Welkom

Willkommen

Ter oriëntatie

Kennismaking, Saarland in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Overnachten

Eten en drinken

Praktische informatie

Onderweg in Saarland

Saarbrücken en omgeving
Saarbrücken, Völklingen, Warndt, Sarreguemines (Saargemünd)

Saarpfalz en Bliesgau
St. Ingbert, Neunkirchen, Homburg, Kirkel, Blieskastel, Gersheim-Reinheim, Mandelbachtal

St. Wendel
Ottweiler, St. Wendel, Freisen, Bostalsee, Nonnweiler, Tholey

Saargau – Hochwald – Mosel
Saarlouis, Wallerfangen, Rehlingen-Siersburg, Wadern, Weiskirchen, Losheim am See, Merzig, Mettlach, Perl

De 15 hoogtepunten

1
Van de Stiefel naar de ‘natte Ludwig’ – barok in Saarbrücken
Een stadswandeling aan beide zijden van de Saar

2
Expeditie aan de stadsrand – op stap in het Saar-Urwald
Aan de rand van de deelstaathoofdstad gaat de tocht over avontuurlijke paden door een verwilderd woud

3
In het rijk der roestige reuzen – Werelderfgoed Völklinger Hütte
Waar hoogovens borrelden en cokesfabrieken walmden, bloeien nu bloemen en cultuur

4
De parel van Lotharingen – een uitstapje naar Metz
Naar de oude kathedraal en het nieuwe kunstfiliaal

5
Industriële cultuur op zijn puurst – een tijdreis door St. Ingbert
Van het slaaphuis van de Alten Schmelz naar de Baumwollspinnerei

6
De magie van geschiedenis – fietstocht door het dal van de Blies
Langs de historische plaatsen in het Biosfeerreservaat Bliesgau

7
Een gravin en haar lusthof – de Mariannenweg
Wandeling van Blieskastel naar de Würzbacher Weiher

8
Met gevoel over stronken en stenen – het Tiefenbachpfad
Zien, voelen en ruiken op het Premium-wandelpad en aansluitend de producten uit de regio proeven

9
Cultus in het Keltische bos – de Ringwall von Otzenhausen
Rond de 2500 jaar oude stenen voelt men de sfeer en betovering van verloren tijden

10
Genieten met bezinning – pleisterplaats in de Abtei Tholey
Het oudste klooster van Duitsland opent zijn deuren voor kunst, cultuur en culinair genot

11
Groeten van de Zonnekoning – ontdekkingen in het grensgebied
Naar de burchten en bastions in de heuvelachtige Saargau

12
Gärten ohne Grenzen – tuinen tussen Hochwald en Moezel
Vijf bloeiende paradijsjes, elk met zijn geheel eigen geurtoon

13
De po van de keizer – op bezoek bij Villeroy en Boch
Veel prominenten, maar gelukkig geen olifant in de wereldberoemde porseleinwinkel aan de Saar

14
Het geheim van de Moezelwijn – in de Dreiländereck
Fietsen tussen de wijnranken en pauzeren bij de wijnboer met uitzicht op Duitsland, Frankrijk en Luxemburg

15
Traditioneel en chic – de minimetropool Luxemburg
De hoofdstad van het groothertogdom heeft de charme van een kleine monarchie en de flair van een wereldstad

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Paklijst

ANWB-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Willkommen – Welkom

Een stalen sculptuur, zwevend tussen hemel en aarde: het ‘Wortsegel’ bij de Schaumberg in het noorden van Saarland. Met een koene draai vangt het de poëzie en geschiedenis van het land. Het verbindt de eerste monniken van de abdij van Tholey, die 1300 jaar geleden het woord hier brachten, en de Dillinger Hütte, dat hightech staal produceert voor bruggen, wolkenkrabbers en schepen, maar dat ook kunstenaars omarmt. De bekende beeldhouwer Richard Serra laat zijn stalen werken in Dillingen vervaardigen. Net als de Saarlander Heinrich Popp, de ontwerper van het ‘Woordzeil’.

Ter oriëntatie

De mooiste provincie – in het hart van Europa

Wat weet u over Saarland en de Saarlanders? Niets? Niet veel? Dat maakt niets uit. Dan vergaat het u zoals de meeste mensen die hier nog nooit zijn geweest. Wie echter al eens in Saarland was, is enthousiast over hoe mooi het hier is en hoe groen: licht en wijds is de brede band van de Saar in het zuiden. Knoestig en mysterieus is het ‘hoge’ noorden met zijn glinsterende meren en donkere rotsachtige bossen. Rustgevend zijn de rijke boomgaarden in de lieflijke Bliesgau en Saargau. Zonovergoten de met wijngaarden gesierde Moezel tegen de grens met de buurlanden Frankrijk en Luxemburg. Daartussen liggen magische plekken met een Keltisch-Romeins verleden en de roestige reuzen van de industriële cultuur. Ze herinneren aan de dagen dat vuurspuwende ijzerfabrieken en stoffige kolenmijnen het ritme in de deelstaat bepaalden. Tegenwoordig bezint het Saarland zich op nieuwe manieren en andere schatten die de aarde, de mensen en het land in petto hebben. Met nieuwe industrieën en hightech tussen de hoogovens en de mijnschachtbokken, natuurbeleving in oude cultuurlandschappen, kalme levensvreugde en een open blik over de grenzen. Saarland is de mooiste provincie – in het hart van Europa!

Saarbrücken en omgeving

Saarbrücken ( F/G 6/7) is het politieke, economische en culturele hart aan de Saar. Een charmante, vitale en gastvrije stad die leeft van de opwindende contrasten: aan de ene zijde in St. Arnual is het een dorp met een kerk gebleven, aan de andere zijde in Malstatt en Burbach verandert het van een zware industriestad in een hightech bedrijvenlocatie. Aan de zuidelijke rand grenst Saarbrücken direct aan Frankrijk, in het oosten is het een energieke universiteit in het bos, in het noorden zelfs een mysterieus oerwoud. En in het centrum, tot slot, is het een bruisende stad aan de rivier. Beide oevers nodigen uit tot een wandeling door de prachtige oude stadswijken: St. Johann met zijn markt, die een bijna mediterrane flair heeft, met het speels-hippe Nauwieser Viertel uit de Gründerzeit, het opkomende Quartier Mainzerstraße, omzoomd door het groene Staden met zijn statige villa’s en parken op de oever van de Saar. Op de andere oever van de Saar ligt Alt-Saarbrücken met het Regierungsviertel en het betoverende barokke duo, bestaande uit het slot (met tuin) en de Ludwigskirche. Het geheel is gelardeerd met talloze cafés, bistro’s, restaurants, musea en theaters. Daarbij komt nog een bonte reeks aan feesten en festivals: van het Filmfestival Max-Ophüls-Preis in januari via het Saar-Spektakel in de zomer tot het coole Jazz Festival in november – in Saarbrücken is gegarandeerd altijd iets te beleven. Dat geldt ook voor het nabijgelegen UNESCO Werelderfgoed Völklinger Hütte, dat jaarlijks honderdduizenden bezoekers trekt. Ook een uitstapje over de grens naar het charmante Sarreguemines/Saargemünd ( G/H 8) of naar Metz ( Karte 3, A 2), de ville lumière aan de Moezel, is een onmisbaar onderdeel van een bezoek aan Saarbrücken.

