De 15 hoogtepunten in een oogopslag

Welkom

Bem-vindo
Ter oriëntatie
Kennismaking, Porto in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Praktische informatie

De 15 hoogtepunten

 1  Rondvaart met zes bruggen – Cais da Ribeira en de Douro
Slenter over de kleurrijke Cais da Ribeira en drink iets op een van de talrijke terrassen, alvorens een tochtje op de rivier te maken.

 2  Azulejo's en Café Majestic – van São Bento naar Mercado do Bolhão
Tijdens een wandeling van het prachtige treinstation naar de aantrekkelijke markt kunt u verschillende azulejotableaus bewonderen, maar ook uitstekend winkelen of een kop koffie drinken in Café Majestic.

 3  Alles te weten komen over port – Vila Nova de Gaia
De boten, de barcos rabelos, maken al duidelijk wat de linkeroever van de Douro te bieden heeft: de wereldberoemde porthuizen.

 4  Het historische hart van de stad – rond de kathedraal
Op een relatief kleine oppervlakte ligt een keur aan bezienswaardigheden, waaronder de kathedraal en het bisschoppelijk paleis.

 5  Boekhandel en trendy galeries – Lello en Rua Miguel Bombarda
Een schitterende boekhandel en een hippe straat.

 6  Barokkerken en fotografiemuseum – vanaf de Torre dos Clérigos
Na een eventuele beklimming van de barokke Clérigostoren volgt een afdaling naar de Igreja de São Francisco, met zijn talha dourada.

 7  Muziektempel van Rem Koolhaas – Casa da Música
In 2005 werd Porto verrijkt met een eigenzinnig concertgebouw van de hand van de Nederlandse architect Koolhaas.

 8  Jardins do Palácio de Cristal en Jardim Botânico – groen in de stad
Fraaie tuinen en parken om even uit te blazen.

 9  Kunst, architectuur en natuur – Fundação de Serralves
Interessant museum in een mooi gebouw in een schitterend park.

10 Moderne architectuur – School van Porto
De toonaangevende architecten Fernando Távora, Álvaro Siza Vieira en Eduardo Souto de Moura en hun bouwkunst in Porto.

11 Tramlijn 1 langs de Douro – Foz do Douro
De tram rijdt naar de wijk Foz do Douro die aan de Atlantische Oceaan ligt en die een heerlijke wandelboulevard bezit.

12 'Stadion van de draak' – FC Porto
Ook als er geen wedstrijd is, kijken voetbalfans hier met plezier rond.

13 Fietstocht naar een vissersdorp – Afurada
Een aantrekkelijk dorp waar mannen netten repareren, vrouwen de was doen en iedereen geniet van verse vis op een houtskoolvuur.

14 Gegrilde sardines eten aan de kust – Matosinhos
Met de fiets of de metro is het 'Scheveningen van Porto' goed bereikbaar.

15 Een zwembad en een theehuis – Leça de Palmeira
Ga vanuit Matosinhos over de brug in het havengebied nog een stukje noordelijker, bijvoorbeeld om twee creaties van architect Siza te zien.

Nog meer Porto
Gebouwen, straten en pleinen
Kerken
Musea
Parken en begraafplaatsen

Te gast in Porto

Overnachten
Eten en drinken
Winkelen
Uitgaan

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Paklijst
Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Bem-vindo – Welkom

'Miradouros, uitzichtpunten, zijn er in Porto veel. Niet verwonderlijk in een stad waar geen straat waterpas loopt. Op de foto ziet u het uitzicht vanaf de Miradouro da Vitória, althans als u naar links kijkt. Daar torenen de kathedraal en het bisschoppelijk paleis boven alles uit. Het is altijd leuk om van een afstand highlights te kunnen herkennen. Meer naar rechts, niet meer op de foto, ligt de Ponte D. Luís I. Nog meer naar rechts, richting de Douro en Vila Nova de Gaia, vallen de talrijke claraboias op, de koepelvormige daklichten van metaal en glas die boven menig trappenhuis zijn aangebracht.

