van chefkok Ludovic Colpart.

Compiègne E 9

U kent Compiègne alleen als de we-zijn-bijna-in-Parijsafrit van de autoroute? Neem die dan, bij eerstvolgende gelegenheid, om uw beeld bij te stellen. Even lijkt het nog op een Franse stad als vele andere, maar dan bereikt u de voormalige keizerlijke residentie, met de grandeur van een roemrijk verleden. Als Lodewijk XIV niet in Versailles of Fontainebleau was, richtte hij hier enorme feesten aan. Ook onder Napoleon III beleefde Compiègne hoogtijdagen. Aan het kasteel grenst een park met rozentuin, een enorme groene long strekt zich zuidoostelijk uit.

Château de Compiègne

Place du Gén.-de-Gaulle, Compiègne, tel. 03 4438 47 02, www.musee-chateau-compiegne.fr, hoofdgebouw 10-18 uur, di. gesl., € 7, tot 26 jaar gratis, audioguide € 1, rondl. € 4,50/8,50. Musée de la Voiture, Musée du Second Empire en Musées de l’Impératrice zijn beperkt open, zie website en/of vraag ter plaatse. Zie 3 op de kaart van blz. 95.

Karel de Kale liet in Compiègne al een kasteel bouwen, naar het model van zijn grootvader Karel de Grote in Aken. Maar pas met de Zonnekoning transformeerde de spartaanse residentie tot een lust voor de zintuigen. Tijdens de Franse Revolutie werd het meubilair geveild. Een nieuwe periode van glamour en glitter brak aan met Napoleon III en vooral met zijn echtgenote, de Spaanse gravin Eugénie de Montijo. Het feestgedruis verstomde met het uitbreken van de Frans-Duitse Oorlog in 1870. Tijdens WO I was het kasteel militair hoofdkwartier en hospitaal. Een deel van de koninklijke appartementen werd in 1919 in de as gelegd; hoewel Compiègne zwaar is gebombardeerd tijdens WO II, bleef het kasteel toen gespaard.

De buitenkant van het kasteel lijkt nog sober: de inrichting is heel weelderig. De Grands Appartements zijn ingericht met meubilair uit het ancien régime en de keizertijd, en wanden zijn gedecoreerd met wandtapijten, lambrizeringen en schilderingen. De keizerlijke eet- en slaapkamer en de bibliotheek zijn nog maar een opmaat voor wat u in de vertrekken van de keizerin te wachten staat. Plafondschilderingen verheerlijken Napoleons overwinningen.

Het 19e-eeuwse hofleven krijgt een vervolg in het Musée du Second Empire, vooral met kunstwerken, waaronder een portret van Eugénie met haar hofdames door Franz Xaver Winterhalter en bustes door Jean-Baptiste Carpeaux. Een historisch wagenpark wacht u in het Musée de la Voiture, met niet alleen paardenkoetsen maar ook een Jamais Contente uit 1899, die maar liefst 100 km/h haalde.

Musée de la Figurine historique

28, place de l’Hôtel de Ville, Compiègne, di.-zo. 10-13 en 14-18 uur, € 3 (incl. Musée Antoine Vivenel).

Vooral in de vroege 20e eeuw is een collectie modelfiguren verzameld: tinnen soldaatjes, maar ook figuren van lood, hout, plastic en karton, opgesteld in historische slagorde. De Slag bij Waterloo telt al 12.000 figuren, de totale museumcollectie (wisselend geëxposeerd) omvat meer dan het tienvoudige daarvan.

Musée Antoine Vivenel

Rue d’Austerlitz, tijden en entree zie Musée de la Figurine historique.

Zakenman Antoine Vivenel liet een enorme kunstverzameling aan de stad na die is ondergebracht in een 19e-eeuws stadspaleis. Er is een grote collectie Griekse en Romeinse sculpturen, gebruiksvoorwerpen en wapens. Daarnaast is er schilderkunst van religieuze taferelen tot 19e-eeuwse portretkunst en satire, en een verzameling keramiek.

Informatie

Office de Tourisme: Place de l’Hôtel de Ville, tel. 03 4440 01 00, www.compiegne-tourisme.fr. Op de website staan ook kaarten met fietsroutes, waaronder door het bos van Compiègne en langs de Clairière de L’Armistice. Totale lengte van Circuit 9 is 77 km, 800 m hoogteverschil, maar ook ritjes van 15-25 km zijn mogelijk.

Vakwerkherberg

Hostellerie du Royal-Lieu 4: (9, rue de Senlis, Compiègne, tel. 03 4420 10 24, www.host-royallieu.com, 2 pk circa € 100; zie kaart blz. 95). Het 19e-eeuwse vakwerkhuis aan de rand van Compiègne heeft als extra troeven een uitstekend serre-restaurant.

Theetijd

Theesalons zijn duidelijk een overblijfsel uit de tijd dat adellijke dames Compiègne bevolkten. Pâtisserie Les Picantins (15, rue Jean Legendre) maakt nougatinefiguren die gebaseerd zijn op de historische picantins op de stadhuistoren.

Grote favoriet is Fleur de Thé 4 (7, rue des Pâtissiers, di.-za. 12-18.30 uur), een knus en huiselijk adres met grote keuze in thee en lekkernijen-voor-erbij, maar ook kleine doch verfijnde lunchkaart waarbij u uiteraard ook voor het dessert gaat; € 15 voor hoofdgerecht, dessert en drankje. Is het vol, ga dan voor een brunch of tea in dezelfde prijsklasse naar Chez Célestine 5 (4, rue des Boucheries; di.-vr. 12-18, za. 10.30-18 uur).

Pierrefonds F 9

Van verre zijn de robuuste torens van het kasteel van Pierrefonds zichtbaar, als een sprookjesachtige fata morgana die geen gezichtsbedrog blijkt te zijn.

Château de Pierrefonds

Rue Viollet le Duc, Pierrefonds, mei-aug. dag. 9.30-18, sept.-apr. 10-13 en 14-17.30 uur, € 7,50, rondl. 10.30, 11.30, 14.15 15.15 en 16.15 uur, ook vrij bezoek mogelijk. Zie 2 op de kaart van blz. 95

De ingang bereikt u na een rondgang om het complex en vervolgens een ophaalbrug die naar de kasteelpoort voert. Monsters, figuren uit middeleeuwse fabels en ambachtslieden zijn uitgehouwen in de kapitelen, op de sluitstenen en als waterspuwers. Via een monumentale trap komt u in de expositieruimte. Daar gaat het allereerst over de bouwmeester die het complex aanzien gaf: Viollet-le-Duc. Er zijn schetsen tot in de kleinste details. De kasteelkapel is duizelingwekkend hoog. Via de ontvangstzaal met cassetteplafond komt u in de werkkamer van Napoleon III, de keizerlijke slaapkamer in een van de kasteeltorens en vervolgens bij de pronkzaal waar zo’n 300 gasten vermaakt konden worden. Voor de hier uitgebeelde heldinnen stonden keizerin Eugénie en haar hofdames model.

Viollet-le-Duc

Een van de grote Franse bouwmeesters van de 19e eeuw was Eugène Emmanuel Viollet-le-Duc, in 1814 geboren in Parijs. Tijdens reizen door Frankrijk en Italië raakte hij gefascineerd door de middeleeuwen en de gotiek, volgens hem de hoogstontwikkelde bouwstijl die de mensheid had gekend. Neogotiek werd dan ook zijn visitekaartje. Hij werkte aan restauraties van de kathedralen van Amiens en Laon, maar bij het kasteel van Pierrefonds ging hij wel heel drastisch te werk. Napoleon I (Bonaparte) kocht in 1810 een kasteelruïne op deze plek – koninklijke troepen hadden er in 1617 een hertogelijke residentie ontmanteld. Maar het werd het idee van Napoleon III om hier de romantische middeleeuwen te doen herleven, waar Viollet-le-Duc de aangewezen architect voor was. Twee decennia besteedde hij aan Pierrefonds; na zijn dood in 1879 werd het werk voortgezet door zijn schoonzoon Maurice Ouradou, maar aan voltooiing van het interieur is men door geldgebrek nooit toegekomen.

