Welkom – Benvenuti

Benvenuti
Ter oriëntatie
Kennismaking, Rome in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Praktische informatie

De 15 hoogtepunten

 1 De mooiste pleinen van Rome – Piazza Navona en Campo de' Fiori
Wie de echte Italiaanse sfeer wil opsnuiven, hoeft maar een bezoek te brengen aan de pleinen van Rome.

 2 Kunst en illusie – het Palazzo Spada
De pracht en praal van een stadspaleis, een kostbare kunstcollectie en een fascinerend schijnperspectief.

 3 Het echte Rome – Trastevere
De Piazza Santa Maria vormt het kloppende hart van Trastevere, de levendigste wijk van Rome.

 4 De navel van de wereld – Forum Romanum, Palatino en Capitool
Een fascinerende tijdreis door wat eens het politieke centrum van het Romeinse rijk was.

 5 Brood en spelen – het Colosseum
Een uniek theater uit de oudheid, dat tegenwoordig met recht als het symbool van de stad wordt beschouwd.

 6 In het centrum van de Alta Moda – Spaanse Trappen en omgeving
De trap is een ontmoetingspunt van rugzaktoeristen. Slechts enkele meters verder staan de grote modehuizen van Italië.

 7 Het centrum van het katholicisme – Sint-Pieter en Sint-Pietersplein
Een piepklein staatje met een van de mooiste kerken ter wereld.

 8 Meesterwerken van kunst – de Musei Vaticani
In de musea van het Vaticaan kunt u dagen doorbrengen. De kunstschatten omvatten meer dan 2000 jaar geschiedenis.

 9 Een park voor iedereen – Villa Borghese
Het mooiste park van Rome, een ontmoetingspunt van kunstminnaars.

10De uitgaansbuurt van Rome – de wijk Testaccio
Traditionele kroegjes, de authentieke Romeinse keuken en veel sfeer – wat kunt u zich in de avonduren meer wensen?

11Van tempel tot kerk – het Pantheon
De koepel was eeuwenlang de grootste ter wereld, maar ook in andere opzichten is het Pantheon een meesterwerk van bouwkunst.

12Mausoleum, schuilplaats en operadecor – Castel Sant'Angelo
De geschiedenis van Rome, verenigd in één gebouw.

13De 'koningin der wegen' – de Via Appia Antica
Zowel natuur- als cultuurliefhebbers kijken hun ogen uit op de beroemdste weg uit de Romeinse oudheid.

14Een hedendaags meesterwerk – het MAXXI
Een hoogtepunt van moderne architectuur: dit gebouw lijkt te spotten met de wetten van symmetrie en geometrie.

15Een vakantieplaats van keizers en pausen – Tivoli
Een sprookjesachtige oude plaats met villa's, fonteinen en ruïnes uit de oudheid.

Nog meer Rome
Archeologische vindplaatsen en opgravingen
Fonteinen en pleinen
Kerken Musea en monumenten
Paleizen en villa's

Te gast in Rome

Overnachten
Eten en drinken
Winkelen
Uitgaan

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Benvenuti – Welkom

In Rome liggen – misschien wel meer dan in welke andere stad ter wereld – heden en verleden vlak bij elkaar. Dat geldt ook voor de Campo de' Fiori. In de oudheid grensde het plein aan het theater van Pompeius, waar de voor Caesar zo noodlottige senaatszitting werd gehouden. Tegenwoordig geldt het marktplein, waar u een uitstekende indruk krijgt van het dagelijks leven in Rome, als een van de mooiste van de stad.

Ter oriëntatie

Stadswijken

De meeste bezienswaardigheden van Rome liggen binnen de historische stadsgrenzen en zijn tamelijk gemakkelijk te voet bereikbaar. Alleen voor een bezoek aan het Vaticaan ( A/B 3/4), de wijk EUR ( kaart 5, in het zuiden van de stad) en de Via Appia Antica ( kaart 4) is het aan te raden gebruik te maken van het openbaar vervoer. De grote doorgaande routes als de Via Nazionale, Via Cavour, Via del Corso en Corso Vittorio Emanuele II vergemakkelijken de oriëntatie in de binnenstad.

De zeven klassieke heuvels

Volgens de overlevering werd Rome op zeven heuvels gebouwd. In het gebied tussen Palatino ( F/G 6), Monte Campidoglio en Monte Capi-tolino ( F 6) liggen het Forum Romanum en het Colosseum, de belangrijkste overblijfselen van het oude Rome. Op de Esquilino ( G/H 5) ligt rond de Santa Maria Maggiore en de Piazza Vittorio een multiculturele wijk, waar veel Aziaten en Afrikanen wonen. De 'groene' en rustige Celio ( G 7) wordt gekenmerkt door vroegchristelijke kerken, vredige pleinen en de dromerige tuinen van de Villa Celimontana. Op de Viminale ( G 5) zetelt het ministerie van Binnenlandse Zaken, terwijl de Quirinale ( F/G 4), waar ooit oude tempels en pauselijke zomerpaleizen stonden, als residentie van de Italiaanse president dienstdoet. De Aventino ( E 8) is een stuk rustiger: kleine kloosterkerkjes, veel groen en weinig verkeer maken deze heuvel tot een van de populairste (en duurste) villawijken.

Centro storico D-F 2-5

Het centro storico, het eigenlijke hart van Rome, is de van oorsprong middeleeuwse binnenstad. Ze wordt doorsneden door de kaarsrechte Via del Corso, die de Piazza Venezia en de Piazza del Popolo met elkaar verbindt, en door de Corso Vittorio Emanuele II, die naar het Vaticaan loopt. De grotendeels autovrije wijk werd tijdens de renaissance en de barok volledig ontsloten. Er verrezen talrijke representatieve palazzi en het gebied werd verfraaid met pleinen en fonteinen, zoals de Piazza Navona en de Fontana di Trevi. Kleine winkeltjes, restaurants, cafés met terrasjes en smalle straatjes nodigen uit tot rondslenteren of onderuitzakken. Rond de Spaanse Trappen is bovendien het beste winkelgebied van Rome te vinden.

Trastevere C-E 6/7

Deze pittoreske wijk met zijn smalle, bochtige straatjes ligt aan de overzijde van de Tiber. Trastevere had tot ver na de Tweede Wereldoorlog een zeer volks karakter. Hoewel de goedkope woningen die erg in trek waren bij kunstenaars en studenten plaats hebben moeten maken voor luxueuze appartementen, heeft de wijk haar charme en flair bewaard. De talrijke trattoria's, osteria's, restaurants en pizzeria's zijn er nog steeds en worden 's avonds druk bezocht.

Testaccio, San Lorenzo en Pigneto

Ook de voormalige arbeiderswijken San Lorenzo ( K/L 4/5) en Testaccio ( kaart 1a) hebben zich de afgelopen jaren tot trendy buurten ontwikkeld. In het tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigde San Lorenzo is de universiteit gevestigd. Naast de al lang bestaande arbeidersetablissementen zijn hier tal van goedkope pizzeria's en kleine enoteche gevestigd.

Ook Testaccio heeft zich tot een hippe wijk ontwikkeld met onder andere chique restaurants. De bochtige Via Monte Testaccio vormt hier het middelpunt van het uitgaansleven. In opkomst is de wijk Pigneto met zijn zeven tot acht verdiepingen hoge woonblokken, waar Pasolini zijn film Accattone draaide.

EUR kaart 5

De wijk EUR (een afkorting van Esposizione Universale Romana), die voor de Wereldtentoonstelling van 1942 werd ontworpen, moest de macht van het fascisme symboliseren. Na de oorlog werd het door brede straten doorsneden tentoonstellingsterrein omgetoverd tot een moderne stadswijk met een metroverbinding. Voor de Olympische Spelen van 1960 werden stadions gebouwd en kunstmatige meren aangelegd. Symbool van de wijk is het Palazzo della Civiltà del Lavoro, dat ook wel 'het vierkante Colosseum' wordt genoemd.