Ter oriëntatie

Overzicht

Als u met het vliegtuig naar Porto gaat, landt u op de internationale luchthaven Francisco Sá Carneiro, zo'n 12 km ten noordwesten van de Torre dos Clérigos. Met de metro of een taxi kunt u die afstand in ongeveer een halfuur overbruggen. Als u met de auto komt, zou u Porto eigenlijk uit het zuiden moeten naderen, want als u dan de Eiffeltorenachtige Ponte de D. Luís I nadert, is het zicht op de stad adembenemend. Een kleurrijk geheel van huizen en gebouwen ligt harmonisch tegen de helling aan de overkant geplakt. De bedrijvigheid op de Cais da Ribeira, de rondvaartboten op de Douro, het kolossale, witte bisschoppelijk paleis en de overal bovenuit priemende Torre dos Clérigos zijn de blikvangers. Later kunt u nog eens in alle rust van dit fantastische schouwspel genieten door de brug vanuit het noorden te voet over te steken en u dan vanuit de Jardim do Morro aan de schitterende ligging van Porto te vergapen. Bij helder weer ontwaart u in het westen de monding van de Douro.

Oudste gedeelte

Terreiro da Sé, het plein dat zich voor de kathedraal ( kaart 2, C 3) uitstrekt, is een geschikt vertrekpunt voor een eerste kennismaking. Behalve dat u hier een prachtig uitzicht hebt en u er een toeristenbureau kunt bezoeken, is dit het oudste deel van Porto. Om de heuvel waarop de kathedraal prijkt, de Pena Ventosa, werd de eerste stadsomwalling opgetrokken. Nu domineren hier de kathedraal, het bisschoppelijk paleis en de Pelourinho da Sé. Vanaf dit plein kunt u afdalen naar de rivier en zich af en toe nog in de middeleeuwen wanen.

Bruisend hart

U kunt op een plattegrond van de stad de straal rond de kathedraal wat oprekken, dan ziet u vanzelf de contouren van de oude stad ( kaart 2). Die lag ooit binnen de Muralha Fernandina, de omwalling die het licht zag in de 14e eeuw en waarvan nog slechts een klein gedeelte resteert. Het oude centrum heeft eyecatchers zoals de Torre dos Clérigos, het Palácio da Bolsa, de Mercado Ferreira Borges, de Igreja São Francisco, het treinstation São Bento en de Mercado do Bolhão. Maar bovenal sfeervolle straten en stegen zonder grote bezienswaardigheden, die simpelweg met hun gevels, winkels, cafés en restaurants op geheel eigen wijze aantrekkelijk zijn. Een wandeling door de oude stad kan eindigen op een van de talrijke terrassen op de levendige Cais da Ribeira aan de Douro. Daar zijn ook mogelijkheden om een rondvaart op de Douro te maken.

Port

Op de noordelijke oever van de Douro hebt u vaak een aantrekkelijk uitzicht op de beroemde porthuizen in Vila Nova de Gaia ( F-K 8) en de barcos rabelos, boten die de wijn over de Douro vervoeren. Het is de moeite waard de rivier over te steken. Doe dat bij voorkeur lopend over het bovendek van de Ponte D. Luís I, want dat levert een spectaculair uitzicht op. De porthuizen vormen tegenwoordig een toeristische attractie van de eerste orde. Met rondleidingen, tentoonstellingen en proeverijen wordt de wereld van de port ontsluierd. Er zweven zelfs cabines boven Vila Nova de Gaia om de bezoeker op alternatieve wijze een blik te laten werpen op de uitgestrektheid van de portkelders.

Monding van de Douro

Op de linkeroever van de Douro, vanuit Vila Nova de Gaia richting de kust, ligt het alleraardigste vissersdorpje Afurada ( C-D 6-8). Even ten westen daarvan strekt zich het mooie Reserva Natural Local do Estuário do Douro uit, een 62 ha groot natuurgebied dat met zijn zandvlakten, moeras en duinen in trek is bij tal van vogelsoorten.

Daar tegenover, op de rechteroever van de Douro, lag vroeger eveneens een vissersdorp, maar in de 19e eeuw groeide Foz do Douro ( kaart 3, C-D 5-7) uit tot een buitenwijk van Porto, waar zich vooral welgestelden vestigden. Zowel aan de zuid- als aan de noordkant van de brede boulevard langs zee liggen imposante vestingwerken: het 16e-eeuwse Forte de São João da Foz en het 17e-eeuwse Forte de São Francisco Xavier.

