Welkom

Vítaný

Ter oriëntatie

Kennismaking, Praag in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Praktische informatie

De 15 hoogtepunten

1
Het mooiste plein van Tsjechië – Staroměstské náměstí
Het perfecte beginpunt voor elk verblijf in de Moldaustad: een bonte drukte tegen een sprookjesachtige achtergrond.

2
Winkelen in hartje stad – Pařížská, Týnhof, Celetná
Van chique boetiek tot souvenirshop: in de Oude Stad is werkelijk alles te koop.

3
Het Joodse Praag – Josefov
Een krachtige getuigenis van de eens zo bloeiende Joodse cultuur.

4
De Koninklijke Route – Karlova, Karelsbrug, Kampa
Eeuwenlang trokken koningen en koninginnen van Bohemen over deze oeroude route.

5
Residentie op Hradčany – de Praagse burcht
Een vijfsterrensymbool dat zelfs bij het kortste verblijf een must is: Pražský hrad.

6
Waar de adel flaneerde – de paleistuinen in Malá Strana
Kom weer op adem en geniet van de geraffineerde landschapsarchitectuur.

7
Idylle met uitzicht – Hradčany en Petřin
Tussen prachtige cultuurhistorische monumenten en bijna pittoreske landelijkheid laat Praag zich van zijn groene kant zien.

8
Tempel van de moderne kunst – het Veletržní palác
Een must voor liefhebbers van avant-gardekunst en een van de mijlpalen in de architectuurgeschiedenis.

9
Applaus – Staatsopera, Statentheater en Nationaal Theater
Dvořák, Smetana of Mozart – alle drie de operahuizen staan borg voor een unieke muzikale belevenis.

10
De navel van de stad – het Wenceslasplein
Deze boulevard is niet alleen een brandpunt van de nieuwste nationale geschiedenis, maar ook een flaneer- en winkelgebied.

11
Kenmerk van de Nieuwe Stad – Praagse jugendstil
Architectonische pareltjes in de Nieuwe Stad.

12
Toverwereld – Laterna Magika en het zwarte theater
Het zwarte theater biedt een multimediaal totaalkunstwerk en staat garant voor een heel bijzondere avond.

13
Twee legendarische kroegen – U Fleků en U Kalicha
Wat een bruine kroeg is voor Amsterdam, is de pivnice voor Praag.

14
De wortels van de stad – een uitstapje naar Vyšehrad
Onderweg ziet u historische gebouwen, komt u door een prachtig park en hebt u fraaie uitzichten.

15
Highlights aan de stadsrand – Břevnov, Bílá hora en Hvězda
Het oudste monnikenklooster van Bohemen, de Witte Berg met zijn turbulente geschiedenis en een prachtig jachtslot.

Nog meer Praag

Dierentuin en botanische tuin

Gebouwen

Musea

Excursies

Karlštejn

Konopiště

Kutná Hora

Mělník

Terezín (Theresienstadt)

Te gast in Praag

Overnachten

Eten en drinken

Winkelen

Uitgaan

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Paklijst

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Vítaný – Welkom

De magie van Praag is veelbezongen. Ze krijgt bijna nergens een symbolischer gestalte dan op de Oude Joodse begraafplaats. In de schaduw van oeroude bomen staan en liggen zo’n 12.000 grafstenen door, naast en over elkaar heen. Wie deze bijna tijdloze begraafplaats bezoekt kan er veel leren. Dit plekje in het hart van Josefov roept bij veel mensen diepe melancholie op. Onontkoombaar gaan de gedachten uit naar datgene wat de Praagse Joden ongeveer zeventig jaar geleden is overkomen.

Ter oriëntatie

Overzicht

Meer dan in andere Europese hoofdsteden kennen grote delen van de Tsjechische hoofdstad nog steeds een middeleeuwse structuur. De historische kern is architectonisch gezien een reusachtig openluchtmuseum – een stijlboek van steen uit tien eeuwen, met het accent op gotiek en barok. De binnenstad heeft vijf wijken, die pas in 1784 tot één stad zijn samengevoegd. U kunt ze gemakkelijk met het openbaar vervoer of, beter nog, lopend verkennen.

Links van de Moldau (in het Tsjechisch Vlatva) domineert de Hradčany-heuvel met de burcht en de Sint-Vituskathedraal het stadssilhouet. Aan de voet daarvan, tussen de rivier en de rotsen, ligt de schilderachtige wijk Malá Strana (dat letterlijk ‘Kleine Zijde’ betekent). Oostelijk van de Moldau, die in Praag zestien bruggen heeft, ligt de grotendeels autovrije Oude Stad (Staré Město), met ten noorden ervan de oude Joodse wijk Josefov. Ten zuiden en oosten van de Oude Stad ligt de Nieuwe Stad (Nové Město) er in een halve cirkel omheen. Deze ‘nieuwe stad’ is door Karel IV gesticht en is al meer dan 650 jaar oud.

Zelfs als u in een weekend alleen de belangrijkste hoogtepunten wilt bezichtigen, zult u zich moeten haasten. Vanaf bladzijde 28 worden vijftien hoogtepunten beschreven die u bij uw planning kunnen helpen.

Huisnummers en straatnamen

U moet zich niet in de war laten brengen door de dubbele nummering van de huizen. Op de zwarte bordjes zijn de huizen naar internationaal gebruik per straat doorgenummerd. Op de rode bordjes is de nummering per perceel aangegeven; deze nummers zijn hoger.

Wijken, plaatsen, straten en gebouwen hadden vroeger Duitse namen, maar die zijn na 1945 afgeschaft. De meeste inwoners van Praag kennen ze niet meer.

Oude Stad (Staré Město) Kaart 2

De belangrijkste toeristische trekpleister van de Oude Stad is het Staroměstské náměstí, met het gelijknamige raadhuis (Staroměstská radnice, raadhuis van de Oude Stad) en het web van smalle straatjes. Hier ligt ook de Karlova, het belangrijkste gedeelte van de Koninklijke Route van de Boheemse koningen. Een paar minuten zuidelijker, rond het Betlémské náměsti en de Uhelný trh (Kolenmarkt), gaat het er heel wat rustiger aan toe. Josefov, eertijds de Joodse wijk van Praag, maakt indruk met zijn eeuwenoude synagogen en de beroemde begraafplaats. In het oostelijke deel van de Oude Stad komt u bij de Kruittoren en, op de Ovocný trh, het Statentheater.

Malá Strana en Hradčany A-C 4/5

Een wandeling vanuit de Oude Stad over de Karelsbrug en het eiland Kampa en daarna door een aantal steegjes en over de Nerudova naar de burchtheuvel Hradčany mag u niet overslaan. Deze wijk is een barok multidisciplinair kunstwerk dat bijna uniek is in Europa. Ze werd na de godsdienstoorlogen het toevluchtsoord van de adel, die binnen gezichtsafstand van de Sint-Nicolaaskerk en de burcht kolossale woonhuizen liet bouwen, en is buitengewoon bekoorlijk. Geen wonder dat ambassades en de laatste jaren ook chique hotels, restaurants en winkels zich in de wijk vestigen en de prijzen omhoog drijven.

In Hradčany, de wijk die hoog boven de Moldau ligt, is de Praagse burcht de belangrijkste bezienswaardigheid. In het monumentale complex, waar meer dan duizend jaar bouwstijlen en Tsjechische geschiedenis bij elkaar komen, valt altijd wel wat nieuws te ontdekken: kunstschatten, paleizen, kerken, tuinen, verdedigingswerken enz. Het gebied is 45 ha groot, met behalve de burcht de Sint-Vituskathedraal als hoogtepunt.

Nieuwe Stad (Nové Město) F/G 5/6

Het Wenceslasplein (Václavské náměstí) ligt ten zuiden van de Oude Stad en staat niet alleen centraal in de recente geschiedenis, maar is ook een winkelgebied. Hier, maar ook aan de dwars daarop gelegen Národní en in de voetgangersstraten 28. řijna en Na Přikopě, rijgen warenhuizen, bioscopen, hotels en cafés zich aaneen. De belangrijkste bezienswaardigheden van Praag zijn het Museum van de stad, het Nationaal Museum, het Muchamuseum, het raadhuis van de Nieuwe Stad, het Dansende huis en het Nationaal Theater aan de Moldau, en in het noordoosten het Representatiehuis.

De rand van de stad

Buurten die tot voor kort nog echte industrie- en arbeiderswijken waren, zoals Žížkov en Smíchov, maar ook het vanouds burgerlijke Vinohrady, blaken tegenwoordig van energie en staan op het punt zich te ontpoppen als trendy uitgaansgelegenheden en woonwijken. In de gordel van parken en groen die van de Petřínheuvel tot het Stromovkapark loopt, is ruimte voor beweging en ontspanning. En daartussen ligt een keur aan bezienswaardigheden, zoals kasteel Troja en de dierentuin in het noorden en het Strahov- en het Břevnovklooster, kasteel Stern en Bílá Hora (de Witte Berg) in het westen. Over de rotsen verder zuidelijk langs de rivier doen vele sagen de ronde.

Uitkijkpunten

Vanaf paleis Belvedér in de koninklijke tuinen, vanaf de terrassen ten zuiden van de burcht, maar ook vanaf de uitkijktoren op de Petřínheuvel en vanaf het Strahovklooster hebt u over de daken van Malá Strana en de rivier een prachtig uitzicht op de hele stad. Op heldere dagen hebt u vanaf de bijna 100 m hoge televisietoren in Žížkov en het dak van het Nationaal Monument op de Vítkov een panorama dat zich 100 km uitstrekt. Het zicht vanaf de Karelsbrug of de oostelijke Moldau-oever op Malá Strana en Hradčany is bijna te mooi om echt te zijn. In het centrum kunt u bovendien nog de torens van het raadhuis in de Oude Stad beklimmen, evenals de toren van de Sint-Vituskathedraal en de Sint-Nicolaaskerk in Malá Strana, de Kruittoren, de Jindřišskátoren en de brugtorens aan beide zijden van de Karelsbrug. Een heel ander, maar niet minder bekoorlijk panorama biedt de beroemde, 20 m² grote maquette van Antonín Langweil in het Museum van de hoofdstad Praag, die de stad in de eerste helft van de 19e eeuw laat zien (zie blz. 80).

Kennismaking, Praag in cijfers

Gespaard en bewaard gebleven

Praag, de ‘Gouden stad’ of ‘Stad van de honderd torens’, de ‘Parel aan de Moldau’ of de ‘Moeder’, zelfs de ‘Koningin der steden’: dichters en toeristen hebben Praag in de loop van zijn meer dan duizendjarige geschiedenis ontelbare eretitels en erenamen gegeven. Een van de redenen is de unieke ligging van de stad: zoals veel beroemde steden strekt zij zich uit over zeven, nog grotendeels onbebouwde heuvels.

En daardoorheen slingert zich lieflijk een rivier met acht eilanden en zestien bruggen, een rivier die voor Praag vanouds de onontbeerlijke levensader en unieke achtergrond tegelijk is. Maar de roem van de stad is niet zozeer te danken aan haar natuurlijke schoonheid als wel aan de pracht die door de mens geschapen is: Praag is de enige wereldstad die door de eeuwen heen gespaard is gebleven voor bombardementen en natuurrampen. Zelfs de Tweede Wereldoorlog is Praag ongeschonden doorgekomen. Geen wonder dat de UNESCO deze levende architectonische encyclopedie al in 1992 op haar Werelderfgoedlijst plaatste.

Een stad voor voetgangers

Door de unieke compacte structuur van Praag wandelt u in slechts een halfuur van het grootste burchtcomplex van het Europese continent, door slingerende steegjes, langs barokke paleizen met betoverende tuinen, via een middeleeuwse stenen brug en een reusachtig, qua schilderachtigheid nauwelijks te overtreffen plein naar een vlakte zo groot als een voetbalveld en met Parijse elegantie: het Wenceslasplein. En onderweg wordt u nauwelijks gehinderd door auto’s of hondenpoep.

Zwaarbeproefd moedertje

Matička, Moedertje, noemen de Pragenaars hun stad liefkozend – een understatement dat de slimme soldaat Schwejk (Švejk) niet beter had kunnen verzinnen. Praag was onder andere de hoofdstad van het Heilige Roomse Rijk en het Habsburgse Rijk en, in het interbellum, van een progressieve, democratische republiek met een grote industriële potentie.

Vanaf het mythische moment dat de legendarische stammoeder Libuše het ontstaan voorzag van een ‘grote stad waarvan de roem tot de sterren zal reiken’ tot het bijna even historische ogenblik dat de schrijver en voormalige staatsvijand Václav Havel als president aantrad, heeft Praag een buitengewoon turbulente en wisselvallige geschiedenis gekend.

Er is veel en bitter om de hoofdstad van Bohemen getwist, door de Slaven, de Avaren, de Přemysliden, de Habsburgers, de hussieten, de keizersgetrouwe katholieken, de Saksen, de Zweden en 300 jaar later door de nazi’s en de Russen. De bevolking heeft vaak grote verliezen geleden – de meeste na de Slag op de Witte Berg in 1620, toen alle protestanten verbannen werden, en in de Tweede Wereldoorlog, toen de beulsknechten van Hitler de Joden uit de stad deporteerden. Na de oorlog hebben de Tsjechen op hun beurt Duitse inwoners verdreven.

Vruchtbaar literair klimaat

Rond 1900 was Praag een van de intellectuele brandpunten van de Oostenrijks-Hongaarse monarchie. Drie culturen, de Tsjechische, de Duitse en de Joodse, drukten hun stempel op het dagelijks leven. Deze etnisch en politiek complexe maatschappij was een vruchtbare voedingsbodem voor een overvloedige literaire productie. Verscheidene Duits-Joodse schrijvers zijn wereldberoemd geworden. De bekendste zijn Rainer Maria Rilke, die op zijn tiende al zijn vaderland verliet, en Franz Kafka, wiens romans en novellen (Het proces, Het slot, Het vonnis) onlosmakelijk verbonden zijn met de stad, waarmee hij een haat-liefdeverhouding had en die hij ‘Moedertje met klauwen’ noemde.

Uit dezelfde literaire kring, die – zoals overal in het Habsburgse Rijk – elkaar trof in het koffiehuis, zijn ook grote schrijvers als Franz Werfel, de ‘razende reporter’ Egon Erwin Kisch en Max Brod, Kafka’s boezemvriend en boedelbeheerder, afkomstig. Tsjechische schrijvers, vooral Jaroslav Hašek, de subversieve levensgenieter en schepper van de onsterfelijke brave soldaat Schwejk, en de broers Karel en Josef Čapek spraken echter liever af in de kroeg.

