Welkom

Bienvenue
Ter oriëntatie
Kennismaking, de Provence in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Overnachten
Eten en drinken
Praktische informatie

Onderweg in de Provence

Noord- en Haute-Provence
St-Paul-Trois-Châteaux, Vaison-la-Romaine
Malaucène en Mont Ventoux, Nyons
Sisteron, Forcalquier, Manosque

Avignon en het Rhônedal
Orange, Châteauneuf-du-Pape, Carpentras
L`Isle-sur-la-Sorgue, Fontaine-de-Vaucluse
Gordes, Roussillon, Avignon

Arles en Camargue
Arles, Les Saintes-Maries-de-la-Mer
St-Rémy-de-Provence

Aix en het midden
Ménerbes, Bonnieux, Apt, Lourmarin
Cucuron, Aix-en-Provence, St-Maximin-la-Ste-Baume

Oost-Provence
Digne-les-Bains, Valensole, Moustiers-Ste-Marie
Gorges du Verdon, Fayence, Cotignac

De 15 hoogtepunten

 1 Cherchez la truffe – in het truffelland van de Tricastin
’s Winters worden de ‘zwarte diamanten’ geoogst.

 2 Een bar tegen de ontvolking – Bistrots de Pays
Dorpscafés moeten de leegloop van de dorpen tegenhouden.

 3 Detectives in de Haute-Provence – Pierre Magnans moordzaken
In dit afgelegen landschap worden de mooiste moorden gepleegd.

 4 L’Harmas de Fabre – bezoek aan Sérignan-du-Comtat
Natuurliefhebbers bezoeken het atelier van deze dichtende onderzoeker.

 5 Wijn van pausen – Châteauneuf-du-Pape
Waarom deze wijn zijn prijs waard is, leert u bij de wijnboer.

 6 Blauwe uur – rondleiding door het Palais des Papes
Het paleis van de pausen beheerst Avignon nog altijd.

 7 Een mooie Romeinse stad – het antieke Arles
Arena's, thermen en theater vertellen van een fraai verleden.

 8 Met de fiets op het strand – in het hart van de Camargue
Links en rechts van de weg stappen flamingo's door de lagune.

 9 Een natuurpark voor fietsers – de Luberon à vélo
Frankrijks grootste fietspadennet gaat door het Parc du Luberon.

10De Marais van de Provence – door het Quartier Mazarin
Nobele paleizen sieren de straten in het zuiden van de oude stad van Aix.

11Van de bergen naar de zee – de Train des Pignes
Wandelschoenen en zwemkleding mogen bij een ritje in dit boemeltreintje niet ontbreken.

12Een lila waas – lavendelteelt rond Valensole
In de zomer lokken de lavendelvelden rond Valensole.

13Het Sentier Martel – door de Gorges du Verdon
De weg door de kloof heen zal u lang bijblijven.

14Hoogtepunt van de romaanse kunst in de Provence – Le Thoronet
Heldere lijnen kenmerken het cisterciënzerklooster.

15Het eerste biodorp van Frankrijk – Correns is helemaal groen
Hier is alles ‘bio’; zelfs de kapsalon doet mee.

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Paklijst

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Bienvenue – Welkom

Op de Cours Mirabeau gaan de mensen eerst eens in een café zitten. Vervolgens blijft men daar zitten en daarna wordt er geflaneerd. Van rechts naar links en weer terug van links naar rechts. En passant worden vrienden gegroet en meisjes toegeknikt. Boven het gewoel spreiden platanen hun kronen uit als een dak. Fonteinen zorgen in de zomerse hitte voor aangename koelte. In de schaduw van de bomen wordt de Provençaalse comédie humaine volgens vaste regels gespeeld.

Ter oriëntatie

De grenzen van de bestuursregio Provence-Alpes-Côte d'Azur (PACA) zijn in het kader van de nieuwe regionale indeling van Frankrijk in Parijs vastgelegd. Enkele typisch Provençaalse plaatsen vallen erbuiten: Nyons bijvoorbeeld ligt te noordelijk en valt onder de buurtregio Rhône-Alpes. Het is eenvoudiger de natuurlijke grenzen aan te houden: de Zuidelijke Alpen, de Middellandse Zee en de Rhône. De Provence wordt in zuidwestelijke richting vlakker, terwijl in het noordoosten de bergen 3000 m hoog zijn. Echt vlak is de Provence alleen in de Camargue en de Plaine de la Crau. Een kwart van de regio ligt op hoogten tussen 500 en 1000 m. Bijna twee derde van alle inwoners leeft in de stad: belangrijke steden als Avignon, Aix en Arles bepalen al sinds de oudheid het levensritme.

Noord- en Haute-Provence

Ten zuiden van Montélimar hangt al een zweem Midi in de lucht. Bestuurstechnisch bent u nog in de regio Rhône-Alpes, maar de olijfbomen en schaapherders verwijzen naar het zuiden. Grote steden? Ho maar. Nyons ( C 1), de grootste stad in deze streek, telt nog geen 7000 inwoners. De winters zijn koud. Misschien blijft de Noord-Provence daarom verschoond van de overname door rijke Parijzenaars.

Hetzelfde geldt voor de Haute-Provence tussen de Montagne de Lure en het Plateau de Valensole. Er leven niet meer dan 161.000 mensen in het departement Alpes-de-Haute-Provence. Nergens in Europa is de lucht schoner dan in het Pays de Forcalquier ( F 3). Nergens toont de Provence zich dramatischer: ten noorden van Sisteron ( G 2) en Digne ( H/J 3) veranderen in de winter moeilijk toegankelijke dalen en rotsmassieven in een ijswoestijn.

Avignon en het Rhônedal

Tot het eind van de 15e eeuw was de rivier de Rhône een grens van het koninkrijk Frankrijk. Daarom liggen er veel burchten en steden, waaronder Avignon ( A/B 4), langs de oevers. Tegenwoordig is de rivier de scheiding tussen de regio's Languedoc en Provence. Er liggen al sinds de oudheid bruggen over de rivier, maar hun bouw kreeg in de middeleeuwen een nieuwe impuls: de Pont d'Avignon is nog altijd als schilderachtige ruïne de beroemdste brug over de Rhône.

De technische vooruitgang is overal merkbaar. De hogesnelheidstrein TGV suist nog sneller dan de mistral, die 150-180 dagen per jaar door het Rhônedal waait, langs de oever. Kerncentrales, stuwdammen en fabrieken maken gebruik van het water van de Rhône. Enkele kilometers opzij van de Rhône vervliegt de mistral tot een zacht briesje. Hier geen snelwegen. Rustige landweggetjes bepalen het tempo. Aan de rivier herinneren alleen de etiketten op de flessen van de AOC Côtes du Rhône.

Arles, Camargue en Crau

Le 'Grand Rhône', de hoofdtak van de Rhône, die zich ten noorden van Arles splitst, scheidt de amfibische Camargue van de gortdroge Crau. Boven beide unieke landschappen trilt de lucht door de hitte als een wazige luchtspiegeling. De Camargue ( Kaart 2) is met 86.300 ha wetlands, moerassen, zoutmijnen, rijstvelden, duinen, meertjes en rietvelden een ideaal broedgebied voor flamingo's en trekvogels. Waar de bodem steviger is drijven de gardians, de cowboys van de Camargue, kudden zwarte runderen over de velden. Minder toeristisch is de Crau ( B 6). Boom noch struik breekt de wind die over de uitgedroogde bodem waait. In plaats van stieren grazen hier schapen op magere weiden. In het midden lijkt de Crau op een kiezelveld.

Waar Camargue en Crau elkaar raken ligt het Romeinse Arles ( A 5/6), ongetwijfeld de meest 'Spaanse' van de steden in de Provence. Als in het stierengevechtenseizoen de toeschouwers 'olé' roepend naar de antieke arena's trekken, is het stampvol in de bodega's.

Aix en het midden

Geen andere stad in de Provence beantwoordt van platanenboulevard tot smeedijzeren campanile zozeer aan het ideaalbeeld van het zuiden als Aix ( E 6/7). Geen andere streek binnen de Provence voldoet zozeer aan het cliché van dorpsterrassen, markten en zwoele avonden als de Luberon ( C-F 5). Geen berg in de Provence werd vaker geschilderd dan de door Cézanne steeds weer geportretteerde Montagne Ste-Victoire ( E/F 6). Geen gebergte is voor de inwoners heiliger dan het Massif de la Ste-Baume ( F/G 7/8). Wie zich in het geografische midden van de Provence vestigt, woont in het hart van de Provence. Gegadigden zijn er genoeg: 80% van alle Fransen droomt van een verhuizing naar Aix, en de belangstelling voor een tweede huis in de Luberon is ook bij buitenlanders groot.

De Oost-Provence

Dichte eiken- en dennenbossen, dorpjes en landweggetjes kenmerken het oosten van de Provence. Rivieren als de Argens en de Artuby slingeren zich door voor een deel diep uitgesleten dalen. Hun oevers zijn grotendeels aan de natuur overgelaten. Olijfbomen en wijnranken wisselen hier en daar de eindeloos lijkende bossen af, met name in de Provence Verte.

In toeristisch opzicht is het oosten van de Provence nog grotendeels Terra incognita. Uitzondering is de Grand Canyon du Verdon ( J 5). Sinds 1948 ontsluit de Corniche Sublime deze kloof voor automobilisten. Vanaf dat moment stromen de toeristen naar de Verdon en rijden dan nog altijd de Provence Verte en de Haut Var voorbij. Deze aansprekende namen zijn relatief nieuw en zijn duidelijk bedoeld om meer bezoekers te trekken.