Avenida da Boavista

Vanaf de Praça de Gonçalves Xarco, het plein waaraan het Forte de São Francisco Xavier ligt, loopt de ruim 5 km lange, kaarsrechte Avenida da Boavista naar de Rotunda da Boavista, waaraan het bijzondere Casa da Música ( F 4) ligt. In de 19e eeuw aangelegd als een lommerrijke laan, is de avenida nu vooral een drukke autoweg met erlangs kantoren, winkelcentra, woonappartementen en hotels. Aan zee ligt ten noorden van de avenida het Parque da Cidade ( kaart 3, C-D 4-5). Ongeveer halverwege ligt iets ten zuiden van de avenida de Fundação Serralves ( A-B 3-4): een fraai museum voor contemporaine kunst in een aangenaam park.

Naar het strand

Ten noorden van het aangename Parque da Cidade ligt langs de kust Matosinhos ( kaart 3: B-D 2-4). Dit leuke vissersplaatsje met een fijn strand is goed bereikbaar met de metro. In de monding van de Leça, ten noorden van Matosinhos, ligt de haven: Porto de Leixões. De brug over de Leça, de Ponte Móvel, leidt naar Leça de Palmeira ( kaart 3, A-C 1-3), dat ook over een goed strand beschikt en bovendien over een prachtig zwembad met zeewater.

Kennismaking, Porto in cijfers

Porto non cantat

'Porto ligt ongeveer ter hoogte van Rome en Istanboel. Het verhoudt zich tot de Algarve als het thuisoord van de Gereformeerde Bond tot de brandhaard van de maffia. Men is er veel gastvrijer dan in Nederland, beleefder dan in Frankrijk, armer dan in Spanje. Toch is het, wanneer je uit het zuiden komt, een stroeve, strenge, nijvere stad. Porto non cantat. Het straatbeeld wordt er beheerst door manchester, niet door katoentjes. Het is een door en door heteroseksuele stad, als ik het zo mag zeggen.'

Aldus Gerrit Komrij in Een zakenlunch in Sintra (1996). Porto zingt niet. Porto gaat er prat op uit harde werkers te bestaan. Inwoners vertellen het de toerist graag met deze woorden: Porto works, Coimbra studies, Braga prays and Lisbon gets the money (of: Lisbon has fun). Dat typeert de eeuwenoude tegenstelling tussen de no-nonsensementaliteit van de tweede stad van Portugal en de rijkdom van de hoofdstad. Een contrast dat vaak is vergeleken met dat tussen Rotterdam en Amsterdam. Rotterdam en Porto, beide ook havensteden, waren in 2001 tegelijkertijd Culturele Hoofdstad van Europa. En de klassieker FC-Porto-Benfica wordt net zo fanatiek gevolgd als Feyenoord-Ajax. De liefde voor de in blauw-wit gehulde voetballers is sterk, let maar eens op hoe vaak u de clubkleuren tegenkomt.

Fado en saudade

Als het om fado gaat, de muziek waarin de Portugees zijn ziel blootlegt, zingt Porto in ieder geval veel minder dan Lissabon. Maar er zijn genoeg, min of meer toeristische mogelijkheden om in Porto naar fado te luisteren (zie blz. 106). In de fado wordt gezongen over herinneringen aan vroeger, onbeantwoorde liefde, hartstochtelijke jaloezie en dramatisch noodlot. De fado vertolkt een gevoel van saudade, een weemoedig verlangen naar iets wat voorbij is of naar iets wat onbereikbaar is. O Desterrado ('De Banneling'), het beroemde beeld van kunstenaar António Soares dos Reis dat te zien is in het naar hem genoemde museum in Porto, wordt beschouwd als de belichaming van de saudade. Het is een witmarmeren jongeman die hartverscheurend droevig voor zich uitstaart.

São João

'"Tik, tik, tik". Zo klinkt het de hele nacht van São João, 23 op 24 juni. "Tik," een korte hoge piep. Met felgekleurde hamertjes slaat iedereen elkaar op z'n kop. "Tik, tik". Meisjes leuke jongens. Mannen mooie vrouwen. "Tik, tik". Wie geen hamertje heeft, aait met een knoflookbol met lange stengel iemand die hij leuk vindt onder de neus.' Een Portugese auteur beschrijft hier een ritueel dat hoort bij het vieren van Sint-Jan, het allerbelangrijkste feest in Porto. Officieel wordt de naamdag van Johannes de Doper gevierd, maar dat gaat gepaard met allerlei populaire heidense gebruiken, waarvan een deel een relatie heeft met de zonnewende. Porto mag dan niet zingen, dit etmaal swingt de stad!