Mekka van subversieve jazz

Al in de communistische tijd was jazz in Tsjechië een wijdverbreide onderhuidse vorm van protest. Radio Praag had aan het einde van de jaren 50 een eigen Big Band, met Karel Krautgartner als dirigent. In de steeds liberaler wordende jaren 60 baarden formaties als het Junior Trio opzien. Twee leden daarvan, Jan Hamr en Miroslav Vitouš, maakten na 1968 als jazzrockers furore in Amerika, waar zij als ballingen leefden. Tegelijkertijd ging de eerste professionele jazzclub in de stad open: Reduta, waar Václav Havel op die gedenkwaardige avond van 11 januari 1994 zijn vriend Bill Clinton mee naartoe nam en waar de Amerikaanse president vrolijk saxofoon speelde. Terecht kan Praag zich nog steeds beroemen op zijn jazzclubs, waar het hele jaar door jazz op hoog niveau en in alle bestaande stijlen te beluisteren valt.

De dagelijkse omgang

In de omgang met de Tsjechen is het handig een paar basisregels te kennen. Als Tsjechen een winkel, een rustig café of een huis binnenkomen, zeggen ze dobrý den (goedendag), bij het weggaan na shledanou (tot ziens). Bij de maaltijd wensen ze elkaar dobrou chut' (smakelijk eten).

Als ze bij anderen over de vloer komen, trekken ze vaak hun schoenen uit, of geven ze beleefdheidshalve te kennen daartoe bereid te zijn. In de opera, het theater en de concertzaal zijn ze elegant gekleed met jasje-dasje of een mooie jurk, en dat verwachten ze ook van toeristen.

Het Tsjechisch wordt alleen door de ongeveer 10,5 miljoen Tsjechen gesproken (de Slowaakse buren begrijpen het niet erg goed). De jongeren spreken daarom meer en meer Engels in de omgang met toeristen. Russisch, dat iedereen tijdens het communisme op school geleerd heeft, is niet erg populair. Veel ouderen spreken nog een aardig mondje Duits.

Uit een diepe slaap ontwaakt

De nazi’s en de communisten hadden Praag als Doornroosje in slaap gesust, en pas door de Fluwelen Revolutie van 1989 werd Praag wakker gekust. De duistere charme van de stad gold in het Westen als een goed gekoesterd geheim onder nostalgische en melancholieke toeristen, maar dat jaar kwam er een enorme toeristenstroom op gang.

Terwijl de inwoners haastig hun gevels wit kalkten, de hoteliers hun prijzen flink opschroefden en vele anderen alle voorbereidingen troffen om flink wat kronen bij te verdienen, kwam er een toestroom uit het Westen op gang: zakenlieden wilden op deze nieuwe, veelbelovende markt een plaatsje veroveren of een van de talloze plotseling geprivatiseerde firma’s opkopen en toeristen wilden uit eigen ervaring de veelbezongen schoonheid van de stad aan de Moldau meemaken.

De economische motor van Tsjechië

In de vijfentwintig jaar na deze pioniersfase heeft Praag zich in veel opzichten verder ontwikkeld en zich gereedgemaakt voor de uitdagingen van de 21e eeuw. Tsjechië is inmiddels lid van de NAVO en de EU en de hoofdstad is de belangrijkste motor van de economie. De bijna 1,3 miljoen inwoners van de hoofdstad zijn goed voor 20% van het bruto nationaal product, dat overigens in 2013 per hoofd van de bevolking rond € 21.200 lag, hetgeen Tsjechië een 37ste plaats bezorgde op de wereldranglijst van landen. De twee belangrijkste takken van industrie, die hoofdzakelijk in het noordoosten en zuidwesten is geconcentreerd, zijn de levensmiddelenproductie en de vervaardiging van elektrische en optische apparaten, vooral radio’s en televisies.

Stad met vele gezichten

Vooral in het toerisme profiteren de Tsjechen van de hervormingen en van de binnen- en buitenlandse investeringen. Het jaarlijkse aantal bezoekers is van 1,18 miljoen in 1992 gegroeid naar meer dan 5 miljoen in 2013. Praag laat zich op allerlei manieren aan hen zien.

Allereerst is er het zorgvuldig gekoesterde mystieke aura: tussen de synagogen van Josefov, maar ook in vele middeleeuwse steegjes rond het Staroměstské náměstí lijkt het wel alsof je ieder moment een alchemist van het hof van Rudolf II, de golem of minstens Franz Kafka kunt tegenkomen.

Boven in de burcht word je verblind door luxe, terwijl in het schilderachtige straatje Nový Svět (Nieuwe Wereld) en meer nog daaronder, in de straatjes en tuinen van Malá Strana, een dromerige idylle wacht, die geschapen lijkt voor verliefde paartjes.

Idylle is ook te vinden aan de oevers van de Moldau, op de eilandjes en in het weidse groen van het Stromovkapark, het Letnápark en de Petřínheuvel. In contrast daarmee staan de eertijds arme, maar nu postmoderne buitenwijken Karlín, Smíchov en Holešovice. Het sterkst voel je echter het hart van Praag kloppen in de Nieuwe Stad, en dan vooral in de buurt van het Wenceslasplein. Hier flonkeren de prachtigste jugendstilbouwwerken opnieuw in hun oude pracht. Er staan ook enkele iconen van het kubisme, de stroming die kort voor de Eerste Wereldoorlog de moderne bouwkunst inluidde.

Thuis in de gastronomie en de kunst

De verscheidenheid in bouwstijlen en sferen heeft een equivalent in het aanbod van gastronomische en culturele heerlijkheden. Nog steeds kunt u overal, net als vroeger, voor lage prijzen gebraden varkensvlees, kool en knoedels eten met een glas bier erbij. De afgelopen jaren echter is er bovendien een ongelooflijk gevarieerde keuken opgekomen, van exotische snackbars tot gourmettempels, waarin iedereen aan zijn trekken komt.

Net zo veelzijdig is het culturele aanbod: Praag swingt de hele nacht tot ’s ochtends vroeg dat het een lieve lust is. Veel Praagse orkesten, theaters en operagezelschappen zijn van wereldniveau. En ook de musea en galeries beperken zich allang niet meer tot het grote verleden van de Midden-Europese kunst, maar laten ook contemporain internationaal werk zien. Volgens ijverige statistici zijn er 52 theaters, waarvan bijna een derde onder auspiciën van de stad, 3 operahuizen, 38 musea, 139 galeries en 197 bibliotheken. De concertzalen, lounges, jazzclubs enzovoort zijn bijna niet meer te tellen. Kortom, als het gaat om de titel ‘leidende hoofdstad van Midden-Europa’, kan Praag zich bijna meten met Wenen, de oude keizerstad en eeuwige rivaal, die overigens veel oostelijker op de kaart ligt.

Feiten en cijfers

Ligging: de stad, die zich uitstrekt over zeven heuvels, beslaat een oppervlakte van 496 km² en ligt gemiddeld 235 m boven zeeniveau. Ongeveer de hele stadskern, 866 ha, is UNESCO-Werelderfgoed en valt onder monumentenzorg. De Moldau stroomt over een lengte van 30 km door de stad, is tot 330 m breed en telt in Praag zestien bruggen.

Bevolking: Praag heeft ongeveer 1,3 miljoen inwoners, bijna 12% van de in totaal 10,5 miljoen Tsjechen. Een groot deel is niet kerkelijk, de rest is overwegend rooms-katholiek en een minderheid is onder meer hussiet, Joods of evangelisch. De belangrijkste minderheden zijn Slowaken, Moraviërs, Roma, Amerikanen, Duitsers, Russen en Oekraïeners.

Bestuur: de hoofdstad van de federale Tsjechische Republiek is enkele jaren geleden verdeeld in 22 regio’s met totaal 57 wijken. De burgemeester, de primátor, wordt elke vijf jaar gekozen.

Economie: de omzet van de hoofdstad vertegenwoordigt ruim 20% van het bruto nationaal product, dat in 2013 met ongeveer 1,7% steeg tot circa 160 miljard euro (€ 21.200 per hoofd van de bevolking). Het landelijke werkloosheidscijfer lag in 2013 op circa 7,6%, maar is in Praag al jaren minder dan 4%. De inflatie schommelt rond de 2%. Het gemiddelde maandinkomen bedraagt ongeveer € 1050 en stijgt momenteel ongeveer 3% per jaar.

Zo slim als Schwejk

Natuurlijk is het ook aan de Moldau niet alles goud wat er blinkt. Krantenberichten over meedogenloze taxichauffeurs, autokrakers, oneerlijke obers en tasjesdieven hebben het imago van de Gouden Stad aangetast. De ‘verdisneysering’ van veel toeristische trekpleisters, zoals de Koninklijke Route, met kitscherige souvenirwinkeltjes en fastfoodgelegenheden, stuit estheten tegen de borst. Ook de verwoestende overstromingen van 2002 en 2013 waren een bittere tegenslag voor de toeristenbranche. En altijd moet je je bij het zien van al die stralende etalages en chique hotels en restaurants realiseren dat deze luxe voor de meeste inwoners van Praag onbetaalbaar is. Terwijl er qua levensstandaard ooit een diepe kloof gaapte tussen leden en niet-leden van de communistische partij, is er nu een tweedeling tussen armen en (nieuwe) rijken.

Maar ook hiertegen bestaat een troostrijk middel: met de sluwheid van Schwejk en een knipoog raden de inwoners elkaar en hun gasten aan zich tot de heilige Johannes van Nepomuk te wenden. Hoe? U hoeft alleen maar naar het beroemde beeld van de Boheemse beschermheilige op de Karelsbrug te gaan en, zoals miljoenen voor u, zijn beeltenis op de sokkel aan te raken. Daardoor ben je op alle bruggen die het leven nog in petto heeft, beschermd tegen gevaar.

Stadswapen

Het wapen van Praag is, gezien de leeftijd van de stad, relatief nieuw. Tot 1784, toen de vier tot dan toe zelfstandige steden, namelijk Hradčany, Malá Strana, Staré Město (incl. Josefov) en Nové Město, samengevoegd werden, hadden ze elk hun eigen wapen. Het gezamenlijke wapen heeft een felrode achtergrond met drie gouden torens en in de onderste helft een eveneens gouden kasteelmuur met een openstaande traliepoort, waaruit een in zilver bewapende arm reikt. Het zwaard in de hand symboliseert de succesvolle verdediging van de Karelsbrug tegen het Zweedse leger dat in de Dertigjarige Oorlog de Oude Stad aanviel.

Geschiedenis, heden, toekomst

Vanaf het begin tot de middeleeuwse bloei

Nadat bij de volksverhuizing in de 4e en 5e eeuw steeds meer Slaven naar het gebied waar nu Praag ligt zijn getrokken, vestigt zich in de 9e eeuw de stam van de Tsjechen aan de Moldau. Het hiervan afstammende geslacht van de Přemysliden bouwt in 870 op Hradčany de eerste burcht. In de 10e eeuw slagen zij er gaandeweg in het land tot één geheel te maken. Al spoedig ontwikkelt Praag zich tot het politieke en economische centrum. Hertog Wenceslas I (Václav I) neemt de kerstening van Bohemen ter hand en laat zijn land opgaan in het Duitse Rijk. In 973 wordt Praag een autonoom bisdom. Hierna vestigen zich veel Duitsers en Joden in de stad. Rond 1070 verplaatst vorst Vratislav II zijn residentie van Hradčany naar de tweede burcht, Vyšehrad, in het zuidelijk deel van de huidige Nieuwe Stad. Onder Ottokar I Přemysl wordt Bohemen in 1212 definitief een erfelijk koninkrijk en onder zijn kleinzoon Ottokar II een Midden-Europese grootmacht. Maar een generatie later sterft de Přemyslidendynastie uit. Onder koning Karel IV (tevens keizer van het Duitse Rijk) beleeft Praag een politieke en culturele bloei. Karel sticht in 1348 de eerste universiteit van het Duitse Rijk, bouwt de Karelsbrug, laat de Nieuwe Stad aanleggen en versterkt Malá Strana. Door de talrijke gotische kerken en nieuwe wereldlijke gebouwen ondergaat Praag een ware metamorfose. De hoofdstad van Bohemen is met ongeveer 60.000 inwoners de op drie na grootste stad ten noorden van de Alpen en qua oppervlakte de op twee na grootste van Europa.

Godsdienstoorlog en vroege Habsburgse tijd

In 1415 wordt Jan Hus, wiens godsdienstige hervormingen tot religieuze en sociale spanningen geleid hebben, op het Concilie van Konstanz door de katholieke kerk als ketter tot de brandstapel veroordeeld. Na de eerste Praagse Defenestratie (1419), waarbij radicale godsdiensthervormers bij de bevrijding van gevangengenomen geloofsgenoten twee raadsheren uit het raam gooien, breken de extreem bloedige Hussietenoorlogen uit. Daarna (1437) komen respectievelijk keizer Sigismund, Jiřiz (Joris) Poděbrady en enkele Poolse koningen op de troon. In 1526 valt Bohemen in Habsburgse handen. De renaissance en de contrareformatie komen op en onder Rudolf II beleeft Praag als residentie een ‘gouden tijd’. In 1618 vindt de tweede Praagse Defenestratie plaats, waarbij protestantse leiders enkele keizerlijke afgevaardigden uit het raam gooien: het begin van de Dertigjarige Oorlog. Twee jaar later heroveren de Habsburgers de troon. In 1648 worden Malá Strana en de burcht door Zweedse troepen bezet. Het einde van de oorlog luidt voor de stad de economische en politieke neergang in. De zegevierende Habsburggetrouwe adel en de katholieke kerk manifesteren zich in de ‘Praagse barok’. Vanaf halverwege de 18e eeuw wordt het politieke klimaat milder door de hervormingen van Maria Theresia en Jozef II. In 1784 versmelten de vier Praagse steden tot koninklijke hoofdstad.

Revolutie

De 19e eeuw wordt gekenmerkt door industrialisatie en een ontwakend nationaal bewustzijn. Door een massale toestroom van het platteland verandert de demografische structuur van de stad ingrijpend. In 1845 wordt de spoorlijn tussen Wenen en Praag geopend. Drie jaar later leiden de berichten over de revolutie in Parijs ook aan de Moldau tot onrust, maar de opstand tegen het centrale gezag in Wenen mislukt. Toch verliezen de Duitsers in de gemeenteraad in 1861 definitief de meerderheid.