Tijdgenoten verguisden Viollet-le-Ducs bouwkundige ideeën, maar in de late 20e eeuw ontstond hernieuwde belangstelling. Het kasteel diende geregeld als filmdecor, werd door de BBC als kasteel van Camelot gebruikt en in 2007 kwam de Tour de France er pal langs. De tentoonstelling in het kasteel van Pierrefonds is heel interessant voor wie in de architectonische ideeën van Viollet-le-Duc is geïnteresseerd – of in de megalomanie van Napoleon (al gaat het verhaal dat Napoleon eigenlijk een ander kasteel op het oog had en Pierrefonds door een list van Eugénie naar voren werd geschoven).

Voor kinderen

Grimp à l’Arb is een touwenparcours in de bomen aan de D547 ten noorden van Pierrefonds waar kinderen en volwassenen gezekerd hun energie kwijt kunnen; tel. 03 44 86 45 98, 06 71 06 10 71, www.grimpalarb.fr.

Senlis E 10

In het slaperige Senlis is het haast niet voor te stellen dat het ten tijde van de Romeinen zo’n bloeiende stad was. Opgravingen hebben een drietal amfitheaters aan het licht gebracht en van de Gallo-Romeinse ommuring zijn delen overeind gebleven. Hugo Capet werd hier tot koning gekroond. In 1582 moest Senlis zijn hoven afstaan aan Beauvais. De Industriële Revolutie speelde in Senlis geen rol van betekenis. Zo is het een decorstadje geworden, geknipt voor kostuumdrama’s over de graaf van Montecristo en Dumas. Voor toeristen zijn dat bonuspunten, al is het soms pijnlijk te zien hoe slecht de staat van onderhoud is. De paardenkoetsen hebben al een tijd geen toeristen meer over de hobbelige keien gereden, waarmee wel de stadsgeur verbeterde.

Cathédrale Notre-Dame

Place Notre-Dame, Senlis

Hemelsbreed staat de Notre-Dame van Senlis slechts 42 km van die van Parijs. Een vroeg-middeleeuwse kapel werd in de 12e eeuw vervangen door een gotisch bouwwerk. Diverse branden in daaropvolgende eeuwen brachten nogal wat flamboyante wijzigingen aan. Van de begintijd dateert nog het hoofdportaal met een van de eerste afbeeldingen van Maria, de Moeder Gods: haar kroning, overlijden en tenhemelopneming.

Het interieur heeft veel geleden onder de Franse Revolutie en de nasleep daarvan. Een goed speurder ontdekt nog het koninklijke wapen met de salamander in de oude schilderingen.

Musée d’Art en d’Archéologie

Place Notre-Dame, Senlis www.musees-senlis.fr, ma., do.-vr. 10-12 en 14-18, wo. 14-18, za.-zo. 11-13 en 14-18 uur, € 3, voor de drie musea van Senlis € 4.

Na een jarenlange verbouwing heropende het Palais Épiscopal in 2012 opnieuw de deuren. De Gallo-Romeinse stadsversterking werd blootgelegd en u ziet vondsten als resten van een Claudiussculptuur en merovingische sieraden. Op de afdeling schilderkunst zijn diverse kunstenaars uit Senlis vertegenwoordigd, waaronder Séraphine de Senlis (zie hieronder) en Thomas Couture (1815-1879), leraar van Manet en Puvis de Chavannes. Tot de meesterwerken hoort zeker De Vlucht naar Egypte van de Franse barokschilder Philippe de Champaigne (1602-1674). Ook hangt er werk van Lucas Giordano, Jean-Baptiste Camille Corot en Paul Sérusier.

Musée de la Vénerie / Musée des Spahis

Place du Parvis Notre-Dame, Senlis, wo.-vr. 10-12 en 14-18, di. 14-18, za.-zo. 11-13 en 14-18 uur, € 3 (voor de drie musea van Senlis € 4).

Het Musée de la Vénerie hangt vol jachttrofeeën en er is aandacht voor patroonheilige Hubertus en de godin van de jacht: Diane. Verder aandacht voor alles wat er bij jagen te pas komt.

Ruim 150 jaar garnizoensstad is de rode draad in het Musée des Spahis. Soldaten waren hier gelegerd van 1800-1814 en van 1830-1964. De collectie omvat uniformen – ook buitenlandse – onderscheidingen, trompetten en persoonlijke bezittingen.

Musée Gallé-Juillet

Place François Mitterand, Creil, wo.-za. 14-17, rondl. op het hele uur, zo. 14.30-17.30 uur, rondl. op het halve uur; bezoek alleen met rondl. van een uur, € 6.

Ten noorden van Senlis ligt het uitgestrekte Forêt d’Halatte, een voormalig koninklijk domein. Aan de noordwestrand daarvan ligt Creil. Het Musée Gallé-Juillet is in de dikke vestingmuren gehuisvest. De laatste bewoners ervan, Auguste en Berthe Gallé, lieten het na aan de stad, nadat hun enige zoon tijdens WO I was gesneuveld, op voorwaarde dat er niets zou worden veranderd; de laat 19-eeuwse inrichting is dan ook nog volledig intact. Ook is er een verzameling faience uit de plaatselijke ateliers – van Creil en Montereau.

Séraphine de Senlis

Een weemoedig decor als dat van Senlis verdient een weemoedige stadsfiguur. De schilderes Séraphine Louis (1864-1942) voldoet daar absoluut aan. Haar lotgevallen doen denken aan haar veel bekender geworden streekgenote Camille Claudel.

Séraphine verloor haar moeder toen ze een jaar was. Al op zeer jonge leeftijd werd ze schapenhoedster en dienstmeisje in het klooster. Daar kreeg ze een bevel van niemand minder dan De Maagd om te gaan schilderen. Bloemen, bladeren en vruchten die symbool stonden voor bijbelse mythen en taferelen. Haar werk werd ontdekt door een Duitse aristocraat en kunsthandelaar. Maar armoede en waanzin doofden tot slot haar talent.

In 2008 is een prachtige verfilming van haar leven gemaakt, met Yolande Moreau en Ulrich Tukur. In het museum in het voormalige bisschoppelijke paleis (Palais Épiscopal) van Senlis is werk van Séraphine Louis te zien. Elke laatste zaterdag van de maand kunt u om 15 uur bij het toeristenbureau aansluiten voor een themarondleiding in haar sporen.

Moderne postkoetshalte

Hôtel-Restaurant de la Porte-Bellon: 51, rue Bellon, Senlis, tel. 03 4453 03 05, www.portebellon.fr, 2 pk € 85-98, div. formules hp, menu’s € 26-63. Eerst postkoetshalte, nu een nog veel comfortabeler laafplaats. Moderne inrichting met nostalgische details. Uit de keuken komen streekgerechten met een origineel tintje. Heel gunstige ligging vlak bij het historisch centrum, maar toch met eigen parkeerplaats.

L‘Aunette Cottage: 11, rue Alain de Rothschild, Chamant (ten noordoosten van Senlis), tel. 03 44 72 73 47, www.launettecottage.com, 2 pk vanaf € 132, goed ontbijt € 12. Heel comfortabel en huiselijk hotel met 14 verzorgde kamers. Verwarmd buitenzwembad en grote tuin.

Informatie

Office de Tourisme: Place du Parvis Notre-Dame (dag. open, wel lunchsluiting), tel. 03 4453 06 40, www.senlis-tourisme.fr.

Ermenonville E 10

Weer zo’n bekende naam langs de A1. Een bruin bord kondigt er een grote bezienswaardigheid aan: het kasteel. Laat dat nou een betaalbaar en stijlvol onderkomen zijn ... Ware romantici doen gelijk een rondje Rousseautuin en lezen bij kaarslicht een van zijn bloemrijke romans: Julie of Emile?

Parc Jean-Jacques Rousseau

1, rue René de Girardin, Ermenonville, www.parc-rousseau.fr, apr.-sept. 10-19, okt.-mrt. 11-17.30 uur, € 5, i.c.m. abbaye de Chaalis € 10.

Markies René-Louis de Girardin liet in de tweede helft van de 18e eeuw bij zijn kasteel een park in landschapsstijl aanleggen. Inspiratie putte hij daarbij uit de roman Julie van J.-J. Rousseau en op diens aanwijzingen: pure romantiek met een tempel, grot en waterpartijen. Rousseau bracht zijn laatste weken veel in dit park door en is er op een eilandje begraven. Geregeld vinden in het park filosofische wandelingen, schilder- en schrijversateliers en natuurobservaties onder leiding plaats.