Saarpfalz en Bliesgau

In oostelijke richting strekt de zacht glooiende Bliesgau zich uit, een oud cultuurlandschap dat in 2009 tot UNESCO-Biosfeerreservaat werd gekroond. Een beschermd gebied dat uitnodigt tot het maken van dromerige fietstochten langs oude spoorlijnen of een pelgrimstocht over de beroemde St. Jacobsroute. Bezienswaardig zijn Blieskastel ( J 6), de kleine barokke residentie van de gravin Von der Leyen, en de Romeins-Keltische cultuslocaties en de openluchtmusea in Homburg ( K 5) en Gersheim-Reinheim ( H/J 8), waar soms ‘echte’ strijders uit de oudheid hun zwaarden laten kletteren. Met tussendoor een pauze bij een eenvoudige wandelhut of in een sterrenrestaurant – de geschiedenis van het genieten houdt stand.

St. Wendel

Het beste uitzicht over het noordelijke deel van Saarland heeft men vanaf de Schaumberg-Turm bij Tholey ( G 3). Aan de voet van de berg ligt het oudste klooster van Duitsland, aan de horizon liggen het gezellige St. Wendel ( H 3) en de Bostalsee ( G 1/2), de populaire ‘badkuip’ van Saarland. En in het uiterste noorden liggen een hele hoop magische stenen: de Keltische schans bij Nonnweiler-Otzenhausen ( G 1) en de edelstenen uit de vulkanische bodem van Freisen ( J 2), waarnaar u zelfs eigenhandig kunt graven. Een kleine domper: op het bekoorlijke platteland zijn veel dorpen en stadjes overwoekerd door lukrake stadsuitbreiding en veel van de typische oude mijnwerkershuizen of boerderijen zijn ten prooi gevallen aan de alom heersende Saarlandse verbouwingsdrift.

Moezel, Saargau en Hochwald

Als u de Saar naar het westen volgt, komt u langs Saarlouis ( D 5), de oude vestingstad van de Zonnekoning Lodewijk XIV. Vanaf hier glijdt u over de Saargau en door het idyllische dal van de Nied bijna onmerkbaar over de grens naar Lotharingen, waar men nog steeds hetzelfde Moezelfrankische dialect spreekt. Tussen Merzig ( C 3/4) en Mettlach ( C 3) stroomt de Saar in zijn fraaiste vorm. Het hele ‘Saarschleifenland’ koestert zich in de heerlijke geuren van zijn ‘Gärten ohne Grenzen’, die zich vanaf het bos- en wandelparadijs Hochwald uitbreiden tot aan het uitbundige Duits-Frans-Luxemburgse drielandenpunt aan de Moezel. Vanuit het wijdorp Perl ( A 3) ) is het slechts een kort stukje rijden naar de kleine Europese hoofdstad Luxemburg ( Kaart 3, A 1).

Kennismaking, Saarland in cijfers

Land van korte afstanden

Van oost naar west meet het Saarland 90 km, van noord naar zuid 60 km. In één tot twee uur heeft men het hele gebied doorkruist per auto. Alles ligt dicht bij elkaar in de kleinste deelstaat van de republiek. Het heeft ongeveer een miljoen inwoners – hier kent niet iedereen elkaar, maar velen kennen velen. ‘Ik ken iemand die ...’ is hier het begin van veel gesprekken. Hij werkt bijvoorbeeld bij de gemeente of – nog beter – bij de regering, en heeft dus (vermoedelijk) goede contacten. Een ander heeft onlangs een huis gebouwd en weet dus hoe en waar men iets (waarschijnlijk) goed en goedkoop kan leveren. En als die niet kan, dan kent hij in ieder geval wel weer iemand, die iemand kent die ... En zo werken er – dankzij deze Saarlandse manier van doen – in het land van de korte afstanden veel zaken (waarschijnlijk) sneller en gemakkelijker dan elders.

Levensader Saar

De rivier ontspringt tegelijkertijd aan twee bronnen op de heilige berg Donon in de Vogezen. Het water heeft al ruim 80 km door Lotharingen afgelegd, wanneer het aankomt in Sarreguemines, de sympathieke kleine grensstad waar ook de Blies uitmondt in de Saar. In Saarbrücken houdt het water de jaloerse broedersteden St. Johann en Alt-Saarbrücken enigszins uit elkaar, daarna trekt de rivier de grijze Schaffbux (werkbroek) aan – op haar weg door het industriegebied van Saarbrücken-Burbach via Völklingen naar Dillingen. Even voor Merzig schiet zij dan snel haar mooiste groene zondagse jurk aan, die ze bij Mettlach-Orscholz nog extra versiert met de Saarschleife – de beroemde, zeer fotogenieke lus (lett. ‘strik’) in de Saar. Na de laatste bocht neemt de rivier afscheid tussen de wijngaarden richting Rheinland-Pfalz. In Konz, bij Trier, verenigt zij zich met de Moezel en samen vervolgen zij hun weg naar de Rijn.

Steenbergen

Niet elke verhoging in het heuvelachtige Saarland is te danken aan de natuur, vele bestaan pas enkele decennia en werden door de mens geschapen. Steenbergen (‘halden’) zijn oorspronkelijk stortplaatsen van het afvalgesteente uit de kolenmijnen. Inmiddels zijn ze bijna allemaal beplant of op natuurlijke wijze begroeid en vaak niet meer als steenberg herkenbaar. Ongemerkt zijn ze onderdeel van het landschap geworden. Sommige zijn toegankelijk gemaakt voor bezoekers, zoals de Halden Ensdorf, Landweiler-Reden of de Urwaldhalde bij het Forsthaus Neuhaus. In het Saarkohlenwald bij Saarbrücken ligt een heuse steenbergenroute. Deze voert onder meer langs de Halde Göttelborn, waar u ook de hoogste mijnschachtbok (toren) ter wereld kunt beklimmen. En langs de kunstzinnig ontworpen ‘land art’-Halden Grühlingstraße en Lydia. Op hun maanachtige oppervlak kijkt u in geheimzinnige hemelspiegels. Uniek, typisch Saarlands, gaat dat zien! (www.saarland.de/dokumente/thema_stadt_und_land/SKW_Haldenrundwegbroschuere.pdf)

Saarlandse radio

Radio Saarbrücken begon in 1946 als een militaire zender – een product van de naoorlogse Franse bezetting. In 1952 werd het de Saarländischer Rundfunk GmbH, om tenslotte in 1957 over te gaan in de publieke omroep ARD. Met zijn radio- en televisieprogramma’s en een verscheidenheid aan publieke evenementen is het een belangrijk instituut in de deelstaat. Het Duitse Radio Filharmonisch Orkest Saarbrücken-Kaiserslautern geeft regelmatig concerten, onder andere in het congrescentrum en in de Großen Sendesaal op de Halberg. Er worden daar en op andere locaties in het hele land openbare radio- en televisie-programma’s opgenomen, zoals ‘Alfons und Gäste’, ‘Jazz live with Friends’ en ‘Bistrot Musique’. Het populairste evenement van het jaar is Halberg Open Air, aan het begin van de zomervakantie op het prachtige openluchtterrein van de omroep, dat tienduizenden jongeren trekt (tel. 06 81 60 20, www.sr.de).