20e en 21e eeuw

Na de Eerste Wereldoorlog wordt Praag de hoofdstad van de zelfstandige Republiek Tsjechoslowakije. Door samenvoeging met tal van voorsteden breidt de stad zich sterk uit en groeit zij uit tot een cultureel centrum op Europees niveau. Op 15 maart 1939 vallen Duitse troepen binnen. Bohemen en Moravië worden een rijksprotectoraat dat met ijzeren vuist wordt geregeerd. Na zes jaar is de nachtmerrie voorbij. Enkele dagen na de Praagse opstand tegen de nazi’s veroveren de Russen de stad. De Duitse minderheid wordt overal bruut verjaagd. Drie jaar later grijpt de communistische partij de macht. Na de zware jaren van het stalinisme beleeft het land in 1968 een korte fase van liberalisering, maar deze ‘Praagse Lente’ wordt op 21 augustus platgewalst door de tanks van het Warschaupact. Vanaf 1976 ontstaat opnieuw verzet tegen de dictatuur van de communistische partij: dissidenten, intellectuelen en studenten schrijven Charta 77. Uiteindelijk leidt de Fluwelen Revolutie in 1989, na jaren van repressie, tot de val van het regime. De kritische schrijver Václav Havel (1936-2011) wordt de nieuwe, democratisch gekozen president (tot 2003). Het verbond tussen Tsjechië en Slowakije wordt in 1993 zonder bloedvergieten opgeheven. In 1997 ondertekenen Tsjechië en Duitsland een vredesverdrag, in 1999 wordt Tsjechië lid van de NAVO.

In de zomer van 2002 kampt Praag met de gevolgen van een rampzalige overstroming. Op 1 mei 2004 wordt de Tsjechische republiek lid van de EU, in 2007 treedt zij toe tot het Schengengebied en in 2009 is Tsjechië voor het eerst EU-voorzitter. In 2013 treedt de Moldau opnieuw buiten haar oevers en wordt president Václav Klaus opgevolgd door Miloš Zeman.

Praktische informatie

Reizen naar Praag

Met het vliegtuig

De internationale luchthaven Václav Havel ( kaart 5) ligt ongeveer 20 km ten noordwesten van het centrum.

Vluchtinformatie: tel. 220 11 18 88, www.prg.aero (actuele gegevens, Engels).

Vervoer naar de stad: buslijn 119 rijdt van 4.30 uur tot vlak voor middernacht elke 10 à 15 minuten tussen de luchthaven en metrostation Dejvická (lijn A). Buslijn 100 brengt u naar station Zličín (B), buslijn 179 en nachtbus 510 rijden naar station Nové Butovice (B).

Čedaz-bussen: de hele dag pendelen minibussen van de firma Čedaz elk halfuur tussen de luchthaven en het ČSA-kantoor aan V Celnici, vlak bij metrostation Náměstí republiky (lijn B). Tarief enkele reis Kč 150 p.p. (www.cedaz.cz).

Airportexpress: rijdt van de luchthaven naar station Masarykovo nádraží resp. Hlavní Nádraží. Tarief enkele reis Kč 60 p.p, aan het loket Kč 39. Rijdt dagelijks elk halfuur van 5 tot 22 uur.

Taxi: een reguliere taxirit tussen de luchthaven en het centrum kost niet meer dan circa Kč 500.

Met de trein

De meeste treinen uit West-Europa rijden tot het Centraal Station, Hlavní Nádraží ( F/G 6), andere komen aan op Holešovice ( H 1) in het noordoosten van de stad. Binnenlandse treinen en treinen naar de oosterburen vertrekken op station Masaryk (Masarykovo nádraží) ( F/G 5) aan de Hybernská en station Smíchov (Smíchovské nádraží) ( B/C 10) aan de Nádražní. De grote stations hebben een directe metroaansluiting.

Reistijd: vanuit Utrecht ongeveer 10 uur, vanuit Brussel ongeveer 11 uur.

Inlichtingen:

www.nsinternational.nl

www.ns.nl

www.treinreiswinkel.nl

www.belgianrail.be

www.cd.cz (Tsjechische spoorwegen)

Met de bus

Internationale en nationale bussen komen aan op bus- en metrostation Florenc aan de oostkant van de stad. De Oude Stad is vandaar maar vijf minuten lopen en met de metrolijnen B en C kunt u naar alle andere plaatsen.

Busmaatschappij Eurolines verzorgt lijndiensten op Praag.

Eurolines Nederland:

tel. 020 560 8788; www.eurolines.nl

Eurolines België:

tel. 02 274 1350; www.eurolines.be

Met de auto

Vanuit Noord- en Midden-Nederland rijdt u het best via Hannover en Dresden naar Praag. Ook de route via Kassel en Dresden valt te overwegen. Vanuit Zuid-Nederland en België rijdt u het best via Frankfurt en Nürnberg.

Voor de tolwegen (voornamelijk snelwegen) in Tsjechië hebt u een vignet nodig, dat verkrijgbaar is bij de grensovergang, en in Tsjechië bij postkantoren en tankstations. Een vignet voor tien dagen kost Kč 310 (ca. € 14), voor een maand Kč 440 (ca. € 20).

Het dragen van autogordels is verplicht en u moet met lichten aan rijden, ook overdag. Alcohol is absoluut verboden. De maximumsnelheid is in de bebouwde kom 50 km/uur, op secundaire wegen 90 km/uur en op snelwegen 130 km/uur.

24-uurs pechhulp: de Autoclub Bohemia Assistance (ABA), tel. 1240, en de Automotoclub (Ústřední automoto-klub), tel. 1230.

Douane

Legitimatie: ofschoon Tsjechië sinds 2008 een Schengenland is en EU-burgers aan de grens niet gecontroleerd worden, is het nog steeds raadzaam om een paspoort of ander identiteitsbewijs bij u te hebben.

In- en uitvoer: EU-burgers mogen zaken voor eigen gebruik in- en uitvoeren. De in- en uitvoer van wapens, drugs en (producten van) dieren die op de lijst van met uitsterven bedreigde soorten staan, is streng verboden.

Huisdieren: u hebt een Europees dierenpaspoort nodig waarin staat dat het dier tegen hondsdolheid is gevaccineerd.

Reizen in Praag

Openbaar vervoer

Drie metrolijnen (lijn A groen, B geel, C rood) rijden van 4.30 tot 24 uur en dat geldt ook voor vele tram- en buslijnen. Bij alle haltes zijn de vertrektijden aangegeven. ’s Nachts rijden de tramlijnen 51-59 en buslijnen 501-515 en 601-610 een aangepaste route. Het centrale overstappunt is dan halte Lazarská.

Inlichtingen: Praags Vervoersbedrijf, tel. 296 19 18 17 (gratis), www.dpp.cz, dag. 7-21 uur.

Kaartjes: een enkeltje met overstapmogelijkheid kost Kč 32 (kinderen 6-15 jaar en senioren 65-70 jaar Kč 16) en is 90 minuten geldig. Voor korte metroritjes – 30 minuten, maximaal 5 haltes – zijn er kaartjes van Kč 24 (kinderen en senioren Kč 12). Voor grote bagagestukken betaalt u Kč 16. Kinderen onder de 6 en senioren boven de 70 jaar kunnen doorgaans gratis reizen.

Toeristenkaarten: een kaart voor 24 uur kost Kč 110 (kinderen Kč 55), voor 72 uur Kč 310.

Losse kaartjes zijn te koop op sommige metrostations, bij krantenkiosken, in hotels, reisbureaus, warenhuizen, enz. Rittenkaarten kunt u krijgen bij onder meer de informatiepunten van de PIS (zie blz. 22) en van het openbaar vervoer op de metrostations Muzeum (dag. 7-21 uur), Nádraží Holešovice en Anděl (ma.-vr. 7-21, za. 9.30-17 uur) en op de luchthaven (dag. 7-21 uur). Op station Černý Most kunt u gratis een plattegrond krijgen van het openbaar vervoer en een dienstregeling van de nachtlijnen.

Veel organisaties bieden bustochten aan naar de belangrijkste bezienswaardigheden, maar ook excursies met speciale thema’s en allerlei dagtochtjes naar het Boheemse ommeland. Naast de Prague Information Service (PIS, zie blz. 22) zijn dat Čedok (tel. 221 44 72 42), Cityrama (tel. 222 23 02 08) en Prague Sightseeing Tours (tel. 222 31 46 55). Prague Walks (tel. 608 97 33 90, www.praguewalks.com) organiseert thematische wandelingen met gids (’In de sporen van de Fluwelen Revolutie’, ‘Langs oud-Praagse herbergen’).

Taxi

Het starttarief is Kč 40. Daarna betaalt u Kč 28 per kilometer. Als u de taxi laat wachten, kost dat Kč 6 per minuut. De prijzen moeten zowel in als buiten de auto goed zichtbaar zijn aangegeven. Evengoed is het verstandig om voorafgaand aan de rit een totaalbedrag af te spreken of, beter nog, een taxi te bellen. De chauffeur is verplicht u desgewenst een bonnetje te geven. Serieuze taxibedrijven zijn onder meer AAA (tel. 140 14), Profi Taxi (tel. 201 31 41 51), City Taxi (tel. 257 25 72 57), Halotaxi (tel. 244 11 44 11) en Taxi Praha (tel. 22 21 11 00).

Auto of huurauto

In Praag kunt u de auto het best bij het hotel, op een van de talrijke bewaakte parkeerplaatsen of in een parkeergarage zetten en het fijnmazige netwerk van het openbaar vervoer gebruiken of de stad te voet verkennen. Bovendien zijn er in het centrum drie parkeerzones: oranje, groen en blauw, elk met een ander tarief. De belangrijkste parkeeradressen – en veel andere tips over het Praagse verkeer – vindt u in de gratis brochure ’Prag. Transport’.

Zowel op de luchthaven als in het centrum van Praag vindt u kantoren van nationale en internationale autoverhuurbedrijven. Een kleine auto kost vanaf € 50 per dag.

Andere vervoermiddelen

Met de boot: van april tot oktober worden diverse rondvaarten op de Moldau aangeboden – het aanbod varieert van korte, drie kwartier durende tripjes tot (dag)tochten naar onder meer Troja, Štěchovice, Mělník of de stuwdam van Slapy. Ook avond-, diner- en discotochtjes staan op het programma (reken op minimaal circa Kč 220).

Praagse Stoombootmaatschappij (PPS): tel. 224 93 00 17, www.paroplavba.cz.

Evropská vodní doprava: tel. 224 81 00 30, www.evd.cz

Kabelbaan: deze voert u vanaf het dalstation Újezd de Petřínheuvel op en maakt een tussenstop bij restaurant Nebozízek (zie blz. 54). Dag. 9-23.30 uur, om de 10 à 15 minuten.

Stoeltjeslift in de dierentuin: begin april tot eind september dag. behalve ma. 9.30-18 uur, Kč 20, kinderen onder de 6 jaar gratis (zie blz. 74).

Feestdagen

1 januari: Nieuwjaar

maart/april: eerste en tweede paasdag

1 mei: Dag van de Arbeid

8 mei: Bevrijdingsdag (1945)

5 juli: feestdag van Cyrillus en Methodius

6 juli: sterfdag van Jan Hus (1415)

28 oktober: Onafhankelijkheidsdag (1918)

17 november: Dag van de Vrijheid en Democratie

24-26 december: Kerstmis

Feesten en festivals

Pražské Brány (‘Praagse poorten’): het hele jaar door, tel. 222 31 11 08, www.prazskebrany.cz. Multicultureel festival van alle kunstdisciplines: film, muziek, theater, exposities, lezingen, workshops en nog veel meer, op verschillende locaties.

Internationaal Blaasmuziekfestival: begin januari, www.praguefestival.cz/windbrass.htm.

Sperm Festival: eind april. In 2009 opgerichte manifestatie van actuele muziek, beeldende en visuele kunst.

Europese filmdagen: half/eind april, www.eurofilmfest.cz. In bioscoop Svě-tozor (zie blz. 108).

Tsjechisch bierfestival: tweede helft van mei, www.ceskypivnifestival.cz, expositieterrein Výstaviště/Holešovice.

Praags lentefestival: half mei-begin juni, www.festival.cz. Concerten van toporkesten en topsolisten uit de hele wereld. Het festival begint op de sterfdag van Smetana, 12 mei, met een uitvoering van Má Vlast (Mijn Vaderland) in de grote zaal van het stadhuis (kaarten vanaf april: Hellichova 18, Malá Strana, tel. 257 31 25 47, ma.-vr. 10-17 uur).

Tanec Praha: juni, www.tanecpraha.cz. Internationaal dansfestival met het accent op moderne dans en bewegingstheater. Locaties: Divadlo Ponec, Archa, Sazka Aréna en andere plaatsen in Tsjechië.

Musica Sacra Praga: half juni, www.choirs.cz. Drie dagen kerkmuziek op verschillende locaties met een vervolg (ook drie dagen) in de herfst en met kerst.

United Islands: eind juni, www.unitedislands.cz. De grootste openluchtmusical van de stad op de eilanden Kampa, Střlecký, Štvanice en Slovanský ostrov.

Zomerfestival Oude Muziek: eind juni-begin augustus, www.collegiummarianum.cz. Werken uit de renaissance en de barok, door internationale ensembles in verschillende kerken, paleizen, kastelen en kloosters.

Ameropa: eind juli-begin augustus, www.ameropa.org. Internationaal kamermuziekfestival op verschillende locaties in en rond Praag.

Letní Letná: eind augustus, www.letniletna.cz. Internationaal festival met circus, theater en muziek in het Letnápark.

Verdifestival: september, www.opera.cz. De Staatsopera voert twee weken lang alleen werken van Verdi uit.

Praags Theaterfestival van de Duitse Taal: oktober/november, www.theater.cz. Topgezelschappen uit Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland laten op verschillende locaties hun avant-gardistische producties zien.

Čtyři dny (4+4 dagen in beweging): eerste helft oktober, www.ctyridny.cz. Uitstekend bezet internationaal festival van de uitvoerende kunsten op diverse podia in de stad.

Adventsmarkt: december, op het Staroměstské náměstí.

Geld

De munteenheid is de Tsjechische kroon (koruna česká, afgekort Kč of CZK), die 100 heller (haleř) waard is. Er zijn munten van 1, 2, 5, 10, 20, 50 kroon en bankbiljetten van 20, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000 en 5000 kroon. De koers (mei 2015): € 1 = Kč 27, Kč 100 = € 3,66.

U kunt overal creditcards gebruiken en op veel plaatsen met uw pinpas geld pinnen. Het is voordeliger om contant geld met een pinpas op te nemen dan euro’s in te wisselen.