Mooie uitzichten

Een van de mooiste uitzichtpunten van de stad is vooral in het avondlicht de Piazzale Garibaldi ( B/C 5/6) op de 80 m hoge heuvel Gianicolo. Castel Sant'Angelo, de koepel van het Pantheon en het kolossale witte Monumento a Vittorio Emanuele II zijn niet over het hoofd te zien. Een fantastisch uitzicht over de Romeinse dakenzee hebt u vooral in het ochtendlicht vanaf de Monte Pincio – hoog boven Piazza del Popolo ( E 2). Wie geen last heeft van hoogte- of pleinvrees, moet beslist de 120 m hoge koepel van de Sint-Pieter ( A/B 4) -beklimmen, vanwaar u een panoramisch uitzicht over het Sint-Pietersplein en Vaticaanstad hebt. Goed zicht op de Sint-Pieter en het centro storico biedt het terras van Castel Sant'Angelo ( C 4). Ook vanaf het 70 m hoge Monumento a Vittorio Emanuele II ( F 5) hebt u een uitzicht van 360 graden over het oude Rome en de binnenstad.

Kennismaking, Rome in cijfers

De Romeinen

Rome is dag en nacht een bruisende stad, waar zuidelijk temperament zich paart aan inventief improvisatietalent. Ondanks alle hectiek laten de Romeinen zich niet opjagen. Ze staan erom bekend wat onbehouwen te zijn, maar ontpoppen zich in de directe omgang vaak als hartelijk, vaak klaarstaand met een snedige opmerking (battuta), waarmee ze zichzelf of iemand anders op de hak nemen. Neem het vooral niet te serieus! Overdreven drukte geldt in Rome al snel als fanatico. Met stoïcijnse rust of grappen makend met zijn lotgenoten wacht de Romein urenlang in de rij bij een bank, een postkantoor of een overheidsinstelling. Zelfs in de avond, als in de betere pizzeria's alle plaatsen bezet zijn, wacht men geduldig tot er een plekje vrij is – pazienza is in Rome het toverwoord.

Een wereldstad

'So romano e me ne vanto' ('Ik ben een Romein en daar ben ik trots op'), heeft Francesco Totti, de aanvoerder van het voetbalteam van AS Roma, eens gezegd. Maar wie is eigenlijk een Romein? Toen Rome in 1871 de hoofdstad van Italië werd, telde de stad ongeveer 200.000 inwoners. Pas in het begin van de 20e eeuw werd de grens van een miljoen overschreden. Rome kende zijn snelste groei tijdens de periode van grote economische voorspoed in de jaren zestig van de 20e eeuw, toen er elk jaar ongeveer 100.000 mensen bij kwamen. De meesten waren afkomstig uit het zuiden van Italië. Intussen heeft Italië zich ontwikkeld tot een immigratieland. De meeste nieuwkomers zijn afkomstig uit Roemenië, gevolgd door de Filippijnen, Polen, Peru, China, Oekraïne, Ecuador, Egypte en Albanië. Een van de meest exotische wijken van Rome ligt rond de Piazza Vittorio, het Chinatown van de stad. Een groot deel van de buitenlanders werkt als hulp in de huishouding, kindermeisje of in de ouderenzorg. Anderen verdienen hun brood in de bouw of beproeven hun geluk met een eigen winkeltje of restaurant. Zonder hen zouden veel van deze sectoren vermoedelijk volledig ineenstorten.

Tot voor kort werden immigranten beschouwd als welkome goedkope arbeidskrachten, die op hulp van de overheid konden rekenen, maar in het politieke klimaat van de afgelopen jaren is men migranten in toenemende mate als een probleem gaan zien. Door een weinig consistent integratiebeleid en de anti-immigratieretoriek van politici van onder andere de Lega Nord is de Italiaanse gastvrijheid dikwijls omgeslagen in afkeer van en angst voor buitenlanders – waar leuzen als 'Italië voor de Italianen' zeker aan hebben bijgedragen.

Romeinse bars

De bar is in Italië niet weg te denken uit het dagelijks leven. In de ochtend, op weg naar het werk, komt men hier samen voor een snelle caffè, een praatje met de barista (barman) of een blik in de gereedliggende kranten, rond het middaguur stilt men in de bar de honger met een kleine pizzetta, een panino (belegd broodje) of een tramezzino (een driehoekige sandwich van witbrood). Later op de dag kan men zich met een aperitivo voorbereiden op de avond en vóór het diner wat chips, olijven, een stukje pizza of een ander hapje nemen.

In een bar blijft niemand lang hangen, alles speelt zich af aan de banco, de toog. Nadat men aan de kassa heeft betaald, is het gebruikelijk de kassabon (lo scontrino) met wat kleingeld als fooi op de banco te leggen. Wie plaatsneemt aan een van de weinige tafeltjes betaalt over het algemeen het dubbele van het normale tarief – en krijgt niets mee van de nieuwste roddels, de laatste voetbaluitslagen en vooral de virtuositeit van de barista, de ware kunstenaar van de espressomachine.

Caffè is in tal van soorten en maten verkrijgbaar. Om te beginnen zijn er de kleine kopjes espresso. Wie liever extra sterke koffie heeft, bestelt ristretto of doppio ('dubbel'), macchiato (met een scheutje melk) of corretto (met een scheutje grappa). Bijzonder populair is de cappuccino, die een Romein echter nooit meteen na het eten zal bestellen. De caffè lungo, die met de dubbele hoeveelheid water wordt bereid, lijkt nog het meest op het Nederlandse kopje koffie.

Dolce vita?

Hoewel Rome dikwijls wordt aangeduid als een stad van ambtenaren, werkt slechts 20% van de werkende bevolking bij de overheid (Italië: 14%). De dienstverlenende sector is de belangrijkste economische pijler van de stad. Een aanzienlijk deel van de beroepsbevolking verdient zijn brood in een van de vele honderden hotels en restaurants, in de toeristenindustrie, de media, bij banken en verzekeringsmaatschappijen of in de mode- en reclamewereld. Maar waar leven ze van? Hoewel de salarissen boven het Italiaanse gemiddelde liggen, is het inkomen per hoofd van de bevolking in de afgelopen vijf jaar met 14% gedaald tot gemiddeld € 28.300. Gezinnen moeten knokken om rond te komen. De huren stijgen, evenals de kosten voor het openbaar vervoer. Tel daarbij op de gestegen belastingen en andere heffingen én de inflatie, dan zijn de kosten van levensonderhoud de afgelopen vier jaar met 64% gestegen, aldus het Italiaanse statistiekbureau Istat. Rome voert daarmee de lijst van Italiaanse grote steden aan.

Op weg in de stad

Ignazio Marino, de in 2013 gekozen burgemeester van Rome, kwam op zijn eerste werkdag op de fiets naar het werk. Ook al is dit buiten de verkeers-luwe zones (nog) een vrij gewaagde onderneming, toch blijft de tweewieler het snelste vervoermiddel. Wie voor zijn werk veel in het centro storico moet zijn, kan haast niet buiten een motorino – verreweg de snelste manier om zich in de stad te verplaatsen. De Romeinen scheuren op hun bromfietsen en scooters de lange files voorbij, staan voor stoplichten vooraan in de startblokken, knetteren door de smalste straatjes – en, misschien nog wel het belangrijkst, hoeven nooit lang te zoeken naar een parkeerplaatsje. Voor wie echter langere afstanden moet afleggen, blijven de twee metrolijnen het aangewezen vervoermiddel – ook al komen ze nauwelijks verder dan de stadsgrens. Evenals van het dichte netwerk van busverbindingen maken de Romeinen druk gebruik van de metro.

Wie in de voorsteden woont, die slecht bediend worden door het openbaar vervoer, is echter aangewezen op de auto. Het is dan ook geen wonder dat Rome een van de meest gemotoriseerde steden van Italië is: op de 1000 inwoners zijn er ongeveer 700 auto's – wat aan de luchtkwaliteit goed te merken is. Er hangt echter verbetering in de lucht: er wordt al jaren gewerkt aan de verlenging van de metrolijnen, in de binnenstad rijden steeds meer milieuvriendelijke elektrische bussen rond, er worden voortdurend nieuwe voetgangerszones aangelegd, de tramlijnen worden uitgebreid en sinds kort zijn er op verschillende plekken in het oude centrum ook fietsen te huur.

Houd er rekening mee dat gemotoriseerd verkeer niet verplicht is om voor een zebrapad te stoppen. Oversteken is in Rome een kwestie van nonverbale communicatie: wie naar de overkant van de straat wil, geeft dat met een duidelijk handgebaar aan, om vervolgens zonder aarzeling en met gezwinde tred over te steken.