Dialect

De cabaretier Gerd Dudenhöffer, beter bekend als Heinz Becker, het eeuwig zeurende hoofd van de gelijknamige tv-familie, heeft het Saarlandse dialect in heel Duitsland bekend gemaakt. ‘De Becker-Heinz’ komt uit Bexbach in de Saarpfalz, in het uiterste oosten van de deelstaat. Strikt genomen spreekt hij slechts een variant van het Saarlandse dialect, dat vele facetten heeft. De meest opvallende taalgrens ligt ter hoogte van Saarlouis, waar het Rijnfrankische dialect overgaat in het totaal anders klinkende Moezelfrankische dialect. Met als gevolg dat bijvoorbeeld de Saarlanders in Perl an der Mosel hun ‘plat’ sprekende Luxemburgse buren beter verstaan dan hun deelstaatgenoten uit de Saarpfalz. Andere populaire dialectsprekende tv-persoonlijkheden (en hun acteurs) zijn Vanessa Backes (Alice Hoffmann), Jacques Bistro (Detlev Schönauer), de Scherer-Erwin (Joachim Weyand) en Elfriede Grimmelwiedich (Ewald Blum). Meer op www.mundart-saarland.de.

Saarlandse identiteit

Herinnert u zich Max Palü nog? Dat was de mollige Saarlandse ‘Tatort’-commissaris, liefhebber van rode wijn, kaas en vrouwen, die inmiddels al lang met tv-pensioen is. Hij belichaamt het francofiele type van de levensgenietende Saarlander. Zo ook de nog-lang-niet-gepensioneerde Oskar Lafontaine! Hij behoort ongetwijfeld tot het type ‘Saarlander-de-luxe’, zoals hij ooit door een plaatselijke schrijver werd getypeerd. Dit staat in schril contrast met de ‘standaard-Saarlander’ die zijn proletarische wortels, zijn huisje en zijn Hemmweh cultiveert en lid is van minstens een half dozijn verenigingen. Hij wordt verpersoonlijkt door Becker-Heinz, het tweede prominente Saarlandse tv-figuur. Beide zijn uiteraard cliché types. Maar misschien is de ‘echte’ Saarlander wel een kleurrijke mengeling van beide: nuchter en werelds, katholiek en levensgenieter, opportunistisch en authentiek denker, kletsmajoor en wijze, proleet en estheet. ‘Hij mort niet, maar leeft in harmonie met zijn tegenstellingen’, zegt de Saarlandse schrijver Ludwig Harig. En de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung stelt: ‘Het streven naar perfectie is uitermate on-Saarlands’. Veel belangrijker zijn de overzichtelijkheid, vertrouwdheid en de sociale cohesie in de deelstaat – en het uitgesproken talent om te genieten. Dat zijn tenslotte de ware rijkdommen in een ‘arm maar wijs land’.

Mooie nieuwe computerwereld uit het Saarland? – De Saarlandse universiteit is tevens de thuisbasis van ’s werelds grootste onderzoekscentrum voor kunstmatige intelligentie (DFKI). Daar sleutelt men aan het ‘mobiele internet van de toekomst’: minicomputers die direct op het lichaam worden gedragen in brillen, horloges, sieraden of kleding. Ze worden bediend met de stem, ogen, gebaren of beweging, en dat alles in milliseconden. Weer andere systemen moeten robots, fabrieken, woningen (‘smart home’), winkels (‘smart shops’) en het verkeer (‘smart mobility’) ‘slimmer’ maken, maar ook voor een betere databescherming zorgen dan voorheen (www.dfki.de).

‘Hauptsach gudd gess’

Eten (en drinken) heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in het leven van de Saarlanders. Als men iemand hoorde zeggen dat hij ‘gudd gess’ had, dan betekende dat oorspronkelijk: er was dehemm (thuis), op bezoek of op het werk overvloedig eten geserveerd. Kwantiteit stond dus gelijk aan kwaliteit. Begrijpelijk voor een bevolking waarvan de meerderheid bestond uit allesbehalve rijke boeren of industriële arbeiders, en die voor de opname van voldoende calorieën waren aangewezen op goedkope basisproducten. Deze kwamen vaak uit hun eigen Gäadsche (tuin), waarbij de veelzijdige Grumbeer (aardappel) de hoofdrol speelde. Geen wonder dus, dat een stevig aardappelgerecht tot Saarlands nationale gerecht werd verheven: de Dibbelabbes. Gekoesterd cultuurgoed is ook de Schwenkbraten, vaak kortweg Schwenker genoemd: een gemarineerd stuk varkensvlees, dat ’s zomers door heel Saarland – als in een eindeloos lint – overal op draai- en zwenkbare roosters boven het houtskoolvuur hangt. Geheel naar het motto ‘de mens wikt, God beschikt, de Saarlander schwenkt!’ (www.schwenktheworld.com).

Leestips

Van Ludwig Harig, de bekendste hedendaagse auteur uit Saarland, stammen de krachtigste citaten over de aard van zijn landgenoten. In drie autobiografische romans (onder andere ‘Ordnung ist das ganze Leben’) heeft Harig bovendien op indrukwekkende wijze zijn familie-annalen en de Saarlandse geschiedenis van de jaren dertig tot zestig van de vorige eeuw met elkaar verweven. Harig en andere auteurs beschrijven in het boekje ‘Erinnerungsorte’ (Röhrig) de ‘ankerpunten van de Saarlandse identiteit’. De bekroonde dichter Johannes Kühn uit Tholey-Hasborn schrijft prachtige gedichten – en niet alleen over zijn landgenoten (uitgegeven door Hanser). In ‘Tour de Kultur – 100 neue Entdeckungsreisen in Saar-Lor-Lux’ (Gollenstein),verklappen radioverslaggevers van de Saarländischer Rundfunk de mooiste plekjes van het land. Het prachtige, informatieve fotoboek ‘Im Reich der Mitte’ (Hartung-Gorre) wijdt de lezer in in de details van de ‘geschiedenis, cultuur, werk, en leven in de grootregio’. De tekenaar Bernd Kissel laat in zijn ‘Saarland-Album’ (Geistkirch) de recentere Saarlandse geschiedenis als een onderhoudende striptekening de revue passeren.

Feiten en cijfers

Bevolking en bestuur: Saarland is de kleinste Duitse deelstaat. Het heeft bijna 1 miljoen inwoners, verdeeld over 6 districten en 52 gemeenten. De hoofdstad en grootste stad is Saarbrücken met circa 177.000 inwoners. Dan volgen Neunkirchen (46.000), Homburg (41.000) en Völklingen (38.000).

Geografie en klimaat: drie grote natuurgebieden karakteriseren de regio: de Hunsrück met het Schwarzwälder Hochwald, het cuestalandschap van Lotharingen en de Pfalz met zijn vruchtbare gebieden aan de Saar, Moezel en de Blies, en het Saar-Nahe-Bergland. Bijna een derde van de regio is bebost. In het noorden en het oosten grenst het Saarland aan Rheinland-Pfalz, in het westen aan Luxemburg en in het zuiden aan het Franse departement Moselle in Lotharingen.

Economie: kolen en staal domineerden eeuwenlang het industriegebied aan de Saar. In juni 2012 werd de laatste mijn gesloten in Ensdorf – de Saarlandse mijnbouw was geschiedenis. De staalindustrie werkt nog op een laag pitje door – als producent van hoogwaardige specialistische producten. Vandaag de dag is de auto-industrie (Ford Saarlouis) met zijn talrijke toeleveringsbedrijven de belangrijkste werkgever. Bij die industriële kern heeft zich een innovatief onderzoeks- en bedrijvenlandschap gevoegd, met internationaal gerenommeerde topbedrijven op het gebied van IT (Fraunhofer Instituut, Deutsches Forschungszentrum für Künstliche Intelligenz), nanotechnologie en bio-, medische en productietechnologie.