Kijk uit voor wisselkantoren: ze brengen soms een schandalig hoge provisie in rekening of lokken klanten met valse informatie. U kunt het best uw geld bij een grote bank wisselen, zoals Česká spořitelna of Komerční. Hotelrecepties rekenen meestal iets meer provisie.

Gevonden voorwerpen

Gemeente: Praag 1, Karolíny Světlé, tel. 224 23 50 85.

Vervoersmaatschappijen: tel. (binnen 24 uur) 296 19 18 17, dag. 7-21 uur.

Gezondheid

Eerste hulp is in Tsjechië gratis. Voor EU-ingezetenen is het handig in het bezit te zijn van een Europese gezondheidskaart (European Health Insurance Card, EHIC; www.ehic.nl). Met de EHIC hebt u recht op noodzakelijke medische zorg tijdens een tijdelijk verblijf in het buitenland. U kunt de kaart aanvragen via www.ehic.nl. Wie geen EHIC-kaart heeft, moet medische kosten vaak zelf voorschieten en later in eigen land declareren. Daarnaast is het altijd verstandig een reisverzekering met dekking tegen medische kosten af te sluiten.

Bij acute ziekte en ongevallen wordt u in ieder ziekenhuis behandeld. Een prettig ziekenhuis is Na Homolce (Praag 5, Roentgenova 2). Dat heeft ook een afdeling voor buitenlanders (tel. 257 27 32 89 of 257 27 11 11; bus 167 vanaf metrolijn B, station Anděl).

Doktersdienst: Health Centre Praag 1, Vodičkova 28, tel. 224 22 00 40 of mobiel 0603 43 38 33 (dag en nacht). Doktersdienst en tandartshulp: Praag 1, Spálená 12, tel. 222 92 42 95 of 222 92 42 68.

Apotheek met 24 uursdienst: Praag 1, Palackého 5, tel. 222 92 81 11. Een andere 24-uurs apotheek kunt u vinden in Praag 2, Belgická 37, tel. 222 51 93 96.

Voor een aantal andere hulpdiensten zie blz. 24.

Informatie

Tsjechisch Centraal Bureau voor Toerisme – Czechtourism

www.czechtourism.com

In Praag

– Vinohradská 46,

tel. 221 58 06 11 of 221 58 01 11,

info@czechtourism.cz

– Staroměstské náměstí 6,

tel. 224 86 14 76,

staromestska@czechtourism.cz

Beide: ma.-vr. 9-18, za./zo. 9-17 uur.

Voor de Benelux

Tsjechisch Bureau voor Toerisme

Gatwickstraat 11

1043 GL Amsterdam

tel. 06 15 69 68 75

info-nl@czechtourism.com

www.czechtourism.com

Informatiekantoren in Praag

PIS, Pražská informační služba (Prague Information Service): tel. 221 71 47 14, ma.-vr. 9-12, 13-16 uur, tourinfo@pis.cz, www.prague.eu. Alle inlichtingen, reserveren van accommodatie, Prague Card, toegangskaarten voor uitvoeringen, rondvaarten en rondleidingen.

Raadhuis Oude Stad (Staroměstská Radnice): dag. 9-19, nov.-mrt. 9-18 uur.

Luchthaven (Terminál 2): dag. 8-20 uur.

Brugtoren Malá Strana (Malostranská mostecká věž): begin apr.- eind okt. dag. 10-18 uur.

Rytířská 31: ma.-za. 10-18 uur.

Pragotur (boekingskantoor van PIS): Arbesovo nám. 74, 15000 Praag 5, tel. 221 71 41 51, pragotur@pis.cz.

Praag op internet

Extensie van Tsjechië: .cz

Vrijwel alle belangrijke toeristische websites hebben ook een Engelse versie. Als u een Tsjechische url intypt hoeft u de accenten en bijzondere tekens niet over te nemen. Specifieke websites over hotelreserveringen staan op blz. 88, over Praagse restaurants op blz. 92, over de voorverkoop van kaartjes voor culturele evenementen op blz. 107 of bij het evenement zelf.

www.prague.eu: officiële site van de Prague Information Service (PIS), het belangrijkste en meest informatieve startpunt voor Praagbezoekers op internet. Deze site bevat ook uitvoerige beschrijvingen van bezienswaardigheden, openbaar vervoer, het actuele culturele programma, links naar musea en uitvoeringslocaties en een gedetailleerde lijst van hotels.

www.a-prague.com: goede site over een particulier kamerverhuursysteem, ook handig om te reserveren voor stadsrondleidingen en om een auto te huren.

www.praguepost.com: website van de Engelstalige weekkrant, met behalve actualiteiten ook een uitvoerige cultuurkalender, recensies van restaurants, exposities en films enz.

www.musica.cz: het belangrijkste adres voor – Engelstalige – muziekliefhebbers. Informatie over alle belangrijke componisten, operahuizen, ensembles en festivals. Met actuele agenda en links naar alle kaartverkoopadressen.

www.czechtourism.com: officiële website van het Tsjechisch toeristenbureau, voor toeristen die hun verblijf in Praag combineren met tochtjes in de omgeving of een rondreis door Bohemen en Moravië.

www.praag.startpagina.nl: handige site met tal van links naar onderwerpen die iets met Praag te maken hebben.

Kinderen

Ook voor kinderen is er in Praag veel te beleven. Het is al leuk om door de verkeersvrije Oude Stad te lopen, waar het ’s zomers krioelt van de straatmuzikanten, poppenspelers, goochelaars en jongleurs. Bij het raadhuis van de Oude Stad staat de tijd even stil als in de Astronomische Klok het deurtje opengaat en alle figuren tevoorschijn komen.

Prague Card

Als u veel bezienswaardigheden en musea wilt bezoeken, bent u met de Prague Card wat voordeliger uit (www.praguecitycard.com). De kaart is twee, drie of vier opeenvolgende dagen geldig en geeft gratis toegang tot meer dan veertig bezienswaardigheden, zoals de Praagse burcht en de belangrijkste paleizen, kastelen en musea (volw. 2 dagen € 37, kinderen/studenten € 24, 3 dagen € 41/€ 29, 4 dagen € 50/€ 35, steeds incl. een boekje van 150 blz., € 3-5 korting bij aanschaf online). In combinatie met de Prague Card is – weliswaar alleen online – voor resp. € 9, 14 of 18 een twee, drie of vier dagen geldig toeristenticket verkrijgbaar, waarmee u in alle vormen van openbaar vervoer kunt reizen. De Prague Card is verkrijgbaar bij alle informatiepunten van de PIS, op station Holešovice, bij Terminál 2 van de luchthaven en in enkele hotels. Bij een kort verblijf zijn senioren vanaf 60 of 65 jaar met de voor hen gebruikelijke kortingen op entrees (meestal 50%) vaak goedkoper uit dan met de Prague Card.

Highlights voor kinderen

Als de kinderen moe worden, kunnen de ponykoetsjes, elektrische treintjes, een rondvaart over de Moldau of een tochtje met een roeiboot of waterfiets (zie blz. 20, 41) uitkomst bieden. Een welkome afwisseling voor jong en oud is een tochtje met de kabelbaan de Petřínheuvel op (zie blz. 20, 52). Daar wacht niet alleen een heerlijk park, maar ook een spiegellabyrint, een uitkijktoren en een sterrenwacht (www.observatory.cz).

Ook vanaf de televisietoren in Žižkov hebt u een fantastisch uitzicht over de stad (dag. 8-24 uur). Een tweede planetarium staat in het oosten van het Stromovkapark (www.planetarium.cz), waar ook het expositieterrein Výstaviště met zijn jaarmarkten, aquarium, ‘zingende musicalfontein’ en speelplaats een aantrekkelijke optie is.

Omheinde speelplaatsen zijn onder meer te vinden bij de ingang van het Petřínpark (Náměstí Kinských), aan de noordkant van het eiland Kampa en aan de Vlašská.

Ook de dierentuin bij slot Troja (juni-aug. dag. 9-19, apr.-mei en sept.-okt. tot 18, anders tot 16 uur, ook via een voetgangersbrug te bereiken vanuit het Stromovkapark) is een klassieker voor kinderen. Andere attracties zijn het sprookjesrijk in Praag 3, V zahradkach 25, tel. 284 68 41 45, waar de kinderen ook kunstzinnig bezig kunnen zijn, en het Aquapalace, aan de rand van de stad in Čestlice (Pražská 138, www.aquapalace.cz). Het overdekte complex biedt zwembaden en glijbanen.

Veiligheid en noodgevallen

Een treurig neveneffect van de revolutie in 1989 is een sterke stijging van de criminaliteit. Waardevolle spullen en belangrijke documenten kunt u daarom het best in het hotel of de hotelkluis achterlaten en in geen geval in de auto. Zet de auto op een bewaakte parkeerplaats. Draag geld en paspoort altijd op uw lichaam of in ieder geval in een binnenzak van uw kleding. Kijk vooral in een dichte menigte goed uit. Een standaardtruc is een zogenaamde ‘controle’ door nepagenten. Vraag altijd naar hun legitimatie.

Bent u toch bestolen, ga dan eerst naar de ambassade en dan pas naar de politie. Op de ambassade krijgt u waardevolle tips over het verloop van de aangifte. Telefonisch contact met de politie leidt meestal tot een onoverbrugbare spraakverwarring. U kunt beter persoonlijk naar het politiebureau gaan (Praag 1, Nové Město, Jungmannovo náměstí 9). Daar zijn ook tolken.

Belangrijke telefoonnummers

Algemeen: 112, politie: 158, bij diefstal: 974 85 17 50, gemeentepolitie: 156, brandweer: 150, ambulance: 155, pech onderweg: 1230, 1240, medische hulpdiensten: zie blz. 22, blokkeren van creditcards: Mastercard tel. 001 31 42 75 66 90, Visa tel. 0800 022 31 10, American Express tel. +31 20 504 80 00.

Ambassades:

Nederlandse ambassade: Gotthardská 6/27, 160 00 Praag 6, Bubenec, tel. 233 01 52 00, tsjechie.nlambassade.org, pra@minbuza.nl, ma.-vr. 9-17 uur.

Belgische ambassade: Valdštejnská 6, 11801 Praag 1, Malá Strana, tel. 257 53 35 24, diplomatie.belgium.be/czech_republic, prague@diplobel.fed.be, ma.-do. 9-12 en 14-17, vr. 9-12 en 14-16 uur.

Musea

Niet alleen bij regenachtig weer is een bezoek aan een museum aan te bevelen. Leuk voor kinderen zijn het museum voor lucht- en ruimtevaart op vliegveld Praag-Kbely (mei-okt. di.-zo. 10-18 uur, toegang gratis), het Nationaal Technisch Museum (zie blz. 56), het Wassenbeeldenmuseum (Celetná 6, dag. 10-21 uur) en als absolute topper het Speelgoedmuseum in de burcht (zie blz. 46).

Klimaat en reisseizoen

Praag heeft een landklimaat, met vrij warme zomers en koude winters. Het late voorjaar en de vroege herfst zijn de beste perioden voor een bezoek aan de stad. Maar het drukst is het met Pasen, met Pinksteren, in de kersttijd, rond Nieuwjaar en vooral in augustus.

Openingstijden

De winkels gaan doorgaans open tussen 8 en 10 uur en sluiten tussen 17 en 19 uur. ’s Zondags zijn veel supermarkten, warenhuizen en souvenirwinkels open. Banken zijn geopend ma.-vr. 9-17 uur, za. tot 13 uur, apotheken (lékárna) ma.-vr. 8-18/19 uur. Op maandag zijn de meeste musea dicht.

Reizen met een handicap

Sommige metrostations hebben een perron dat op gelijke hoogte is met de trein. Overal zijn rolstoelliften. Sinds enkele jaren zijn er steeds meer bussen en trams met een lage ingang en de haltes zijn geschikt gemaakt voor gehandicapten. De speciale buslijnen 1 en 3 hebben op werkdagen regelingen voor rolstoelgebruikers (informatie: www.dpp.cz).

De vereniging van Praagse rolstoelgebruikers (Prašká organizace vozíě-káů) heeft de brochure ‘Praag zonder hindernissen’ uitgegeven, met onder meer rolstoelvriendelijke hotels, restaurants en stations (Benediktská 6, 11000 Praag 1, tel. 224 82 72 10, www.pov.cz).

In de binnenstad zijn de meeste verkeerslichten speciaal ten behoeve van blinden en slechtzienden voorzien van akoestische signalen. Gehandicapten en hun begeleiders krijgen overal gratis vervoer.

Roken

Bij alle publieke bus- en tramhalten is roken alleen toegestaan op aangegeven plekken. Roken is ook verboden in kantoren en publieke gebouwen, zoals winkels, banken, ziekenhuizen, rechtbanken, maar ook in winkelcentra. Er is nog geen wet die roken in restaurants en cafés verbiedt.

Sinds 1 juli 2008 is het in Praag verboden peuken en kauwgum op straat te gooien. De boete hiervoor is vrij hoog (tot Kč 1000). Op straat mogen ook geen dieren (bijvoorbeeld duiven) gevoerd worden. Hondenbezitters moeten de uitwerpselen opruimen.

Sport en activiteiten

Boottochtjes

Roeien of waterfietsen op de Moldau met uitzicht op de Karelsbrug: vrediger en mooier kunt u het niet krijgen. Botenverhuurders vindt u aan de noordkant van het eiland Slovanský ostrov en ten zuiden van de brug Mánesův most aan de oever van de Oude Stad. Naast het Smetanamuseum kunt u een kano huren (vanaf Kč 100 per uur).

Fietsen en skaten

Smalle straatjes, kinderhoofdjes, tramrails, druk verkeer, verstikkende uitlaatgassen: Praag is geen stad voor fietsers, vooral omdat er praktisch geen fietspaden zijn. Buiten de spits kunt u het stalen ros in de metro richting stadsrand meenemen.

Twee adressen waar u een fiets kunt huren en een groepstocht kunt maken:

Praha Bike: kaart 2, E 5, Dlouhá 24, Praag 1, tel. 732 38 88 80, www.prahabike.cz, metro B: Náměstí Republiky, dag. 9-21 uur, verhuur per uur, per halve dag en per hele dag. Er zijn twee verschillende groepstochten: City Tour (sightseeing in het centrum) en Green Tour (een tocht door de parken aan de rand van de stad). Beide tochten nemen ongeveer vier uur in beslag en kosten Kč 360.

City Bike: kaart 2, F 5, Králodvorská 5, Praag 1, tel. 776 18 02 84, www.citybike-prague.com, metro B: Náměstí Republiky, apr.-okt. dag. 9-19 uur, verhuur per twee, vier en zes uur of de hele dag. Eveneens groepstochten van twee uur naar alle belangrijke bezienswaardigheden in het centrum (Kč 550).