Een staat binnen de stad

In Vaticaanstad, dat in zijn geheel op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO staat, wonen momenteel ongeveer 900 mensen, van wie ongeveer 60% Vaticaans staatsburger is. Gemeten naar het minieme oppervlak van het staatje (0,44 km²) bedraagt de bevolkingsdichtheid maar liefst 1900 inwoners per km² (Nederland: 499 inwoners per km²). Vaticaanstad is daarmee de dichtstbevolkte staat ter wereld. Het geboortecijfer is er uiteraard bijzonder laag: slechts 0,004.

Volgens de enige officiële bron – het Vaticaan zelf – wonen in het bisdom Rome circa 2,5 miljoen katholieken, maar bezoekt slechts 23% van de gelovigen eenmaal per week de mis en komt maar liefst 42% zelden of nooit in de kerk. In tegenstelling tot wat velen menen is niet de Sint-Pieter, maar de San Giovanni in Laterano (zie blz. 77) de bisschoppelijke kerk van Rome. Sinds het concordaat van 1984, dat het in 1929 met Mussolini gesloten Verdrag van Lateranen verving, is het katholicisme geen staatsgodsdienst meer.

De meeste mensen kennen van de kleinste staat ter wereld alleen de Sint-Pieter en de Vaticaanse musea. De poorten van het Vaticaan zijn echter niet potdicht. Via de Porta Santa Anna kunnen ook gewone stervelingen naar binnen, mits ze naar het Ufficio benedizioni (Bureau van zegeningen, ma.-za. 9-12 uur) willen. De pauselijke zegen is voor € 25 te koop. Alleen Duitstalige bezoekers krijgen toestemming om langs de wachters van de Zwitserse Garde door de Ingresso del Petriano (de toegang meteen links van de Sint-Pieter) naar de Campo Santo te lopen, de Duitse begraafplaats die in de tijd van Karel de Grote in gebruik werd genomen.

De beste tijd voor een bezoek

De prettigste perioden voor een bezoek aan Rome zijn eind april tot half juni en half september tot eind oktober. Het is dan niet zo warm, waardoor u overdag lange wandelingen door de stad kunt maken. En de avonden zijn zwoel genoeg om tot middernacht op een piazza in de openlucht te dineren. Ook de periode tussen half juni en eind juli heeft zijn bekoringen. De meeste Romeinen pendelen dan tussen de zee en de stad. Rond deze tijd wil de temperatuur wel eens boven de 35°C komen en biedt alleen de ponentino, die 's avonds opsteekt, enige verkoeling. Gelukkig kunt u zich altijd even opfrissen bij een van de nasoni, de drinkfonteintjes. In deze maanden kunt u 's avonds de Estate Romana – de Romeinse culturele zomer – meebeleven. In de parken, aan de Tiber en op verscheidene piazze worden dan tal van openluchtevenementen georganiseerd. Wie in een rustig Rome wil rondwandelen, moet in augustus komen, hoewel het dan wel erg warm kan zijn. Vooral rond ferragosto (Maria-Hemelvaart) lijkt de stad wel uitgestorven. Veel restaurants en winkels zijn in deze periode dan ook gesloten. November en december zijn de maanden met de meeste neerslag, ook al regent het zelden langer dan drie dagen achter elkaar. Vanwege de ijzige tramontana is januari de koudste maand, hoewel de temperatuur vrijwel nooit onder het vriespunt daalt. Januari en februari, dat al met voorjaarstemperaturen kan verrassen, zijn de rustigste maanden. De drukste tijd is rond Pasen, wanneer het Vaticaan geheel in het teken van de settimana santa staat.

Feiten en cijfers

Ligging: de stad aan de rivier de Tevere (Tiber) ligt op circa 26 km van de kust in de landstreek Campagna Romana, die in het zuiden door het Albaanse gebergte, in het oosten door de uitlopers van de Abruzzen en in het noorden door de Sabijnse heuvels wordt begrensd. De totale oppervlakte van de stad bedraagt 1285 km², waarvan het historische stadscentrum slechts 143 km² beslaat. Het Rome uit de oudheid strekte zich uit over de zeven heuvels Palatino, Capitolino, Aventino, Celio, Esquilino, Viminale en Quirinale. Tot in de 19e eeuw vormde de Aureliaanse stadsmuur de stadsgrens van Rome. Sinds 2013 is Rome bestuurlijk in 15 municipi (stadsdelen) onderverdeeld.

Bevolking: de stad Rome telt officieel 2,88 miljoen inwoners (heel Italië: 61,6 miljoen), maar het feitelijke aantal ligt waarschijnlijk ruim boven de drie miljoen. Rome is na Londen, Parijs en Madrid de grootste stad van Europa. Ongeveer 12% van de bevolking bestaat uit buitenlanders, van wie de meesten afkomstig zijn uit Roemenië en de Filippijnen.

Bestuur: Rome is hoofdstad van Italië en de zetel van de regering, die in juli 2014 bestond uit een zespartijencoalitie met onder meer de Democratische Partij (PD) van de in februari 2014 aangetreden minister-president Matteo Renzi en Nieuw Centrumrechts (NCD), een afsplitsing van Silvio Berlusconi's conservatieve partij Forza Italia. Het stadsbestuur, dat zetelt op het Capitool, staat sinds juni 2013 onder leiding van sindaco (burgemeester) en PD-politicus Ignazio Marino. Binnen Rome ligt Vaticaanstad, waarvan sinds 2013 de populaire Argentijnse paus Franciscus I het staatshoofd is.

Economie: Rome is goed voor 8% van het bruto binnenlands product van Italië. Circa 83,5% van de beroepsbevolking is werkzaam in de horeca, de bouw, het toerisme, bij de media en in de bank-, verzekerings-, mode- en reclamewereld. Het werkloosheidscijfer bedraagt 12%, maar de jeugdwerkloosheid onder jongeren van 15 tot 24 jaar is 36%.

Tijdzone: Midden-Europese tijd (net als Nederland), 's zomers zomertijd.

Partnerstad: Parijs

Kleding en dresscode

Voor elk weertype geschikte kleding en vooral schoenen waar u makkelijk op kunt lopen horen in de reisbagage. Ook als de verleiding bij wat hogere temperaturen groot is om zo veel mogelijk huid aan de zon bloot te stellen, moet u zich ervan bewust zijn dat Rome nog altijd bijna 30 km van het dichtstbijzijnde strand verwijderd ligt. De opvallende vrijetijdskleding van veel toeristen ontlokt de Romeinen regelmatig een meewarig glimlachje of een hoofdschudden. In Italië wordt grote waarde aan een verzorgd uiterlijk en nette kleding gehecht. De kledingvoorschriften zijn in Rome weliswaar niet zo strikt als in de modehoofdstad Milaan, maar ook hier doet men beslist geen concessies aan la bella figura – en elke generatie doet mee. Vooral bij de bezichtiging van kerken en het Vaticaan wordt aangeraden gepaste kleding aan te trekken. Bij de Sint-Pieter kan u de toegang anders zelfs worden ontzegd. Trek daarom geen korte broek of krap rokje aan en bedek ook uw schouders.

Symbolen van de stad

Het wapen van Rome bestaat uit een rood schild met een gouden kroon en de letters SPQR. Dit is niet de afkorting van 'Sono Pazzi Questi Romani' ('Rare jongens, die Romeinen'), zoals wel eens spottend gezegd wordt, maar van het Latijnse 'Senatus Populusque Romanus' ('In naam van de senaat en van het Romeinse volk'). Deze spreuk was het motto van het hoogste gezag in het oude Rome en werd door de legioenen op hun vaandels gevoerd. Tegenwoordig staat hij op alle gebouwen van gemeentelijke instellingen, evenals op de gietijzeren riooldeksels van de stad.

Het symbool van Rome is de wolvin, die in de vorm van een Etruskisch bronzen beeldje uit de 6e eeuw v.Chr. onder de naam 'Capitolijnse wolvin' te zien is in het Museo Capitolino. Volgens de legende zou het beeldje eerder op het plein voor de San Giovanni in Laterano en later op het plein van het Capitool hebben gestaan. Het heeft betrekking op de bekendste Romeinse mythe: nadat de toekomstige stichters van de stad, Romulus en Remus, de tweelingzonen van de oorlogsgod Mars en de Vestaalse maagd Rhea Silvia, door hun oudoom Amulius in de Tiber waren geworpen, dreven ze naar de oever. Daar werden ze door een wolvin uit het water gehaald en gezoogd, tot de herder Faustulus de kinderen opnam en grootbracht.