Jong en oud en afkomstig uit alle lagen van de bevolking storten zich in dit spontane feest en vullen in de loop van de avond de straten. Ze maken muziek, dansen, zingen, eten gegrilde sardientjes en drinken witte wijn. Als het donker is, laten velen een vrolijk gekleurde heteluchtballon opstijgen en doen daarbij een wens. Op straat zijn ook -talrijke potjes basilicum te zien, als decoratie of om elkaar cadeau te doen, vergezeld van vierregelige gedichtjes. En dan zijn er de cascatas, opstellingen van kleipoppetjes die bijvoorbeeld oude beroepen en gebruiken uitbeelden, maar ook altijd Johannes de Doper in hun midden hebben. De gemeente looft jaarlijks een prijs uit voor de etalage die de mooiste cascata presenteert.

Om 12 uur 's nachts is er een fantastisch vuurwerk boven de rivier bij de Ponte D. Luís I, waarna het feest nog lang voortduurt. Diehards trekken zelfs in de loop van de nacht naar het strand in Foz en nemen bij zonsopkomst een duik in zee.

Het is wel zaak de volgende dag geen al te grote kater te hebben, want dan vindt er op de Douro een schitterende zeilrace plaats van barcos rabelos. Een unieke kans om de sierlijke portschepen volledig getuigd in actie te zien. Dit spektakel wordt georganiseerd door de Confraria do Vinho do Porto.

Hendrik de Zeevaarder

Goed zichtbaar tijdens een rondvaart op de Douro is een hoog oprijzende witte kerk met op de achterkant het rode kruis van de Orde van Christus en daaronder een voorstelling in blauw-witte azulejo's. Met de bouw van deze Igreja do Corpo Santo de Massarelos werd in 1776 begonnen op initiatief van de Confraria das Almas do Corpo Santo. Die broederschap werd in 1394 opgericht door zeelieden die heelhuids van een stormachtige reis terugkeerden om hulp te gaan bieden aan zeevarenden. Naar verluidt zou Hendrik de Zeevaarder lid zijn geweest van deze broederschap. Die veronderstelling wordt geschraagd door het feit dat hij de man is die op het azulejopaneel is afgebeeld (en hij was grootmeester van de Orde van Christus).

Het zien van de kerk in Massarelos is maar een van de manieren waarop u in Porto kennis kunt maken met Hendrik de Zeevaarder. De stad steekt niet onder stoelen of banken er trots op te zijn dat de wereldberoemde stimulator van de Portugese ontdekkingsreizen het licht zag in Porto. En wel in het Casa do Infante, dat zijn heugelijke geboorte in 1394 memoreert met een gedenkplaat boven de ingang. De zoon van João I en Filippa van Lancaster, de Infant zoals hij in Portugal heet, werd gedoopt in de Sé.

Zijn eerste wapenfeit was in 1415 de inname van Ceuta, in het noorden van het tegenwoordige Marokko. Bij die verovering was Hendrik ook lijfelijk aanwezig. Een fraai azulejopaneel van een triomfantelijke Infant brengt dat in herinnering in station São Bento. Dit tafereel is gekopieerd op de azulejo's die Rem Koolhaas in zijn Casa da Música (2005) liet aanbrengen.

In het vervolg bleef Hendrik zelf thuis, maar hij rustte regelmatig expedities uit om de Afrikaanse kust verder zuidwaarts te verkennen. Zo werden onder andere Porto Santo, Madeira, Kaapverdië en de Azoren ontdekt. In World of Discoveries, het museum dat is gewijd aan de Portugese ontdekkingsreizen, buigt een wassen Zeevaarder zich dan ook over een landkaart. Hét standbeeld van Hendrik staat op het plein dat zijn naam draagt, Praça Infante D. Henrique, en werd in 1894 gemaakt door Tomás Costa. Majestueus wijst een bronzen Hendrik, staand naast een globe, richting zee. Op zuil en sokkel worden zijn triomfen, al dan niet allegorisch, verbeeld.