Abbaye de Chaalis

Fontaine-Chaalis, www.chaalis.fr, mrt.-half nov. dag. 11-18 uur, die periode zo. 15 uur parfumworkshop (aanmelden op tel. 03 4454 04 02); overige maanden zo. 10.30-12.30 en 13.30-17.30 uur, € 7, alleen park, ruïne en tuin € 3.

In het bos van Ermenonville staat een indrukwekkend klooster met een bijzonder verhaal. Cisterciënzen vestigden hier omstreeks 1200 een abdij en ontgonnen het land tot florerend domein. Tijdens de Franse Revolutie werd ook deze kloosterkerk grotendeels verwoest, maar het kloostergebouw bleef redelijk intact en werd in de 19e eeuw tot landhuis verbouwd – de ruïne bleef als romantisch decor bewaard. De laatste bewoonster van het landgoed was Nélie Jacquemart-André, kunstenares en door haar huwelijk met de veel oudere en rijke Parijse bankier André zeer bemiddeld. Haar rijkdom zette ze grootschalig in voor de aankopen van kunst: op het eerste oog niet volgens een bepaald stramien, maar wel met bijzondere werken van uiteenlopende kunstenaars uit diverse periodes. Ze schonk haar volledige bezit aan het Institut de France. In het Musée Jacquemart-André, in het landhuis, ziet u er antieke voorwerpen uit Egypte en het Romeinse Rijk, middeleeuwse beelden, Italiaanse renaissanceschilderijen en Aziatische kunst. Ook is er aandacht voor Rousseau. In de stallen zijn wisseltentoonstellingen en een parfumatelier. In een 18e-eeuws paviljoen is een cafetaria (apr.-sept. 12-17.30 uur) met eenvoudige schotels.

Naast de ruïne van de Abbaye de Chaalis is een prachtige rozentuin. Die wordt vooral het 2e weekend van juni tijdens de jaarlijkse rozen-dagen, de Journées de la Rose, druk bezocht. Er worden wisselende thema’s aan toegevoegd, in samenwerking met fotografen, beeldende kunstenaars of schrijvers; www.journees-de-la-rose.com.

Slaapplek met geschiedenis

Château de Ermenonville: Rue René de Girardin, Ermenonville, tel. 03 4454 00 26, www.chateau-ermenonville.com, 2 pk vanaf € 110 (excl. ontbijtbuffet), grotere kamers en mooier uitzicht resp. € 140 en € 170, de torenkamer € 215. Slapen in het kasteel van Le Girardin waar Rousseau zijn laatste weken sleet. Sfeervol, restaurant La Table du Poète heeft een passend decor met roodpluchen stoelen en goudgerande borden.

Le Relais de la Croix d’Or: 2, rue Prince Radziwill, Ermenonville, tel. 03 4454 00 04, www.lacroixdor.net, 2 pk € 80-100, restaurant in de duurdere prijscategorie. Landelijke sfeer, voormalige postkoetsherberg waar ook Alexandre Dumas halt hield. Restaurant zo.-avond, ma. en di.-avond gesl.

Auberge de Fontaine: 22, Grande Rue, Fontaine-Chaalis, tel. 03 4454 99 03, www.aubergedefontaine.fr, 2 pk € 86-116, ontbijt € 10. De zes kamers hebben oude balkenplafonds maar zijn verder sober ingericht. De prijs-kwaliteitverhouding van het restaurant (di. gesl.) is goed, menu’s € 28,50-40.

Jean-Jacques Rousseau

De baanbrekende filosoof en schrijver Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) blies zijn laatste adem uit in Ermenonville. Daarvóór had hij een loopbaan achter de rug als lakei, secretaris en (muziek)leraar. Een grote liefde voor de natuur bracht hem op zijn romantische beschouwingen, waarmee hij een nieuwe periode inluidde. In zijn roman Emile, standaardwerk in de Franse literatuurgeschiedenis, wijdt hij uit over de menselijke natuur en de volgens hem ideale opvoedingsmethode. Alle verhevenheid en verheerlijking ten spijt was Rousseau’s karakter onaangenaam: leugenachtig, egocentrisch en hypochondrisch.

De vrouw bij wie hij vijf kinderen verwekte, haalde hij steeds weer over de baby’s af te geven bij een vondelingenhuis. In muzikale kringen verkeerde hij met Rameau. Het schrijven van opera’s leverde hem een ruime financiële armslag. Maar steeds moest hij na ruzies zijn heil elders zoeken. Toen hij na een ongeval letsel opliep, nam de markies De Girardin hem in zijn kasteel in Ermenonville op. Zes weken later overleed Rousseau, waarschijnlijk aan een hersenbloeding.

Zijn maatschappelijke visie klinkt nog altijd door in de Franse grondwet en in het VN-grondvest van de Rechten van de Mens.

Voor kinderen

Mer de Sable, A1 afrit 7, in Ermenonville noordwaarts op de RN 330, tel. 0826 46 54 66, www.merdesable.fr, half apr.-sept., juli-aug. dag. 3-11 jaar € 19, volw. € 24, op de website – beperkte – tickets voor € 17, parkeren gratis.

Veel minder grootschalig dan het Parc Astérix, maar nog altijd leuk voor – jonge – kinderen is het park Mer de Sable. De zandvlakte ontstond door de grootschalige ontbossing – door de monniken van Chaalis. Voor pret zorgen een piratenschip, een treintje dat door Indianen wordt overvallen, een trapperskamp, wildwaterbanen, reuzenrad en kinderboerderij met ponyrijden. Op het terrein zijn diverse eetgelegenheden.

13Kunst, tuinen en paarden – het vorstelijke Château de Chantilly

Kaart: | D 10
Vervoer: | Trein

Lodewijk XIV kwam graag op grootse feesten in Chantilly af. Het is opnieuw centrum van veel levendigheid, zeker sinds de paarden er weer hun acte de présence geven. Ook buiten grote evenementen kunt u er een dag doorbrengen.

Prins Lodewijk II van Bourbon-Condé (1621-1686) was een zeer drukbezet veldheer, met een strak plan om het Franse grondgebied tot in de Zeven Verenigde Nederlanden uit te breiden. In Amerongen, Utrecht, Schoonhoven, Bommel en Grave schreef hij geschiedenis.

De Grand Condé

Maar na veel bloederige veldslagen en inmiddels krom lopend van de jicht spendeerde Condé de laatste tien jaar van zijn leven vooral op zijn domein Chantilly. Daar omringde hij zich met schilders, schrijvers en toneelspelers.

Na een periode van verval liet de laatste Condé in 1840 het landgoed na aan Henri d‘Orléans, hertog van Aumale (zoon van koning Lodewijk Filips, de laatste koning van Frankrijk, opgevolgd door Napoleon III). Toen werd de basis gelegd voor een van de rijkste collecties schilderkunst in Frankrijk. De hertog liet het verwoeste grote kasteel herbouwen. Hij overleefde zijn Italiaanse vrouw (Maria Carolina van Bourbon-Sicilië) en vier kinderen en schonk zijn bezit aan het Institut de France, op voorwaarde dat er aan de kunstcollectie niets zou worden veranderd. Die hangt er dan ook nog altijd als in 1884, met de werken dicht naast elkaar.

Kasteelmuseum

In het Musée Condé 1 komt u na de jachtzaal met trofeeën en familiewapens in de museumzaal met rechts Franse en links Italiaanse meesters – waar vanwege zijn ’Italiaanse‘ stijl ook Nicolas Poussins Kindermoord te Bethlehem hangt, dat een sleutelwerk vormt in het Franse classicisme. Een primeur heeft het grote doek van Troy (Le Dejeuner d‘huîtres; 1735): daar wordt champagne geschonken! Van Rafaël ziet u behalve prachtige kleine doeken van heilige maagden en gratiën een serie grisaille-glasramen in de galerij met mythologische figuren. Mooi vertegenwoordigd zijn ook Botticelli, Fra Angelico, Filippino Lippi, Guido Reni en Dominique Ingres.

Overigens: in Hameau stond halverwege de 18e eeuw een zuivelhuis waar ijs en room in allerlei variaties aan de talrijke kasteelgasten werd gepresenteerd. Rond 1784 maakte men gewag van een ’bijzondere geklopte room waaraan suiker was toegevoegd‘; nadien werd het simpelweg aangeduid als crème Chantilly, slagroom dus. In Chantilly – en ver daarbuiten – wordt sindsdien driftig geklopt en gesmuld. Liefst met aardbeien of ander rood fruit.