Kennismaking, de Provence in cijfers

De veelzijdige Provence

Bij de eerste pijnbomen, vlak voor Orange, of in de smalle doorgang van het Durancedal in Sisteron weet u het: hier begint de Provence. De regio verenigt uiteenlopende landschappen, zoals het hooggebergte van Queyras, het antieke cultuurlandschap van Vaison-la-Romaine tot St-Rémy-de-Provence, de vlakke rijstvelden van de Camargue, dichtbeboste middengebergten als de Luberon en spectaculaire ravijnen als de Gorges du Verdon. Kortom, de Provence is een landschap van tegenstellingen.

Geregeerd door de mistral

Zelfs de 1912 m hoge Mont Ventoux, de heilige berg van de Provence, houdt de mistral niet tegen. De slechte kant van deze noordenwind is zijn ijzige adem. Daarmee raast hij door het Rhônedal, en hij heerst er onverbiddellijk mee in de Provence. Vermoedelijk ontstaat de mistral door een disbalans tussen een lagedrukgebied boven de Golfe du Lion en een hogedrukgebied ten noorden van het Massif Central. 'Zo ver de mistral reikt, reikt ook de Provence', luidt een spreekwoord. Dat betekent: van Nyons in het noorden over het Plateau de Valensole in het oosten tot Arles in het zuidwesten. Zo ver reikt ook het (bijna) eeuwige blauw van de hemel – want de mistral veegt elke wolk van het firmament. Dat is zijn goede kant.

High noon à la provencale

Het is twaalf uur 's middags, ergens in de Provence. Als de laatste klokslag wegsterft, stappen de bakkersvrouw en de man van de kruidenierswinkel naar buiten. Voor de high noon à la provencale draagt madame een wit schort en monsieur een blauwe stofjas, comme il faut. De laatste klanten worden met een baguette in de boodschappentas en een welgemeend 'Bon appétit!' uitgeleide gedaan. Vrachtauto's en tractoren rijden rammelend van de wijnbergen het dorp binnen. Voor een café komt de optocht tot stilstand. Binnen hangt de sfeer van vendetta boven de glazen pastis en de gevulde asbakken. Er wordt in een zwaar rollend accent gewag gedaan van truffelspionage in Chinese laboratoria en er wordt luidkeels gescholden op de eurocraten in Brussel. Aan de ene kant van de bar debatteert de waard van het café uit het naburige dorp volop mee: hij is te herkennen aan een lila sjaal en een zelfgebreide Noorse trui. Aan de andere kant geniet een groepje elegante stadsmensen van een aperitief – de uit een totaal andere wereld afkomstige vakantiehuiseigenaren zijn in de Provence alomtegenwoordig. Geheel los daarvan gaat het leven verder zijn gewone gang.

Lavendel of lavendin

Fijne lavendel (botanisch 'Lavandula angustifolia' of 'vera') bedekt minder dan 5% van de teeltvelden. De rest is begroeid met lavendin (botanisch 'Lavandula latifolia'), een hybride met een veel groter kamfergehalte. Voor de vervaardiging van parfum en etherische oliën wordt alleen de veel verfijnder geurende fijne lavendel gebruikt. Lavendin wordt als geurtoevoeging bij schoonmaakmiddelen gebruikt. De essence van beide planten wordt gewonnen door het distilleren van de bloemen in traditionele koperen ketels. Het daaraan toegevoegde, verhitte water laat bij het verdampen de etherische oliën van de planten los. De essence van wilde, fijne lavendel ruikt niet alleen lekker, maar helpt ook bij astma, hoesten, migraine en zelfs tegen een slecht humeur en melancholie. Slechts 30 ton fijne lavendel wordt van eind juni tot augustus geoogst – in souvenirwinkels gaat daarentegen maar liefst 870 ton lavendin over de toonbank.

Licht op het linnen

Van Gogh huurde op een koude februaridag in 1888 in Arles een onderkomen en pakte de volgende ochtend in de ijzige mistral zijn spullen bij elkaar 'om een ander licht te zien'. Hij vond het boven de zonnebloemvelden van het Rhônedal, Cézanne op de Montagne Ste-Victoire en Picasso in de heuvels van Mougins: inktblauw breekt voor Cézanne de ochtend tegen een kleurloze hemel aan, de middagen zijn op Picasso's schilderijen okergeel en oudroze, Van Gogh's avonden verschijnen bloedrood boven de Rhône. Voor alle drie was de hemel boven de Provence grenzeloos.

Water maakt het mogelijk

Slechts 8% van de Provence wordt voor de landbouw gebruikt, maar die is dan ook goed voor maar liefst 20% van alle Franse fruit en groenten. Aan de voet van de Dentelles de Montmirail verdrinken dorpen als Gigondas en Vacqueyras in wijnranken. Verder naar het zuiden, bij Cavaillon is de Provence een reusachtig meloenenveld met een honingzoete geur, bij Apt een kersentuin, bij Valensole een oneindig lavendelveld. Een overvloed aan water laat alles prachtig groeien en bloeien. Daarvoor zorgen de vele bronnen en beken, en in het bijzonder de waterrijke rivieren de Durance, de Nesque, de Sorgue en de Ouvèze. Overal stroomt het uit kanalen, waarmee al sinds de oudheid de velden worden geïrrigeerd.

Hoog- en tussenseizoen

Vermijd bij een bezoek de dagen rond 14 juli en 15 augustus, als de wegen verstopt zijn met juilletistes en aoûtiens (door de mensen die in juli en in augustus op vakantie gaan). De zomerse nachtmerrie van hopeloos vastgelopen verkeer bereikt dan zijn hoogtepunt. Mensen die per vliegtuig en trein reizen moeten ook op hun hoede zijn voor het begin van de schoolvakanties. De stakingsbereidheid van het personeel van SNCF en Air France, volgend op de laatste schooldag, heeft er al vaak toe geleid dat mensen de dag voor Pasen of Kerstmis op een station of luchthaven hun bivak moesten opslaan.

Pastis

Pastis is Provençaals en betekent mengeling. Tot deze mengeling behoren groene anijs, zoethout, venkel, muskaat, vanille, kaneel, suiker en alcohol met een percentage van 45%. Zo luidt het recept waarmee Paul Ricard in de jaren dertig van de 20e eeuw vanuit Marseille de bars van de Provence veroverde. Pastis vormt de basis van vele cocktails: een momie (mummie) is een piepklein glaasje Pastis, een perroquet (papegaai) een mengsel van pastis en muntsiroop, een tomate een mengsel van pastis en granaatappelsiroop en een mauresque (morisk of bekeerde Moor) een mengsel van pastis en amandelmelksiroop.

La Sieste

'Faire la sieste' – een lange middagpauze nemen – behoort tot de gewoonten van de Midi. Vooral in gloeiendhete zomers is het dommelen in de schaduw of achter dichte winkelluiken de enig juiste tactiek om met deze overdosis aan zon om te gaan. En dat betekent dat menige hotelreceptie tussen 13 en 16 uur onbemand is, de rolluiken van veel winkels naar beneden zijn en het leven een paar warme uren lang heel langzaam verloopt. 's Avonds gaat het er daarentegen des te monterder aan toe. De winkels blijven lang open en in de restaurants begint het tegen 22 uur weer echt druk te worden.

Feiten en cijfers

Oppervlak: 31.400 km² (Frankrijk totaal 550.000 km²).

Bevolkingsaantal: 4,92 miljoen inwoners (Frankrijk totaal 65,8 miljoen).

Bevolkingsdichtheid: 158 inwoners/km² voor de gehele regio Provence-Alpes-Côte d'Azur (Frankrijk totaal 117). De bevolkingsdichtheid vertoont grote verschillen. In de Alpes-de-Haute-Provence wonen slechts 18,9 mensen per km², in de Bouches-du-Rhône 345,8 per km².

Hoofdstad: Marseille (na Parijs en Lyon de grootste stad van Frankrijk).

Departementen: Bouches-du-Rhône (Marseille), Vaucluse (Avignon), Var (Toulon), Alpes-de-Haute-Provence (Digne-les-Bains), Alpes-Maritimes (Nice).

Economie: de belangrijkste economische factor is het toerisme met alleen al in het departement Var 66 miljoen overnachtingen. Dat is 11% van het bruto nationaal product. Inclusief het toerisme is de tertiaire sector (bestuur, handel, verkeer) goed voor 77% van alle arbeidsplaatsen. Andere belangrijke takken zijn informatica, elektronica, telecommunicatie, biotechniek en farmacie. De landbouw is gespecialiseerd in wijn, fruit, groenten en bloemen. Deze sector levert slechts 3,7% van alle arbeidsplaatsen. In de Vaucluse, het departement met de grootste landbouwproductie, is dat 7,5%.

Bosbranden

Bosbranden zijn een van de plagen van de Provence. Vaak zijn ze met of zonder opzet door menselijk handelen ontstaan. Bijzonder rampzalig waren de branden die in 2003 woedden: de sinds 1976 ernstigste bosbranden in het departement Var vernietigden grote delen van het Massif des Maures. Gelukkig kreeg het groen echter snel weer de overhand over verkoolde boomstammen – maar toch. Ook nu nog staan de beelden van de roetzwarte wolken en de op hun gepakte koffers zittende vakantiegangers de mensen scherp voor de geest. Het is maar goed dat de natuur zich op den duur herstelt. Van de brand die het blauwecederbos op de hoogvlakte van de Luberon in 1952 verwoestte, is bijna zestig jaar later geen spoor meer te ontdekken. Het is in de bossen ten strengste verboden om vuur te maken, waaronder ook het roken van een sigaret valt. Veel wandel- en toegangswegen worden in de zomer afgesloten.