Tripeiros

Tripas à moda do Porto staat op menige menukaart in de restaurants. De basis van dit gerecht is tripas, pens (koeienmaag), die wordt gekookt in water na grondig te zijn schoongemaakt en ingewreven met zout en citroen. Afhankelijk van recept en familietraditie worden daarna allerlei ingrediënten toegevoegd, zoals verschillende soorten vlees, witte bonen, wortels, uien, peterselie en aardappels. Dit geheel wordt langzaam gegaard en bij voorkeur opgediend met witte rijst. De inwoners van Porto zijn er dol op. Zo erg zelfs dat ze al eeuwenlang tripeiros, pens-eters, als bijnaam hebben. Maar waarom werd dit gerecht eigenlijk zo populair? Het verhaal gaat dat Porto op vele terreinen meewerkte aan het uitrusten van de vloot die in 1415 Ceuta zou veroveren. Zo werd al het vlees dat in de stad voorradig was, aan boord van de tientallen schepen gebracht, terwijl de achterblijvers zich tevreden stelden met het inferieure gedeelte dat overbleef: de ingewanden, de tripas dus. Op het Largo António Cálem memoreert een sculptuur van Lagoa Henriques (A Conquista de Ceuta, 1960) deze opofferingsgezindheid: de menselijke figuren, bij een karkas, zijn keihard aan het werk. Maar hoe diep deze historie ook in het collectieve geheugen is verankerd, het zou volgens historicus Joel Cleto, schrijver van Myths of Porto (2014), niet de werkelijkheid zijn. Volgens hem kan een kortstondig gebrek aan vlees niet zo'n impact op de culinaire traditie hebben gehad. Hij beweert dat er al voor de jaartelling pens werd bereid. Misschien hechten de tripeiros dus aan een mythe, maar dan wel aan een mooie mythe.

Feiten en cijfers

Inwoners: bij tellingen in 2014 had Portugal 10,4 miljoen inwoners, waarvan 3,8% buitenlanders. In Porto leven ongeveer 220.000 mensen, in de agglomeratie Porto circa 1,7 miljoen.

Staat en bestuur: Lissabon is hoofdstad en regeringszetel. In 2011 werd de regering gevormd door de rechts-liberale PSD onder leiding van minister-president Pedro Passos Coelho. Zijn centrum-rechtse coalitie mocht na de verkiezingen in 2015 als minderheidskabinet verder, maar viel binnen twee weken. Daarop kreeg de socialistische voorman António Costa de kans een coalitie te vormen. In januari 2016 werd de conservatieve Marcelo Rebelo de Sousa tot president gekozen. De president heeft vetomacht en het recht van initiatief tot het uitschrijven van nieuwe verkiezingen.

Porto koos eind 2013 de partijloze Rui Moreira als nieuwe burgemeester.

Oppervlakte: het vasteland van Portugal heeft een oppervlakte van 92.545 km2. De stad Porto heeft een oppervlakte van 41 km².

Francesinha

Liefhebbers van pens dus. Maar de toerist die door Porto dwaalt, kan niet anders dan concluderen dat de tripeiros bovenmatig verzot zijn op de Francesinha. Dat de Francesinha ongelooflijk vaak geserveerd wordt, valt misschien extra op doordat de aanblik niet direct appetijtelijk is. Deze snack, die gerust als een volledige maaltijd kan functioneren, is een soort tosti met kaas en verschillende soorten vlees ertussen (ham, worst, rund- of varkensvlees). Met heel veel kaas erbovenop verdwijnt dit geheel in de oven om er als een glimmend geel pakket uit te komen en te worden overgoten met een pittige, oranje-rode bier-tomatensaus, waarin in ieder geval chilipepers zitten. Soms wordt dit geheel nog bekroond met een spiegelei. Het recept zou afkomstig zijn van Daniel David Silva, die in de jaren vijftig van de 20e eeuw in Frankrijk de croque monsieur had leren kennen, daarop een variant bedacht en die noemde naar 'de pikantste vrouw' die hij had gekend: Francesinha, een kleine Française. Evengoed wordt er beweerd dat de Francesinha al uit de Napoleontische tijd stamt. Hoe dan ook, er wordt in de keukens van Porto druk gevarieerd op het recept en de inwoners hebben dan ook meestal een favoriet restaurant om deze calorierijke specialiteit te eten.