Privévertrekken

De appartements princiers zijn de 18e- / 19e-eeuws gemeubileerde en gedecoreerde salons en gangen, de privévertrekken van de hertogen van Aumale. Behang met symbolische, door apen omringde figuren en in de defileergang als paradestukken de werken waarop de succesvolle veldslagen op groot formaat worden getoond.

Miniaturen in de bibliotheek

Een enorme collectie boeken is uit familiebezit overgebleven en in de authentieke bibliotheek te zien. Van uitzonderlijke waarde zijn de miniaturen die de gebroeders van Limburg maakten voor een getijdenboek (livre d‘heures) van de hertog van Berry. Dat waren gebedenboeken die tevens een religieuze jaarkalender bevatten. Daarvan wordt een facsimile getoond. Orgineel is wel het prachtige getijdenboek van tijdgenoot Jean Fouquet.

Franse tuinen

Het 600 ha grote park met waterpartijen en lange paden geeft welkome ontspanning. De prins van Condé gaf de grote tuinmeester Andé Le Nôtre de opdracht tot de aanleg. Le Nôtre had zijn kunsten al vertoond met de Parijse Tuilerieën en het paleis van Versailles en was de schepper van de Franse stijl: een geometrisch patroon, strakke gazons, waterpartijen en sculpturen. Daar ziet u tussen de mythologische figuren Le Grand Condé zelf en zijn dichtersvriend Molière. Le Hameau bestaat uit een paar oude huisjes en een watermolen 2 waar u terecht kunt voor de beroemde crème Chantilly, dat tegenwoordig is ingeburgerd als slagroom.

Vorstelijk verblijf

Op weg naar de Ecuries komt u door een Engelse tuin, waarvoor rond 1819 een deel van Le Nôtres tuinen zijn geofferd. Hier ziet u speelse elementen als een tempel van Venus, fonteinen en het Île d‘Amour, ooit feestlocatie. Hier is de Jeu de Paume, nu tentoonstellingsruimte en daarachter de Auberge du Jeu de Paume 1, voor hedendaagse nobele gasten met een vorstelijk budget.

Paarden in de schijnwerpers

Voor zijn meer dan tweehonderd paarden liet de hertog van Bourbon een speciaal onderkomen bouwen. Verzorgers woonden boven deze écuries, ook was ruimte voor enkele honderden jachthonden. Het klassieke complex is voorzien van levensgrote paarden- en ruiterstandbeelden, op een van de binnenplaatsen worden shows gegeven, binnen ziet u dressuur in de kleine ring. In het opnieuw ingerichte Musée du Cheval 2 worden heel veel hippische aspecten getoond: op groot formaat een mooie toverlantaarnfilm, rijbenodigdheden, twee historische koetsen, kunstobjecten en veel informatie over verschillende westerse en oosterse paardensporten. Showpaarden zijn vooral – Portugese – Lusitano, Shetland pony’s maar ook Duitse en Nederlandse rassen.

Meer dan een moestuin

Veel kleinschaliger is een bezoekje aan de Potager des Princes 3. Van groot belang was die ooit als moestuin en boomgaard. In de 18e eeuw was hier ook de faisanderie, het fazantenpark. Nu ziet u er diverse thema-tuinkamers en er is een kinderboerderij. Met kippen- en konijnenraces en theatrale voorstellingen is de tuin zeer (Frans) kindgericht.

Informatie

www.chateaudechantilly.com, eind mrt.-begin nov. musea dag. 10-18, park tot 20 uur, kasteel € 14, park € 7, Ecuries € 11, combiticket € 20 (gezinsticket € 50) incl. audioguide (Fr/Eng), in de zalen zijn informatiebladen (ook NL); dressuurshows € 21; parkeren € 3,50. Rondl. privévertrekken 11, 12, 14 en 16 uur, € 3. Fietsen en honden zijn niet toegestaan op het domein. Parcours Chantilly au fil de l‘Eau: rondwandeling van anderhalf uur. Uitgebreide picknickvelden tegenover het kasteel en bij de hippodroom.

Slapen in Chantilly

Auberge du Jeu de Paume: 4, rue du Connetable, Chantilly, tel. 03 44 65 50 00, www.aubergedujeudepaumechantilly.fr, 2 pk vanaf € 245, luxe suites meer dan € 650. Heuse kasteelkamers, tot aan een presidentiële suite toe. Grote wellness met zwembad en fitnessruimte. La Table du Connetable heeft twee michelinsterren.

L‘Avenue 2: 3, avenue du Mar. Joffre, Chantilly, tel. 03 44 57 02 55, www.hotel-avenue-chantilly.com,2 pk vanaf € 78, ontbijt € 7. Goede locatie in het centrum, 10 kamers, ook drie- en vierpersoons. Kleine kamers op bovenverdiepingen, moderne inrichting.

Hôtel du Parc 3: 36, av. Mar. Joffre, Chantilly, tel. 03 44 58 20 00, www.hotel-parc-chantilly.com, 2 pk vanaf € 119. Best Western met 57 kamers.

Hostellerie du Lys 4: 63, 7ème avenue, Lamorlaye, tel. 03 44 21 26 19, www.hostellerie-du-lys.com, 2 pk. vanaf € 140, ontbijt € 12, golfarrangementen. Sfeervol maar wel gedateerd en prijzig hotel in de bossen.

Kasteelkok François Vatel stond onder grote stress voor een driedaags (eet)festijn waarbij ook Lodewijk XIV was uitgenodigd. Op de eerste avond was er te weinig vlees, op de tweede dag kwam de bestelling vis maar niet ... waarop Vatel zich in het zwaard stortte. De vis kwam alsnog.

Hostellerie du Pavillon Saint-Hubert 5: Avenue de Toutevoie, Gouvieux, tel. 03 44 57 07 04, www.pavillon-saint-hubert.com, 2 pk € 68-90, (eenvoudig) ontbijt € 9. Wat ouderwets hotel, mooie ligging met terras aan de Oise, goed restaurant (zo.-avond, ma. en di.-middag gesl.). Daar niet ver vandaan ligt La Ferme de La Canardière: 20, rue du Viaduc, Chantilly / Gouvieux, tel. 03 44 62 00 96, www.fermecanardiere.com, 2 pk € 150 incl. ontbijt. Drie ruime en rustige kamers, terras en zwembad.

Hôtel-Restaurant de la Porte Bellon 6: zie blz. 101.

Camping Campix 7: Avenue Guy Môquet, Saint-Leu-d‘Esserent, tel. 03 44 56 08 48, www.campingcampix.com. Mooie camping waar trekkershutten, zigeunerwagens en stacaravans te huur zijn; € 45-115 afhankelijk van type en seizoen.

Tafelen en thee drinken

Restaurant La Capitainerie 1: tel. 03 44 57 15 89, 12-17.45 uur, di. gesl. In de oude stenen gewelfkeukens van het kasteel, de keuken van Vatel.

Le Bouchon Gourmand 3: 22, rue du Connetable, Chantilly, tel. 03 44 57 02 25, zo.-avond gesl., lunchspecial € 15, menu € 25-30. Klein en sfeervol adres, gevarieerd menu. Behalve op het domein vindt u mooie theesalons op de Rue du Connetable: Dame Juliette (nr. 49) en Le Boudoir (nr. 100).

14Rare jongens die Galliërs – Parc Astérix

Kaart: | E 10
Vervoer: | Trein en pendelbus

Of toch niet? Het aan de striphelden Asterix en Obelix gewijde pretpark is al tientallen jaren een daverend succes en trekt jaarlijks ongeveer 1,7 miljoen bezoekers. Ook jonge en oude Batavieren vermaken zich hier uitstekend tussen de massaal toestromende Galliërs.

Het Gallische dorp is ontworpen naar de tekeningen van Albert Uderzo, die met schrijver René Goscinny grondlegger was voor de populaire serie Asterixboeken. Kostunrix heet hier Ordralfabetix, maar de meeste figuren zijn universeel. Hooguit vormen de dolfijnen en robben een vreemde eend in de bijt.