Winkelen in Frankrijk

Dat is altijd een belevenis. Zo’n typisch Franse supermarché zoals Cora of Record in Forbach of Sarreguemines/Saargemünd fascineert alleen al door zijn omvang, zijn overweldigende aanbod en het charmante Frans-Duitse koeterwaals bij de bediening en de kassa’s. Het aanbod van kaas, vis, zeevruchten, paté en stokbrood is er bijzonder goed en altijd vers. Enorm en echt voordelig – vooral tijdens de speciale actieweken – is de selectie van Franse wijnen, crémant (mousserende wijn) en champagne. Bijzonder zijn ook de wekelijkse markten in Forbach (di./do.) en Sarreguemines/ Saargemünd (di./vr.), waar Lotharingse flair zich vermengt met Noord-Afrikaanse charme.

Geschiedenis, heden, toekomst

Hoe een Saar-Pfälzer bijna koning van Beieren werd

De machtige vestingmuur van Otzenhausen en het Europäische Kulturpark Bliesbruck-Reinheim. Het zijn twee van de vele plaatsen waar men nog steeds op indrukwekkende wijze kan ervaren hoe ooit machtige Keltische stammen en welgestelde Gallo-Romeinse handelaren en ambachtslieden hun stempel op het land aan de rivier de Saar drukten. Machtscentra waren Trier, de Romeinse keizerlijke residentie, en Metz, de hoofdstad van het Frankische koninkrijk Austrasië. In de middeleeuwen heersten keizers en koningen vanuit hun (tweede) residenties in Luxemburg en de Pfalz over het koninkrijk, bijgestaan door machtige keurvorsten en kardinalen uit de regio. Langs de Saar ontstonden de eigenzinnige mini-vorstendommen van Zwaben, Hessen, Oldenburg, Saksen-Coburg en Lotharingen. Alleen het vorstendom Nassau-Saarbrücken en het hertogdom Pfalz-Zweibrücken wisten in de periode van de barok een zekere reputatie te verwerven. Hertog Karl II August zou zelfs keurvorst van Beieren worden en liet daarom alvast uit voorzorg een kasteel in Homburg bouwen, groter dan Sanssouci en Versailles! De troepen van de Franse Revolutie hebben het echter met de grond gelijk gemaakt – zoals zoveel van wat barokke vorsten langs de Saar schiepen.

Slaaphuis en ‘Schaffbux’

Tot 1815 hoorde de regio bij Frankrijk. Tijdens het Congres van Wenen werd het bijna volledig opgedeeld tussen de koninkrijken Pruisen en Beieren. Kolen en staal, die toen op grote schaal werden gedolven en gesmolten, veranderden het landschap zowel topografisch als sociaal. Kleine boeren en dagloners uit alle hoeken van het land trokken naar de industriegebieden rond de Saar en de Blies. Velen logeerden doordeweeks in de zogeheten slaaphuizen aan de rand van de hoogovens en de mijnen. Anderen vestigden zich in de nieuw gebouwde arbeidersnederzettingen die hen door de industriebaronnen, zoals de Röchlings of de Stumms, tegen gunstige voorwaarden werden aangeboden. Dit echter tegen een prijs van totale afhankelijkheid en sociale controle. Desondanks ontstond hier voor het eerst zoiets als een Saarlandse identiteit: er was nauwelijks een gezin te vinden zonder mijnwerker of hoogovenarbeider. En bijna iedereen was wel lid van een vereniging, zoals de duivenmelkers of de mijnwerkersblaaskapel. En zelfs na de ploegendienst hield men de Schaffbux (werkbroek) aan, om de geit achter het huis te voeren of om een buurman te helpen met de bouw van zijn woning. Die stille trots op het selber Geschaffte, het eigenhandig gemaakte, en die vriendelijke, ongecompliceerde onderlinge solidariteit zijn typerend voor het karakter van de Saarlander.

Een eigen elftal

Na de Eerste Wereldoorlog kwam de regio rond de Saar door het Verdrag van Versailles onder mandaat van de Volkenbond als het ‘Saargebiet’. Het gebied kreeg voor het eerst eigen grenzen, maar was economisch gebonden aan Frankrijk. Voor de meeste Saarlanders was dit een onbevredigende situatie, waaraan zij bij het eerste volksreferendum in 1935 een einde maakten ten faveure van Duitsland (ondanks Hitler). Na de Tweede Wereldoorlog kreeg Saarland zijn eerste eigen regering, die echter onder Franse voogdij stond. Een decennium lang was Saarland een soort Duits-Franse hermafrodiet met een Duitse bevolking en een Duitse minister-president, maar met een Franse Hoge Commissaris, de Franse munt, eigen postzegels, en zelfs een eigen voetbalteam! Daarbij kwamen de uit Frankrijk geïmporteerde goederen – van koffie en Gauloise, Algerijnse rode wijn en Marokkaanse dadels tot de elegante limousines van Citroën en Peugeot. Saarland was als een exotisch klein ‘Gallo-Germaans’ eiland met een geheel eigen identiteit (www.saar-nostalgie.de)

Grootregionaal visioen

In 1955 werd er alweer een volksreferendum gehouden, nu voor een Europese status aparte. Opnieuw kozen de Saarlanders – na bittere conflicten binnen het land –met een meerderheid voor Duitsland. Dit is de geboorte van het huidige Saarland, als tiende staat van de Bondsrepubliek. Het markeert het einde van tweehonderd turbulente jaren, waarin menigeen tot wel acht maal zijn nationaliteit moest veranderen! Het was echter ook het begin van een definitieve verzoening met voormalig aartsvijand en bezetter Frankrijk, dat inmiddels al lang een vriend en een goede buur is geworden. Het jaar 2012 betekende een nieuw keerpunt: de laatste mijn aan de Saar werd gesloten. Aan 250 jaar mijnbouwgeschiedenis, die land en de mensen ten diepste heeft gevormd, kwam een einde. Maar er is een visioen: Saarland, Lotharingen, Luxemburg, Rheinland-Pfalz, de Belgische Oostkantons en Wallonië – de kernlanden van het voormalige Frankische rijk Lotharingen – zijn verbonden door een lange gemeenschappelijke geschiedenis en cultuur. Zij zouden over alle grenzen heen aaneen kunnen groeien tot een moderne Europese grootregio: een doorleefd deel van Europa, in het hart van Europa.

Overnachten

Stad of platteland?

Verspreid door de hele regio is er exclusieve, comfortabele, gezellige of rustieke accommodatie te vinden. Naast hotels van bekende ketens zijn er reeds lang bestaande familiebedrijven met een individuele charme. Accommodaties met het label Bed & Bike zijn ingesteld op de behoeften van fietstoeristen (www.bettundbike.de). Wie ’s avonds graag op stap wil, kan het beste in Saarbrücken of Saarlouis neerstrijken. Wie rust en stilte, een eenvoudiger onderkomen of een vakantiehuisje zoekt, is beter af op het platteland.