Azulejo's en talha dourada

Net als elders in het land verfraaien azulejo's de openbare ruimte, van godshuis tot wc. Meestal gaat het om witte keramische tegels die zijn beschilderd met blauwe verf, maar soms is er een combinatie van diverse tinten aangebracht. Ze zijn voorzien van geometrische of bloempatronen of vormen met elkaar voorstellingen van onder andere religieuze, mythologische en historische gebeurtenissen. De tegel, in het Arabisch al zulaydj, werd in de 14e eeuw door de Moren naar het Iberisch Schiereiland gebracht en wordt tot op de dag van vandaag toegepast. In die tijd veranderde de azulejo mee met modes en bouwstijlen die in zwang waren. Zo werden azulejomakers in de 18e eeuw vaak geïnspireerd door het blauw-wit van het Chinese porselein dat de ontdekkingsreizigers meebrachten. De kloostergang van de kathedraal is er een voorbeeld van. En de delicatessenhandel A Pérola do Bolhão in de Rua Formosa heeft een jugendstilgevel met twee prachtig gestileerde, veelkleurige vrouwenfiguren.

Waar azulejo's in de loop van de eeuwen vaak werden aangewend om kerkfaçades te versieren, daar hebben barok en rococo vaak op overdadige wijze het interieur verrijkt met talha dourada, verguld houtsnijwerk. In vrijwel alle kerken in het oude stadshart glimmen wel een of meer exuberante altaren; de Igreja de São Francisco is er zelfs van gewelf tot vloer mee gedecoreerd.

UNESCO en João de Almada

Sinds 1996 staat het historisch centrum van Porto op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Het stadsbeeld is volgens deze organisatie 'van hoge esthetische waarde', vooral door de zichtbare sporen uit de Romeinse tijd, de middeleeuwen en de decennia dat João de Almada e Melo (1703-1786) de hand had in de stedenbouwkundige ontwikkeling. Almada begon in 1761 in het noorden van de stad met de aanleg van de Praça da Liberdade, buiten de middeleeuwse ommuring, de Muralha Fernandina. Gevolgd door een nieuwe uitvalsweg naar Braga, de straat die tegenwoordig zijn naam draagt: Rua do Almada. Andere uitbreidingen en vernieuwingen waarmee Almada de stad klaarstoomde voor de moderne tijd, waren bijvoorbeeld de aanleg van de huidige winkelstraten Rua de Cedofeita en Rua de Santa Catarina. Tot de openbare gebouwen die op zijn initiatief verrezen, behoren het Hospital de Santo António en de Feitoria Inglesa, beide neopalladiaanse bouwwerken van Engelse architecten met wie Almada nauw samenwerkte.

Niccolò Nasoni

Almada mag geprezen worden, de Italiaanse bouwmeester Niccolò Nasoni verdient minstens zo veel lof als het gaat om gezichtsbepalende invloed in Porto. Zijn talrijke barokke creaties maken zelfs dat deskundigen hem dé architect van Porto noemen. De in 1691 in het Italiaanse San Giovanni Valdarno geboren Nasoni onderscheidde zich in het begin vooral als een begenadigd schilder en decorateur. Zo versierde hij kerkgewelven in Siena, Bologna en Rome. Zijn vakmanschap raakte ook over de grenzen bekend en via een tussenstop op Malta kwam Nasoni in 1725 naar Porto. Het was in Portugal destijds 'in' om met Italiaanse kunstenaars in zee te gaan. Nasoni ging aan de slag en werd eigenlijk al doende architect. En wat voor één! Van de Torre dos Clérigos tot de Quinta da Prelada: u zult zijn naam in deze gids vaak tegenkomen. Op zijn eigen verzoek werd Nasoni in de Igreja dos Clérigos begraven (1773).