Bienvenue chez les Gaulois

Niet alleen in het rijk der Galliërs, het domein van Asterix en Obelix, bent u welkom. Ook in het oude Egypte met Cleopatra, Griekenland met de donder van Zeus, Caesars Romeinse Rijk en in het Vikingpark van Goudurix en Abba rollen, rijden, vliegen en drijven bezoekers door uiteenlopende werelden.

Romus et Rapidus

Tot aan de boomhut toe zijn de huisjes nagebouwd uit de bundels van Uderzo.

De woordspelingen en historische grapjes van Goscinny zijn alomaanwezig. Maar de ware aantrekkingskracht van het Parc Astérix zijn de vele moderne attracties. Oziris is de Egpytische achtbaan. Met donderend geweld storten de Zeuswagens omlaag. La trace de Hourra is een 900 m lange bobsleebaan. Romus heeft hier gezelschap van Rapidus en trotseert met hulp van bezoekers een reeks stroomversnellingen.

Overigens: de drukste dagen zijn vakanties en weekenden, waarbij de zondag doorgaans het meeste publiek lokt. Een enkele maal wordt het park in de loop van de dag gesloten omdat het maximale aantal toegestane bezoekers is bereikt; zorg dat u er voor 10 uur bent.

Druïdenbos

Kleine kinderen spelen in een druïdenbos en hebben hun eigen, wat minder snelle parcoursen. Als toeschouwer bent u getuige van gladiatorengevechten, strijdende musketiers, stuntmannen en goochelaars. Pottenbakkers, glasblazers en andere ambachtslieden tonen hun – Gallische – kunsten. Door de combinatie van actie en shows is het park voor alle leeftijden geschikt.

Waterballet

Veel attracties balanceren op de rand van droog en nat. In het theater van Poseidon kunnen 2000 bezoekers getuige zijn van het ballet van dolfijnen en de kunstjes die met robben worden uitgehaald.

Informatie

Ingang Parc Astérix: Plailly, A1 tussen afrit 7 en 8, parkeren € 10. Informatie tel. 08 26 46 66 26, www.parcasterix.fr.

Openingstijden: geopend van half april tot begin november, van half juni-aug. dag. 10-18 uur, zie de website voor exacte openingsgegevens.

Entreeprijzen: 3-11 jaar € 37, vanaf 12 jaar € 46, korting voor gezinnen vanaf 5 personen.

Openbaar vervoer: vanaf het RER-station op vliegveld Charles-de-Gaulle gaan elk halfuur pendelbussen (€ 8,50 retour, 3-11 jaar € 7,50). Vanuit Parijs kunt u de RER nemen tot het vliegveld of direct met een pendelbus die dagelijks om 9 uur bij het Louvre vertrekt en om 18.30 uur terugrijdt (retour € 22).

Hôtel des Trois Hiboux: Plailly, tel. 0826 30 10 40, diverse arrangementen via tel. 08 26 46 66 20, zie ook www.parcasterix.fr, logies met ontbijt, toegang tot het park en parkeren, vanaf € 99 p.p., kind € 33, diverse arrangementen. Direct in het park, 200 m van de ingang tot de attracties, staat een hotel in blokhutstijl, maar wel met 100 kamers. Asterix en Obelix lopen er rond en brengen de gasten ’s ochtends naar het attractiepark. Gezinnen kunnen nergens beter zitten.

La Chasse Royale: 19, rue du Docteur Laporte, Plailly, tel. 03 44 54 72 77, www.lachasseroyale.typepad.com, 2 pk € 85/90/115 incl. ontbijt.

Zijn de grootouders, tantes/ooms mee op (door)reis maar willen die meer rust? Vijf kamers heeft deze chambre d’hôte, waarvan één kamer op de begane grond van de mooie hoeve; boven kunnen kamers worden geschakeld. Ook als gîte te huur voor 10-14 pers. Het hotel ligt op 3 km afstand van Golf de Morfontaine (9 en 18 holes).

Beauvais C 9

Voor de omgeving is Beauvais vooral een winkelstadje. Het centrum is grotendeels naoorlogs, want bombardementen in 1940 richtten grote schade aan.

In de kunstgeschiedenis heeft Beauvais faam gemaakt met de vervaardiging van wandtapijten. Die nijverheid wordt nog steeds uitgeoefend. Als de bouwplannen volledig uitgevoerd zouden zijn, had Beauvais nu de grootste gotische kathedraal ter wereld.

Cathédrale St-Pierre

Rue St-Pierre, Beauvais, 9-12 en 14-17.15/18.15, juni-sept. 9-18.15 uur.

Maar de bouwgeschiedenis liep anders. Al tijdens de bouw stortten eerst het koor en later de vieringtoren in. Men ging voortvarend door; in 1272 konden de pijlers het gewicht van het gewelf niet dragen. Uiteindelijk werden extra pijlers toegevoegd en de luchtbogen versterkt. In daaropvolgende eeuwen waren er grote onderbrekingen in de bouw, door oorlogen, geldgebrek en andere tegenslagen. Halverwege de 16e eeuw besloot men de vieringtoren te verhogen ... die in 1573, 153 m hoog, instortte. Het schip is uiteindelijk nooit voltooid. En dat maakt van de kathedraal een eigenaardige schepping. De 10e-eeuwse voorganger van de kathedraal is deels overeind gebleven op de plek waar het schip gepland was.

Binnen valt wel de enorme hoogte van koor (67 m) en dwarsbeuk op. De 20 m hoge glas-in-loodvensters geven stemmig licht. Een aantal 14e/16e-eeuwse vensters bleef bewaard, zoals de Schepping van Nicolas Leprince, maar ook de moderne ramen van Max Ingrand zijn erg mooi. In de noordelijke zijbeuken van het koor staan bijzondere astronomische uurwerken uit de 14e en de 19e eeuw.

Galerie Nationale de la Tapisserie

22, rue St-Pierre, Beauvais, tel. 03 44 15 67 00, tijdens tentoonstellingen di.-vr. 12-18, za.-zo. 10-18 uur, vrij toegang.

De tentoonstellingen wisselen volledig; helaas is er de afgelopen jaren een verschuiving, waardoor ook andere kunststukken dan wandtapijten de hoofdrol krijgen. Denk overigens bij wandtapijten niet alleen aan de 17e eeuw: ook nu nog worden prachtige weefwerken gemaakt, zij het met moderne technieken. Het moderne betonnen gebouw verhult en onthult nog resten van een Gallo-Romeinse stadsmuur.

U kunt kunstenaars en ambachtslieden aan het werk zien in de Manufacture nationale de la Tapisserie (alleen op afspraak, tel. 03 44 14 41 90), in 1664 opgericht door Jean-Baptiste Colbert, onder Lodewijk XIV.

Op de zuidkant van het gotische koor van de kathedraal van Beauvais wordt ’s zomers de geschiedenis geprojecteerd – onheilspellende orgelklanken kondigen het drama aan : opnieuw lijkt een toren in te storten ... Het schouwspel vindt van half juni tot september plaats op vrijdag en zaterdag, in augustus ook op donderdag, exacte aanvangstijd hangt af van het invallen van de duisternis, tussen 21.45 en 23 uur. Neem een klapstoeltje mee, of installeer u tijdig aan een tafeltje bij Le Zinc Bleu of Le Palais d‘Antan.

Musée Départemental de l‘Oise

Rue St-Pierre / Rue du Musée, Beauvais, tel. 03 44 10 40 50, 10-12 en 14-18 uur, di. gesl., vrij toegang .

In het voormalige bisschoppelijk paleis is het streekmuseum ondergebracht. Op de binnenplaats ziet u al verwijzingen naar de keramische industrie van Beauvais. Het complex heeft paleisallure, met torentjes, grote vensters en dakramen. Erg mooi zijn bouwelementen als het dakgeraamte in de vorm van een omgekeerde scheepsromp. Tot de collectie behoren archeologische vondsten, middeleeuwse beelden en schilderijen hoofdzakelijk uit de Franse scholen van de 16e-20e eeuw.

15Droomtuin in Gerberoy – Les Jardins Henri Le Sidaner

Kaart:
B 8

De beeldhouwer Rodin maakte Henri Le Sidaner (1862-1939) attent op de Beauvaisis. Die blies het dorp Gerberoy nieuw leven in. In het kielzog van Le Sidaner volgden meer kunstenaars. De volgende generaties schilderen, draaien en glazuren er. Alle kans dat de dromerige taferelen van eeuwenoude gevels met rozenstruiken ook u inspireren.