Geschiedenis, heden, toekomst

Het begin en het eind van het Romeinse Rijk

Rome is in 753 v.Chr. gesticht. Eerst regeren er Etruskische koningen, maar na hun verdrijving in 509 v.Chr. wordt een republiek uitgeroepen, waar de politieke macht in handen is van twee consuls, die elk jaar wisselen. De snelle ontwikkeling van stadsstaat tot wereldrijk brengt interne politieke spanningen met zich mee, die in de laatste eeuw van de republiek in burgeroorlogen en slavenopstanden uitmonden. Een poging van Caesar om zichzelf tot alleenheerser te kronen, moet hij in 44 v.Chr. met de dood bekopen.

Met Augustus, de geadopteerde zoon van Caesar, begint het tijdperk van de Romeinse keizers. De stad, waar in die tijd ongeveer een miljoen mensen wonen, maakt een periode van grote culturele bloei door. Het christendom breidt zich steeds verder uit. In het Edict van Milaan verkondigt keizer Constantijn de gelijkstelling van het christendom met andere religies; in Rome verrijzen de eerste basilieken.

In de 4e en 5e eeuw verliest Rome de status van hoofdstad van het Romeinse rijk. Met de afzetting van de laatste West-Romeinse keizer Romulus Augustulus komt in 476 een einde aan de heerschappij van het Romeinse rijk in het westen.

Van de middeleeuwen tot de Italiaanse eenwording

In de vroege middeleeuwen wint de stad aan betekenis als zetel van de paus. In 756 vormen de territoriale giften van de Frankische koning Pippijn III aan de paus (de 'Schenking van Pippijn') de basis voor het ontstaan van de Kerkelijke Staat. Met de kroning van Karel de Grote tot 'Romeins keizer' in het jaar 800 wordt het Romeinse keizerschap – althans in naam – in ere hersteld. De verplaatsing van de curie naar Avignon (1309-1377) luidt voor Rome een tijdperk van verval en machtsstrijd in. Na de terugkeer van de pausen en de beëindiging van het Grote Schisma (1418) wordt het Vaticaan de residentie van de paus. Tijdens de renaissance ontwikkelt zich onder de pausen en adellijke families een bloeiend mecenaat. Michelangelo werkt in die tijd aan de Sixtijnse Kapel, Rafaël aan de Stanza en de architect Bramante aan de Sint-Pieter. De 'Sacco di Roma', de plundering van Rome door Duitse en Spaanse troepen, maakt op 6 mei 1527 abrupt een einde aan het renaissancepausschap.

Als antwoord op de uitdaging die het protestantisme vormt, ontwikkelt Rome zich in het kader van de contra-reformatie en onder de artistieke leiding van Gian Lorenzo Bernini en Francesco Borromini tot het middelpunt van de barok. In de 19e eeuw raakt Italië in de greep van een beweging die het hele land wil verenigen. Op 20 september 1870 marcheren koningsgezinde troepen door de Porta Pia op naar Rome en wordt de stad de hoofdstad van het verenigd Italië. Vittorio Emanuele II van Piemonte wordt de eerste constitutionele koning.

Van de vereniging van Italië tot het jaar 2000

Het fascistische staatshoofd Mussolini en paus Pius XI sluiten in 1929 het Verdrag van Lateranen: Vaticaanstad wordt een onafhankelijke staat. In de Tweede Wereldoorlog bombarderen de geallieerden de wijk San Lorenzo. Nog in de laatste oorlogsdagen deporteren de Duitse bezetters onder stilzwijgende goedkeuring van de paus de Joodse inwoners van Rome. Na de oorlog stemmen de Italianen per referendum voor de republiek als staatsvorm. Vanaf de jaren vijftig gaat het Rome economisch voor de wind en neemt de bevolking in snel tempo toe. Na talloze corruptie- en smeergeldaffaires in de jaren negentig heffen veel partijen zichzelf op en gaan onder een nieuwe naam verder.

Een korte culturele opleving

Na het Heilig Jaar 2000 maakt de stad onder de progressieve burgemeester en voormalig minister van Cultuur Walter Veltroni (2001-2008) een grote culturele opleving door. Kerken en paleizen worden gerestaureerd, musea die lange tijd gesloten waren, heropend en nieuwe culturele centra als het Casa del Jazz en het Casa del Cinema opgericht. Ook komt er eindelijk ruimte voor hedendaagse kunst en architectuur (zie blz. 69). De verkeerschaos wordt te lijf gegaan met uitbreiding van het openbaar vervoer, met name de metro, en het inzetten van speciale bussen voor toeristen.

Heden en toekomst

Na de ambtsperiode van Gianni Alemanno (2008–2013), ex-fascist en partijgenoot van Berlusconi, die vooral in cultureel opzicht wordt gekenmerkt door weinig vernieuwingsdrang, wordt in 2013 de chirurg en kopstuk van de Partito Democratico (PD) Ignazio Marino met 63,9% van de stemmen tot nieuwe burgemeester gekozen. Belangrijke verkiezingsthema's van deze fanatieke fietser zijn investeren in het openbaar vervoer (de al lang bestaande plannen voor uitbreiding van de twee metrolijnen A en B met de nieuwe lijnen C en D zijn nog steeds niet gerealiseerd) en sterk aandringen op overheidsmaatregelen tegen de hoge jeugdwerkloosheid. Een van zijn eerste ambtshandelingen is het inwijden – aanvankelijk bij wijze van proef – van een voetgangerszone rond de keizerfora.

Praktische informatie

Reizen naar Rome

Met het vliegtuig

Vanuit Amsterdam en Brussel vertrekken dagelijks vliegtuigen naar Rome. Ook vanuit Eindhoven, Rotterdam en Brussel Charleroi gaan vluchten naar de stad. Rome beschikt over twee internationale luchthavens.

De luchthaven Leonardo da Vinci (doorgaans Fiumicino genoemd) ligt 26 km ten zuidwesten van Rome. De gemakkelijkste verbinding met het centrum is de rechtstreekse trein Leonardo Express, die elk halfuur nonstop naar Stazione Termini rijdt (€ 14 per rit, in de trein € 15, reistijd ca. 30 min.). In Termini vertrekt de Leonardo Express van spoor 24, zie voor de tijden www.trenitalia.com. Er gaan ook treinen naar Trastevere, Ostiense en Tiburtina (€ 8, reistijd circa 45 min.); naar Tiburtina rijdt ook een nachtbus (€ 7). Lucht-haveninformatie: tel. 06 659 51, www.adr.it. Vanaf de luchthaven Ciampino, 20 km ten zuidoosten van Rome, rijden bussen van Atral en ConTral naar Stazione Termini (€ 4,50, in de bus € 7). U kunt ook de bus nemen naar de eindhalte van metrolijn A (Anagnina; ticket € 1,20, bij de chauffeur).

Vanaf beide luchthavens rijden pendelbussen van Sitbusshuttle (vertrektijden variabel, www.sitbusshuttle.com); vanaf Ciampino rijdt ook Terravision (www.terravision.eu) naar station Termini. De tickets kosten enkele reis € 6, bij boeken online of gelijktijdig kopen van een retourticket wordt korting gegeven.

Voor taxi's van het vliegveld naar het centrum (binnen de Aureliaanse stadsmuur) gelden vaste tarieven: vanaf Fiumicino € 48, vanaf Ciampino € 30, maximaal 4 personen.

Met de trein

Station van aankomst in Rome is veelal het centrale Stazione Termini, maar soms ook het in het noordwesten van Rome gelegen Stazione Tiburtina. Vanuit dit laatste station kunt u metrolijn B of een taxi naar Termini nemen. Informatie en reserveren: FS Trenitalia, tel. 89 20 21 (inlichtingen binnen Italië), tel. 06 68 47 54 75 (vanuit het buitenland), www.trenitalia.com. Ook bij www.b-rail.be; www.treinreiswinkel.nl en www.nmbs-europe.com kunnen tickets online worden besteld.