Olijven

Olijfbomen zijn naast wijnstokken het zichtbaarste erfgoed van de Romeinen. Er groeien op dit moment ongeveer vier miljoen olijfbomen in de Provence. Er wordt geoogst van half november tot in januari, als de zwarte, overrijpe olijven bijzonder veel olie geven, die bovendien minder bittere stoffen bevat dan de olie van jongere vruchten. Over de vraag welke soort de beste is, zijn de meningen verdeeld. Velen zweren bij de salonenques uit Salon-de-Provence, anderen bij de rode grossanes van de Alpilles. Maar ook de berruguettes uit de Rhônedelta, de vlezige picholines of de olives de Nice hebben hun aanhangers.

Provençaals

'Qué pastis!' – je meent het! -, klinkt het aan de bar of ergens anders, als men in het Provençaals zijn verbazing wil uiten. Dormiasse betekent een langslaper, ensuqué iemand die langzaam denkt, fada een gek. Cagnard is de zon, pescadou een visser. Een paar brokjes Provençaals zijn uit het leven van alledag niet weg te denken. Daarmee maakt de spreker zich kenbaar als iemand die zijn wortels niet verloochent.

Pétanques

'Les pieds tanqués', verbasterd tot pétanques (met de voeten bij elkaar), zou een zekere Jules-le-Noir als speladvies hebben geroepen toen hij in 1907 in La Ciotat, ten oosten van Marseille de ballen liet rollen. Tot een het straatbeeld bepalend fenomeen groeide het spel pas in de jaren zestig van de 20e eeuw uit, toen enige tientallen duizenden Franse Algerijnen naar de Provence terugkeerden. Sindsdien geldt dat een promenade of plein niet compleet is zonder een plaats voor jeu de boules.

Feesten

De mooiste votieffeesten gaan gepaard met een bravade, waarbij een beeld van de heilige door de vrolijk versierde straten wordt gedragen. De dragers zijn uit de plaats afkomstige mannen die zich eerst in kleurige matrozen-, musketiers- of huzarenkostuums hebben gehesen. Gedurende de bravade klinken saluutschoten. Trommelaars en fluitspelers zorgen voor muziek. De predikant zegent het dorp en zijn bewoners, en met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid wordt vervolgens een feestmaal aangericht.

Geschiedenis, heden, toekomst

Grieks-Romeinse oudheid

De Grieken stichten rond 600 v.Chr. de handelsnederzetting Massalia-Marseille. Er komen andere nederzettingen bij, zoals Glanum bij St-Rémy-de-Provence. Als Massalia in 125 v.Chr. de Romeinen om hulp vraagt tegen een Keltische inval, komen ze te hulp – om niet meer weg te gaan. In 80 v.Chr. wordt de Provence bij de Romeinse provincie Gallia Narbonensis ingelijfd. Het christendom wordt in het late Romeinse Rijk staatsreligie. Na de val van het Romeinse Rijk in de 5e eeuw trekken Vandalen, Westgoten, Oostgoten en Franken het gebied binnen.

De middeleeuwen

In de 9e eeuw sticht de Karolingenvazal Boso het koninkrijk Provence. Zijn zoon Lodewijk de Blinde treedt op tegen de Arabische piraten in het Massif des Maures, die uiteindelijk in 974 door Willem, graaf van Arles, worden verdreven. Willem'de Bevrijder', sticht daarop het eerste graafschap Provence. In de 11e eeuw valt het zuidoosten door huwelijk aan Raymond Berenger, graaf van Barcelona, terwijl het noordwesten naar de graven van Toulouse gaat. Aix wordt de residentie van de graven van Barcelona. In 1229 moeten de graven van Toulouse hun territorium aan Frankrijk en de Venaissin aan de paus afstaan.

De Babylonische Ballingschap

In Rome voelen de pausen zich niet veilig: in 1309 verplaatst de Franse paus Clemens V zijn ambtszetel naar Avignon. Het is het begin van wat door Dante de 'Babylonische Ballingschap' werd genoemd. De pausen blijven tot 1411 in Avignon. Als Karel III van Anjou in 1481 zonder erfgenamen sterft, komt de Provence definitief aan de Franse kroon.

Ancien Régime

De Provence wordt vanuit Aix geregeerd. Frans wordt de officiële taal. De 17e eeuw wordt de eeuw van de conflicten tussen de centrale macht in Versailles en de vorsten van de Provence. De troepen van Lodewijk XIV bezetten in 1660 Marseille. In datzelfde jaar worden de laatste privileges van de Provence opgeheven. Lodewijk XIV laat de grenzen met vestingen beveiligen.

Revolutie en Napoleon

In 1790 wordt de Provence, net als de rest van het land, opgedeeld in departementen. Burgeroorlogachtige toestanden kenmerken het jaar 1793: in het departement Var komt men in opstand tegen de bloeddorstige Jacobijnen in Parijs en in augustus wordt de haven van Toulon opengesteld voor de Engelse vloot. Napoleon zorgt aan het eind van zijn periode nog voor onrust in de Provence, als hij in 1815 Elba, waarnaar hij door de geallieerde machten was verbannen, verlaat en begeleid door een groot deel van de bevolking door het Vardal naar Parijs marcheert.

Vooruitgang in de 19e eeuw

In de wijnbouw ontstaat in 1860 een grote crisis door de druifluisplaag. De teelt van fruit en groenten ontwikkelt zich echter uitstekend. Het benodigde water stroomt door moderne kanalen, met name het Canal de la Durance. Het voor het vervoer noodzakelijke wegennet wordt aangelegd met tientallen bruggen over de Durance en de Rhône, snelwegen en spoorlijnen.

Heden

Pas op 11 november 1942 wordt heel Frankrijk, en dus ook de Provence, bezet door Duitse en Italiaanse troepen. Op 15 augustus 1944 begint op de stranden van het departement Var de landing van de geallieerden, voorafgegaan door de bombardementen van Avignon en Marseille. De tijd direct na de oorlog staat in het teken van culturele vernieuwing. In 1947 wordt het theaterfestival van Avignon opgericht, in 1948 het muziekfestival van Aix. De regio wordt opengesteld voor het massatoerisme.

Als in 1962 de Algerijnse Oorlog ten einde komt, trekken honderdduizenden koloniale families en Noord-Afrikanen die aan de kant van Frankrijk hebben meegestreden, de Provence binnen. In de jaren zeventig van de 20e eeuw komen daar drommen gastarbeiders uit de Maghreb-staten bij. Politiek glijdt de Midi af naar rechts. Onder Marine Le Pen haalde het Front National bij de presidentsverkiezingen van 2012 24% van de stemmen, in het departement Vaucluse zelfs 27%. De achtergronden van deze ontwikkeling zijn economische problemen en de slecht verlopende integratie van de Noord-Afrikaanse bevolking, die eind 2005 in onlusten in de voorsteden tot uiting kwamen.

Tegelijkertijd ontwikkelt de Provence zich tot lievelingsbestemming van welgestelde vakantiehuizenbezitters uit de hele wereld en droomvakantieoord van de Fransen zelf. Aix klimt in nationale onderzoeken op tot populairste stad van Frankrijk – hier vinden, op Parijs na, de meeste filmpremières van het land plaats.

Toerisme en hightech

Sinds 2001 ligt dankzij de TGV-lijn Méditerranée de Provence op nog maar twee tot drie uur van Parijs. De concurentie met goedkopere zonvakanties gaat de Provence aan met culturele attracties, zoals de opening van Grand Théâtre de Provence 2007 in Aix. In 2013 was Marseille culturele hoofdstad van Europa.

Tegelijkertijd wordt ingezet op de uitbreiding van hightechcentra, zoals de al in 1974 bij Antibes gestichte Sophia Antipolis. In 2019 zal de bouw van de internationale onderzoeksreactor Iter in Cadarache naar verwachting voltooid zijn, waarmee de energieopwekking door kernfusie technisch uitvoerbaar wordt. De reactor wordt door vakmensen als het belangrijkste onderzoeksproject aller tijden gezien, na het internationale ruimtestation ISS. Maar het aantal tegenstanders van kernenergie groeit: in 2013 drongen activisten van Greenpeace de kerncentrale van Tricastin binnen en hingen een spandoek aan de gebouwen.

Overnachten

Het aanbod is enorm uitgebreid en loopt uiteen van jeugdherbergen via kleine pensions en de fraai ingerichte chambres d'hôtes tot luxehotels met kuuroordfaciliteiten en fijnproeversrestaurants. Hotels worden geclassificeerd met behulp van sterren (* tot *****). De sterren zeggen doorgaans weinig over de charme van een hotel, maar geven wel de nodige informatie over de comfortstandaard – zo beschikken driesterrenhotels over een lift en een telefoon op de kamer.