De straten van Gerberoy zijn een plaatje: veel oude huizen met oudblauwe kozijnen, veel bloemen, een grote groene omwalling waar het heerlijk wandelen is en als kroonstuk de hooggelegen Jardins Henri Le Sidaner 1. De kunstenaar kocht zijn hooggelegen landgoed in 1904.

Lichtval

Het verstilde landschap van Noord-Frankrijk, glooiend maar met verre einders, was een favoriete locatie van Le Sidaner. Waarnemen, werkelijk zien en de nuances van het steeds andere licht waren zijn voornaamste uitgangspunten. We zien in zijn werk zonnestralen, schemering, lichtval op mensen, scheepjes, stillevens van theeserviezen, huizen en bloemen. Dat in een overgroot deel van zijn werk bloemen centraal staan, heeft te maken met zijn liefde voor tuinen, maar ook met de voorkeur van zijn opdrachtgevers. Want hij verkocht goed.

Italiaanse stijl

Le Sidaner toverde de steile tuin rond de burchtruïne om tot een terrassentuin. Daar kon hij de enscenering naar zijn hand zetten. Hij koos voor een Italiaanse stijl, creëerde tuinkamers in één kleur, zette een paviljoentje op het hoogste punt, met een decoratieve koepel op de resten van een 15e-eeuwse toren. Een oude schuur werd zijn atelier – dat er nog bijstaat alsof hij even weggelopen is. Rozen in allerlei kleuren werden aangeplant; alleen al de paarsblauwe is reden om de tuin te bezoeken. Er kwam een vijver, maar in veel hoekjes mocht en mag het groen zelf haar weg zoeken, langs de oude muren, over de paden.

Rust in kleur

In Parijs had Le Sidaner kennisgemaakt met het werk van Edouard Manet, Claude Monet en Georges Seurat. Hij nam de korte penseelstreken over van Monet, het pointillisme van Seurat. Heel kenmerkend voor de stijl van Le Sidaner is het kleurgebruik: hij koos vooral voor dicht bij elkaar liggende kleuren, waardoor rust wordt uitgestraald en een tijdloos, haast ijl karakter ontstaat. En dat terwijl de werkelijkheid ook in deze contreien in 1914-1918 beduidend anders was. In Gerberoy lukt het ook nu nog om even weg te zijn van de rest van de wereld.

Bewoond goed

Het huis en de tuin zijn nog altijd familiebezit. Dominique Le Sidaner, de vrouw van kleinzoon Henri’s kleinzoon, is een charmante Parisienne op leeftijd en ze is graag in Gerberoy. Daar stuurt ze de tuinman aan en steekt ook zelf nog de groene handen uit de mouwen. Hoewel haar echtgenoot ook kunstenaar is, blijven alle ogen op grootvader Henri gericht.

Actieve kunstenaars

Een van de kunstenaars in het dorp die zeer actief is en heel verdienstelijk werk maakt, is keramiste Stéphanie Quilan. Ze werkt met diverse glazuur- en baktechnieken aan uiteenlopend serviesgoed en kunstwerken. Ze geeft ook cursussen, als u wilt een enkele middag.

Sylvie Fortin, in het Maison du Guet, schildert indringend gekleurde bloemencomposties die doen denken aan borduurwerken die vrijwel alle nijvere huisvrouwen ooit maakten. Actief in het dorp is ook schilder René Heveraet.

Overigens: in Nederland komt u werk van Henri Le Sidaner vooral tegen in het Singer Museum in Laren: Le Sidaner was bevriend met William Singer. Ook de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel hebben werk van hem. Buiten Frankrijk was en is de belangstelling voor zijn werk groot in Groot-Brittannië, de VS en Japan.

Informatie

Les Jardins Henri Le Sidaner: 7, rue Henri Le Sidaner, Gerberoy, tel. 03 44 82 30 94 (of via het toeristenbureau op tel. 03 44 46 32 30), www.lesjardinshenrilesidaner.com, half apr.-sept. 10-12.30 en 14-18 uur, di. gesl., € 5.

Office de Tourisme Picardie Verte et ses Vallées, tel. 03 44 46 32 20, www.ot-picardie-verte-vallees.com.

Meestal is het ronduit rustig in Gerberoy. Op hoogtijdagen komt het voor dat bussen – sinds kort met Japanners – en auto’s de smalle straten verstoppen. Parkeer uw auto aan de rand van het dorp, dan geniet u het meest.

Overnachten, eten en drinken

Le Logis de Gerberoy 1 : 4, rue du Logis du Roy, Gerberoy, tel. 03 44 82 36 80, www.lelogisdegerberoy.free.fr, vier 2 pk € 65-75 incl. ontbijt, suite € 120. Prachtig verbouwde en ingerichte, comfortabele kamers, de zeer ruime suite biedt plaats aan drie personen en heeft een panoramazitje. Ontbijten voor de grote haard, van ma.-wo. is table d‘hôte mogelijk; drie gangen € 18. Cécile Greboval weet veel over Gerberoy en omgeving.

Logis Moulin Des Forges 2: 8, rue du Moulin des Forges, Saint-Omer-en-Chaussée, tel. 03 44 84 09 16, www.lemoulindesforges.com, 2 pk € 71, 3 pk € 85. Twintig kamers in een 19e-eeuwse molen aan de rivier de Thérinet. In het restaurant worden exclusieve streekgerechten geserveerd.

L‘atelier Gourmand de Sarah 1: 1, ruelle Saint Amand, Gerberoy, tel. 06 73 19 02 06. Theesalon met bijzondere lekkernijen, direct bij de tuinen.

Bistrot de Pays Les Jardins du Vidamé 2: 4 impasse du Vidamé, Gerberoy, tel. 03 44 82 45 32. Voor een drankje met een hapje: thee, wijn, bier of fris; huisgemaakte quiches.

La Terrasse 3: 27, rue du Logis du Roy, Gerberoy, tel. 03 44 82 68 65. Theetuin met terras in de hoofdstraat.

In het naburige Marseille-en-Beauvaisis worden heerlijke hartige en zoete crêpes gebakken in de Crêperie Sucre Et Sel (73, rue du Gén. Leclerc).

Kunst kijken en kopen

Stéphanie Quilan 1: 5, rue du Faubourg Saint Jean, tel. 03 44 48 34 92

Galerie Maison du Guet 2: Sylvie Fortin, 28, rue du Logis du Roy, tel. 06 60 68 89 64.

Atelier-Galerie René Heveraet 3: 2, rue Henri Le Sidaner, tel. 03 44 46 73 55.

Beauvaisis C 8

Suikerbieten die op de akkers van de Beauvaisis grootschalig worden verbouwd, worden onder meer gebruikt bij de alcoholwinning ten behoeve van de parfumindustrie. Ook de fabriek van Givenchy staat in Beauvais en levert driekwart van de totale bedrijfsproductie. Bij Saint-Paul liggen een pretpark en een mooie tuin van schilder André Van Beek; ook het kasteel van Troissereux is een bezoek waard.

Château de Troissereux

1, rue du Château, Troissereux, tel. 03 44 79 00 00, www.chateau-troissereux.com, apr.-half nov. dag. 14-17, half-eind nov. en feb.-mrt. za.-zo. 14-17 uur, € 6.

De bewoners, de heer en mevrouw Tranié die al behoorlijk op leeftijd zijn, of hun (klein)kinderen ontvangen zelf bezoekers op hun kasteel. Ze vertellen u over de drooglegging van het omringende land – door de Hollanders, over hugenoten en andere min of meer fortuinlijke bewoners die hier sinds de 15e eeuw hebben gewoond. Daarvoor stond hier een klooster. De vertrekken zijn 18e- /19e-eeuws ingericht. Elk jaar loopt een wisseltentoonstelling als rode draad door het kasteel; dat kan kleding of sieraden betreffen, of een link met Russische kunst of geschiedenis hebben – een verwijzing naar het vaderland van de oude madame. Rond het kasteel staan honderden jaren oude platanen.

Jardin André Van Beek

1, rue des Auges / D 931, Saint-Paul, tel. 03 44 82 20 18, www.andrevanbeek.com, vr., zo. en ma. 13-19 uur, za. 13-16 uur, € 7 .