Mystic Skate Park: G 4, Ostrov Štvanice, Praag 7, tel. 222 23 20 27, www.mysticsk8cup.cz, metro C: Vltavská of Florenc, tram 3, 8, 24, mei-sept. dag. 9-22, okt.-apr. 12-21 uur. Het hypermoderne skatecentrum van Praag, met skatepark (Streetstyle, toegang Kč 50), halfpipes, hellingbanen (ook indoor!) en nog veel meer. Internationale wedstrijden. Verhuur van skateboards, inlineskates en BMX-fietsen.

Fitness

In veel hotels kunt u, al bent u geen gast, tegen betaling de fitnessruimte gebruiken, onder meer in het Marriott Hotel, Hilton-Atrium, AXA en Corinthia. U kunt ook goed trainen bij:

YMCA: kaart 2, F 5, Na Poříčí 12, Praag 1, tel. 224 87 58 11, www.scymca.cz, metro B: Náměstí republiky, ma.-do. 6.30-22, vr. tot 21, za. 9-19, zo. 10-21 uur. Met 25 meterbad, sauna en zonnebank.

Duurzaam reizen

Doe als de inwoners van Praag en gebruik de metro of de tram: met het openbaar vervoer komt u het snelst bij alle bezienswaardigheden en in alle wijken. Ook een dagtripje is goed met het openbaar vervoer te doen.

Elke ochtend zijn er voedselmarkten op de Havelská ( E 6) en in de voorsteden Smíchov, Dejvice en Holešovice (altijd ma.-za. ’s ochtends), waar u regionale biologisch geteelde levensmiddelen kunt kopen. Bij familiebedrijf Botanicus in Týnhof (Týn 3, tel. 224 89 54 46, www.botanicus.cz, dag. 10-18.30 uur) is een overvloed aan biologisch gekweekte kruiden en natuurcosmetica te koop, maar ook oliën, azijn, traditionele kunstnijverheid enz. U wordt bedwelmd door de aanblik en de heerlijke geuren.

Golf

Golf Club Praha: Plzenská 401/2, Praag 5 – Motol, tel. 257 21 65 84, gcp@gcp.cz, www.gcp.cz. Klassiek terrein met achttien holes, aangelegd in 1926. Met driving range en putting green. Clubs en (elektrische) trolley zijn te huur.

Prague City Golf Club: K Radotinu 15, Praag 5, tel. 212 24 08 73, www.praguecitygolf.cz.

Joggen

Het Stromovkapark met zijn uitgestrekte groenstroken is het meest in trek om te gaan joggen. Ook in het Letnápark, op de Vyšehrad en – op asfalt – langs grote delen van de Moldau, kunnen joggers hun hart ophalen. Wie niet opziet tegen een hellinkje kan ook op de Petřínheuvel aan zijn of haar conditie werken.

Zwemmen

Plaveckýstadion Podolí: even buiten D 10, Podolská 74, Podolí, Praag 4, tel. 241 43 39 52, www.pspodoli.cz, tram 3, 17, 52, dag. 6-21.45 uur. Het grootste en meest bezochte zwemcomplex van Praag. Een buitenbad van 50 m met waterglijbaan en een even groot binnenbad voor sportzwemmers.

Bazen Slavia: Vladivostocká 10, Vršovice, Praag 10, tel. 267 31 10 62, www.psslavia.cz, tram 6, 7, 24, ma.-vr. 6-19, za.-zo. 9-19 uur. Zowel een binnen- (25 m) als een buitenbad (50 m). Verder midgetgolf, tafeltennis en een kinderspeelplaats.

Telefoon

Lokale gesprekken vanuit openbare telefooncellen kosten Kč 12 per minuut. Telefoonkaarten van Kč 200 en Kč 300 zijn onder meer verkrijgbaar bij kiosken, in sigarettenwinkels en op postkantoren. Mobieltjes werken perfect. Landnummers: Tsjechië: 00 420; Nederland: 00 31; België: 00 32.

De 15 hoogtepunten

De Karelsbrug, Hradčany of het Wenceslasplein, legendarische plaatsen als het Strahovklooster, het raadhuis van de Oude Stad, Josefov of Vyšehrad, een avond naar de opera of naar een authentieke kroeg: Praag heeft het allemaal. De 15 hoogtepunten op de volgende bladzijden inspireren tot een ontdekkingstocht naar de vele facetten van deze prachtige stad.

1Het mooiste plein van Tsjechië – Staroměstské náměstí

Kaart: | 2, E 5
Vervoer: | Metro A: Staroměstská

De sfeer en de bebouwing zijn beide even uniek: met een wandelingetje over het centrale plein in de Oude Stad komt u helemaal in de stemming voor Praag. Op het uitgestrekte plein kijkt u uw ogen uit. Door de prachtige architectuur staat het oude stadsplein, samen met de burcht in Hradčany, boven aan de toptien van bezienswaardigheden.

Bezinningsplek

Al zo’n duizend jaar is het meer dan 9000 m² grote Oude Stadsplein, Staromĕstské námĕstí, het hart van het oude centrum. Al vroeg was het een knooppunt van belangrijke buurtwegen. Hier werden de eerste markten gehouden en vestigden zich de eerste inwoners. In de middeleeuwen was het plein ook het oord van executies, toernooien en vergaderingen. Het verkeersvrije en bijna altijd druk door toeristen bezochte plein wordt omzoomd door prachtige, aanvankelijk vooral gotische, later barok uitgevoerde woonhuizen en paleizen. Het plein wordt gedomineerd door het wondermooie raadhuis van de Oude Stad met de Astronomische Klok. Prachtig zijn ook de gotische Týn- en de barokke Sint-Nicolaaskerk. Het monumentale standbeeld van Jan Hus 1 midden op het plein is van de hand van Ladislav Šaloun en werd onthuld op 6 juli 1915, de vijfhonderdste sterfdag van deze Tsjechische nationale held. De kerkhervormer wordt omringd door vervolgde geloofsbroeders en de expressie van het beeld doet denken aan het werk van Auguste Rodin. De messing streep die daar vlakbij over het plein loopt, markeert de polednik, de Praagse meridiaan waarmee men vroeger de plaatselijke tijd berekende.

Raadhuis van de Oude Stad

Toen de inwoners van de ‘oude stad Praag’ in 1338 van de koning het recht op zelfbestuur kregen, richtten ze een woonhuis op het marktplein in als raadhuis van de Oude Stad 2, dat zij gaandeweg uitbreidden. Pronkstukken van het overvloedig met wapens, sculpturen en wandschilderingen versierde complex zijn het laatgotische hoofdportaal, de erkerkapel en, binnen, verscheidene schitterende zalen. Bekijk bij de ingang vooral de mozaïeken van Mikoláš Aleš, en op de eerste verdieping de pronkkamer van het raadhuis met prachtige plafondschilderingen en de niet minder overvloedig gedecoreerde zittingszaal. Maar de belangrijkste attractie is de meer dan vijfhonderd jaar oude Astronomische Klok. Van 9 tot 21 uur tilt de Dood elk uur de zandloper op en luidt het doodsklokje. Dan komen de twaalf apostelen langs de twee smalle vensters. Tot slot kraait de haan en klinkt de slag van het uur. De bovenste wijzerplaat laat uur, maand en maan zien, de onderste is het ‘kalendarium’ met het wapen van de Oude Stad, omgeven door de dierenriem.

Een openluchtmuseum van wereldlijke bouwkunst

Langs de zuidzijde van het plein rijgen prachtige huizen zich aaneen. Bijzonder mooi zijn het directe buurhuis van het raadhuis, het huis U Minuty (nr. 2), te herkennen aan de leeuw en de wandschilderingen met oude en Bijbelse taferelen, het laatbarokke huis In de Gouden Eenhoorn (nr. 20), waar Bedřich Smetana zijn muziekschool had, en het Storchhuis (nr. 16), waarvan op de jugendstilgevel de heilige Wenceslas te paard te zien is.

Overigens: op de begane grond van het raadhuis is de Prague Information Service gevestigd. Voordat u aan uw stadsbezoek begint kunt u hier gratis plattegronden, themafolders en inlichtingen krijgen. U kunt ook op korte termijn een gids voor twee of drie uur huren (open dag. 9-19 uur).

De overvloed aan historische wereldlijke architectuur zet zich aan de oostkant voort. Prachtig zijn hier de aanvankelijk gotische maar halverwege de 16e eeuw in Venetiaanse stijl verbouwde Týnschool en het Goltz-Kinskypaleis met zijn rococogevel (nr. 12), waarin een verzameling oosterse kunst en de kantoren van de Nationale Galerie zijn ondergebracht. Het 1300 jaar oude Huis met de Stenen Klok (nr. 13) is vermoedelijk de stadsresidentie geweest van koning Johan van Luxemburg en (tijdelijk) Karel IV. In de jaren 80 is het van de neobarokke versierselen ontdaan en verregaand teruggebracht in zijn originele staat van vroeggotisch torenhuis. Het is een mooi voorbeeld van de architectuur van de herenhuizen van de 13e en 14e eeuw. Al enige tijd wordt het voor concerten en wisseltentoonstellingen gebruikt.

Gotisch godshuis

Direct achter het eveneens bezienswaardige huis In de Witte Eenhoorn (nr. 15) verheft zich grauwzwart en buitengewoon indrukwekkend de Týnkerk (Týnský chrám) 3. De Kerk van Onze-Lieve-Vrouwe van Týn, zoals de volledige naam luidt, is het meest markante gotische religieuze bouwwerk van Praag. Het werd in de tweede helft van de 14e eeuw gebouwd. De puntgevel en de twee 80 m hoge torens met prachtige daken zijn van ongeveer honderd jaar later. In het drieschepige interieur, lange tijd wat donker maar kortgeleden grondig gerenoveerd, hielden in de tijd van de hussieten de radicale ultraquisten hun missen. Na de grote stadsbrand in 1679 kreeg de kerk een barokke aankleding. Hoogtepunten zijn de altaarstukken van Karel Škréta en het grafmonument van Tycho Brahe, de Deense astronoom die zich in 1599 in Praag vestigde en daar in 1601 stierf.

Sint-Nicolaaskerk

Schuin daartegenover, in de noordwesthoek van het plein, staat nog een buitengewoon imposante kerk: de Kostel sv. Mikuláše. Deze Sint-Nicolaaskerk 4 is nog steeds het symbool van de vroegere hegemonie van de katholieke kerk. Zij werd tijdens de vroege gotiek door Duitse kooplieden gebouwd, maar is nu in laatbarokke stijl uitgevoerd, evenals haar naamgenoot in Malá Strana (waarmee u de kerk niet moet verwarren). De onvermoeibare architect Kilian Ignaz Dientzenhofer heeft de kerk in de jaren 30 van de 18e eeuw ontworpen. In het gebouw, met zijn twee torens en imposante, met een lantaarn bekroonde centrale koepel is sinds 1920 de reformatorische Tsjechoslowaakse kerk gevestigd. Het front is naar het zuidelijk gelegen plein gericht en met sculpturen van Anton Braun versierd. Ook het interieur is weelderig gedecoreerd.

Openingstijden

Raadhuis 2: di.-zo. 9-18, ma. 11-18 uur, Kč 100.

Týnkerk 3: di.-za. 10-13, 15-17, zo. 10.30-12 uur.

Sint-Nicolaaskerk 4: ma. 12-16, di.-za. 10-16, zo. 11.30-15 uur, toegang Kč 60/30, informatie over concerten tel. 777 58 16 90.

Mooie uitkijkpunten

Vanuit de bijna 60 m hoge klokkentoren van het raadhuis hebt u een onvergetelijk vergezicht over de zee van rode daken en de steegjes van de Oude Stad. U kunt di.-zo. 9-22 en ma. 11-22 uur de steile trap op (Kč 100). Op de begane grond is het authentieke Staroměstská restaurace 1 de moeite waard (nr. 19, dag. 9-24, winter vanaf 11 uur). De prijzen in dit restaurant liggen lager dan u zou verwachten. Voor een hoofdgerecht betaalt u Kč 110-270. Logisch dat het er soms ongelooflijk druk is, maar de keuken is erg goed en vooral het uitzicht op het plein, ’s zomers vanaf het terras, is fantastisch.

Pizza’s, pasta’s, steaks

In de steegjes rond het plein is bepaald geen gebrek aan restaurants, maar twee nieuwkomers vlak bij de noordoostelijke hoek van het plein moeten speciaal genoemd worden. In de Crazy Cow 2, een sober maar stemmig ingericht steakhouse op Dlouhá 8 (dag. 11.30-24 uur, hoofdgerecht vanaf Kč 175), kunt u weer op krachten komen met mals varkens- of rundvlees. Op de menukaart staan ook knapperige salades, chili con carne, hamburgers en vis. Uit de op Italië geïnspireerde keuken van steakhouse Mama Lucy 3 komen geen culinaire hoogstandjes, maar de gerechten – behalve steaks ook spareribs, pizza's, pasta's en salades – zijn allemaal lekker en betaalbaar (Dlouhá 2, www.mamalucy.cz, dag. 11-24 uur, Kč 140-270).

Muzikale dagsluiting

Evenals in veel Praagse kerken, kloosters en paleizen worden ook in de Nicolaaskerk concerten gegeven. Bijna elke avond vanaf 18 uur wordt er op hoog niveau gemusiceerd. Op het programma staat vooral muziek uit de barok en de tijd van Mozart. Kaartjes zijn verkrijgbaar op de gangbare verkooppunten (zie blz. 107) en bij de kassa bij de ingang van de kerk.

Muziekliefhebbers komen ook aan hun trekken in het winkeltje Via Musica 1. Het ligt verstopt in een smal steegje van de Týnská naar de ingang van de Týnkerk en heeft een mooie voorraad cd’s met oude en klassieke muziek en jazz, voornamelijk met een Tsjechisch label. Ook hier kunt u voor verscheidene concerten een kaartje kopen.

2Winkelen in hartje stad – Pařížská, Týnhof, Celetná

Kaart: | 2, D/E 4/5
Vervoer: | Metro A: Staromêstská

Marionetten, houten speelgoed, Swarovski-kristal, strass, biocosmetica, oude en nieuwe hebbedingetjes: in de Oude Stad kunt u van alles kopen. Het accent ligt natuurlijk vooral op souvenirs en kunstnijverheid, maar ook de chique modenamen ontbreken niet. In de kledingboetieks kijkt u uw ogen uit.