Tweepersoonsbedden zijn gebruikelijk, terwijl het klassieke grand lit met doorzakkende matras zeldzamer wordt. In de regel geldt de prijs voor de kamer – wie alleen reist betaalt net zoveel als een stel. Veel hotels bieden een speciaal weekend- of seizoenstarief aan. Ook actuele dagtarieven kunnen heel interessant zijn – het loont de moeite om daarnaar te informeren. In het hoogseizoen (juli-aug.), in de vakantieperiodes en in lange weekends liggen de prijzen hoger. Het is bovendien aan te raden om in dergelijke drukke perioden op tijd te reserveren. Als vuistregel geldt: hoe dichter het bed bij zee staat, hoe duurder de accommodatie is. Buiten het seizoen zijn de prijzen ongeveer een derde lager´s winters zelfs de helft.

Ontbijt buitenshuis

Het ontbijt is in de regel niet bij de prijs van de kamer inbegrepen en kost afhankelijk van de hotelcategorie € 6-30. Als gast hebt u natuurlijk de vrijheid om een café om de hoek te zoeken en daar een kop koffie en een croissant te bestellen – dat is goedkoper dan het hotelontbijt en meestal van een betere kwaliteit.

Eerste oriëntiatie en boeking

De verkeersbureaus en Offices de Tourisme stellen lijsten met accommodaties beschikbaar, die op het internet gerangschikt op categorie, ligging en prijs kunnen worden geraadpleegd. Alle bekende hotelgidsen bieden bovendien hun diensten aan op het internet, zoals www.viamichelin.com of www.gault-millau.com. De volgende hotelreserveringsdiensten zijn aan te bevelen: www.franceguide.com en www.fhr.fr/nl.

Logis de France

Verzorgde familiebedrijven, herkenbaar aan het geelgroene verenigingssymbool van een schoorsteen. In elk aangesloten hotel of tegen portokosten van € 7 is de jaarcatalogus verkrijgbaar (aanvragen bij Logis de France, Avenue d'Italie 83, 75013 Parijs, tel. 01 45 84 70 00, www.logis-de-france.fr).

Relais du Silence

Hotels die bij Relais du Silence zijn aangesloten, garanderen een heerlijke rust en een hoge comfortstandaard (Relais du Silence, Rue d'Ouessant 17, 75015 Parijs, tel. 01 44 49 79 00, www.silencehotel.com).

Ibis Budget

Bij deze hotelketens gaat het vooral om de lage prijzen en minder om sfeer. De kamers, voorzien van een tweepersoonsbed en eenpersoonsbed, wastafel en tv, liggen langs snelwegen of in industriegebieden, maar ook in de centra van grotere steden: www.accorhotels.com.

Andere low-cost-ketens zijn:

B&B: www.hotel-bb.com

Etap Hotels: www.etaphotel.com

Chambre d'hôtes

Chambre d'hôtes is de naam van de Franse variant van bed &amp; breakfast. Veel chambres d'hôtes doen denken aan luxeaccommodaties uit internationale tijdschriften over binnenhuisarchitectuur. Deze heten dan chambres d'hôtes de charme en zijn navenant hoog geprijsd. In het beste geval hoort bij een chambre d'hôtes ook een table d'hôtes – de mogelijkheid om samen met de eigenaren en de andere gasten te eten. Ferme-auberges (boerderijen waar u kunt eten) zijn vooral op het platteland te vinden. De laatste worden gîtes genoemd. Bij de meeste chambres d'hôtes en tables d'hôtes kunt u niet met een creditcard betalen. Chambre d'hôtes en gîtes (vakantiewoningen of -huizen) kunt u via de volgende organisaties vinden:

Gîtes de France

De vakantiehuizen zijn geclassificeerd met één tot vier korenaren of vallen onder de supercategorie de Charme. Ze zijn per departement gerangschikt: www.gites-de-france.com.

Clévacances

Een bijna landelijke organisatie die chambres d'hôtes en locations (woningen/huizen) aanbiedt – afhankelijk van het comfort geclassificeerd met één tot vijf sleutels: www.clevacances.com.

Fleurs de Soleil

Bemiddelt voornamelijk in chambres d'hôtes. De eigenaren wonen ook altijd in het door u gehuurde huis, en er zijn maximaal vijf gastenverblijven. Veel comfort en een stijl die bij het land past worden gegarandeerd: www.fleursdesoleil.fr.

Vakantiehuizen

De catalogi van grote, internationale aanbieders als Terramar, Airtours, Dertour, TUI en Thomas Cook kunt u bij uw reisbureau ophalen of online bestellen. Bij Pierre &amp; Vacances, de grootste Franse aanbieder van vakantiehuizen, kunt u kiezen uit vakantiedorpen, résidences, hotels en villa's. Reserveringscentrale tel. 0900 700 70 70 (Nederland) en 070 246 100 (België), www.pv-holidays.com/nl.

Andere aanbieders:

Belvilla: www.belvilla.nl

Bonjour: www.bonjour.nl

Interhome: www.interhome.nl

ProvAzur: www.provazur.nl

Topic Travel: www.topictravel.nl

Via Google kunt u talloze andere aanbieders in Nederland en België, of ter plaatse in Frankrijk, vinden.

Kamperen

Van een luxueus kampeerterrein met zwembad, tennisbaan en showprogramma tot een eenvoudige camping municipal (gemeentelijk kampeerterrein). Er is voor iedereen wel een terrein naar zijn of haar smaak te vinden. Vaak worden naast plaatsen voor een tent of caravan ook chalets en mobilhomes aangeboden. Voor het hoogseizoen moet lang van tevoren worden gereserveerd. U kunt een lijst met adressen aanvragen bij het regionale verkeersbureau (zie blz. 23) of informatie inwinnen op www.campingfrance.com; informatie over kamperen op de boerderij vindt u op www.bienvenue-a-la-ferme.com.

Jeugdherbergen

Een jeugdherberg of auberge de jeunesse vindt u in Arles, Fontaine-de-Vaucluse, La Palud-sur-Verdon, Manosque en Tarascon. Om er te logeren hebt u een internationale jeugdherbergkaart nodig. Adressen verkrijgbaar bij Fédération Unie des Auberges de Jeunesse, FUAJ, Rue Pajol 27, 75018 Parijs, tel. 01 44 89 87 27, www.fuaj.org.

Eten en drinken

Een tafel voor elke smaak en portemonnee

Als de proevers van Michelin tot Gault Millau hun sterren verdelen, regent het in geen regio van Frankrijk zoveel sterren en koksmutsen als in de Provence. In de categorie Middellandse Zeekeuken worden prominente sterkoks als Loubet in Bonnieux, Bru in Eygalierès en Rabanel in Arles met onderscheidingen beloond.

Maar het kan ook eenvoudiger. Cafés en bars zijn niet meer dan simpele kroegen. Voor tussendoor kunt u er een broodje, pizza of salade krijgen. Voor petitsfours en ander gebak gaat u naar een salon de thé. 's Avonds is het tijd om naar het restaurant te gaan, waar vanaf ongeveer 19.30 uur de eerste bestellingen worden opgenomen. U kunt er kiezen uit een menu of gerechten à la carte, die doorgaans duurder zijn.

Brasserieën houden zich minder streng aan tijden voor het middag- en avondeten. Het concept luidt 'de keuken is doorlopend geopend'. De bistro heeft een gedaanteverwisseling ondergaan. Michelinster en bistro sluiten elkaar allang niet meer uit. Aan het verleden van de bistro herinnert nog de in tegenstelling tot het restaurant minder formele setting. De bar à vin kan zich in een steeds grotere populariteit verheugen. Wijnen staan op de voorgrond (vele zijn ook per glas te bestellen), maar een kleine kaart wordt altijd wel geboden.

Reserveren

Zaterdagavond en zondagmiddag zijn in Frankrijk populair voor een maaltijd buiten de deur – het is dan ook overal erg druk. Veel restaurants sluiten na de drukte op zondagavond en maandag hun deuren. Het is vrijwel altijd aan te bevelen een tafel te reserveren: hoe bekender de chef de cuisine, hoe eerder krijgt u complet te horen – geen tafeltje meer vrij.

Prijsniveau

Lunchen is goedkoper dan dineren. Ook de betere adressen lokken doordeweeks met een lager geprijsd menu (menu de la semaine, ongeveer € 20) . Veel restaurants, cafés en bistro's hebben bovendien een dagschotel (plat du jour) of een formule (voorgerecht plus hoofdgerecht, of hoofdgerecht plus dessert, eventueel met koffie en/of een glas wijn) op de kaart staan. Dagschotel of formule kost tussen € 12 en 20.

's Avonds gaan de prijzen omhoog. Trek ongeveer € 25-30 uit voor een menu (per persoon, zonder drankjes). Als u kiest voor een toprestaurant, liggen de prijzen rond € 40-60. En als er dan ook nog eens een Michelinster aan te pas komt, begint de pret niet onder de € 60, bij drie sterren zelfs bij meer dan € 100.

Restaurantetiquette

Ook met een reservering gaat u natuurlijk niet direct ergens zitten, maar wacht u tot de ober u een tafel wijst – die u zo nodig kunt weigeren, waarna u om een andere tafel kunt vragen. Nadat de menu's zijn uitgedeeld, vraagt de ober of u een aperitief wenst. Als u een keus hebt gemaakt, geeft u de bediening, die met 'Monsieur!' of 'Madame!' wordt aangesproken, een teken.

Voor de opeenvolging van voorgerecht, hoofdgerecht, dessert en koffie hebt u ongeveer twee uur nodig. De rekening wordt na beëindiging van de maaltijd pas gebracht als u daarom vraagt. Daarop staat het totaalbedrag vermeld – van apart betalen heeft geen Fransman ooit gehoord. Een fooi is in het bedrag inbegrepen, maar het is gebruikelijk een paar euro voor de bediening achter te laten, zeker als u tevreden was.