In de vakantieperiodes – vooral tijdens de zomervakantie – is het raadzaam om bijtijds een verblijf te boeken. In Saarbrücken is vroeg reserveren ook in de voor- en de najaarsmaanden aan te raden, evenals rond beurzen en festivals. Op de website www.toerisme-saarland.nl kunt u gedetailleerde informatie vinden over het aanbod en ook (soms goedkoper) online boeken.

De prijzen voor een overnachting zijn in Saarland relatief laag. De in deze gids vermelde hotelprijzen zijn telkens voor een tweepersoonskamer inclusief ontbijt.

Hotels

In Saarland bevinden zich twee 5-sterren hotels en twintig 4-sterren hotels, vaak op een mooie, rustige locatie. De hoofdstad biedt vijf 4-sterren hotels, waaronder een ‘superior’. Maar ook binnen de 3-sterren catergorie kunt u hier goed en zeer gunstig geprijsd overnachten. Over het algemeen kunt u het beste naar de voordelige arrangementen-, thema- of weekendtarieven vragen.

Wellness in Saarland

In een land van levensgenieters mag een uitgebreid spa- en wellness-aanbod natuurlijk niet ontbreken. Als u in stijl wilt ontspannen in een luxueuze omgeving met uitzicht op de Moezel en omringd door wijngaarden, dan bent u bij Victor’s Residenz-Hotel Schloss Berg in Nennig aan het goede adres (www.victors.de). Omgeven door ruisende bossen, kunt u herstellen in het Flair Parkhotel van het bergluchtkuuroord Weiskirchen in het sportief-ongedwongen Vitalis-Zentrum (www.vitalis-weiskirchen.de). In het eveneens prachtig gelegen Gesundheitszentrum Saarschleife in Mettlach-Orscholz staan u alle faciliteiten van een luxe kuur- en revalidatiekliniek ter beschikking (www.saarschleife.de). In St. Wendel is tussen basiliek, barok en biedermeier ook nog plaats voor ‘beauty’ in Angel’s – Hotel am Fruchtmarkt und Hotel am Golfpark (www.angels-dashotel.de). In het nabijgelegen Theley is het Ayurveda wat de klok slaat in Fontana Vita (www.ayurveda-kosmetik-wellness.de). Ook in de hotels Weingärtner (www.seehotel-weingaertner.de) en Merker (www.merkers-hotel.de) aan de Bostalsee en in het Hochwälder Wohlfühlhotel (www.hochwaelder-wohlfuehlhotel.de) aan de Losheimer See zorgen deskundige handen voor lichaam en geest in een prachtige omgeving.

Vakantiehuisjes en particuliere kamers

Vooral voor een langere vakantie met het gezin zijn vakantiehuisjes qua prijs interessant. Ze zijn er in alle delen van Saarland, maar de meeste bevinden zich in de regio Hochwald rond de meren bij Losheim, Bosen en Nonnweiler. Ook natuur- en dierenliefhebbers vinden heel aardige mogelijkheden voor een vakantie op een boerderij of ruitercentrum. En voor wie iets bijzonders zoekt, is er zelfs een bed in een wijnvat, in een klooster of in de open lucht!

Jeugdherbergen

Zes hostels bieden hun diensten aan: de Jugendherberge an der Saarschleife, Jugendgästehaus Dreisbach-Mettlach, Jugendherberge Homburg, Europa Jugendherberge und Jugendgästehaus Saarbrücken, Schaumberg-Jugendherberge und Jugendgästehaus Tholey en de Jugendherberge Weiskirchen. Naast de gedeelde kamers zijn er meestal ook gezinskamers. Informatie: DJH-Jugendherbergen in Rheinland-Pfalz und im Saarland, In der Meielache 1, 55122 Mainz, tel. 06131 37 44 60, www.diejugendherbergen.de. Een lidmaatschapskaart van de Hostelling International (www.hihostels.com) is vereist. Deze is in Nederland verkrijgbaar via Stayokay (www.stayokay.com).

Camping en camper

Er zijn 16 campings en 23 camperplaatsen in Saarland. Voor alle campings is het raadzaam om vroeg te reserveren. De prijzen liggen in het hoogseizoen rond € 6 per persoon per nacht. Daarnaast betaalt u gemiddeld € 5 voor een tent en ongeveer € 8 voor een camper.

Eten en drinken

Traditioneel en verfijnd

Tot de gezellige Saarlandse levenswijze behoort natuurlijk ook goed eten en drinken. Onder de constante invloed van de Franse buren heeft de zeer traditionele Saarlandse keuken zich steeds verder verfijnd. Jaren geleden verwonderde culinair recensent Wolfram Siebeck zich al over de kwaliteit van de Saarlandse restaurants. Hij vond dat Saarbrücken zich gastronomisch goed kon meten met sommige wijken van Parijs, en dat het niveau op het platteland zelfs de inspecteurs van de Guide Michelin zou kunnen overtuigen. En die hebben het kleine Saarland inmiddels tweemaal met drie sterren en tweemaal met één ster onderscheiden.

Culinair Saarland ontdekken

De Michelin-sterren schitteren in Saarbrücken, Perl-Nennig, St. Wendel-Bliesen en Blieskastel. En ze verspreiden hun stralen natuurlijk over het hele land, wekken de ambities van vele andere chefs die innovatief te werk gaan. In de rustieke boerderijherbergen en de authentieke landelijke of brouwerij-eethuizen komt vaak een stevige Saarlandse pot op de tafel, zoals de aardappelklassiekers dibbelabbes, hoorische of gefillde. Jonge chefkoks zoeken met succes hun eigen niche tussen de Mediterrane, Franse en de exotische keuken, vaak in de informele sfeer van een bistro, café of een chique lounge, die na het diner verandert in een bar. Ook de Italianen en Aziaten zijn in allerlei variaties in het hele land vertegenwoordigd. Evenals de authentieke roschdworschdbuden, waar u de Saarlandse ‘bratwurst-to-go’, geklemd tussen een opengesneden weck (broodje) kunt krijgen.

Bijna alle restaurants serveren rond de lunchtijd een voordelig Stammessen (daghap, vanaf € 7) of een klein menu (vanaf € 15). In de driesterren restaurants begint het fijnproeversgenot bij een menu vanaf € 120.

Uitvoerige beschrijvingen van restaurants en eetcafés staan in de twee toonaangevende gidsen voor lekker eten in Saarland: www.guide-o.de en www.regioguide.net.

Bettsäächertage en Schlemmer-Radeln

Steeds meer chefkoks gebruiken producten uit hun eigen regio in de keuken. Onder het label ‘Genuss Region Saarland’ hebben bakkers, slagers, viskwekerijen, wijnhuizen, biologische boeren, drankstokerijen en gastheren van alle categorieën verenigd om samen de beste kwaliteit op tafel te zetten. Het geheel wordt verpakt in fantasierijke evenementen zoals de Bettsäächertage in maart, het Walnussfest en het Leinblütenfest in juni/juli, het Biosphärenfest in juli/augustus, de Bliesgau-Lammwochen, de Hochwälder Kartoffeltage en de Wildwoche in de herfst. Van culinaire arrangementen in combinatie met wellness, wandelen of cultuur kan men het hele jaar door genieten. Bijvoorbeeld bij de unieke Tafeltouren (wandelen) of bij het Schlemmer-Radeln, gastronomische fietstochten van het ene hotel naar het andere (www.genuss-region-saarland.de).