Kunstenaar André Van Beek – Nederlandse vader – laat zich voor zijn schilderijen inspireren door zijn eigen tuin. Dahlia’s, hortensia’s en waterpartijen met lelies vormen zijn geliefdste onderwerpen. Hij gebruikt graag contrasterende kleuren en de weerspiegelingen in het water. De tuin is eind augustus-september op zijn mooist.

Overnachten

Hôtel Victor: 15, place Jeanne Hachette, Beauvais, tel. 03 44 10 00 59, 2 pk € 65-69. Basale voorzieningen en kleine kamers, pal aan het uitgaansplein van de stad. Ook het eigen café-restaurant wordt druk bezocht.

Hôtel du Palais Bleu: 9, rue St-Nicolas, Beauvais, tel. 03 44 45 12 58, www.hoteldupalaisbeauvais.fr, 2 pk € 60, ontbijt € 6,50, eigen parkeerplaats (gratis) voor gasten.

Château d‘Auteuil: Route de Noailles, Berneuil-en-Bray, tel. 06 98 95 51 05, www.chateaudauteuil.com, 2 pk € 119-129-149 incl. ontbijt.

Drie prachtige kamers, met namen en sfeer van historische bewoners. In het omringende park staat nog een door Colbert geplante eik, die is een paar eeuwen ouder dan het – herbouwde – kasteel.

Camping de la Trye: 34, rue de Trye, Bresles, tel. 03 44 07 80 95, www.camping-de-la-trye.com. Op deze rustige gezins-camping met goed sanitair zijn tevens huisjes te huur, de eigenaresse spreekt ook Nederlands.

Eten en drinken

Le Zinc Bleu: 59, rue St-Pierre, Beauvais, tel. 03 44 45 18 30. Karakteristiek Franse bistro/café tegenover de kathedraal. Zowel voor een sandwich ham als plateau fruits de mer.

Le Palais d‘Antan: 75, rue St-Pierre, Beauvais, tel. 03 44 45 06 52. Klein en knus adres voor Picardische streekkeuken. Hoofdgerechten € 20-25.

Restaurant El Campo: 6, rue Philippe de Dreux, Beauvais, tel. 09 81 44 80 36. Spaanse (vis)schotels à la plancha, tapas, maar ook heerlijke taarten; alles huisgemaakt.

Chez Angèle: 59, rue Desgroux, Beauvais. Streekkeuken en theesalon bij de St-Étienne.

Aan de Place Jeanne-Hachette, waar Jantien met de Bijl onheilspellend met haar gereedschap zwaaiend onder het wakend oog van het stadhuis staat, vindt u diverse cafés en restaurants, met terrassen.

Toeristische woordenlijst

Algemeen

goedemorgen/dag | bonjour
goedenavond | bonsoir
goedenacht | bonne nuit
tot ziens | au revoir
excuus | pardon
hallo/dag | salut
geeft niet/maakt niet uit | de rien
alstublieft | s’il vous plaît
dank u | merci
ja / nee | oui / non
goed/in orde/oké | d’accord
o ja? | ah bon?
tot later | à plus tard
wat zegt u? | pardon?
wanneer? | quand?

Onderweg

halte | arrêt
bus | bus / car
auto | voiture
afrit / uitgang | sortie
pompstation | station-service
benzine | essence
rechts | à droite
links | à gauche
rechtdoor | tout droit
inlichtingen | information
telefoon | téléphone
postkantoor | poste
station | gare
luchthaven | aéroport
stadsplattegrond | plan de ville
alle richtingen | toutes directions
eenrichtingsverkeer | rue à sens unique
ingang | entrée
geopend | ouvert/-e
gesloten | fermé/-e
kerk | église
museum | musée
strand | plage
brug | pont
plein | place
haven | port
hier | ici
daar | là

Tijd

uur | heure
dag | jour
week | semaine
maand | mois
jaar | année
vandaag | aujourd’hui
morgen | demain
gisteren | hier
’s morgens | le matin
’s middags | le midi
namiddag | l’après-midi
’s avonds | le soir
vroeg | tôt
laat | tard
voor | avant
na | après
maandag | lundi
dinsdag | mardi
woensdag | mercredi
donderdag | jeudi
vrijdag | vendredi
zaterdag | samedi
zondag | dimanche
feestdag | jour de fête
winter | hiver
lente | printemps
zomer | été
herfst | automne

In geval van nood

help! | au secours!
politie | police
arts | médecin
tandarts | dentiste
apotheek | pharmacie
ziekenhuis | hôpital
ongeval | accident
pijn | douleur
kiespijn | mal aux dents
pech | panne

Accommodatie

hotel | hôtel
pension | pension
eenpersoonskamer | chambre individuelle
tweepersoonskamer | chambre double
tweepersoonsbed | grand lit
eenpersoonsbed | lit
met/zonder badkamer | avec/sans salle de bains
wc | cabinet
douche | douche
met ontbijt | avec petit-déjeuner
halfpension | demi-pension
bagage | bagages
rekening | addition
prijs | prix

Winkelen

winkel | magasin
markt | marché
creditcard | carte de crédit
geld | argent
geldautomaat | guichet automatique
bakkerij | boulangerie
levensmiddelen | aliments
duur | cher/chère
goedkoop | bon marché
maat | taille
betalen | payer

Getallen

1 | un
2 | deux
3 | trois
4 | quatre
5 | cinq
6 | six
7 | sept
8 | huit
9 | neuf
10 | dix
11 | onze
12 | douze
13 | treize
14 | quatorze
15 | quinze
16 | seize
17 | dix-sept
18 | dix-huit
19 | dix-neuf
20 | vingt
21 | vingt et un
30 | trente
40 | quarante
50 | cinquante
60 | soixante
70 | soixante-dix
80 | quatre-vingt
90 | quatre-vingt-dix
100 | cent
150 | cent cinquante
200 | deux cent(s)
1000 | mille

Belangrijke zinnen

Algemeen

Spreekt u Engels? Parlez-vous anglais?

Ik begrijp het/u niet. Je ne comprends pas.

Ik spreek geen Frans. Je ne parle pas français.

Ik heet… Je m’appelle…

Hoe heet jij / u? Comment vous appellez-vous?

Hoe gaat het? Ça va?

Prima, dank u. Merci, bien.

Hoe laat is het? Il est quelle heure?

Hoe kom ik bij / in…? Comment est-ce que j’arrive à…?

Waar is…? Pardon, où est…?

Kunt u mij… aanwijzen? Pourriez-vous me montrer… ?

Noodgevallen

Wilt u mij helpen? Pourriez-vous m’aider?

Ik heb een arts nodig. J’ai besoin d’un médecin.

Hier doet het pijn. Ça me fait mal ici.

Accommodatie

Hebt u een kamer vrij? Avez-vous une chambre de libre? (niet: chambre libre)

Hoeveel kost de kamer per nacht? Quel est le prix de la chambre par nuit?

Ik heb een kamer gereserveerd. J’ai réservé une chambre.

Winkelen

Hoeveel kost dat? Ça coûte combien?

Ik heb… nodig J’ai besoin de…

Wanneer opent/sluit …? Quand ouvre/ferme …?