Cuisine du terroir, Cuisine du marché

Eerder dan in andere regio's in Frankrijk is men in de Provence begonnen met de nadruk te leggen op traditionele bereidingswijzen, in het bijzonder bij olijfolie. Er worden in de Provence steeds meer sterren uitgedeeld, zodat allang mag worden gesproken over een zege van de keuken van het zuiden over die van het noorden. Zelfbewust en inspelend op de media presenteren de chefs de cuisine van de Provence zichzelf, in de eerste plaats zessterrenkok Alain Ducasse. Hun navolgers zwaaien de scepter in de gevestigde dorpsrestaurants en ook steeds vaker in trendy bistro's. Cuisine du terroir is het trefwoord dat bij alle gerechten opgeld doet. Daarmee wordt een keuken bedoeld die gebaseerd is op in de regio gewortelde aroma's en ingrediënten. Een keuken die naar tijm, rozemarijn en bonenkruid geurt en smaakt naar knoflook en zongerijpte groenten. Die bij lamsvlees alleen gebruikmaakt van het agneau de Sisteron, en bij meloenen alleen van de honingzoete vruchten uit Cavaillon. Natuurlijk is de Cuisine du terroir een mode, die oude, vertrouwde ingrediënten als courgettebloemen en truffels van het ene op het andere moment naar de keukenwijsheden van vroeger verwijst, maar deze mode is wel op een stevige ondergrond gebouwd. Traditie, verbonden met dagverse producten, serveert de Cuisine du marché: hier wordt gekookt met seizoensproducten die vers van de plaatselijke markt worden gehaald.

Lichte zomerkost

Op warme zomerdagen is de soupe au pistou, een groentesoep met knoflook en basilicum, heel verfrissend. Licht en ook heel zomers is een anchoïade: bij een tapenade van ansjovis en olijfolie wordt knapperig verse groente geserveerd om erin te dippen. Italiaanse immigranten hebben de pizza meegebracht. Met de Noord-Afrikaanse immigranten kwamen tajine, taboulé en couscous de Provence binnen, die allemaal een plaats veroverden in de regionale keuken.

Wijnen

Met veel succes proberen eerzuchtige wijnboeren met hoogwaardige wijnen het imago van de petits vins de Provence op te vijzelen. De regio telt verscheidene AOC-wijnen (predikaat: Appellation d'origine contrôlée). De rosé (60%) staat nog aan kop, maar de rode wijnen (rond 35%) winnen terrein.

Het leeuwendeel wordt met 80% van alle wijnhellingen geleverd door de Côtes de Provence. Vooral op de Collines des Maures wordt een geraffineerde rosé geproduceerd. Ook de hellingen van de Montagne Ste-Victoire worden geprezen om hun rode wijnen en rosés, net als de witte wijnen van de kalkrotsen van het bovenste Vardal.

In 1985 werden enkele Coteaux d'Aix- en Coteaux des Baux-en-Provence-wijnen met het AOC geëerd. De Provence deelt het gebied van de Côtes du Rhône met de aangrenzende regio Rhône-Alpes. Van noord naar zuid loopt het karakter van de daar gebottelde wijnen uiteen van koel-elegante tot temperamentvol-facettenrijke wijnen. De wijnen van de zeventien dorpen langs de zuidelijke loop van de Rhône zijn georganiseerd als Côtes-du-Rhône-Villages.

Praktische informatie

Reizen naar de Provence

Met het vliegtuig

Lijnvluchten: KLM en Air France vliegen vanaf Schiphol en Brussel rechtstreeks op Marseille (www.marseille.aeroport.fr) en op Nice (www.nice.aeroport.fr), www.klm.com, tel. 020 474 77 47, www.airfrance.com, tel. 020 654 57 20. Ook Brussels Airlines vliegt rechtstreeks op beide bestemmingen, www.brusselsairlines.com, tel. 02 723 34 45.

Low Cost: Ryanair vliegt vanaf Eindhoven rechtstreeks naar Marseille, www.ryanair.com, tel. 0900 0400 860 (Engels gesproken), vanaf Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven vliegt Transavia op Nice en Easyjet biedt een rechtstreekse vlucht aan van Amsterdam en Brussel naar Nice, www.easyjet.com.

Met de trein

U reist in een uur of acht per trein van Amsterdam naar Marseille met de Franse hogesnelheidstrein TGV (www.tgv-europe.nl). De trein rijdt via Brussel, Parijs, Avignon en Arles. U kunt ook de comfortabele Thalys naar Parijs nemen (www.thalys.com) en van daar verder reizen. Kijk voor treinen in Frankrijk op www.voyages-sncf.com.

Met de auto

Over de snelwegen A 6 en A 7 komt u via Orange bij Marseille. Over de A 8 gaat het in oostelijke richting via Aix-en-Provence, Cannes, Antibes, Nice, Monaco tot aan Menton. De A 50 loopt echter direct langs de kust en volgt de kustlijn vanaf Cassis tot aan Toulon. Beide snelwegen worden door de A 57 tussen Toulon en Le Cannet-des-Maures met elkaar verbonden.

Op de Franse snelwegen wordt tol geheven (péage, u kunt aan de poortjes met contant geld of creditcard betalen, of een tolbadge aanschaffen). Het kan verstandig zijn om een reisverzekering af te sluiten die de kosten dekt in geval van een ongeluk, ziekte of diefstal. Nederlanders zijn in deze gevallen met de groene kaart goed verzekerd.

ANWB: Nederlandstalig steunpunt in Lyon, tel. 04 72 17 12 12.

Over de toestand van de snelwegen en de kosten van de tol informeert:

Autoroutes Sud de la France: tel. 08 36 68 10 77, www.asf.fr.

Bison Futé: tel. 04 91 78 78 78, www.bisonfute.equipement.gouv.fr.

Afstand en reistijd kunt u met behulp van de volgende websites gemakkelijk berekenen: www.viamichelin.com, www.mappy.com, www.iti.com.

Reizen in de Provence

Met de trein

Alle belangrijke plaatsen zijn bereikbaar met de treinen van de regionale TER-spoorwegmaatschappij (Transport Express Régional, tel. 0800 11 40 23/binnen Frankrijk gratis vanaf een vaste telefoon, 7-21.30 uur, www.ter-sncf.com) of met de hogesnelheidstrein TGV (www.tgv.com). Voor 100 km rijden met de trein betaalt u zonder toeslag rond € 14. Tickets, informatie en kortingen vindt u op de website www.voyages-sncf.com (ook in het Nederlands) of tel. 00 33 970 60 99 70 (buitenlandgesprek, ma.-za. 8-20, zo. 10-20 uur).

Met de bus

De grootste knooppunten voor het busvervoer zijn de busstations in Marseille, tel. 04 91 08 16 40, en in Aix-en-Provence, tel. 08 21 20 22 03 (22 cpm). De buslijnen in het departement Var vindt u op internet: www.varlib.fr, die in Bouches-du-Rhône op www.lepilote.com, 100 km reizen met de bus kost circa € 12.

Met de taxi

Behalve het basistarief van € 2 wordt er een prijs per kilometer berekend. Tussen 7 en 19 uur geldt een kilometertarief van circa € 0,90, daarbuiten € 1,30 (op zon- en feestdagen wordt een hoger tarief berekend). Voor bagage boven 5 kg wordt € 1 extra gerekend.

Met de auto

Hulp bij pech: langs snelwegen staan praatpalen waar u hulp kunt vragen. U kunt ook het alarmnummer van de politie (17) bellen. ANWB (Nederlandstalig steunpunt in Lyon): tel. 04 72 17 12 12.

Verkeersregels: binnen de bebouwde kom geldt een maximumsnelheid van 50 km/u, daarbuiten 90 km/u (80 km/u bij regen), op autowegen 110 km/u (100 km/u bij regen), op snelwegen 130 km/u (110 km/u bij regen).

Maximum toegestaan alcoholpromillage: 0,5 promille. Het is verplicht een alcoholtester in de auto te hebben.

Veiligheidsgordel: op alle zitplaatsen verplicht.

Parkeerverbod: voor postkantoren, politiebureaus, ziekenhuizen, veel scholen en crèches is parkeren niet toegestaan. Een geel gemarkeerde stoeprand geeft aan dat er een parkeerverbod geldt.

Verkeersinformatie: frequentie FM 107,7.

Tanken: u tankt sans plomb (loodvrij) en kiest dan uit essence (89 octaan) en super (95 octaan) of gazole (diesel). Het goedkoopst zijn de pompen bij de grote supermarkten.

Huurauto's

Op de luchthavens van Marseille, Montpellier en Nice ztten vestigingen van de grote autoverhuurbedrijven. Betalen vaak alleen met creditcard. U kunt ook huren via TUI Cars (tel. 018 06 08 01 18, 20 cpm vanaf een vaste telefoon, mobiel max. 60 cpm, www.tuicars.com).

Goedkope aanbiedingen vindt u bij Holiday Autos (tel. 0800 00 21 45, www.holidayautos.nl).