Met de bus

Eurolines Nederland verzorgt een busverbinding met Rome; opstapplaatsen: Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Rotterdam en Breda. Informatie: www.eurolines.nl of bij het hoofdkantoor in Amsterdam (tel. 020 560 87 88). Ook Eurolines België rijdt op Rome, maar dan moet veelal in Milaan worden overgestapt. Opstapplaatsen: Antwerpen, Brussel, Leuven en Luik. Nadere informatie: www.eurolines.be of het kantoor in Brussel (tel. 02 274 13 50).

Met de auto

Zowel op de Italiaanse als op de Zwitserse snelwegen dient tol te worden betaald. Met de VIAcard (te verkrijgen bij servicestations langs de autostrada en tabakswinkels) bespaart u zich lange wachttijden bij de tolpoorten. Bij de (onbemande) poorten met CARTE erboven kunt u behalve met de VIAcard ook met de gangbare creditcards betalen. In de buurt van Rome stuit u op de G.R.A. (Grande Raccordo Anulare), de ringweg rond Rome, waar in het noorden de A 1 (Autostrada del Sole, Florence-Rome) en in het westen de tolvrije rijksweg SS 1 (Via Aurelia) op uitkomen.

Reizen in Rome

Met de metro

De twee metrolijnen kruisen elkaar alleen bij Stazione Termini. De treinen rijden zeer frequent: ma.-za. om de 3-8 min. van 5.30-23.30 uur (za. tot 1.30 uur). 's Nachts rijden de blauwe N-buslijnen: N 1 (lijn A) en N 2 (lijn B).

Met bus en tram

Rome heeft een dicht netwerk van buslijnen en zeven tramlijnen. Bussen in de binnenstad rijden ma.-za. 6-22 uur om de 10-20 min., zo. om de 20-40 min. (tussen 24 en 1 uur laatste bussen). In het historische oude centrum rijden kleine, vaak volle elektrische bussen: lijn 116 (Porta Pinciana – Piazza Navona – Vaticaan), 117 (San Giovanni in Laterano – Colosseo – Scalinata di Spagna) en 119 (Piazza del Popolo – Via del Corso – Piazza Venezia – Scalinata di Spagna). Het Vaticaan is bereikbaar met bus 64 of sneldienst 40 (op deze lijnen zijn veel zakkenrollers actief). Vanaf 0.30 uur rijden om de 20-30 min. nachtbussen, de haltes zijn aangegeven met een 'N'.

Kaartjes: voor metro, bus en tram zijn kaartjes verkrijgbaar bij automaten op de metrostations, kiosken en vaak ook in bars en tabakswinkels. Enkele reis (B.I.T.) € 1,50 (100 min. geldig), dagkaart (B.I.G.) € 6, drie dagen (B.T.I.) € 16,50, weekkaart (C.I.S.) € 24. www.atac.roma.it: website van de Romeinse vervoersbedrijven met interactieve stadsplattegrond en zoekmachine voor de beste bus- en tramverbindingen. Ook Engels- en Duitstalig. Voor busvervoer in de regio Lazio: www.cotralspa.it.

Met de taxi

De taxitarieven zijn vergelijkbaar met die in Nederland en België. Instaptarief circa € 3, zon- en feestdagen € 4,50. Het is beslist af te raden een van de vele illegale taxi's te nemen, die toeristen vooral bij stations of de luchthaven opwachten. Officiële taxi's zijn wit of geel en beschikken over een meter en een naam (bijv. Francia 69). Tel.: 06 06 09.

Met de auto

Het is verstandig om uw auto in Rome in een parkeergarage te zetten. Grote delen van het historische centrum zijn voor niet-bewoners afgesloten of alleen met speciale toestemming (bijvoorbeeld in- en uitladen bij uw hotel) toegankelijk. Het verbod wordt met videoapparatuur gehandhaafd. Autoverhuurbedrijven zijn te vinden op het vliegveld Fiumicino en bij Stazione Termini. U kunt via tal van websites van tevoren reserveren.

Met scooter en fiets

Wie net als Gregory Peck met de Vespa door Rome wil scheuren, moet stalen zenuwen hebben. Minder enerverend is een fietstochtje door de Villa Borghese of op zondag, als delen van de binnenstad en de Via Appia Antica voor auto's zijn afgesloten. Inlichtingen over fietsen in Rome: www.biciroma.it. De huur van een Vespa bedraagt € 19-80 per dag, een fiets kost € 3-5 per uur en € 10-15 per dag.

Verhuurbedrijven: Bici & Baci, Via Viminale 5 (bij de Piazza della Repubblica), tel. 06 48 98 61 62, www.bicibaci.com. Scooter Hire, Via Cavour 80, tel. 06 481 56 69, www.scooterhire.it. Bici Pincio, Viale di Villa Medici en Viale della Pineta (Villa Borghese), tel. 06 678 43 74, kinderfietsen, mountainbikes en tandems. Ronconi, Via delle Belle Arti 54/56 (Villa Borghese), tel. 06 881 02 19, www.ronconibiciclette.it.

Er is een netwerk van openbare fietsverhuurpunten: momenteel negentien locaties met ruim honderdvijftig fietsen. Hiervoor meldt u zich met een legitimatie aan bij een ATAC-punt
(bijvoorbeeld het metrostation bij het hoofdstation of de Piazza di Spagna). U krijgt een chipkaart (eenmalig € 10) inclusief een verplicht startbedrag van € 5. Vervolgens kost elke 30 min. € 0,50. Inlichtingen: www.bikesharing.it.

Douane

Evenals voor alle andere landen van de Europese Unie volstaat ook voor de reis naar Italië een geldig paspoort of een geldige Europese identiteitskaart. Sinds 2012 moeten kinderen in het bezit zijn van een eigen reisdocument. Als u met de auto gaat, dient u een geldig rij- en kentekenbewijs en – voor auto's ouder dan drie jaar – een APK-keuringsbewijs bij u te hebben. Hoewel niet meer verplicht, is het toch aan te raden de groene kaart (internationaal verzekeringsbewijs) mee te nemen. Binnen de EU mogen reizigers goederen voor eigen gebruik belastingvrij in- en uitvoeren.

Duurzaam reizen

Duurzaam toerisme wil zeggen dat de reiziger verantwoording neemt voor milieu en maatschappij. Hier vindt u enkele tips en websites met aanbevelingen waar u op uw reis naar Rome rekening mee kunt houden.

In plaats van de auto kunt u in de stad beter de metro nemen, of nog beter: de fiets (zie blz. 19). Ook zijn er in Rome verschillende biologische restaurants en gelegenheden met een regionale keuken. Voor ecologische producten en uit de regio afkomstige levensmiddelen kunt u terecht op de markten. Het is de moeite waard de 'Stad van de andere economie' te bezoeken (zie blz. 60).

romabiologica.com: Italiaanstalige site over biologische landbouw in en rond Rome, met adressen van biologische winkels en restaurants.

www.slowfoodroma.it: naar aanleiding van de opening van een McDonald's-filiaal gaf Carlo Petrini in 1986 de aanzet voor de slow food-beweging. Sindsdien heeft de beweging, die zich inzet voor lekker, kwalitatief hoogwaardig eten met regionale producten, in heel Europa een hoge vlucht genomen.

www.snp.nl Een van de reisorganisaties die duurzame reisprogramma's aanbieden is SNP (Stichting Natuurstudie Projecten). Vanuit de 'groene' achtergrond van SNP wordt aandacht besteed aan de kwetsbaarheid van de aarde. SNP heeft dan ook in 2013 het Travelife Certified duurzaamheidscertificaat ontvangnen.

Feestdagen

1 januari (Capodanno): Nieuwjaar

6 januari (Epifania): Driekoningen

Tweede Paasdag (Pasquetta)

25 april (Anniversario della Liberazione): nationale feestdag

1 mei (Festa del Lavoro): Dag van de Arbeid

2 juni (Festa della Repubblica): herdenking van de stichting van de republiek

29 juni (Santi Pietro e Paolo): feest van de schutspatronen van de stad (Rome)

15 augustus (Ferragosto / Assunzione SS. Vergine): Maria-Hemelvaart

1 november (Ognissanti): Allerheiligen

8 december (Immacolata Concezione): Onbevlekte Ontvangenis

25 en 26 december (Natale): Kerst

Feesten en festivals

Carnaval: gemaskerde optochten in de stad, met name in de Via Nazionale en de Via dei Fori Imperiali.