Cartier, Hermès, Dior, Yves Saint Laurent, Prada, Gucci, Boss: ze zijn allemaal op de Pařížská te vinden. Ook voor een chic horloge van Hubot of een exclusief mobieltje van Vertu moet u op deze boulevard zijn, die ironisch genoeg dwars door het voormalige getto loopt. Het niveau is hoog, de prijzen eveneens. Maar etalages kijken is ook leuk.

Bovendien zijn de neobarokke en jugendstilgevels van de appartementen langs deze lindenlaan een lust voor het oog. Daar komt nog bij dat er tussen alle chic hier en daar winkels zitten waar ook Jan Modaal rustig kan komen. Wie eens heerlijk wil neuzen tussen allerlei nieuwe en tweedehandsboeken kan terecht bij Judaica op Široká 37 1, net om de hoek. Ook een bezoekje aan de Kafkaboekhandel 2 aan de noordzijde van het Staroměstské náměstí (nr. 12), die een uitgelezen sortering boeken over Praag heeft, is absoluut de moeite waard.

Glaswerk voor iedereen

Sinds 2008 heeft een van de belangrijkste bedrijven in de glasbranche, glasfabriek Moser 3 (zie blz. 103), een prachtplek op de hoek van het plein en Celetná. Als u niet alleen een zwak hebt voor drink- en sierglazen, karaffen en vazen, maar ook voor elegante serviezen en bestek kunt u in de verschillende ruimtes en in de romaanse kelder (met goedkope kroonluchters!) de eeuwenoude glasblazerstraditie van Noord-Bohemen bewonderen. Enkele panden verderop zit Celetná Crystal (nr. 15, zie blz. 103) 4, ook een klassiek adres voor breekbare chic. Voor Kč 30 laat een glasblazer u graag zien wat hij aan fantasie en vakmanschap in huis heeft.

Daarvóór zit Swarovski (nr. 12) 5 met zijn blingbling en schuin daartegenover het Chocolademuseum 6 (nr. 10, dag. 10-19, Kč 140). Stijlpuristen gaan uit hun dak bij Modernista 7 (nr. 12, www.modernista.cz), de belangrijkste Praagse winkel voor authentieke meubels uit de bloeitijd van het kubisme, Bauhaus, functionalisme en art deco.

Týnhof en Celetná

Loop ook eens door de idyllische Týnhof/Týn (via Štupartská of Týnská) met zijn leuke zaakjes en restaurants. Hier vindt u twee unieke winkels met marionetten 8 (nr. 1, ook workshops) en traditioneel houten speelgoed 9 (nr. 10). Ook niet te vergeten: het heerlijk geurende Botanicus 10, het hoofdadres van de internationale keten. Hier kunt u ambachtelijk vervaardigde zeep, oliën, essences, kruiden, droogbloemen en nog veel meer kopen (nr. 3, www.botanicus.cz, zie blz. 26).

Het mekka van het kubisme

Op de hoek van Celetná en Ovocný trh (Fruitmarkt) staat het Huis van de Zwarte Madonna als icoon van het kubisme. Galerie Kubista 11 op de begane grond heeft uitgelezen kunstnijverheid uit die korte creatieve periode vóór 1914, toen Praagse ontwerpers gepassioneerd meegingen in de door Braque en Picasso gelanceerde stijl van de ‘versplinterde vormen’. De prijzen liggen hoog, maar waar anders zijn nog nieuwe unieke originele meubels en stoffen te vinden? De replica's van lampen, klokken, vazen en koffiekopjes zijn voordeliger. Een verdieping hoger zit Grand Café Orient, een uniek totaalkunstwerk. Het in 1912 door Josef Gočar in loepzuivere kubistische stijl ontworpen café werd in 1992 in zijn originele staat teruggebracht en heropend.

Openingstijden winkels

Vuistregel: in dit toeristische centrum zijn de meeste winkels zeven dagen per week zonder middagpauze vanaf 9 of 10 tot zeker 19 uur open. Sommige, zoals Moser, zijn in de zomer zelfs tot 22 uur geopend.

Eten en drinken

Grand Café Orient 1: Ovocný trh 19, www.grandcafeorient.cz, ma.-vr. 9-22, za., zo. 10-22 uur, wo.-za. 16-19 uur live pianomuziek.

Rybí trh 2 in de Týnhof is bekend om zijn uitstekende visgerechten (zie blz. 95).

Als u chic wilt dineren, is er Barock 3 in Pařížská (nr. 24), een van de bekendste toprestaurants (dag. 10-1 uur).

Voor de betere mediterrane keuken gaat u naar Apostila 4 (Týnská 2, dag. 11.30-16, 19-23 uur).

3Het Joodse Praag – Josefov

Kaart: | 2, D/E 4/5; Oriëntatiekaartje: blz. 39
Vervoer: | Metro A: Staroměstká

Ondanks de tragedies in het recente verleden heeft de vroegere Joodse wijk nog steeds een mystieke sfeer. Vijf synagogen, nu voornamelijk museum, getuigen nog van de bloei van dit stukje Praag, dat eeuwenlang een van de grootste en belangrijkste Joodse gemeenschappen van Europa was. Over de Oude Joodse begraafplaats ligt een bijzondere melancholie.

Het is al meer dan duizend jaar geleden dat zich in de schaduw van de Praagse burcht Joden vestigden. De geschiedenis van Josefov, de Joodse nederzetting aan de noordwestrand van de Oude Stad, gaat terug tot ongeveer 1150. In de 16e eeuw kreeg deze wijk het karakter van een getto, maar wie er vandaag de dag doorheen loopt, ziet geen bochtige steegjes en middeleeuwse huizen, maar deftige boulevards met bomen en schitterende jugendstilgevels.

Na de revolutie van 1848 kregen de Joden eindelijk alle burgerrechten van de keizer. De welgestelden verlieten Josephstadt, zoals het toen heette, en de wijk verkommerde. Vlak voor 1900 werd zij ‘gesaneerd’, dat wil zeggen: compleet gesloopt en vervangen door moderne woonhuizen en kantoren van Parijse elegantie. In feite bleven alleen het Joodse raadhuis, de Oude begraafplaats en zes synagogen bewaard – en de sfeer, die een bezoek aan dit gebied tot een bijna mystieke ervaring maakt.

Kafka en de Holocaust

Het beste vertrekpunt is het hart van het historische centrum: het raadhuis van de Oude Stad (zie blz. 31), waar de beroemde Astronomische Klok al bijna zeshonderd jaar op een indrukwekkende wijze van de onverbiddelijke gang van de tijd getuigt. Twee minuten verderop, op de hoek van Maiselova en Kafky naměstí, wordt u begroet door een in brons gegoten Franz Kafka 1, nog magerder uitgebeeld dan hij al was. De onsterfelijke schrijver, het symbool van de laatste bloei van de Praagse Joodse cultuur, kwam op 3 juli 1883 in U Radnice 5 ter wereld. Er is een kleine expositie over zijn leven en werk (ma.-vr. 11-18, za. 11-17 uur, Kč 50).

Een stukje verder naar het noordwesten staat de Pinkassynagoge (Široká 3) 2. Deze is in 1535 gesticht en dient als gedenkplaats voor de bijna 80.000 Joodse Tsjechen die ten prooi zijn gevallen aan de destructieve waanzin van de nationaalsocialisten. Op de muren binnen zijn de namen van de doden geschreven.

Synagogen als musea

Paradoxaal genoeg is het te danken aan Hitlers duivelse plan om aan de Moldau het ‘museum van een uitgestorven ras’ in te richten, dat het huidige Joods museum zo’n immense kunstcollectie uit heel Bohemen en Moravië bezit. Het museum werd al in 1906 gesticht en was in Europa een van de eerste in zijn soort. Nu omvat het voornamelijk vier synagogen, die in totaal meer dan 100.000 objecten in depot hebben. Jaarlijks komen er zo’n 600.000 bezoekers. Het startpunt van een drietal zorgvuldig op elkaar afgestemde exposities vormt de Maiselovasynagoge 3 aan Maiselova 10. Deze synagoge stamt uit de 16e eeuw, maar werd neogotisch verbouwd. Hier is de geschiedenis van de Joden in de Tsjechische landen vanaf het begin tot de tijd van de verlichting vastgelegd. Centraal staan de juridische en sociale positie van de Joden in de middeleeuwen en de verworvenheden van Joodse geleerden uit de ‘gouden tijd' rond 1600.

Om de hoek, in de Klausovasynagoge 4 (U Starého hřbitova 3 a), die zijn huidige vorm gekregen heeft na de grote gettobrand van 1689, worden de tradities van het dagelijks leven en de bijzondere gebruiken bij feesten belicht. Meteen daarnaast ligt de Oude Joodse begraafplaats 5 – een plek met een bijzondere magie. Zo’n 12.000 grafstenen staan en liggen hier door elkaar. Het belangrijkste graf is dat van de in 1609 overleden rabbijn Löw, de mythische schepper van de golem. Maar ook veel andere grote geesten hebben hier onder oeroude bomen hun laatste rustplaats gevonden.

Europa’s oudste synagoge

Ook het voormalige mortuarium naast de uitgang, de Ceremoniezaal, verdient een bezoekje. De route loopt verder naar de Oud-Nieuwsynagoge (Červená 2) 6. Het tweeschepige gebouw met hoog zadeldak dateert uit de 13e eeuw en is daarmee de oudste synagoge die nog als zodanig wordt gebruikt. Het is een van de eerste vroeggotische bouwwerken van Praag en heeft ribgewelven, spitsbogenramen en andere fraaie architectonische details. De huizen in de omgeving hebben steeds eerbiedig afstand bewaard en de synagoge is dan ook gespaard gebleven voor grote branden.

Overigens: wie lekker én koosjer wil eten, kan bij King Solomon 1 een tafeltje reserveren. Dit oudste Joodse restaurant van Praag is gezellig en verzorgd ingericht. Er worden heerlijke gefilte fisch, steaks, tshulent, humus en nog veel meer geserveerd (Široká 8, tel. 224 81 87 52, www.kosher.cz, metro A: Staromêstská, tram 17, 53, zo.-do. 12-23 uur, dagmenu drie gangen vanaf Kč 550).

De inrichting van de Oud-Nieuwsynagoge is kostbaar. Kijk maar eens naar het spreekgestoelte (bima) voor de voorzanger, de thoraschrijn, de bronzen kroonluchters en het ‘hoge vaandel’, het officiële banier van de Joodse gemeente uit de tijd van Karel VI en nog steeds in oorspronkelijke staat. Deze oudste synagoge van de stad is van oudsher het werkterrein van belangrijke rabbijnen. Bovenin rusten volgens de legende de overblijfselen van de golem, het wezen dat de beroemde rabbijn Löw eind 16e eeuw schiep om zijn geloofsgenoten te beschermen. Direct aan de overkant ligt het raadhuis met de Hebreeuwse klok, die van rechts naar links loopt.

Joods heden

De wandeling wordt afgesloten met de Spaanse synagoge 7 (Vězeňská 1). Het in goud uitgevoerde interieur biedt plaats aan het tweede deel van de historische rondgang, waarmee u weer in het heden belandt. Hier worden regelmatig religieuze concerten en Joodse feesten gehouden. Voordat u langs de mondaine Pařižská weer terugloopt naar het Staroměstské náměstí, kunt u nog een bezoek brengen aan de in Joodse cultuur en kunstnijverheid gespecialiseerde Robert-Guttmanngalerie 8 (U Staré školy 3, zo.-vr. 9-18, nov.-mrt. 9-16.30 uur, Kč 40).

Informatie

De exposities van het Joods museum zijn verspreid over zes historische locaties: de Maiselova-, Pinkas-, Spaanse en Klausovasynagoge, de Oude begraafplaats en de Ceremoniezaal. Bij alle ingangen kunt u één gezamenlijk kaartje kopen (Kč 300) en krijgt u een folder en een plattegrond. Voor de Oud-Nieuwsynagoge is een apart kaartje nodig (Kč 200, geen creditcard), dat u kunt kopen in de zaak aan de overkant en dat ook korting geeft op de toegangsprijs van de Jeruzalem- of Jubileumsynagoge (apr.-okt. zo.-vr. 13-17 uur, zie blz. 64).

Kaartjes reserveren: U Starého hřbitova 3a (ingang Oude begraafplaats), tel. 222 31 71 91, rezervacni.centrum@jewishmuseum.cz, www.jewishmuseum.cz, kaartjes bij de Maiselovasynagoge. Doorgaans zijn hier ook Duits- en Engelstalige gidsen aanwezig die voor een klein prijsje (richtbedrag: Kč 40 p.p.) een groep kunnen rondleiden.

Openingstijden: zo.-vr. behalve op Joodse feestdagen 9-18, nov.-mrt. tot 16.30 uur.

Een hapje tussendoor

De karakteristieke sfeer van Josefov vindt u ook bij Kafka Snob Food 2 aan Široká 12, een klein café dat nog enigszins de bohemienachtige flair uit de tijd van zijn naamgever uitstraalt (dag. 10-23 uur, kleine gerechten vanaf Kč 70), en bij U Golema 3 aan Maiselova 8.

Het laatste café is genoemd naar de mythische schepping die de beroemde rabbijn Löw diende en door Gustav Meyrink literair werd vereeuwigd. Het bestaat sinds 1967, maar heeft onlangs zijn kaart uitgebreid met Tsjechische en internationale specialiteiten. In het aardige, rustieke interieur is de meer dan levensgrote golemfiguur achterin op de wand een onmisbare blikvanger (www.restaurantugolema.cz, dag. 10-23.30 uur, hoofdgerechten Kč 150-350).

Stevige, hartige en echt Boheemse kost krijgt u ook bij Švejk 4 (zie blz. 98) en bij Kolkovna 5, tegenover de Spaanse synagoge. Er vlakbij zit het duidelijk chiquere, maar toch ook betaalbare Café Nostress 6 (zie blz. 96).

4De Koninklijke Route – Karlova, Karelsbrug, Kampa

Kaart: | C-E 5; Oriëntatiekaartje: blz. 43
Vervoer: | Metro A: Staroměstká

Eeuwenlang trokken de Boheemse troonopvolgers in vol ornaat van de oostelijke poort over het Staroměstské náměstí door de Karlova en over de rivier naar de Sint-Vituskathedraal. Hoewel het koninkrijk Bohemen al lang verleden tijd is, is een wandeling langs deze oeroude route, ondanks de drommen toeristen, de moeite waard.