Reisdocumenten en douane

Voor inwoners van EU-landen is een geldig paspoort of een identiteitskaart voldoende om Frankrijk binnen te reizen. Kinderen hebben een eigen identificatiebewijs nodig, voor zover ze niet voor 2007 in het paspoort van hun ouders zijn bijgeschreven. EU-inwoners hebben voor een verblijf van meer dan drie maanden een verblijfsvergunning nodig. De volgende goederen mogen belastingvrij worden ingevoerd: 10 l sterkedrank, 20 l andere alcoholische dranken van maximaal 22%, 90 l wijn, waaronder maximaal 60 l mousserende wijn, 110 l bier. Bij tabak ligt de grens op 800 sigaretten, 400 cigarillos, 200 sigaren en 1 kg tabak.

Ambassades en consulaten

Nederlandse ambassade: Rue Eblé 7-9, 75007 Parijs, tel. 01 40 62 33 00, http://frankrijk.nlambassade.org; e-mail: par@minbuza.nl.

Nederlands consulaat in Marseille: Rue Paradis 146, 13006 Marseille, tel. 04 91 25 66 64, e-mail: consulat.paybas.marseille@wanadoo.fr.

Nederlands honorair consulaat in Nice: Avenue de Miramar 43/45, 06590 Théoule-sur-Mer, tel. 04 93 87 52 94, e-mail: consulatpaysbasnice@van-santen.fr.

Belgische ambassade in Parijs: Rue de Tilsit 9, 75840 Cedex 17 Parijs, tel. 01 44 09 39 39, www.diplomatie.be/paris.nl, e-mail: paris@diplobel.fed.be.

Belgisch consulaat-generaal in Marseille: Boulevard des Dames 112, 13002 Marseille, tel. 04 96 11 69 55, www.diplomatie.be/marseillenl, e-mail: marseille@diplobel.fed.be.

Feestdagen

1 januari
Nieuwjaar (Jour de l'An)

Tweede Paasdag
Lundi de Pâsques

1 mei
Dag van de Arbeid

8 mei
Duitse capitulatie 1945

Hemelvaartsdag
Ascension

Tweede
Lundi de Pentecôte

Pinksterdag

14 juli
Nationale feestdag

(Fête nationale)

15 augustus
Maria Hemelvaart (Assomption)

1 november
Allerheiligen

(Toussaint)

11 november
Wapenstilstand 1918 (Armistice)

25 december
Kerstmis (Noël)

Feesten en festivals

Féria de Pâques in Arles: Pasen. Begin van het stierengevechtenseizoen in de arena's. In de bodega's (tenten) is het tot in de vroege ochtend feest – de stad loopt over van de aficionados. Ook zonder een stierengevecht te bezoeken is dit feest een belevenis die zich in alle straten afspeelt (www.feriaarles.com).

Fête des Gardians in Arles: 1 mei. Het feest van de broederschap van de Gardians van de Heilige Joris uit 1512. Het begint op de Place du Forum voor het Frédéric-Mistral-monument, waarna een mis wordt opgedragen op het plein voor de Notre-Dame-de-la-Major. Alles hoog te paard, zoals het echte Camargue-cowboys betaamt. Om de drie jaar wordt een Reine d'Arles gekozen.

Grote zigeunerbedevaart in Les Stes-Maries-de-la-Mer: 24/25 mei. Na het morgengebed wordt een baar met twee Mariabeelden naar het strand gedragen. De bisschop zegent vanuit een vissersboot de zee. Ten slotte keert de processie terug naar de kerk, begeleid door muziek, gezang en klokgelui.

Fête de la Transhumance in St-Rémy-de-Provence: Tweede Pinksterdag. De schaapskudden worden de Alpilles in gedreven, met een ereronde door de stad (10.30 tot 12.30 uur). Aansluitend een volksfeest.

Nuit du Petit St-Jean in Valréas: 23 juni. Vierhonderd lekenspelers, fakkeldragers en hellebaardiers volgen een drie- tot vijfjarig kind dat in een schaapsvel is gehuld. Ze gaan naar het Château, waar de Petit Jean voor een jaar op de troon wordt gezet.

Festival d'Avignon: drie weken in juli. Internationaal in aanzien staand theater- en balletfestival. Tegelijkertijd wordt het Festival Off gehouden. Samen vormen zij de belangrijkste zomertheatermarathon van Frankrijk (www.festival-avignon.com, www.avignonleoff.com).

Festival international d'Art Lyrique et de Musique in Aix-en-Provence: eind juni-eind juli. Opera- en concertfestival met openluchtuitvoeringen in het Grand Théâtre de Provence, op de binnenplaats van het bisschoppelijk paleis en op andere podia (www.festival-aix.com).

Rencontres Internationales de la Photographie (RIP): juli-sept. Een in 1970 opgericht fotofestival in Arles met tentoonstellingen, events en colloquia (www.rencontres-arles.com).

Le Pegoulado: laatste vrijdag van juni of eerste van juli, Arles. Het folklorefeest met de meeste klederdracht in de Provence. 's Avonds een optocht met honderden fraai uitgedoste Arlésiennes – herkenbaar aan de traditionele kanten muts (www.comitedesfetes-arles.com).

Vaison Danses: juli. Dansfestival in het prachtige antieke theater van Vaison-la-Romaine (www.vaison-danses.com).

Les Chorégies: begin juli-begin aug. In 1869 opgericht opera- en concertfestival in het antieke theater van Orange (www.choregies.com).

La Véraison: eerste weekend van aug., Châteauneuf-du-Pape. Een met wijn overgoten feest om te vieren dat de druiven rijp worden, met een middeleeuws banket (vr. avond), za. markt en zo. optocht.

Les Choralies: wordt om de drie jaar gehouden, begin aug., Vaison-la-Romaine. Een van de belangrijkste koorfestivals van Europa (volgende keer 2016, www.choralies.fr).

Concours mulassier: tweede za. in aug., Seyne-les-Alpes. Verkiezing van de mooiste muilezel in de Provence. De beslissing valt in dit bergdorp.

Lavandes en Fête: 15 aug., Sault. Lavendelfeest in het hippodroom, waar in het midden een veld met deze heerlijk geurende planten bloeit. Wedstrijd in lavendel snijden.

Ban des Vendanges: begin sept., Avignon. Feest ter gelegenheid van het begin van de druivenoogst, in aanwezigheid van alle wijnboerenbroederschappen van de Côtes du Rhône (www.banvendanges.com).

Luberon Jazz: half okt. Jazz in Apt, Gargas, Bonnieux, Goult, Roussillon, St-Saturnin-les-Apt en Cavaillon (www.luberonjazz.net).

Fête de la Châtaigne: laatste weekend in okt., Collobrières. Feest ter gelegenheid van de kastanjeoogst. Eetbare kastanjes proeven in alle mogelijke varianten.

Salon International des Santonniers: nov.-jan., Arles. Kerstmis nadert. Wie nog geen cadeautjes heeft gekocht, gaat naar de verkoopbeurs van de santon-makers in het St-Trophimeklooster, de grootste in zijn soort.

Geld

De munteenheid in Frankrijk is net als in Nederland en België de euro. Creditcards worden overal geaccepteerd (gangbaar zijn Visa-, Master- en Eurocard). Met uw pinpas en pincode kunt u bij geldautomaten contant geld pinnen.

Gezondheid

Bij een bezoek aan een dokter of ziekenhuis worden de behandelkosten altijd door de verzekering vergoed, na het overleggen van de rekening. Informeer voor de zekerheid bij uw verzekeringsmaatschappij naar de voorwaarden. De European Health Insurance Card (EHIC)(aanvragen via www.ehic.nl) maakt de verrekening van dokters- en ziekenhuiskosten eenvoudiger. Een reisverzekering verzekert anders niet gedekte kosten. De consulaten (zie blz. 21) hebben adressen van artsen die Engels spreken.

Bel in een noodgeval via het landelijke alarmnummer 15 een ambulance of dienstdoend arts (S.A.M.U.). Bij vergiftiging bieden de 24 uur per dag bereikbare Centres anti-poison in Marseille, tel. 04 91 75 25 25, of in Lyon, tel. 04 72 11 69 11, uitkomst.

Apotheken (pharmacies) zijn herkenbaar aan het groene neonkruis.

Informatie

Atout France – Frans verkeersbureau

Nederland: postadres (geen bezoek): Prinsengracht 670, 1017 KX Amsterdam, nl.rendezvousenfrance.com, e-mail: info.nl@atout-france.fr.

België: geen bezoekadres, be.rendez vousenfrance.com, e-mail: info.be@atout-franceguide.fr.

Regionale verkeersbureaus

Comité Régional de Tourisme Provence-Alpes-Côte d'Azur: La Canebière 61, 13231 Marseille, tel. 04 91 56 47 00, www.tourismepaca.fr.

Comité d'Expansion touristique de la Drôme provencale: Rue Irène et Frédéric Joliot Curie 8, 26130 St-Paul-Trois-Châteaux, tel. 04 75 98 93 38, www.dromeprovencale.fr. Voor het gebied Drôme Provencale (driehoek
Montélimar-Nyons-St-Paul-Trois-Château).