Wein en viez

Wat zou het heerlijkste eten zijn zonder een goed, bijpassend glas wijn? Ons advies: kijk op de kaart eerst naar de uitstekende witte wijnen (en sekt) van de Saarlandse wijnboeren van de Boven-Moezel. De Elbling is het oudste druivenras, maar ook een fruitig-pittige Riesling, een Grau- of Weißburgunder (resp. Pinot Gris en Pinot Blanc), een Auxerrois of een Rivaner zal u niet teleurstellen.

Viez, een zoete of brut appelmost, is ook een streekeigen drank die voornamelijk wordt aangeboden rond de Viezstraße (www.viezstrasse-online.de). Deze route loopt van het Merziger Becken, het dal bij Merzig en de ‘appelkist’ van het land, tot aan Konz in Rheinland-Pfalz. Bij de Viez-boerderijen zijn nog vele andere lekkernijen verkrijgbaar, allemaal van eigen makelij.

Biercultuur

Karlsberg, de grootste brouwerij van de regio, heeft de meeste van hun voormalige concurrenten opgeslokt. Een klein maar fijn brouwersgilde profileert zich echter met speciaalbieren, zoals het Zwickelbier van de ambachtelijke brouwerij Bruch in Saarbrücken. In de ‘belevingsbrouwerijen’ in Merzig, Mettlach, Losheim, Nalbach-Körprich, Schmelz, Neunkirchen en Homburg bent u welkom om het brouwproces te aanschouwen. U kunt dan meteen in de brouwerijherberg de verschillende seizoensbieren proeven – vergezeld van een stevige maaltijd. Ook de belangrijkste Saarlandse dichter, Johannes Kühn, is een gepassioneerd kroegtijger. Hij heeft een complete bundel vol ‘cafégedichten’ geschreven in zijn stamkroeg Huth in Tholey-Hasborn (zie blz. 86)

Saarlandse burgermanskost

Bettsäächer: geen belediging aan het adres van iemand die het ’s nachts niet kan drooghouden, maar een stevige salade van jonge paardenbloemen met uitgebakken spek, azijn, zout, peper en fijngehakt ei.

Dibbelabbes: een machtig, maar heerlijk mengsel van laagjes rauwe geraspte aardappelen, prei en gerookt spek, dat hier in de regio dörrfleisch wordt genoemd. Dit geheel wordt snel aangebraden in een grote, gietijzeren dibbe (pot) en vaak gedraaid, zodat het rondom een mooie korschd (korst) krijgt.

Gefillde: gevulde knoedels. Het knoedeldeeg bestaat uit geraspte rauwe en gekookte aardappelen, de vulling uit een mengsel van gehakt en leverworst. Het gerecht wordt geserveerd met een spekjes-roomsaus en zuurkool.

Hoorische: hetzelfde aardappeldeeg als van gefillde wordt hier tot kleine, langwerpige knoedels gevormd, die hun naam danken aan hun stoppelige oppervlak. Ze zijn populair als bijgerecht bij gebraden vlees of op zichzelf met spekjes-roomsaus en zuurkool.

Bibbelschesbohnesupp: een maaltijdsoep van vers geplukte, gesneden sperziebonen (schnittbohnen) met aardappelblokjes en eventueel wat spek. Dit wordt ook graag samen gegeten met een stuk quetschekuche (pruimentaart) of met grumbierkieschelscher (aardappelkoekjes).

Lyoner: de Franse metropool aan de Rhône moet in Saarland zijn naam afstaan aan een ringvormige gekookte worst. De liooner wordt ook graag gegeten met kerschdscher, krokant gebakken aardappelblokjes, gemaakt van rauwe aardappels.

Meer gerechten op www.saargudd.de/dahemm.

Praktische informatie

Reizen naar Saarland

Met het vliegtuig

Vanaf Schiphol (of Rotterdam, Eindhoven) worden alleen vluchten aangeboden met een tussenstop naar de luchthaven van Saarbrücken-Ensheim. Deze zijn bovendien stevig aan de prijs, zeker voor zo’n relatief korte vlucht. Transfer van het vliegveld naar de Hauptbahnhof Saarbrücken met bus nummer R10 of de taxi. tel. 06893 830, www.flughafen-saarbruecken.de.

Met de trein

Met de ICE kunt u vanaf Amsterdam, Utrecht of Arnhem met een overstap in Frankfurt (tussen twee stations, met transfer) of Mannheim naar de Hauptbahnhof Saarbrücken. De kortste reistijd vanaf Amsterdam is ruim 6 uur. Vanaf Eindhoven kunt u ook met de EuroCity via Venlo en Düsseldorf naar Saarbrücken. Vanaf Saarbrücken zijn er directe verbindingen naar Metz en Straatsburg.

Met de auto

Vanuit het noorden neemt u de A3 richting Düsseldorf/Keulen en dan de A1/E422 naar Saarland. Van Saarbrücken kunt u over de A8 naar Saarlouis. De A8 gaat daarna over in de E29 naar Luxemburg en Brussel. Vanaf Saarbrücken leidt de A32 naar de Franse grens, met aansluiting op de A4 richting Straatsburg/Basel (zuidelijke richting) of via Metz naar Parijs (tolweg, westelijke richting).

Reizen in Saarland

Met de trein

De steden en de meeste grote plaatsen in Saarland zijn goed bereikbaar per trein. Voordelig is het Saarland-Ticket, waarmee maximaal vijf personen een dag lang door heel Saarland (en Rheinland-Pfalz) kunne reizen. Het ticket kost online en bij de kaartautomaten € 23 plus € 4 per extra persoon (tot 5 pers.). Informatie: Deutsche Bahn, Regionalverkehr, tel. 0681 118 61 (tel.kosten), www.bahn.de.

De Saarbahn is een sneltram. Hij rijdt elke 30 tot 60 minuten van Lebach via Saarbrücken en over de grens tot Sarreguemines/Saargemünd. Informatie: tel. 0681 500 33 77, www.saarbahn.de.

Met de bus

Bijna alle plaatsen in Saarland zijn bereikbaar met een lijndienstbus. Afgelegen plaatsen worden echter slechts om de paar uur bediend. Vanaf Saarbrücken Hauptbahnhof rijdt dagelijks meerdere malen een bus naar Luxemburg(-Stad) en naar de naburige Franse stad Forbach. Dienstregeling: www.vgs-online.de. Informatie over het gehele openbaar vervoersnet in Saarland en de groot-regio: www.saarfahrplan.de, hotline tel. 06898 500 40 00. In de brochure ‘Sehenswertes Saarland’ van de Tourismus Zentrale Saarland (TZS) worden tevens de trein- en busverbindingen naar de toeristische hoogtepunten vermeld.

Met de auto

Alle plaatsen en bezienswaardigheden zijn goed bereikbaar per auto en voorzien van voldoende parkeerplaatsen. Parkeertarieven in de steden tussen € 0,50 en € 1,50 voor 45 minuten.

Met de boot

Van Pasen tot oktober varen op de Saar en de Moezel rondvaartboten. Rondvaarten op de Saar vertrekken vanaf Saarbrücken, Saarlouis, Merzig en Mettlach (www.personenschifffahrt-saarbrücken.de, www.saarschiff.com, www.maria-croon.de, www.saarflotte.de). De Moezel is alleen toegankelijk vanaf de Luxemburgse kant, u kunt het beste vanuit Remich vertrekken (www.navitours.lu, www.visitmoselle.lu). In Metz kunt u in juli en augustus vanaf de Plan d’eau dagelijks een 45 minuten-durende mini-cruise op de Moezel maken (info: www.tourisme-metz.com).