Festa delle Donne, 8 mrt.: internationale vrouwendag. Vrouwen krijgen mimosaboeketjes cadeau.

San Giuseppe, 19 mrt.: dag van de heilige Jozef en vaderdag.

Maratona di Roma, half mrt., www.maratonadiroma.it: de marathon van Rome, met amateurs en professionals.

Moa Casa, eind mrt. en eind okt., www.moacasa.com: designbeurs voor meubels op het beursterrein van Rome.

Pasen, eind mrt. / apr.: op Witte Donderdag verricht de paus een voetwassing in de San Giovanni in Laterano. Op Goede Vrijdag gaat hij voor in een nachtmis op de Palatino en een kruiswegprocessie bij het feestelijk verlichte Colosseum, die live op televisie wordt uitgezonden. Op paaszondag spreekt de paus om 12 uur vanaf de Sint-Pieter het meertalige 'Urbi et Orbi' uit.

Natale di Roma, 21 apr: op het Capitool wordt de stichting van Rome herdacht.

Settimana della Cultura , apr. / mei, www.beniculturali.it: een groot aantal musea en monumenten – waaronder sommige die anders niet voor het publiek toegankelijk zijn – opent een week lang gratis zijn deuren.

Festa del Lavoro, 1 mei: op de Dag van de Arbeid treden Italiaanse popsterren gratis op op de Piazza San Giovanni. Deze muzikale marathon trekt honderdduizenden bezoekers.

Mostra dell'Antiquariato, mei: boeken- en antiekmarkt op de Via dei Coronari, bij de Piazza Navona.

Notte dei Musei, mei: op een van de zaterdagen in mei zijn veel musea van 20-2 uur gratis geopend.

Roma Nascosta, eind mei en begin juni: normaal gesloten archeologische vindplaatsen en monumenten worden geopend voor het publiek, www.museiincomuneroma.it.

Rock in Roma: eind mei tot juli: rockfestival met internationale sterren in het Ippodromo delle Capannelle, www.rockinroma.com.

San Pietro e San Paolo, 29 juni: in de ochtend wordt een feestelijke mis in de Sint-Pieter opgedragen. Het bronzen standbeeld van Petrus met de afgesleten voet wordt dan in pauselijke gewaden gehuld.

Expo Tevere, juni / juli: kunstnijverheidsbeurs aan de oever van de Tiber.

Operafestival, juni-aug., www.operaroma.it: in de Thermen van Caracalla.

Fiesta, juni-aug., www.fiesta.it: Latijns-Amerikaanse muziek en cultuur in het Ippodromo delle Capannelle.

Lungo il Tevere, half juni-aug., www.lungoiltevereroma.it: kunst, cultuur, muziek en workshops langs de Tiber tussen Piazza Trilussa en Piazza di Porta Portese.

Estate Romana, juni-sept., www.estateromana.comune.roma.it: het culturele zomerfestival van Rome.

Festa de'Noantri, 15 juli: een twee weken durend, sterk vercommercialiseerd volksfeest in Trastevere met een processie, veel evenementen en grote hoeveelheden porchetta. Ter afsluiting wordt een groot vuurwerk afgestoken.

Romaeuropa Festival, sept.-nov., www.romaeuropa.net: cultureel festival met muziek, toneel en dans, op verschillende locaties.

Festival Internazionale del Cinema, begin nov., www.romacinemafest.it: internationaal filmfestival in het Casa del Cinema.

Festival Internazionale di Musica e Arte Sacra, eind okt.-nov., www.festivalmusicaeartesacra.net: concerten in de basilieken van Rome.

Medfilm-festival, nov., www.medfilmfestival.org: filmfestival van de landen rond de Middellandse Zee.

Natale (Kerstfeest): op 24 december wordt een nachtmis in de Sint-Pieter opgedragen. Op 25 december bezoeken duizenden gelovigen het Sint-Pietersplein om de pauselijke zegen 'Urbi et Orbi' te ontvangen.

Veglia di Capodanno (oudejaarsavond): op 31 dec. zijn de pleinen van de stad het toneel van vuurwerk, rock- en popconcerten.

Gevonden voorwerpen

Bureau voor gevonden voorwerpen: Circonvallazione Ostiense 191, tel. 06 67 69 32 14, ma.-vr. 8.30-13, do. tot 17 uur.

Gezondheid

Voor uw vertrek: Nederlanders en Belgen zijn in Italië met de Europese Zorgpas (EHIC) verzekerd, inlichtingen hierover geeft uw ziektekostenverzekeraar. In de praktijk wordt de EHIC echter niet door alle artsen en ziekenhuizen geaccepteerd, hetgeen inhoudt dat u een eventuele dokters- of ziekenhuisrekening zelf moet voorschieten en dan later kunt verrekenen met uw verzekeraar. Denk er wel aan dat uw verzekeraar aan de hand van de door u afgesloten verzekering bepaalt welke kosten worden vergoed en welke voor uw eigen rekening zijn. Omdat de werkelijke kosten vaak hoger uitvallen dan de maximale vergoedingen (denk bijvoorbeeld aan de kosten voor vervoer naar huis per ambulance of vliegtuig, kosten voor extra overnachtingen enz.), is het altijd verstandig een aanvullende reisverzekering af te sluiten.

Openbare ziekenhuizen zijn 24 uur per dag geopend, bijvoorbeeld het kinderziekenhuis Ospedale del Bambino Gesù: Piazza S. Onofrio 4, tel. 06 685 91; Policlinico Umberto I: Viale del Policlinico 155, tel. 06 499 71 (centrale); Ospedale Fatebenefratelli: Isola Tiberina (Tibereiland), tel. 06 683 71 (centrale), 06 68 37 299, -324 (eerste hulp); Policlinico Gemelli: Via della Pineta Sacchetti 644 / Largo Gemelli 8, tel. 06 301 51 (centrale).

Apotheken hebben dezelfde openingstijden als de winkels. Bij iedere apotheek hangt een overzicht van nacht- en weekenddiensten. De Farmacia della Stazione (Piazza Cinquecento 51, hoek Via Cavour) en de Farmacia Piram Omeopatia (Via Nazionale 228) zijn 24 uur per dag geopend. De Vaticaanse apotheek (Porta Santa Anna) beschikt over niet-Italiaanse medicijnen en verkoopt ook op basis van recepten van niet-Italiaanse artsen.

Informatie

Italiaans verkeersbureau

In Nederland: toeristische informatie, foto's, tips of nieuws over Italië kunt u vinden op de site www.italie.nl.

In België: ENIT, Vrijheidsplein 12, 1000 Brussel, tel. 32 2 647 11 54, brussels@enit.it.

Toeristeninformatie in Rome

Inlichtingen bij de talrijke InfoPavillons (P.I.T.) in de binnenstad, op het station en op de luchthaven; dag. 9.30-19 uur, www.turismoroma.it. Telefonische inlichtingen bij het Call-Center: tel. 06 06 08, dag. 9-19.30 uur, www.060608.it.

Rome op internet

Landencode Italië: it

Veel Italiaanstalige sites hebben ook een Engels- en/of Duitstalige versie. Wie specifieke informatie zoekt, kan beter een Italiaanse zoekmachine (bijv. www.google.it of www.virgilio.it) gebruiken dan een Nederlandse variant.

www.turismoroma.it: de officiële site van het Romeinse toeristenbureau (ook Engelstalig) is geheel afgestemd op de wensen van toeristen. Naast de vele tips over accommodatie, verkeer, stadswandelingen en excursies vindt u hier ook actuele informatie over evenementen, musea en bezienswaardigheden.

rome.startpagina.nl en rome.startka bel.nl: startsites met links over diverse onderwerpen.

www.rome.nl: site met informatie over onder meer winkelen, musea, vervoer en uitgaan. Mogelijkheid tot het online boeken van vliegreizen, hotels en auto's.

www.rome-nu.nl: site met bezienswaardigheden, evenementenagenda, hotels, restaurants enz.

www.vatican.va: de officiële site van het Vaticaan geeft in zes talen (waaronder Engels en Duits) informatie over actuele gebeurtenissen en bekendmakingen van de paus. Bovendien treft u er een liturgische kalender en allerlei nuttige informatie over de Vaticaanse musea en bibliotheken.

www.romeguide.it: meertalige site met veel nuttige informatie over hotels, restaurants, winkels, bezienswaardigheden, evenementen en excursies. Ook online kaartverkoop voor theatervoorstellingen en concerten.

www.romace.it: evenementenkalender voor toneel, concerten, tentoonstellingen en bioscopen; tevens veel informatie over bars, restaurants en winkelen.

www.info.roma.it: goede overzichtssite voor culturele evenementen.

www.2night.it: alles over het uitgaansleven in Rome, met tips voor theatervoorstellingen en cafés (ook in het Engels).