Internet

Bij het invoeren van zoektermen hoeft u geen accenten te gebruiken. Landextensie: fr.

www.rendezvousenfrance.com: officiële website van het Franse verkeersbureau. In het Nederlands. Via deze site kunt u brochures downloaden.

www.visitprovence.com: website van het departement Bouches-du-Rhône (Aix, Arles, Camargue, Avignon), ook in het Engels.

www.visitvar.com: website van het departement Var (Brignoles, Gorges du Verdon, Provence Verte). Ook in het Nederlands.

www.cotedazur-tourisme.com: portal van het departement Alpes Maritimes (Grasse, Roya-Tal, Rivièra van Le Trayas tot Menton), ook in het Engels.

www.alpes-haute-provence.com: website van het departement Alpes-de-Haute-Provence (Manosque, Sisteron, Plateau de Valensole, Gorges du Verdon).

www.provenceguide.com: nuttige website van het departement Vaucluse (Avignon, Orange, Mont Ventoux, Luberon).

www.index-paca.net: verwijspagina naar alle websites over de regio Provence-Alpes-Côte d'Azur, gerangschikt naar thema en gebied.

www.provenceweb.fr: deze website heeft veel te bieden: volop foto's, kaarten, rubrieken en links.

www.provence.guideweb.com: onlinegids voor de gehele Provence/Côte d'Azur en de Ardèche, met informatie over veel onderwerpen, ook in het Engels.

Kinderen

De Provence is een ideale reisbestemming voor gezinnen; kinderen van elke leeftijd komen er aan hun trekken. Of het nu op de rug van een paard is, met een ezel aan een touw, aan zee of tijdens een spannend uitstapje. Het weer doet de rest!

Activiteiten

Een dag bij de gardians, de cowboys van de Camargue, kunt u met de kinderen doorbrengen op verschillende paardenbedrijven, zoals de Mas de Peint in Le Sambuc. Tot een journée camarguaise behoren demonstraties door de gardians, waaronder ook de ferrade, het brandmerken van jonge stieren.

Het is warm, de zee is een heel eind weg van de Luberon … maar het Étang de la Bonde (D 27 richting St-Martin-de-la-Brasque) bij Cucuron (zie blz. 84) biedt verkoeling. De kleintjes mogen in het water spelen, terwijl aan de oever de picknickmand alvast wordt uitgepakt.

Het kleuren- en lichtspel La Cathédrale d'Images in een voormalige onderaardse steengroeve bij Les Baux-de-Provence is elk jaar aan een ander thema gewijd. Kleurig is het altijd.

Tot dierentuinbezoek nodigt het Parc Zoologique de la Barben uit, bij Pelissanne ten oosten van Salon-de-Provence (N 572, tel. 04 90 55 19 12, www.zoolabarben.com, juli-aug. dag. 9.30-19, half nov.-feb. 10-17.30, anders 10-18 uur, volwassenen € 16, kinderen € 10). Voor kinderen is er bovendien een grote speeltuin. 6 km verderop kunnen in het Village des Automates (N 7, tel. 04 42 57 30 30, half sept.-mrt. wo., za., zo. 10-17, apr.-juni, eerste helft sept. dag. 10-18, juli-aug. dag. 10-19 uur, www.parc-de-loisirs-provence.com, volwassenen € 11, kinderen € 8) in St-Cannat sprookjesfiguren met een druk op de knop tot leven worden gewekt.

Bezienswaardigheden

Bij bezienswaardigheden of aangepaste museumactiviteiten (animation pour enfants) geldt een reductie voor kinderen (réduction pour enfants).

Gezondheid/lichaamsverzorging

Luiers (couches) en babyartikelen zijn overal verkrijgbaar en in een noodgeval is een kinderarts (pédiatre) nooit ver. En vergeet niet hoofdbedekking, een lang T-shirt en een lange broek, zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor en een insectenwerend middel in de koffer te stoppen voor u vertrekt.

Overnachten

Enkele hotels bieden voor een gunstig tarief op gezinnen gerichte kamers aan met drie of vier bedden. Ook staat er vaak een kinderbed klaar dat op de kamer gezet kan worden. Anders is een appartement, dat soms ook met hotelservice wordt verhuurd, heel geschikt voor een gezin met kinderen.

Speciale organisaties

De organisatie Samen op Vakantie (www.samenopvakantie.nl) adviseert over reizen met kinderen en somt
kindvriendelijke reisorganisaties op die kindvriendelijke accommodatie en/of activiteiten aanbieden. Uitstekend toegerust voor een vakantie met kinderen is de Domaine des Escaunes met chambres d'hôtes en vakantiewoningen (ten noorden van Avignon).

Uit eten

Kinderen worden in een restaurant niet als storend ervaren. Speelgoed of een speelhoekje zult u in een restaurant echter niet aantreffen – in Frankrijk worden volwassenen en kinderen aan tafel niet gescheiden. De keuken maakt het kinderen eenvoudig om te kiezen: pizza en pasta behoren tot het culinaire erfgoed. En anders is er altijd nog een alternatief in de vorm van een menu enfant, een kindermenu, dat in de eerste plaats op de smaak van kinderen is afgestemd en in de tweede plaats niet heel duur is. Ook de bij kinderen zeer populaire crêperies zijn in alle vakantieoorden te vinden.

Klimaat en beste tijd

In de Provence is het het hele jaar door hoogseizoen. De hemel is in de winter vaak net zo blauw als in de rest van het jaar, de hoteltarieven liggen beduidend lager dan in de zomer, de dorpen zijn rustig, soms zelfs iets té rustig; veel restaurants, hotels en boetieks zijn van Allerheiligen tot maart gesloten (behalve met Kerstmis, Oud en Nieuw, en in de Franse februarivakantie). Wees voorzichtig op de weg: in de Haute-Provence kan het in januari hevig sneeuwen. Dan wordt het bovendien ijskoud.

De beste tijd om naar de Provence te reizen is in het voorjaar of het najaar. Vanaf april kan er niet veel meer misgaan: de kersenbloesem tekent witte vlekken in de bloeiende papavervelden. Op de terrassen is het bladerdak van de teruggesnoeide platanen eerst nog maar dun en zit u al snel weer in de zon waarvan de warmte nog behaaglijk is. 's Nachts kan het nog behoorlijk koud worden, vooral in de Haute-Provence. Vanaf half september maakt de zomerse hitte plaats voor koelere lucht en kleurt alles goudgeel. In de Alpes-de-Haute-Provence maken de rood-geel-bruin gloeiende loofbossen zich op voor een Indian summer. Het wordt pas onaangenaam als de mistral, een ijskoude noordenwind, door het Rhônedal raast. Alleen de wijnboeren verwelkomen hem, omdat hij de druiven droogblaast en ongedierte verdrijft.

In juli en augustus wordt de Provence een oven. De temperatuur bereikt dan geregeld waarden van 40 °C. De nacht wordt dan tot dag gemaakt en de mensen blijven tot in de kleine uurtjes buiten, wachtend op de koelte van de ochtend. Het weer op internet: www.meteofrance.com.

Openingstijden

Basisopeningstijden: 9-12 en 14-19 uur. Hartje zomer strekt de middagrust zich vaak uit tot 16 uur. Supermarkten en warenhuizen blijven vaak tussen de middag open en ook op sommige avonden (nocturnes) tot 21 of 22 uur. Op zaterdag zijn alle winkels 's middags geopend. Op zondagochtend is er in veel plaatsen een markt, enkele levensmiddelenwinkels zijn open en bakkerijen altijd. Op maandag zijn de winkels 's ochtends vaak dicht.

Instanties ma.-vr. 9-12 en 14-17 uur, banken maar tot 16.30 uur. Postkantoren ma.-vr. 8-19 uur.

Nationale musea zijn in de regel op dinsdag gesloten, gemeentelijke en particuliere meestal op maandag. Kerken zijn over het algemeen van 9-19 uur geopend.

Reizen met een handicap

Speciale voorzieningen zijn zeldzaam in Franse hotels en zult u eerder bij nieuwe hotels aantreffen in de vorm van een kamer die voor rolstoelgebruik geschikt is. De Association des Paralysés de France (APF) -verstuurt tegen een vergoeding een hotel- en restaurantgids (APF, Délégation Paris, Rue du Père-Guérin 22, 75013 Parijs, tel. 01 40 78 69 00, www.apf.asso.fr).

Op de website van het Franse verkeersbureau Atout France (www.rendezvousenfrance.com) vindt u onder de rubriek 'gehandicapten' alle informatie over reizen met een handicap.

Roken

In alle openbare gelegenheden, van kantoren tot cafés, is roken verboden. Veel cafés en restaurants hebben een rookzuil voor de deur.

Sport en activiteiten

Bootvakantie

Het ideale gebied voor een bootvakantie is het amfibische landschap van de Camargue, met zijn kanalen en meren, direct achter de kuststrook. Bedrijven die bootvakanties tussen Les Stes-Maries-de-la-Mer en Arles organiseren zijn:

Locaboat Holidays: Port au Bois, B.P. 150, 89303 Joigny Cedex, tel. 03 86 91 72 72, www.locaboat.com.

Biketravel: Hogestraat 28, 4001 EW Tiel, tel. 0344 60 53 67, www.biketravel.nl; combinatie van fietsen en varen.

Deltavliegen en parapente

Interessante startplaatsen voor deltavliegen en parapente liggen in de Alpes Maritimes en in de Haute-Provence. De Ligue de Vol Libre de Provence (www.lvlpaca.org) geeft inlichtingen over evenementen, scholen en basiskampen. U kunt alle plaatsen vinden op http://federation.ffvl.fr, met een interactieve kaart.

Fietsen

Mooie dagtochten, die door iedereen kunnen worden volbracht, zijn uitgezet rond Vaison-la-Romaine (18-37 km), Valréas (37 km) en Bollène. Mountainbikers (in het Frans VTT) trekken naar de Alpes-de-Haute-Provence (de paden zijn bewegwijzerd met een groene driehoek en twee gele punten). Informatie vindt u bij het toeristenbureau van het departement. In de 'Cycloguide 04' staan twintig fietstochten beschreven met een totale lengte van 1200 km (www.tourisme-alpes-haute-provence.com).