Culinaire woordenlijst

Bereiding/specialiteiten

à la nage de … | in een jus van …
à l’huile d’olive | in olijfolie
à point | medium gebakken
au pistou | met basilicumpasta
bien cuit/-e | doorbakken
braisé/-e | gesmoord
chaud/-e | heet
civet de … | ragout van …
confit de … | ingemaakt met …
cru/-e | rauw
en crôute (de sel) | met een (zout)korst
escabèche | saus op basis van knoflook en azijn
farci/-e | gevuld
glacé/-e | sterk gekoeld
grillé/-e | gegrild
nature | in zout water, zonder specerijen gekookt
petits farcis | gevulde mediterrane groente
rouille | knoflookmayonaise met Spaanse peper
saignant | saignant
taboulé | bulgurgerecht, vaak als salade met munt

Vis en zeevruchten

anchoiade | anjovispasta
anchois | anjovisfilet
bourride / bouillabaisse | vissoep
calamar | inktvis
coquillage | schaaldier
daurade | dorade
espadon | zwaardvis
gamba | garnaal
homard | kreeft
huître | oester
langouste | langoest
langoustine | langoustine
lotte de mer | zeeduivel
moule | mossel
rascasse | schorpioenvis
rouget | harder
saint-pierre | zonnevis
sardine | sardientje
saumon | zalm
seiche | zeekat
thon | tonijn

Vlees

agneau | lam
boeuf | rund
brochette | spies
cabri | geit
carré (d’agneau) | (lams)bout
côte de … | ribstuk van …
escalope | schnitzel
escargot | slak
gigot (d’agneau) | (lams)dij
porc | varken
tripes | pens
veau | kalf

Gevogelte en wild

foie gras | ganzenlever
gésier | spiermaag
lapin | konijn
lièvre | haas
magret de canard | eendenborst
poule/ poulet | kip
sanglier | wild zwijn

Groenten en kruiden

ail | knoflook
artichaut | artisjok
avocat | avocado
basilic | basilicum
câpre | kappertje
cèpe | eekhoorntjesbrood
courgette | courgette
fenouil | venkel
fleur de courgette | courgettebloem
oignon | ui
poireau | prei
poivron | paprika
thym | tijm
truffe | truffel

Fruit

abricot | abrikoos
cerise | kers
figue | vijg
fraise (de forêt) | (bos)aardbei
framboise | framboos
griotte | zure kers
marron | kastanje
melon | suikermeloen
pastèque | watermeloen
pêche | perzik
poire | peer
pomme | appel

Kaas

banon | geitenkaas in kastanjeblad
brebis | schapenkaas
cabécou | klein geitenkaasje
chèvre | geitenkaas
fromage blanc | kwark, cottage cheese

Zie voor typische gerechten uit de Noord-Franse keuken blz. 18.

Desserts en gebak

brioche | brioche
calisson | amandel-meloenflikje
charlotte | dessert van lange vingers met roomvulling
coupe de glace | sorbet
crème anglaise | vanilleroom
crème chantilly | slagroom
crêpe | dunne pannenkoek
fouace / fougasse | olijf/kruidenbrood
fruits confits | gekonfijte vruchten
gâteau | taartje
île flottante | dessert van geklopt eiwit met vanilleroom
meringue | schuimpje
profiteroles | met vanilleijs gevulde roomsoes met chocoladesaus
tarte Tatin | warme, ‘omgekeerde’ appeltaart

Dranken

bière (pression) | bier (van de tap)
café | koffie
eau de vie | brandewijn
eau gazeuse/plate | mineraalwater met / zonder koolzuur
jus | sap
lait | melk
thé | thee
tisane/infusion | kruidenthee
vin mousseux | mousserende wijn

In het restaurant

Ik wil graag een tafel reserveren. Je voudrais réserver une table.

De kaart, alstublieft. La carte, s’il vous plaît.

wijnkaart carte des vins

De rekening, alstublieft. L’addition, s’il vous plaît.

amuse amuse bouche

voorgerecht hors d’œuvre

soep soupe

hoofdgerecht plat principal

bijgerecht garniture

dagschotel plat du jour

bord en bestek couvert

mes couteau

vork fourchette

lepel cuillère

glas verre

fles bouteille

zout/peper sel/poivre

suiker sucre

zoetstof saccharine

ober / juffrouw monsieur / madame

Paklijst

Steuntje in de rug nodig bij het inpakken?
Door op de ANWB Extra Paklijst aan te vinken wat u mee wilt nemen, gaat u goed voorbereid op reis.
Wij wensen u een prettige vakantie.

Documenten

Paspoorten/identiteitsbewijs

(Internationaal) rijbewijs

ANWB lidmaatschapskaart

Visum

Vliegticket/instapkaart

Kentekenbewijs auto/caravan

Wegenwacht Europa Service

Reserveringsbewijs

Inentingsbewijs

Verzekeringen

Reis- en/of annulerings-

verzekeringspapieren

Pas zorgverzekeraar

Groene kaart auto/caravan

Aanrijdingsformulier

Geld

Bankpas

Creditcard

Pincodes

Contant geld

Medisch

Medicijnen + bijsluiters

Medische kaart

Verbanddoos

Reserve bril/lenzen

Norit

Anticonceptie

Reisziektetabletjes

Anti-insectenmiddel

Persoonlijke verzorging

Toiletgerei

Nagelschaar

Maandverband/tampons

Scheergerei

Föhn

Handdoeken

Zonnebrand

Persoonlijke uitrusting

Zonnebril

Paraplu

Boeken/tijdschriften

Spelletjes

Mobiele telefoon

Foto-/videocamera

Dvd- en/of muziekspeler

Koptelefoon

Oplader elektrische apparaten

Wereldstekker

Reiswekker

Batterijen

Kleding/schoeisel

Zwemkleding

Onderkleding

Nachtkleding

Sokken

Regenkleding

Jas

Pet

Schoenen

Slippers

Onderweg

Routekaart

Navigatiesysteem

Reisgids

Taalgids

Zakdoeken

ANWB veiligheidspakket

Schrijfgerei

Hulp gevraagd!

De informatie in deze reisgids is aan verandering onderhevig. Het kan dus weleens gebeuren dat u ter plaatse een andere situatie aantreft dan de auteur. Is de tekst niet meer helemaal correct, laat ons dat dan even weten.

Ons adres is:
Uitgeverij ANWB
Redactie KBG
Postbus 93200
2509 BA Den Haag
anwbmedia@anwb.nl

Productie: Uitgeverij ANWB
Coördinatie: Els Andriesse
Tekst, redactie en opmaak: Angela Heetvelt
Eindredactie: Joke Jonkhoff, Amsterdam
Stramien: Jan Brand, Diemen
Concept: DuMont Reiseverlag, Ostfildern
Grafisch concept: Groschwitz/Blachnierek, Hamburg
Cartografie: © 2014 DuMont Reiseverlag, Ostfildern

© 2014 ANWB bv, Den Haag
Eerste druk
Gedrukt in Italië
ISBN 978-90-18-05079-5

Alle rechten voorbehouden
Deze uitgave werd met de meeste zorg samengesteld. De juistheid van de gegevens is mede afhankelijk van informatie die ons werd verstrekt door derden. Indien die informatie onjuistheden blijkt te bevatten, kan de ANWB daarvoor geen aansprakelijkheid aanvaarden.

Extra-routes

Hebt u zin in een leuke wandeling, een mooie fietstocht of een spannende autoroute?
De ANWB heeft twee routes voor u geselecteerd.
De Extra-routes zijn op de uitneembare kaart ingetekend.

Route 1

Vallée de la Somme

Twee mooie en interessante etappes langs de Somme gaan tussen Péronne en Amiens (63 km) en van Amiens naar Saint-Valery-sur-Somme (73 km). Fietsverhuuradressen en kaartgegevens vindt u op www.somme-nature.com. U kunt de Somme ook met een huis- of rondvaartboot verkennen.

Na Péronne ziet u bij de belvédère de Vaux hoe grillig en breed de rivier is. Het spoorlijntje bij Froissy was aangelegd om tijdens WO I de geallieerde troepen te bevoorraden. Nu tuffen toeristen een uurtje mee over het smalspoor. Plan zeker een stop bij Corbie; dit was in de middeleeuwen een van de rijkste kloosters van Picardië. Er wonen nu geen benedictijnen meer, maar de monumentale 18e-eeuwse poort en abdijkerk zijn behouden gebleven. U verlaat Amiens (de volgende dag?) langs de hortillonnages. Van het kasteel van Picquigny rest weing meer dan overwoekerde muren, soms herleven er de middeleeuwen. Longpré-les-Corps-Saints is genoemd naar de relikwieën die in Constantinopel zijn buitgemaakt tijdens de kruistochten en hier nog altijd zijn te zien – in het koor. U kunt door of om Abbeville heen naar Saint-Valery-sur-Somme, aan de monding van de baai.

Route 2

Chemin des Dames

De dochters van Lodewijk XV maakten er hun uitstapjes per koets, nu is het 30 km lange traject, tussen Corbeny en Chavignon, een favoriet voor bussen, auto’s en motoren. Er is een mooie rondrit van te maken, met een lus door de Laonnois waar voorzichtig de wijnbouw weer terugkeert en u een aantal mooie tuinen kunt bezoeken. Via de ’gekroonde berg ‘ van Laon komt u dan weer bij de Chemin des Dames.

<