Met de fiets

Fietsers staat een groot en goed gemarkeerd netwerk van fietspaden en fietsroutes door het hele ‘SaarRadland’ en de aangrenzende regio’s ter beschikking. In de steden kan de infrastructuur nog te wensen overlaten (www.urlaub.saarland/Reisethemen/Radfahren, zie ook blz. 26).

Feestdagen

1 januari: Nieuwjaar

Pasen: Karfreitag (Goede Vrijdag), Ostersonntag, Ostermontag (resp. Eerste en Tweede Paasdag)

1 mei: Dag van de Arbeid

Hemelvaartsdag (Christi Himmelfahrt)

Pinksteren: Pfingstsonntag, Pfingstmontag

Sacramentsdag (Fronleichnam): 2e donderdag na Pinksteren

15 augustus: Maria Hemelvaart

3 oktober: Tag der deutschen Einheit (nationale feestdag)

1 november: Allerheiligen

25-26 december: Kerstmis

De Luxemburgers vieren op 23 juni hun nationale feestdag, de Fransen op 14 juli.

FreizeitCARD | CARTE Loisirs: Een ‘all-inclusive’-kaart met vrije toegang to meer dan tweehonderd attracties in Saarland, Lotharingen, Luxemburg en Rheinland-Pfalz: Musea, plezier-, recreatie- en thermale baden, Werelderfgoederen, burchten en kastelen, direntuinen en pretparken of rondvaarten op de Rijn, de Moezel en de Saar. Prijs: 24-uurs-kaart € 14 voor volwassenen en € 10 voor kinderen van 6-14 jaar. Drie-dagen-kaart € 41,50/€ 31, zes-dagen-kaart € 66/€ 44. Gratis vervoer per bus en trein in Saarland is bij de kaart inbegrepen.

Feesten en festivals

De Saarlanders bouwen graag een feestje, hun joie de vivre is legendarisch. Talloos zijn de kleine straat-, dorps- en verenigingsfeesten, spectaculair zijn de zomerse hoogtepunten, zoals het Altstadtfest in Saarbrücken of de Emmes in Saarlouis. En zelfs in de koude decembermaand staat men nog in de rij voor de zalen van de Primeur-Feste (ter ere van de Beaujolais Primeur) en voor de kerstmarkten in het hele land. Voor de meer verfijnde tussendoortjes zorgen het hele jaar door culturele topevenementen. Hieronder een overzicht van de hoogtepunten op de feestkalender.

Filmfestival Max-Ophüls-Preis: half jan., Saarbrücken, www.max-ophuels-preis.de. Binnen een kleine week ontmoeten de beste jonge regisseurs uit de Duits sprekende landen elkaar om hun nieuwste speelfilms en documentaires aan de jury en het publiek te presenteren. In het kielzog: vele prominente acteurs, producenten en journalisten met wie men na de voorstelling of in de Festival Club in een ontspannen sfeer kan netwerken of een praatje kan maken. De Max-Ophüls-Trofee (vernoemd naar de in Saarbrücken geboren regisseur uit de jaren dertig tot vijftig) is één van de meest begeerde filmprijzen in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland.

Musikfestspiele Saar: apr.-sept. in de oneven jaren, Saarland/Lotharingen/Luxemburg, www.musikfestspielesaar.de Festival met (overwegend) klassieke muziek, telkens gewijd aan een land of een regio.

Festival Perspectives: een week in medio mei in Saarbrücken, www.festival-perspectives.de. Kleurrijk Frans-Duits theaterspektakel met gerenommeerde gezelschappen, tussen populair en avant-garde, deels in de openlucht en op ongewone locaties.

Summer in the City: juni-sept., Luxemburg. Onder dit motto vinden er talrijke openluchtconcerten plaats in Luxemburg-‘city’.

Saarlouiser Emmes: 1e weekend van juni. Volksfeest, waarbij de hele oude binnenstad verandert in één grote partyzone met pop- en andere populaire muziek.

Nationalfeiertag Luxemburg: 23 juni. Aan de vooravond (22 juni) is de stad één groot openluchtpodium. Ter ere van de groothertogelijke familie trekt een grote volksfakkeloptocht door de stad, aansluitend is er een groot vuurwerk.

Saar-Spektakel: 1e weekend aug., Saarbrücken, www.saarspektakel.de. Vrolijk en waterrijk rivierfeest met onder meer drakenbootraces, jetstream-shows, parade van jachten.

Biosphärenfest: een zo. in juli/aug. op wisselende locaties in Bliesgau, www. biosphaere-bliesgau.eu. Een grote tentoonstelling waarop biologische boeren, ambachtslieden en culturele organisatoren uit het biosfeerreservaat Bliesgau zich presenteren.

Musical im Zeltpalast: aug.-sept. Merzig, www.musik-theater.de. Eersteklas musical op de chique evenementenlocatie in de weilanden aan de Saar.

St. Ingberter Pfanne: een week in sept., www.sanktingbert.de. Wedstrijd om de felbegeerde kleinkunstprijs van de stad; comedianvuurwerk vol oneliners, met deelnemers uit alle Duitstalige landen.

Wendelinus-Woche: half okt., St. Wendel. Traditionele bedevaart naar het graf van de heilige Wendelin in St. Wendel, met prachtige kerkconcerten en tot slot de grote Wendelsmarkt.

Jazz-Festival Saarbrücken: nov., www.jazz-syndikat.de. Een dialoog van verschillende jazz-stijlen op diverse locaties in Saarbrücken en omgeving.

Informatie

Tourismus Zentrale Saarland (TZS): Franz-Josef-Röder-Straße 17, 66119 Saarbrücken, tel. 0681 92 72 00, www.urlaub.saarland.

Touristinformation Region Saarbrücken: Rathaus St. Johann, 66111 Saarbrücken, tel. 0681 95 90 92 00, www.saarbruecken.de/tourismus/.

Saarschleifenland-Tourismus (Landkreis Merzig-Wadern): Poststraße 12, 66663 Merzig, tel. 06861 804 40, www.saarschleifenland.de.

Tourismus- und Kulturzentrale des Landkreises Neunkirchen: Am Bergwerk Reden 10, 66578 Schiffweiler, tel. 06821 972 92-0, www.region-neunkirchen.de.

Tourist-Information Landkreis Saarlouis: Kaiser-Wilhelm-Straße 4-6, 66740 Saarlouis, tel. 06831 44 44 88, www.kreis-saarlouis.de.

Saarpfalz-Touristik: Paradeplatz 4, 66440 Blieskastel, tel. 06841 104 71 74, www.saarpfalz-touristik.de.

Tourist-Information Sankt Wendeler Land: Am Seehafen 1, 66625 Nohfelden-Bosen, tel. 06852 901 10, www.bostalsee.de, www.sankt-wendeler-land.de.

Landesverkehrsamt Luxemburg – Office National du Tourisme (ONT): 68-70, boulevard de la Pétrusse, L-1010 Luxembourg, tel. +3524 28 28 21, www.visitluxembourg.com/nl.

Moselle Tourisme: 24, rue du Pont Moreau, F-57003 Metz, tel. +333 87 37 57 80, www.tourismus-moselland.com (ook in het Duits en Engels).