Economische recessie

Wie Porto beschrijft, zoekt al gauw superlatieven om de schoonheid en de charme van de stad te karakteriseren. Maar er is wel een keerzijde. De economische crisis die Portugal de afgelopen jaren in de greep had, heeft ook Porto hard getroffen. Zo goed als er een wandeling langs toeristische highlights gemaakt kan worden, zo kan er ook een route uitgezet worden langs tal van verkrotte gebouwen, leegstaande winkelpanden en verwaarloosde woningen, die smeken om restauratie of een grondige opknapbeurt, maar waarvoor geen geld beschikbaar is. Een drietal werkloze architecten uit Portro vraagt op een unieke manier aandacht voor deze bedroevende situatie door daadwerkelijk rondleidingen aan te bieden door het verpauperde, het treurig stemmende Porto (http://theworsttours.weebly.com).

Graffiti

Verlaten huizen, vervallen gebouwen, blinde muren: ze vormen het ideale werkterrein voor graffitikunstenaars. In heel wat straten zijn zij dan ook met hun spuitbussen in de weer geweest. Opmerkelijk is dat de straatkunstenaars in Porto over het algemeen niet anoniem zijn. Ze signeren hun schilderingen, al moet daarbij wel aangetekend worden dat de bekendste onder hen, Hazul Luzah, een pseudoniem gebruikt. Op internetfilmpjes wordt hij onherkenbaar in beeld gebracht. Luzah begon met graffiti toen hij 16 was en de hiphopscene ontdekte. Als autodidact ontwikkelde hij een eigen, herkenbare beeldtaal die doet denken aan traditionele kalligrafie, vermengd met dierlijke en florale motieven. Zijn collega-artiest Nuno Costah onderscheidt zich in zijn graffiti vooral door menselijke en dierlijke figuren in vrolijke tinten. Hij werkt wel onder eigen naam en is bovendien een enthousiast tatoeëerder.

Het stadswapen van Porto

Nadat het liberalistische Porto in 1832-1833 zijn onverzettelijkheid had getoond tijdens het beleg van de absolutisten (zie ook blz. 16) omschreef D. Pedro IV, die als overwinnaar uit de burgeroorlog kwam, de stad als volgt: antiga, mui nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto, 'oude, zeer nobele, altijd loyale en onoverwonnen stad Porto'. Lovende woorden die vanaf dat moment op het stadswapen prijken. Maar in plaats van de rij torentjes die u tegenwoordig aan de bovenkant ziet, kreeg het bijbehorende wapen destijds een kroon met bovenop een draakje. Het eerste verwijzend naar de monarchie, het tweede naar de moed en dapperheid die de liberalen in Porto hadden getoond. In 1940 verordonneerde dictator Salazar echter dat verwijzingen naar monarchie en liberalisme in stadswapens niet meer door de beugel konden. En zo verdwenen kroon en draak. Althans, niet overal. FC Porto heeft nog altijd het oude wapen in zijn clubembleem. Maar ook op openbare gebouwen en monumenten getuigen tal van draken nog van de strijdlust van de stad. Zie bijvoorbeeld de draak op het ruiterstandbeeld van Pedro IV op de Praça da Liberdade of op het Palácio da Bolsa.

Geschiedenis, heden, toekomst

Eerste bewoners

Waar nu de kathedraal staat, op de heuvel die Pena Ventosa heet, woonden waarschijnlijk de eerste mensen. Dat blijkt uit vondsten uit de bronstijd (8e eeuw v.Chr.) die nu in het Casa do Infante zijn ondergebracht. Daar bevindt zich ook een mozaïek die getuigt van de Romeinse aanwezigheid in de stad, zowel op de heuvel als langs de rivier. Porto behoorde, net als het Iberische Schiereiland, tot de Romeinse provincie Lusitania. Invasies van de Visigoten maakten een eind aan de Romeinse bloeitijd van de stad die toen Portus Cale (later: Porto en Gaia) heette.

Reconquista

Vanaf 711 werd vrijwel het gehele Iberische Schiereiland onder de voet gelopen door de Moren. Zij noemden het veroverde land Al-Andalus. Vanaf ongeveer 800 werd de herovering, de Reconquista, ingezet. Pas met de inname van Granada in 1492 was de volledige herovering een feit. Maar in Porto had de Reconquista al veel eerder plaats: Vímara Peres nam het gebied in tussen de Minho en de Douro, inclusief Porto. Peres, wiens ruiterstandbeeld dicht bij de kathedraal staat, stichtte het graafschap Portugal.

Handelsstad