Veiligheid en noodgevallen

Op een verlaten parkeerterrein niets in de auto achterlaten! In de stad kunt u de auto (met name 's nachts) beter in een parkeergarage zetten. Hier moet u dezelfde voorzorgsmaatregelen nemen als in alle grote steden: autodeuren tijdens de rit op slot doen, waardevolle voorwerpen niet op de bijrijdersstoel of de achterbank laten liggen – bij een stoplicht is een ruit snel stukgeslagen en de dief op de brommer is er nog sneller met de buit vandoor. Het komt zelden voor dat criminelen toeristen vanaf de luchthaven achtervolgen om ze op een afgelegen plaats te overvallen. Als het gebeurt, moet u het aan anderen overlaten om de held te spelen. Het is verstandiger om bagage of camera af te geven. Markten en andere plaatsen waar veel mensen samenkomen, zijn een ideaal terrein voor zakkenrollers. Meld een diefstal bij het politiebureau, waar proces-verbaal wordt opgemaakt dat u nodig hebt om de schade bij uw verzering te claimen.

Belangrijke telefoonnummers

Politie: 17, brandweer: 18, ambulance: 15 (SAMU), dokter: 01 47 07 77 77 (medisch alarmnummer / SOS Médecins), 01 43 37 51 00 (alarmnummer tandarts / SOS Dentaire), pech onderweg: 01 47 07 99 99 (SOS Dépannage), blokkeren van creditcards: +31 20 6600789, blokkeren van bankpassen: +31 88 38 55 372

Gevonden voorwerpen

Objets trouvés, 36, Rue des Morillons, 15e arr., metro: Convention, tel. 08 21 00 25 25 (€ 0,12 per min.) ma.-do. 8.30-17, vr. 8.30-16.30 uur.

Alleen voor de echte wielrenners: vanaf Bédoin gaat het omhoog de Mont Ventoux op, een klassieke, zware etappe uit de Tour de France. Ideaal voor fietsers met een gemiddelde conditie is daarentegen het langeafstandsfietspad door de Luberon. Informatie bij het Maison du Parc Régional du Luberon (www.parcduluberon.fr).

Bedrijven die fietsvakanties in de Provence organiseren zijn:

Biketravel: Hogestraat 28, 4001 EW Tiel, tel. 0344 60 53 67, www.biketravel.nl. Organiseert fiets- en bootvakanties onder andere in de Provence (zie ook blz. 26).

Cycletours: Buiksloterweg 7a, 1031 CC Amsterdam, tel. 020 521 84 00, www.cycletours.nl. Fietsvakanties op maat, waarbij gezorgd kan worden voor het vervoer van de fiets, maar ook van de bagage. Accommodatie wordt ook geregeld.

Duurzaam reizen

De Provence schakelt over op groen. De modernste rioolwaterzuiveringsinstallaties zijn vanzelfsprekend, er worden fietspaden aangelegd, zonnepanelen worden algemeen, de biologische landbouw wint terrein.
www.duurzaamreizen.org: het startpunt voor duurzaam reizen in de praktijk, met links naar duurzame reisorganisaties en informatie over ecotoerisme en natuurvakanties.
www.eceat.nl: de website van het Europees Centrum voor Eco- en Agrotoerisme, met vakantieadressen en arrangementen in Frankrijk, Nederland en 22 andere landen.
www.travelecademy.nl: veel tips voor een echt duurzame vakantie in verschillende landen, waaronder Frankrijk.
www.drome-toerisme.com: alles over groen en duurzaam toerisme in de Drôme.
De Provence 'duurzaam': de zuinige omgang met water, waar in veel hotels om wordt gevraagd, is in een door droogte geplaagde regio een zinvolle maatregel. Laat de auto eens wat vaker staan en maak gebruik van het duidelijk verbeterde openbaar vervoer voor lokaal verkeer. Of pak eens de fiets. Op de markt kunt u het best producten kopen van plaatselijke aanbieders, van wie er steeds meer aan biologische landbouw doen.

Golf

Digne, Orange, Saumane, Les Baux en Aix zijn slechts enkele van de vele aantrekkelijke 9- en 18-holesbanen in de Provence. Informatie bij het CRT (zie blz. 24) en de Fédération Française de Golf: op www.ffgolf.org, onder 'Guide des golfs' kunt u 52 golfbanen in de Provence en aan de Côte d'Azur bekijken (alleen in het Frans).

Kanovaren, kajakken, raften

Bij kanotochten op de Sorgue of het Lac de Ste-Croix gaat het er rustig aan toe. Wildwatervaren kunt u daarentegen in de Gorges du Verdon en in de nabijgelegen Ardèche – informatie bij de Fédération Française de Canoë-Kayak op www.ffck.org onder 'Sites et Pratiques', waar u voor een regio en een sport kunt kiezen (alleen in het Frans).

Klimmen

Het spectaculairste klimgebied vindt u in de Gorges du Verdon. Steile wanden verheffen zich eveneens in de Alpilles, de Luberon, het bovenste deel van het Durancedal, het Vardal en in de Alpes-de-Haute-Provence. Informatie bij de Fédération Française de la Montagne et de l'Escalade (www.ffme.fr).

U kunt ook inlichtingen vragen bij de Club Alpin Français, www.ffcam.fr (alleen in het Frans). De Club geeft ook informatie over alpien bergbeklimmen, wandelen, canyoning en tochten per mountainbike.

Paardrijden

Voor paardenliefhebbers staat de Camargue op de eerste plaats. Enkele stierenfokkerijen bieden paardrijvakanties aan in de stijl van de Camargue-cowboys. Informatie bij de Association Camarguaise de Tourisme Equestre, Centre de Ginès, Pont de Crau, 13460 Les Saintes-Maries-de-la-Mer, tel. 04 90 97 86 32, www.promenades-a-cheval.com.

In de bergen hebben zich verschillende boerderijen rond de Gorges du Verdon gespecialiseerd in paardrijvakanties. Informatie bij de Agence de Développement touristique des Alpes-de-Haute-Provence, BP 170, 045005 Digne-les-Bains Cedex, tel. 04 92 31 57 29, www.tourisme-alpes-haute-provence.com.

Een geheime tip voor ruiters is de Drôme, helemaal in het noorden van de Provence. De vereniging La Drôme à cheval (Rue Pasteur 29, 26260 St-Donat, tel. 04 75 45 78 79, www.drome-a-cheval.com) onderhoudt een bijna 2500 km groot ruiterpadennetwerk waarlangs vijftig accommodaties voor paard en ruiter liggen.

Wandelen

Er ligt een netwerk van langeafstandspaden (Sentier de Grande Randonnée, GR, met rood-witte markering) door de Provence. Wie terugschrikt voor wandelingen van meer dagen, kan met behulp van een wandelgids uit de reeks 'Topo-Guide' (in de meeste Franse boek- en tijdschriftenwinkels te koop) een gedeelte uitzoeken van geschikte lengte.

Tot de klassiekers behoort de GR 98, die van de rotsige Calanques-baaien ten oosten van Marseille omhoog loopt het Massif de la Ste-Baume in. Langs de kam van de Montagne Ste-Victoire loopt de GR 9 en de GR 97 doorkruist de Luberon. De GR 4 is beroemd vanwege een dagetappe door de Gorges du Verdon.

De GR 6 over de Montagne de Lure bereikt in een verlaten berglandschap hoogten van meer dan 1800 m. En wie vanuit Digne de Montagne de Coupe binnentrekt, moet zich voorbereiden op een enorme klim naar de 2323 m hoge top van de Cheval Blanc. Vooral in de Haute-Provence geldt dat u van tevoren altijd goed naar het weerbericht moet luisteren! Tot ver in mei en vanaf eind oktober moet u rekening houden met mogelijke sneeuwval. De routes en wandelaarsverblijven langs de GR kunt u op het internet vinden: www.gr-infos.com. De beste periode om te wandelen zijn de maanden september, oktober en april, mei.

Wie het liever minder hoog zoekt, gaat wandelen in de Dentelles de Montmirail (GR 4), op het Plateau de Valensole of in de Alpilles (GR 6). Deze routes blijven op het niveau van een middengebergte. Behalve de GR zijn er ook veel kortere wandelroutes uitgezet die uitnodigen tot een halve of een hele dag wandelen (PR, gemarkeerd met een gele balk). Enkele verkeersbureaus bieden bovendien zelf in kleinere plaatsen brochures waarin korte wandelingen en dagtochten staan beschreven.

Zwemmen

Stranden vindt u rond het Lac de Ste-Croix (stuwmeer). In Sisteron kunt u verkoeling zoeken aan de Plan d'Eau des Marres, in Digne aan het Lac des Ferréols, bij Manosque aan de Plan d'Eau des Vannades, in de Luberon in het Etang de la Bonde en in Moustiers-Ste-Marie in het Petit Lac.

Telefoneren

Binnen Frankrijk bestaan geen netnummers. Telefoonnummers bestaan altijd uit tien cijfers. Voor internationaal mobiel bellen geldt een maximumtarief van € 0,35 per minuut, €0,10 voor het ontvangen van een gesprek. Informeer bij uw provider naar diens tarieven.

Landnummers:

Frankrijk 0033

Nederland 0031

België 0032