Veel wandelingen door het historische centrum hebben het Staroměstské náměstí als vertrekpunt. Ook deze. Vanaf het Staroměstské náměstí loopt u langs het raadhuis van de Oude Stad, eerst naar het Malé náměstí. Dit charmante, driehoekige plein wordt omzoomd door mooie barokgevels. Laat u niet overhalen om een van de hier klaarstaande oldtimertaxi’s te nemen. U loopt verder, de Karlovastraat in, die zo’n 500 m verder bij de Moldau uitkomt. Het is hier vaak een gedrang van jewelste, want deze smalle straat is ten prooi gevallen aan de commercie en er zijn vaak opstoppingen. Het is er druk, er zijn veel goedkope souvenirwinkeltjes en fastfoodzaakjes, maar toch is er van alles te zien: op de hoek van de Husovastraat bijvoorbeeld het Clam-Gallaspaleis 1, met zijn massieve, door atlanten gedragen barokportaal. Verderop komt u bij het Marionettentheater (nr. 12) en het nieuwe Keplermuseum 2 (nr. 4, di.-zo. 10-18 uur, Kč 60).

Midden in de Contrareformatie

Daar waar de smalle straat wat breder wordt, staat rechts het Clementinum 3, het indrukwekkende, 2 ha grote complex dat meer dan tweehonderd jaar, van 1556 tot de opheffing van de orde door Jozef II in 1773, het machtscentrum was van de jezuïeten, die ijverden voor het katholicisme. Het Clementinum bestond uit drie kerken, woon- en studeercomplexen, een school, een bibliotheek, een drukkerij, een theater en een sterrenwacht. Vandaag de dag zijn er in het voormalige college verscheidene bibliotheken met in totaal 5 miljoen boeken ondergebracht. De barokke bibliotheekzaal van de hand van K.I. Dientzenhofer is vrij toegankelijk.

Over de Karelsbrug

Op het Kruisridderplein, aan het einde van Karlova, ziet u rechts de in de 13e eeuw door Agnes van Bohemen gestichte Franciscuskerk 4 en schuin daar tegenover de bij het Clementinum behorende Sint-Salvatorkerk. In het midden houdt sinds 1848 – toen het vijfhonderdjarig bestaan van de Karelsuniversiteit gevierd werd – Karel IV de wacht over het gewoel.

Misschien maakt u nog even een kleine buiging voor Bedřich Smetana, die een stukje naar links, direct aan de rivier, meer dan levensgroot in brons gegoten over Hradčany uitkijkt. En dan komt u toch echt aan bij de wereldberoemde Karelsbrug 5, hét symbool van het romantische Praag en daarom veel bezocht en gefotografeerd. De brug is 10 m breed en 520 m lang, heeft zestien bogen en verbindt de Oude Stad met Malá Strana. Op deze plek lag al in het midden van de 12e eeuw een stenen brug, maar nadat die door een overstroming vernield was, liet Karel IV in 1357 een nieuwe bouwen. De bouwmeester van de dom, Peter Parler, heeft bij de bouw een belangrijke rol gespeeld.

De brug, die al lang voetgangersgebied is en de laatste jaren stap voor stap gerestaureerd wordt, ontleent zijn bijzondere charme aan de allee met dertig heiligenbeelden. De meeste werden gemaakt door barokkunstenaars, onder wie M.B. Braun en F.M. Brokoff. Als de beelden konden spreken, zouden ze waarschijnlijk hun beklag doen over de rijen straathandelaren en kunstenmakers die aan hun voeten luidkeels de aandacht opeisen.

Aan beide zijden van de brug staat een indrukwekkende toren. Aanvankelijk dienden ze ter verdediging en representatie van de stad; tegenwoordig kunt u ze beklimmen. De toren aan de kant van de Oude Stad gaat door voor de mooiste van Europa. De versieringen ervan zijn prachtige staaltjes van gotische beeldhouwkunst, waarschijnlijk vervaardigd in de werkplaats van Parler. De toren aan de kant van Malá Strana bestaat eigenlijk uit twee torens. De hoogste werd in 1464 gebouwd, de laagste was onderdeel van de oorspronkelijke brug (de Judithbrug) en is meer dan achthonderd jaar oud.

Het eiland Kampa

Tot slot kunt u via steile trappen afdalen naar het eiland Kampa. Dit eilandje wordt door de Čertovka (Duivelsbeek) van Malá Strana gescheiden. Tot de 16e eeuw stonden er alleen enkele molens, maar nu wordt het Kampaplein omringd door een rij prachtige huizen, in de volksmond ‘Klein Venetië’ genoemd.

Overigens: voor de afwisseling kunt u ook een boottochtje van 45 minuten maken. Vlak bij de Karelsbrug varen vele kleine rondvaartboten op de Moldau. Op de boot kunt u genieten van het panorama op de oevers. Bij een tochtje over de Čertovka worden bovendien details van de brugconstructie getoond die u als voetganger niet kunt zien.

Vertrek: elk heel uur vanaf vier punten aan beide zijden van de bruggenhoofden (juli-aug. dag. 10.30-22, apr.-juni en sept. tot 20, okt.-mrt. tot 18 uur, tel. 776 77 67 79, www.prazskebenatky.cz).

Vanaf het eiland kunt u via een brug over de beek naar het Grootmeestersplein (Velkopřevorské náměstí) lopen, waar de John Lennon-muur 6 met hippiegraffiti herinnert aan de vrijheidsstrijd van de nonconformisten tegen de politie in de jaren 80.

Op het zuidelijke deel van het eiland kunt u heerlijk slenteren onder oude bomen. U moet hier zeker het Kampamuseum 7 bezoeken. Het is in de oude watermolen van Sova gevestigd en een van de verreweg interessantste centra van hedendaagse kunst in de stad. Door toedoen van het Tsjechisch-Amerikaanse verzamelaarsechtpaar Meda en Jan Mládek is de desolate ruïne aan de rivier in 2001 tegen immense kosten helemaal opgeknapt. Het is nu een architectonisch beroemd onderkomen voor hun collectie moderne Midden-Europese kunst. Naast eigentijdse schilderkunst, sculpturen en installaties zijn er permanente exposities van het werk van de abstracte schilder František Kupka (1871-1957) en de kubist Otto Gutfreund (1889-1927). In de zijvleugel zijn tentoonstellingen over actuele trends. In ieder geval niet vergeten: het prachtige uitzicht vanaf de bovenste verdieping!

Openingstijden

Clementinum 3: bibliotheekzaal, apr.-okt. dag. 10-17, nov.-mrt. 10-16 uur, Kč 150, rondleiding Kč 220.

Bruggentorens 5: Oude Stad (astronomisch-astrologische expositie) en Malá Strana (permanente tentoonstelling over de geschiedenis van de Karelsbrug), apr.-sept. dag. 10-22, mrt. en okt. 10-20, nov.-feb. 10-18 uur, Kč 75.

Kampamuseum 7: rondleidingen na telefonische reservering, tel. 257 28 61 47, www.museumkampa.cz, dag. 10-18 uur, vanaf Kč 120.

Twee kleine musea onderweg

Iets ten zuiden van het bruggenhoofd aan de Oude Stad-zijde, aan Novotný-Steg, is in het voormalige waterleidingbedrijf, een indrukwekkend neorenaissancegebouw, het Smetanamuseum 8 ingericht. Hier wordt met veel originele voorwerpen een beeld gegeven van leven en werk van deze nationale componist (Novotného lávka 1, wo.-ma. 10-17 uur, Kč 50). Aan de andere kant van de Karelsbrug kunt u voor een literaire ontdekkingsreis naar het Franz-Kafkamuseum 9. In de historische ruimten van de voormalige steenbakkerij Herget is een fraai en gedetailleerd overzicht van Kafka's leven bijeengebracht (Cihelná 2 b, dag. 10-18 uur, Kč 180).

Eten en drinken

Wilt u lekker eten terwijl u heerlijk uitkijkt op de prachtige Karelsbrug? Geen probleem. Langs de Moldau in Malá Strana zit een hele rij restaurants. Een van de mooist gelegen eetgelegenheden is Hergetova Cihelna 1 (zie blz. 95). Een prachtig uitzicht hebt u ook vanuit het degelijke eethuis Čertovka 2 (U Lužického Semináře 24, tel. 257 53 45 24, dag. 11.30-24 uur, hoofdgerecht vanaf Kč 160). Altijd geldt: voor een tafeltje met uitzicht moet u reserveren. Ga voor een lekker kopje koffie naar de winkel van de keten Ebel Coffee 3 aan Retezová 9 (ma.-vr. 8-20, za.-zo. vanaf 8.30 uur). Hier worden ook sandwiches, baguettes en kleine snacks geserveerd (Kč 60-160).

5Residentie op Hradčany – de Praagse burcht

Kaart: | B/C 4; Oriëntatiekaartje: blz. 47
Vervoer: | Metro A: Malostranská

Hij steekt boven de stad en de meeste bezienswaardigheden uit, is de zetel van de president van de republiek en het brandpunt van de nationale geschiedenis, en herbergt een unieke kunstverzameling. U raadt het al: het gaat over de Pražský hrad, de Praagse burcht – een vijfsterrensymbool dat niet op uw programma mag ontbreken.

Sinds de Přemysliden rond het jaar 1000 op de heuvelrug aan de linker Moldauoever hun eerste, houten, burcht bouwden, werd vooral op Hradčany over het lot van de Tsjechen beslist. De bezichtiging van het reusachtige, om drie binnenplaatsen heen gelegen complex waarin bouwstijlen en Tsjechische geschiedenis van meer dan duizend jaar samenkomen, is dan ook een reis naar het verleden. Kunstschatten, paleizen, kerken, tuinen, versterkingen... u kunt hier een hele dag lang voortdurend iets nieuws ontdekken.

Kathedralen

Het bouwkundige en geestelijke middelpunt van het in totaal 45 ha grote terrein en daarom ook de eerste stopplaats op de rondwandeling, is de Sint-Vituskathedraal (Katedrála sv. Víta) 1. Hier zijn meer dan dertig koningen en koninginnen gezalfd en zijn vijftien van hen in de crypte bijgezet. U kunt er komen vanaf het ten westen van de burcht gelegen Hradčanské náměstí: loop door het met strijdende giganten bekroonde sierhek naar de eerste binnenplaats, en vervolgens door de Matthiaspoort naar de tweede binnenplaats.

Het kerkgebouw is overwegend gotisch en heeft twee westtorens en een grote, massieve klokkentoren. De eerste steen werd in 1334 gelegd op de plek waar eerst een romaanse kapel had gestaan. De belangrijkste bouwmeesters waren Matthias van Arras en Peter Parler.

De hoogtepunten van de ongelooflijk rijke inrichting zijn in het koor het zilveren reliekaltaar van de heilige Nepomuk, aan de noordzijde de Oude Sacristie met prachtige gewelven, daartegenover de kapel van het Heilig Kruis en van Maria Magdalena, daartussen het Vladislav-oratorium en, ook aan de zuidzijde, de Wenceslaskapel, die versierd is met meer dan 1300 juwelen. Hier worden de stoffelijke resten van deze Boheemse vorst en stadspatroon bewaard. In de crypte hebben onder anderen Wenceslas IV, Rudolf II, Joris Poděbrady, Ladislaus Posthumus en Karel IV met zijn vier echtgenotes hun laatste rustplaats gevonden.

Als u via het hoofdportaal aan de westzijde weer buitenkomt, loopt u tegen de klok in naar het (zuid)westen. U komt langs de Oude Proosdij 2, loopt dan langs het gotische ridderstandbeeld van Sint-Joris en staat ten slotte voor het zuidportaal van de kerk. Door deze beroemde, rond 1370 door Venetiaanse kunstenaars met mozaïeken versierde Gouden Poort (Zlatá brána) plachten de koningen vanaf de Koninklijke Route de dom te betreden.

Koninklijk paleis en Sint-Jorisklooster

U mag zeker niet verzuimen om het oude koninklijke paleis 3 te bezoeken. Vooral de Vladislavzaal (zie foto blz. 46) is erg de moeite waard. In deze ruimte, 62 m lang en met een plafond met prachtig vervlochten ribgewelf, vond vroeger de verkiezing van de koning plaats en sinds 1934 van de president van de republiek en werden landdagen en toernooien gehouden. In het souterrain van de aangrenzende vleugel is een museum gevestigd dat de geschiedenis van de burcht belicht.

Aan de oostzijde van de centrale binnenplaats verheft zich de Sint-Jorisbasiliek 4, het oudste religieuze bouwwerk op de Hradčany. Achter de rood-gele barokgevel gaat een prachtig sober interieur schuil, dat nog de pure romaanse sfeer ademt. Het aangrenzende klooster, duizend jaar geleden gesticht en oorspronkelijk van de benedictijnen, huisvestte tot 2011 een prachtige collectie Boheemse schilderkunst en sculpturen uit de 19e eeuw. Een aantal werken uit deze verzameling, die naast circa 350 schilderijen en meer dan 50 beelden ook modellen en schetsen en vooral decoratieve kunst omvat, zijn inmiddels te zien in het Veletržní palác (zie blz. 55). De rest ligt voorlopig opgeslagen in depots en moet op termijn elders een nieuw onderdak krijgen.

Gouden Straatje

Als u een ommetje maakt komt u aan de noordkant bij de Kruittoren (Mihulka) 5, die onder meer een interessante permanente tentoonstelling over de hussieten herbergt (dag. 9-17, in de winter tot 16 uur). Daarna belandt u in het beroemde Gouden Straatje 6 (Zlatá ulička). Dit smalle straatje met kinderhoofdjes in de noordoosthoek van de burcht is het prototype van het schilderachtige middeleeuwse Praag. In de 24 nietige huisjes onder de weergang, waar nu souvenirwinkeltjes gevestigd zijn, woonden volgens de overlevering de alchemisten van keizer Rudolf II, die probeerden goud te maken. Later woonden hier handwerkers en armen. Op nummer 22 woonde in 1912-1914 Franz Kafka.

Overigens: na de uitvoerige bezichtiging van het interieur van de Sint-Vituskathedraal moet u echt eens de bijna 100 m hoge hoofdtoren van de kerk beklimmen. Het zijn bijna driehonderd treden, maar u wordt rijk beloond met een adembenemend vergezicht over de stad. Bovendien ziet u het meer dan vierhonderd jaar oude uurwerk nu ook eens van dichtbij. Beklimming alleen bij goed weer: apr.-okt. 10-18, nov.-mrt. tot 16 uur.

Twee musea tot slot

Kinderen en volwassenen die in hun hart nog kind zijn, staat in de burcht een wonderland te wachten: daar is in het Speelgoedmuseum 7 een prachtig overzicht van honderdvijftig jaar speelgoed te zien. De collectie omvat honderden objecten: van teddyberen, blokkendozen, draaimolens, boerderijdieren, poppenkamers en blikken clowns tot robots, koetsjes, auto's, luchtschepen en ontelbare spellen.