Kinderen

Een hoogtepunt voor bambini, ook als ze Asterix nog nooit gelezen hebben, is nog altijd het Colosseum (zie blz. 42), waar u uw kind met een van de gladiatoren kunt fotograferen (€ 5). Kerkbezoeken vinden de meeste kinderen saai, maar een klim naar de koepel van de Sint-Pieter (zie blz. 48) om het interieur van de kerk en Rome van boven te bekijken zal de meesten wel bevallen. In Castel Sant'Angelo (zie blz. 64) kunnen kinderen griezelen in de donkere omlopen en kleine gevangeniscellen, en zich vergapen aan stenen kanonskogels.

Villa Borghese (zie blz. 56) met zijn boemeltje, pony's en een meertje met roeibotenverhuur is vooral bij wat hogere temperaturen een van de populairste bestemmingen voor gezinnen. In het weekend worden er leuke marionettenvoorstellingen van het Napolitaanse kindertheater San Carlino gegeven (www.sancarlino.it). Ten slotte is er een dierentuin met een kinderboerderij (Bioparco) in het park.

De favoriete speelplaatsen van veel Romeinse kinderen zijn de uitgestrekte Villa Ada in de buurt van de Catacomben van Priscilla, Villa Sciarra ( D 7/8) met zijn fantastische vegetatie, de vlak bij de binnenstad gelegen Villa Celimontana ( G/H 7/8) en de uitgestrekte Villa Doria Pamphilj. Op de Gianicolo, ( B/C 5/6) waar elke dag om 12 uur een kanonschot wordt afgevuurd, is een fantastisch panoramisch terras – en het poppentheater doet kinderogen glanzen (di.-vr. 16-19, za. en zo. 10.30-13 uur).

Bij regenachtig weer kunt u met kinderen terecht in het Museo della Civiltà Romana (Piazza G. Agnelli 10, metro: Laurentina, lijn B, di.-zo. 9-14 uur), waar een enorme maquette van het oude Rome is opgesteld.

Een bezoek aan de catacomben aan de Via Appia of een speurtocht onder de kerk San Clemente (zie blz. 76) zal erg in de smaak vallen bij kinderen die wel van een beetje griezelen houden.

Klimaat en reisseizoen

De aangenaamste periodes voor een bezoek aan Rome zijn de lente en de herfst. Al in juni, maar vooral in juli en augustus, kan het bijzonder warm zijn, met gemiddelde temperaturen van boven de 30°C. November, december en februari zijn de maanden met de meeste neerslag (zie ook blz. 14).

Openingstijden

Winkels: 9/10-13/14, 16-20 uur; in het centrum zijn de meeste winkels de hele dag geopend (en houdt men dus geen lange middagpauze). Levensmiddelenzaken zijn in de winter op donderdagmiddag en in de zomer op zaterdagmiddag gesloten. Alle overige winkels zijn in de winter op maandagochtend en in de zomer op zaterdagmiddag dicht. In augustus zijn veel winkels vanwege vakantie gesloten.

Banken: 8.30-13.30, 14.15/15-15.30/16.15 uur.

Hoofdpostkantoor: Piazza S. Silvestro, ma.-vr. 8.30-18.30, za. 8.30-13 uur.

Reizen met een handicap

Rome is, in tegenstelling tot Vaticaanstad, moeilijk toegankelijk voor gehandicapten. Het openbaar vervoer, zoals de metro, is nauwelijks aangepast. Metro-informatie: 06 70 30 52 48, www.atac.roma.it (alleen in het Italiaans). De informatieve site www.handyturismo.it, met informatie over hotels, restaurants en bezienswaardigheden, is ook in het Engels beschikbaar.

Roken

'Vietato fumare!' In Italië gelden strenge antirookwetten. In alle openbare ruimten, waar-onder restaurants, cafés, discotheken en kantoren, is roken verboden. De enige uitzonderingen zijn aparte rookruimten met een afzuiginstallatie.

Sport en activiteiten

Beauty en wellness

Mooie wellnesscentra en beautyfarms met vakkundig personeel zijn vooral te vinden in de grote hotels, zoals het luxueuze Hotel De Russie (Via del Babuino 9, tel. 06 32 88 81, www.hotelderussie.it) of het Hilton Cavalieri (Via A. Cadlolo 101, tel. 06 35 09 29 50, www.romecavalieri.com). Een centraal gelegen wellnesscentrum met beautyfarm en massagebehandelingen is het Acanto Day Spa nabij het Pantheon (Piazza Rondanini, tel. 06 68 13 66 02, www.acantospa.it). Een even buiten Rome gelegen wellnessoase zijn de Terme di Roma (zie blz. 27).

Golf

De oudste golfclubs van de stad zijn: Aquasanta ( buiten L 8), Via Appia Nuova 716, tel. 06 780 34 07, www.golfroma.it, metro: Colli Albani (A), dan verder met bus 663, 664, en Arco di Costantino ( buiten D 1), Via Flaminia bij km-markering 15,8, tel. 06 33 62 44 40, www.golfarco.it, dag. beh. ma., metro: Flaminio (A), met Roma Nord tot Prima Porta en dan de taxi. Beide 18-holes banen.

Joggen

Veel joggers lopen hun rondjes in het uitgestrekte Villa Borghese, in het Parco di Porta ( G 8) achter de Thermen van Caracalla of in Villa Ada. Vanwege het heuvelachtige landschap is ook Villa Doria Pamphilj bijzonder populair. In het Parco della Caffarella zijn archeologische en sportieve interesses goed te combineren. Het park is bereikbaar via de Via Appia (tussen Via Appia Antica en Via della Caffarella, bus 218). Ook wordt er veel gejogd in Villa Torlonia ( K 2), een betoverend park met jugendstilhuizen en classicistische bouwwerken (toegang via Via Nomentana, bus: 60, 84). Wie liever op de baan dan in het park loopt, kan in het Stadio dei Marmi, het Romeinse atletiekstadion, zijn rondjes draaien.

Passe-partouts en combitickets

De Roma Pass (€ 38, www.romapass.it) is 3 dagen geldig en biedt toegang tot de eerste twee opgravingsterreinen of musea die u bezoekt; voor andere musea en opgravingsterreinen hebt u recht op korting. Bovendien kunt u met de pas gebruikmaken van het lokale openbaar vervoer.

De Roma Archaeologia Card (€ 24,50 / met korting € 14,50) geldt 7 dagen en geeft toegang tot alle vestigingen van het Museo Nazionale Romano, Colosseum, Palatino, Thermen van Caracalla, mausoleum van Caecilia Metella en Villa dei Quintili.

Het ticket Museo Nazionale Romano (€ 7 / met korting € 3,50) geeft 3 dagen recht op vrije toegang tot alle vestigingen van het Museo Nazionale Romano.

Met de Capitolini Card (€ 8,50 / met korting € 6,50) kunt u binnen 7 dagen de Musei Capitolini en de Centrale Montemartini bezoeken.

Met de Appia Antica Card (€ 7 /met korting € 4 ) hebt u toegang tot de Thermen van Caracalla, de Villa dei Quintili en het Mausoleum van Cecilia Metella (7 dagen geldig).

De Omnia Vatican & Rome Card (€ 81, 6-12 jaar € 58,50; www.omniavaticanrome.org ) is 3 dagen geldig en biedt toegang tot de Vaticaanse Musea, Sint-Pieter, Colosseum, Palatino en Forum via een aparte, snellere ingang – inclusief nabijgelegen openbaar vervoer en een rondrit met Roma Cristiana.