Liefhebbers van oude meesters moeten het Lobkowiczpaleis 8 bezoeken. Het paleis, niet te verwarren met zijn naamgenoot onder aan de Vlašská, stamt in de huidige vorm met zijn mooie wandschilderingen grotendeels uit de 17e eeuw. Er is een permanente expositie te zien van werk van onder anderen Brueghel, Velázquez en Canaletto uit privébezit. Ook zijn er handschriften van Mozart en Beethoven, historische muziekinstrumenten, wapens, harnassen en nog veel meer.

Voor kunstliefhebbers nog dit: meteen aan het begin van de rondwandeling, in de voormalige koninklijke stallen (ingang vanuit de tweede binnenplaats), is de Burchtgalerie 9 gevestigd. Daar ziet u wat er is overgebleven van de na de Dertigjarige Oorlog in alle windrichtingen verstrooide, en met name naar Wenen en Madrid overgebrachte schilderijenverzameling van Rudolf II. In de Italiaanse, Duitse, Vlaamse en Nederlandse afdelingen zijn talrijke meesters vertegenwoordigd, van Titiaan, Tintoretto en Veronese tot Cranach, Holbein en Rubens. In het tweede binnenhof bevindt zich ook de 18e-eeuwse Heilig-Kruiskapel 10. Hier vindt u de schatten van de kathedraal, zoals een relikwie van de Heilige Vitus en goud- en zilverwerk uit de tijd van Karel IV.

Informatie

Route: lopend vanaf metrostation Malostranská (A) via de oude slottrap of Nerudova. Alternatief: met tram 22 tot halte Pražský hrad, dan over de Kruitbrug of naar Pohořelec en via de Loretánská naar beneden.

Informatiecentrum: derde binnenplaats, tel. 224 37 24 34, apr.-okt. dag. 9-17, anders tot 16 uur, informatie en kaartjes voor historische bezienswaardigheden, uitvoeringen op het burchtterrein en een rondleiding van ongeveer een uur (meerdere malen per dag). Ook gidsen voor individuele rondleidingen en draagbare audiogidsen. Toegangskaarten dagelijks van 9 tot 17 uur (in de winter tot 16 uur) op de tweede binnenplaats naast de Heilig-Kruiskapel verkrijgbaar.

Openingstijden: apr.-okt. 5-24, nov.-mrt. 6-23, historisch gebouwen 9-18, winter tot 16 uur, wisseling van de wacht elk heel uur. Uitzonderingen: Speelgoedmuseum dag. 9.30-17.30 uur, Kč 60/30, Lobkowiczpaleis dag. 10-18 uur, Kč 275 (www.lobkowicz.cz).

Toegangsprijs: combinatiekaartje Kč 250-350, expositie ‘Geschiedenis van de burcht’ Kč 140, schatten van de kathedraal Kč 300, studenten en kinderen 6-16 jr. halve prijs.

Eten en drinken

Wie trek krijgt, kan terecht in de burcht bij het tuinrestaurant Na Baště 1, in het Boheemse specialiteitenrestaurant Vikárka 2, in Bistro U Kanovníků (niet te duur fastfood) 3 en in het café van het Lobkowiczpaleis 4 (salades, broodjes, quiches e.d., en wijn en bier van eigen merk). Op de laatstgenoemde locatie wordt dagelijks om 13 uur een concert van een uur gegeven. Kaartjes: www.prague-castle-concert.cz. Alle gelegenheden dagelijks 10-18 uur geopend.

6Waar de adel flaneerde – de paleistuinen in Malá Strana

Kaart: | B/C 4/5; Oriëntatiekaartje: blz. 50
Vervoer: | Metro A: Malostranská

Na het bekijken van de historische gebouwen en musea op de Hradčany is het overvloedige en gevarieerde groen bij de burcht een verademing. In de koninklijke tuinen ten noorden van de burcht en in de kostbaar ingerichte paleistuinen aan de stadskant komt u op adem en kunt u genieten van geraffineerde landschapsarchitectuur.

Door de burchttuinen

U kunt zich veel klimmen en afdalen langs lange trappen besparen als u eerst op uw gemak door de koninklijke tuinen (Královská zahrada) wandelt. Deze liggen op hetzelfde niveau als het burchtcomplex. Ze zijn halverwege de 16e eeuw door Ferdinand I aangelegd en door Rudolf II smaakvol ingericht.

Al bij de aanleg baarde de exotische beplanting veel opzien: hier waren veel mediterrane soorten, zoals de befaamde tulp uit Turkije, voor het eerst ten noorden van de Alpen te zien. De ingang 1 ligt vlakbij: vanuit de tweede binnenplaats over de Kruitbrug, tegenover de vroegere manege (Jízdárna) 2, waar interessante speciale exposities te zien zijn. Langs het balhuis (gebouwd in 1567-1569) en de oranjerie flaneert u langs de geometrisch aangelegde bloemperken naar het Belvedér 3. Dit lustslot van koningin Anna, dat een prachtig uitzicht over de stad geeft, geldt als het belangrijkste renaissancebouwwerk van de stad en is onlangs compleet gerenoveerd. Luistert u ook naar de ‘zingende’ fontein aan de westkant.

Als u teruggaat, ligt het voor de hand een wandelingetje te maken in de doorgaans rustige Basteituin (Na Baště) 4, waar een aardig café zit. Dan loopt u, langs de hoofdpoort van de burcht en het monument voor Masaryk, naar de nieuwe slottrap (Zámecké schody) en linksaf naar de Paradijstuin (Rajská zahrada) 5, die ongemerkt overloopt in de Hartigtuin en ten slotte in de Tuin op de Wallen (Na Valech) 6. Deze tuinen zijn allemaal begin 16e eeuw aangelegd ter vervanging van de overbodig geworden vestingwallen en in de jaren 20 van de vorige eeuw door Jože Plečnik opnieuw ingericht.

De paleistuinen

De aangrenzende paleistuinen zijn vanuit tuinarchitectonisch oogpunt spannender. Al in de renaissance hadden de rijke adellijke families op de hellingen van Hradčany, achter hun winterpaleizen in de Wallensteinstraat en aan het Wallensteinplein tuinen aangelegd. Nadat de Zweden de tuinen in de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) hadden verwoest, werden ze helemaal opnieuw ingericht, maar nu vooral door Italiaanse architecten en in de modieuze barokstijl, dus met terrassen met trappen, bogen, gaanderijen, paviljoens, oranjerieën, prieeltjes en veel beelden. Vanaf de 19e eeuw werden ook deze tuinen verwaarloosd en bij de val van het communisme was er niets meer van over. In 1990 zorgden Václav Havel en prins Charles ervoor dat alle tuinen aan de hand van oude etsen werden gereconstrueerd en dat ook de originele exotische beplanting werd teruggebracht. Zo komt u nu ogen tekort als u van de Ledebourtuin 7 naar de kleine 8 en grote 9 Pálffytuin en trap op trap af verder via de Kolowrattuin 10 naar de Fürstenbergtuin 11 loopt. En altijd weer is er dat prachtige uitzicht!

Wallensteintuinen en Vojanpark

Ook de prachtige, lager gelegen Wallensteintuin (Valdštejnská zahrada) 12 is zeer de moeite waard. Hertog Albrecht von Wallenstein, de beroemde en beruchte generalissimo van de Dertigjarige Oorlog, liet de tuin in 1623-1629 aanleggen om zijn enorme woonhuis te verfraaien. In het labyrint van streng geometrische hagen, grindpaden en bloemperken liggen een kunstgrot, een venusfontein en een rij bronzen standbeelden van Griekse goden. In de Sala terrena, waar fresco’s met taferelen uit de Trojaanse oorlog te zien zijn, worden 's zomers concerten gegeven. Het Wallensteinpaleis was het eerste monumentale wereldlijke barokgebouw in Praag. Tegenwoordig komt hier de Tsjechische senaat bijeen. In de bijbehorende manege organiseert de Nationale Galerie regelmatig speciale tentoonstellingen.

Mocht u liever in het groen willen blijven: in een straatje dichter bij de Moldau ligt de ingang van een van de oudste tuinen van Praag, het medio 13e eeuw als onderdeel van het toenmalige bisschoppelijk paleis aangelegde Vojanpark (Vojanony sady) 13. Het viel in de 17e eeuw toe aan het karmelitessenklooster, maar werd begin 19e eeuw heringericht als Engelse landschapstuin en kwam in 1919 in handen van de regering. Onder fruitbomen en wilgen staan af en toe moderne sculpturen in het gras.

Overigens: in de wijk Troja, niet ver van het gelijknamige slot en meteen naast de dierentuin, ligt een eldorado voor plantenliefhebbers. De botanische tuin van Praag (Botanicka zahrada) is een van de grootste en meest gevarieerde van het Europese vasteland. Het is er allemaal: een tropische kas, een Mexicaanse cactuswoestijn, een historische wijnberg, velden met pioenrozen, een Japanse tuin – u kijkt uw ogen uit. Nádvorní 134, Praag 7, www.botanicka.cz, metro C: Nádraží Holešovice, verder met bus 112, juni-aug. 9-19, apr./mei, sept./okt. 9-18, mrt. 9-17, nov.-feb. 9-16 uur, Kč 120.

Praktische informatie

De burchttuinen 1 – de koninklijke tuinen en de Basteituin in het noordwesten en de Paradijstuinen en de Tuin op de Wallen in het zuiden – zijn van april tot oktober gratis toegankelijk . Juni-juli 10-21, aug. 10-20, mei en sept. 10-19, apr. en okt. 10-18 uur.

De paleistuinen 7-11 onder de burcht (Ledebourtuin, kleine en grote Pálffytuin, Kolowrattuin, Klein Fürstenberg): dezelfde openingstijden als de burchttuinen, Kč 80, entree Valdštejnská 12-14, Valdštejnské nám. 3 of via de Tuin op de Wallen.

Grote Fürstenbergtuin 11: juni-juli 9-21 uur, verder als de burchttuinen, aparte kaartjes voor Kč 50.

Wallensteintuin 12: ingang Letenská, juni-sept. ma.-vr. 7.30-19, za.-zo. 10-19 (apr.-mei en okt. tot 18 uur), entree gratis .

Vojantuinen 13: ingang U lužického semináře, hele jaar dag. 7 uur tot schemering, entree gratis.

Wallensteinpaleis: Valdštejnské nám. 4, juni-sept. za.-zo. 10-18, april-mei, okt. tot 17 uur, entree gratis.

Manege 2: Valdštejnská 3, di.-zo. 10-18 uur, Kč 150.

Uitblazen bij een glas wijn

Na het bezoek aan de tuinen kunt u even lekker uitblazen bij Villa Richter 1 . Rond het classicistische complex, dat boven aan de oude slottrap (Staré zámecké schody) ligt, zijn de al vroeg in de 10e eeuw bestaande wijngaarden opnieuw aangelegd. Een wijnbistro serveert onder een pergola kleine hapjes. Daarnaast, bij Piano Terra, kunt u wat chiquer eten. In de villa zelf zit een toprestaurant. Alle drie: tel. 257 21 90 79, www.villarichter.cz, dag. 11-23 uur.

7Idylle met uitzicht – Hradčany en Petřín

Kaart: | A/B 4-6; Oriëntatiekaartje: blz. 54
Vervoer: | Metro A: Hradčanská of tram 22, 25, 57

Deze wandeling begint al meteen met oude kunst van grote meesters, maar daarna wordt ze bepaald landelijk: als u ten westen van de burcht door het schilderachtige straatje Nový Svět loopt, komt u in het groene deel van Praag. Tussendoor echter ziet u met het Strahovklooster opnieuw een topper uit de cultuurgeschiedenis.

Het begint met een fantastisch uitzicht. U hoeft op het Hradčanyplein, het uitgangspunt van deze rondwandeling, vanaf de ingang van de burcht alleen maar rechtdoor naar de borstwering van het Masarykterras te lopen. Een zee van roestbruine daken, gevels en dakkapelletjes, naast, op en onder elkaar, ligt aan uw voeten. Daarbovenuit kerktorens en kerkkoepels, daartussen weelderig groen, op de achtergrond de Oude Stad met de rivier – vanaf geen enkel ander punt ziet u Praag zo mooi in al zijn facetten.

U hebt nu krachten opgedaan voor twee prachtige tentoonstellingen van oude meesters. Loop westwaarts naar het Sternbergpaleis 1 (Hradčanské náměstí 15), het mooie barokpaleis links achter het aartsbisschoppelijk paleis. Het herbergt de crème de la crème van de Europese schilderkunst, van vroege Florentijnse en Venetiaanse kunstenaars, Cranach, Baldung, Tintoretto, Goya en El Greco tot Rembrandt, Rubens, Brueghel en Ruysdael. Een hoogtepunt is het Rozenkransfeest van Albrecht Dürer. Het Schwarzenbergpaleis (Schwarzenbersky palác) 2, het rijk met sgraffito (een speciale wandschildertechniek) versierde renaissancecomplex daartegenover, heeft de verzameling Boheemse barok van de Nationale Galerie in zijn collectie opgenomen. Hieronder bevinden zich belangrijke werken van meesters als Jan Kupecký, W.L. Reiner, J.C. Liška, J.B. Brandl en J.G. Bendl. Er is ook een verzameling maniëristische werken uit de late renaissance van kunstenaars als Hans van Aken, Bartholomeus Spranger of Adriaen de Vries, die door Rudolf II bij het hof werden geïntroduceerd.

Overigens: achter de renaissancegevel van het Vrtbapaleis 10 (Karmelitská 18) een stukje ten noorden van de halte Lanovka, rijst een baroktuin met drie terrassen op, voor kenners een van de mooiste complexen in heel Midden-Europa. Hij is aangelegd door Matthias Bernhard Braun. De wandschilderingen in de sala terrena zijn van de hand van de Praagse schilder Wenzel Lorenz Reiner (1686-1743). Apr.-okt. 10-18 uur, Kč 55.

Nieuwe wereld en Loreto

Loop vanaf het Hradčanyplein westwaarts het straatje Nový Svět (Nieuwe wereld) in. Dit stille hoekje lijkt wel een eiland in de stroom van de tijd en het is niet verwonderlijk dat het de laatste tijd steeds meer kunstenaars en studenten trekt.

In de buurt staan twee bijzondere gebouwen: het monumentale Čzernínpaleis 3, waar achter de 150 m lange gevel het ministerie van Buitenlandse Zaken is gevestigd, en daartegenover de Loretokapel 4, Praags beroemdste plek voor Mariabedevaarten. Het is een karakteristiek overblijfsel van de contrareformatie en een juweeltje van Praagse barok.