De Roma Pass is in alle musea, bij opgravingsterreinen, de P.I.T.'s (zie blz. 22) en online verkrijgbaar; alle andere kaarten bij de deelnemende bezienswaardigheden. Bij speciale exposities geldt vaak een toeslag. In de meeste gemeentelijke en alle staatsmusea betalen EU-burgers onder de 18 en boven de 65 jaar geen toegang, jongeren van 18 tot 25 jaar krijgen 50% korting.

Skaten

De Viale dell'Obelisco / Viale delle Magnolie in Villa Borghese ( E/F 2) is een populaire ontmoetingsplaats van skaters; hier is ook een verhuurder van skatebenodigdheden te vinden.

Voetbal

Op sportgebied is voetbal nog altijd de grootste passie van de Romeinen. Deze sport weet de stad – en soms zelfs families – in twee kampen te verdelen: aan de ene kant de blauw-witte Laziali (supporters van S.S. Lazio), aan de andere kant de rood-gele Romanisti (supporters van AS Roma). De meeste wedstrijden worden op zondag gespeeld in het Stadio Olimpico (ten noorden van D 1, metro: Ottaviano (A), daarna verder met bus 32). De jaarlijkse hoogtepunten zijn natuurlijk de derby's tussen AS Roma en Lazio Roma. Pas op dat u niet terecht komt in confrontaties tussen de supporters! Wie zich onder de tifosi wil mengen, moet ruim van tevoren toegangskaarten aanschaffen (€ 15-130, tickets voor AS Roma: tel. 06 50 19 11, voor S.S Lazio: tel. 06 32 37 33).

Rondritten en rondleidingen

Voor wie bij een individuele stadsrondrit toch wel een minimum aan uitleg wil, zijn de rondritten met de Trambus Open vanaf het hoofdstation Termini (Piazza dei Cinquecento) ideaal. Dagkaarten bij de kassa of (met korting) online. U kunt onderweg uit- en weer instappen waar u maar wilt. De rode, open dubbeldekker 110 Open rijdt langs de klassieke bezienswaardigheden (dag. 8.30-20.30, 's winters tot 19 uur, om de 15 min., audioguide in Engels of Duits, ticket € 20 / € 18, enkeltje € 12, geldig 48 uur, combiticket met Archeobus: € 25, geldig 72 uur). De Archeobus rijdt via de Bocca della Verità en Circus Maximus naar de Via Appia (dag. 9-12.30, 13.30-16.30 uur, om de 30 min., ticket € 12, geldig 48 uur, enkeltje € 10 of combiticket). Info: www.trambusopen.com.

Een zwaartepunt op de kerken in de stad legt de wit-gele (de kleuren van de Vaticaanse vlag) dubbeldeksbus Roma Cristiana, vertrek dag. iedere 10-15 min. vanaf Stazione Termini (Viale Einaudi of Piazza dei Cinquecento) 9-18 uur en vanaf San Pietro (Via della Conciliazione 44) 9.30–18 uur.

Sightseeing per Segway: aanbieders: 1. Segwayroma: basisprijs € 15 p.p. per uur. Verhuurstations: Piazza del Popolo of Villa Borghese/Pincio, info: tel. 380 301 29 13, www.segwayroma.net; 2. Rome tours Segway: drie verschillende tours met audioguides vanaf de Engelenburcht door de oude stad, € 50 (2 uur), € 75 (3 uur), info: www.segwayrometours.com; 3. Rome by Segway: d-verse tours met audioguide door het oude centrum (o.a. met de nadruk op de oudheid of de barok), maar ook langs de Via Appia Antica (alleen op zo.) of by night (maart-okt. 19.30 uur). Trefpunt: Via Ostilia 29 (Colosseum), prijzen € 80, 100 of 150, ook met maaltijd, info: www.romebysegway.com.

RomaCulta: een groep kunsthistorici verzorgt cultuur- en stadsrondleidingen van een halve of een hele dag (alleen in het Duits). Een rondleiding van 3 uur kost circa € 150 voor maximaal vijf personen. Info: www.romaculta.it.

Rome actief: Sight Jogging verzorgt het hele jaar door 's morgens vroeg (circa 6 uur) joggingtochten (8,5-10,5 km) door de ontwakende stad (hele jaar; 45-60 min., 1 persoon € 70, 4 personen € 140 plus btw. Info: www.sightjogging.it of mobiel 347 335 31 85).

TRAMJazz: rit door avondlijk Rome in een tram uit de jaren 40, vertrek: Piazza di Porta Maggiore. Aansluitend meergangendiner en muzikaal intermezzo met bekende jazzmusici in de schaduw van het Colosseum. Duur circa 3 uur, prijs € 59 + € 6 reserveringskosten. Reserveren verplicht: tramjazz@yahoo.it, tel. 339 633 47 00 of 338 114 78 76. Info: www.tramjazz.com.

Zwemmen

In Rome is maar een beperkt aantal openluchtbaden. Het buitenbad Piscina delle Rose (Viale America 20, wijk EUR, www.piscinadellerose.it, metro: Fermi (B), ma.-vr. 10-22, za. en zon- en feestdagen 9-19 uur, toegang € 8-16) is van juni tot september geopend. Buiten Rome liggen aantrekkelijke waterpretparken: Aquafelix Parco Acquatico bij Civitavecchia (www.aquafelix.it) en Aquapiper bij Guidonia (www.aquapiper.it). Goed voor de gezondheid is een bezoek aan de Terme di Roma. Het 23°C warme, zwavelhoudende water biedt verlichting bij reuma en huid- en ademhalingsproblemen. Terme di Roma, Via Tiburtina Valeria, km 22,700, Tivoli Terme, tel. 0774 40 85 00, www.termediroma.org. Bereikbaar via de A 24 Roma-L'Aquila, afslag Tivoli of Lunghezza; via de GRA afslag 13 Via Tiburtina en met de Cotral-bus vanaf Metrostation Ponte Mammolo (B).

Telefoon en internet

Internationale toegangsnummers: Nederland +31, België +32, dan het netnummer zonder de nul, vervolgens het aboneenummer. Vanuit Nederland of België naar Italië 0039, dan het nummer, inclusief de nul van het netnummer. Voor openbare telefoons is een telefoonkaart nodig (scheda telefonica; voor gebruik de geperforeerde hoek afscheuren). Telefoonkaarten zijn te koop in tabakswinkels, kiosken en veel bars. Mobiele telefoons functioneren bijna overal in Italië. Om de kosten te beperken is aan te raden een Italiaanse prepaid-kaart van Tim, Tiscali, Vodafone of Wind aan te schaffen.

Internetpoints en -cafés zijn overal in het centro storico te vinden. Gratis draadloos surfen in Rome is mogelijk met Provincia Wifi. Daarvoor moet u zich met een Italiaans mobiel nummer (ook van prepaidkaarten) en e-mailadres registreren op https://provincia diroma.publicwifi.it/owums/account/signup.

Veiligheid en noodgevallen

Qua veiligheid onderscheidt Rome zich nauwelijks van andere grote Europese steden; neem dus de gebruikelijke voorzorgsmaatregelen in acht. Op drukke plekken, zoals de metro, bussen (vooral lijn 40/64 naar het Vaticaan is berucht), of de vlooienmarkt van Porta Portese moet u oppassen voor zakkenrollers. Kijk vooral uit voor bedelende kinder- en jeugdbendes. Wandelingen na zonsondergang door de Villa Borghese en andere parken zijn af te raden. Bij diefstal kunt u zich het best tot de Questura Centrale wenden, waar meestal wel een Engels- of Duitstalige tolk aanwezig is (Ufficio Stranieri, Via Genova 2, tel. 06 46 86).

Alarmnummers

Algemeen alarmnummer: 113, carabinieri: 112, ambulance/eerste hulp: 118,

Rode Kruis: 06 55 10, hulp bij autopech: ACI (Italiaanse automobielvereniging)
tel. 80 31 16, brandweer: 115.

Diplomatieke vertegenwoordigingen

Nederlandse ambassade:

Via Michele Mercati 8, 00197 Rome, tel. 06 32 28 60 01,
http://italie.nlambassade.org, e-mail: rom@minbuza.nl

Belgische ambassade:

Via dei Monti Parioli 49, 00197 Rome, tel. 06 360 95 11,
http://diplomatie.belgium.be/italy, e-mail: rome@diplobel.fed.be