Op internet

www.saarland.de: de officiële website van de deelstaat Saarland met informatie over de geschiedenis, economie, cultuur en het werk van de overheid en de ministeries.

www.toerisme-saarland.nl: deze site biedt uitgebreide informatie over alle toeristische aspecten van het Saarland. Gesorteerd op thema’s als eten, wandelen, cultuur; ook info over Luxemburg en Lotharingen/Frankrijk.

www.saarbruecken.de: de officiële website van de hoofdstad met evenementenkalender en links voor diverse thema’s.

www.regionalverband-saarbruecken.de/tourismus/tourist-information/: alle belangrijke gebeurtenissen in de stedelijke gemeenschap, tot aan suggesties, brochures en arrangementen.

www.tourismus-grossregion.eu: wetenswaardigheden over Saarland en zijn buurlanden, plus evenementen en tips voor dagjes uit.

www.museumsverband-saarland.de: overzicht van alle Saarlandse musea, met openingstijden, toegangsprijzen.

Kinderen

Voor een (korte) vakantie met kinderen is het noordelijke deel van Saarland het meest geschikt als verblijfplaats. Met de twee recreatiemeren in Losheim am See en Bosen, het Erlebnisbad Schaumberg in Tholey en het gecombineerde recreatie- en minerale heilbad in Merzig is deze regio ideaal voor kinderen. Voeg daaraan toe de tamelijk voordelige accommodaties in goede appartementen, hotels, pensions en op boerderijen en maneges. Goed gehuisvest kan men er vervolgens opuit trekken om nieuwsgierig en speels de natuur en het land te verkennen: op blotevoetenpaden (Barfußwanderweg Waldhölzbach) of tastpaden (Britten), met de fiets of de mountainbike, op een ezel of paard of met de nostalgische stoomtrein vanuit Losheim am See. En rondklauteren op de avontuurlijke Keltische wallen in Nonnweiler-Otzenhausen is net zo leuk als met de zomerrodelbaan of in het glijbaanparadijs van de nabije Petersberg af te suizen, of in het Erlebnispark Schaumberg in de batsch (Saarlands voor modder) te spelen.

Huilen met de wolven

In het Naturwildpark Hermbachtal kan men reeën en herten voeren, in de mijnmusea in Bexbach en St. Ingbert ondergronds mijnwerkertje spelen, en in de voormalige mijngroeve Reden in Neunkirchen zijn levensechte dino's van nabij te bewonderen. Zeker een unieke ervaring is een bezoek aan het Wolfspark Merzig, waar u de dieren in een grote ren van dichtbij kan bekijken. Zich actief in het verleden verdiepen kan men bij de verschillende historische spektakels met Keltische zwaardvechters en Romeinse legionairs in het Europäischen Kulturpark Bliesbruck-Reinheim of in het Archäologiepark Römische Villa Borg. Middeleeuwse marketenters, mimespelers en muzikanten trekken de hele zomer langs de ruïnes en kastelen in de regio, zoals bij Kirkel, Nohfelden, Siersburg, Mettlach-Montclair en het Lotharingse Malbrouck. Zij worden vergezeld door diverse burcht- en kasteelgeesten, die op vaste tijden komen rondspoken in het Saarbrücker Schloss en de Burg Montclair. Rondom het Saarbrücker Schloss en op de Waderner Marktsommer is er tijdens de zomermaanden ook ‘Kultur für Kids’ met theater, muziek en clownsgrappen. De hoofdstad heeft ook een eigen kinder- en jeugdtheater genaamd Überzwerg. Het Saarland Museum biedt rondleidingen en kunstzinnige activiteiten speciaal voor kinderen. Nog meer suggesties kan men vinden in het gidsje ‘Saarbrücken! Der Kinderstadtführer’ van Ruth Rousselange (Seume).

Veiligheid en noodgevallen

Algemeen alarmnummer: tel. 112

Politie (alarmnummer): tel. 110

Brandweer/reddingsdienst: tel. 112

Reddingsdienst, meldkamer Saarland: tel. 0681 192 22

Creditcard blokkeren: MasterCard en Visa: tel. 0031 20 660 06 11; American Express: tel. 0031 20 504 80 00. Voor het blokkeren van een Belgische creditcard, bel Card Stop: tel. 0032 70 34 43 44.

ANWB-alarmcentrale: tel.(+31) (0)70 314 14 14 (vanuit het buitenland) of 088 269 28 88 (vanuit Nederland), alarmcentrale@anwb.nl.

Diplomatieke vertegenwoordiging

Nederlandse ambassade: Klosterstraße 50, 10179 Berlijn, tel. 030 20 95 60 (24/7), http://duitsland.nlambassade.org, bln@minbuza.nl, ma.-vr. 8.30-17.30 uur.

Belgische ambassade: Jägerstrasse 52-53, 10117 Berlijn, tel. 030 206 420, noodnummer buiten openingsuren 0173 954 88 81, http://germany.diplomatie.bel gium.be, Berlin@diplobel.fed.be, ma.-vr. 9-12.30, 13-17 uur.

Ruitervakanties op het platteland

De stoeterij Nahetal aan de Bostalsee in Nohfelden-Gonnesweiler is een paradijs voor jonge IJslandse paardenfans. Elke gast krijgt zijn eigen ‘Isi’ (IJslander), die hij mag verzorgen. Er wordt paardrijles aan de lounge gegeven, in de bak en tijdens buitenritten. Verder is er nog een spannend nevenprogramma, zoals zwemmen in de Bostalsee, een nachtwandeling maken, samen eten en feesten – en slapen op fijne slaapzalen. Ook recreatieve ‘stapvoets’rijders zijn graag geziene gasten (tel. 06852 921 05, www.gestuet-nahetal.de).

Klimaat en reisseizoen

Het klimaat is continentaal, een typisch landklimaat. In de zomer behoort de Moezel bij Perl tot een van de warmste en zonnigste streken in Duitsland! In het heuvelachtige, bosrijke Hochwald in het noorden is het daarentegen altijd een paar graden koeler.

Het toeristische seizoen begint meestal met Pasen. Tuinen en parken (en meestal ook de biertuinen) openen hun deuren, de rondvaartboten beginnen met hun tochtjes. In mei/juni betoveren de bloesems in de boomgaarden van de Blies- en Saargau, en begint de reeks van stads- en dorpsfeesten, culturele en openluchtfestivals

Hartje zomer zijn de meren in het noorden van Saarland het middelpunt van de recreatieve activiteiten. In het prachtige licht van de nazomer en de vroege herfst heeft een wandeling door de bossen van het Hochwald een zeer bijzondere charme. Hetzelfde geldt voor de appeloogst en vooral de druivenoogst op de hellingen van de Moezel in de gouden glans van oktober.

Tegen Kerstmis lonkt vervolgens de schittering van de lichtjes bij de vele grote en kleine kerstmarkten tussen St. Wendel, Saarbrücken en Blieskastel, maar ook in Luxemburg en vooral in Metz! In de sneeuwrijke winter zijn er langlaufloipen gemaakt in het Hochwald, op de Petersberg in Nonnweiler ligt een rodelbaan. En als het lange tijd erg koud is, kunt u zelfs schaatsen op de dichtgevroren Bostalsee. Van november tot februari is echter de rustigste periode in Saarland, een aantal hotels heeft dan vakantie, vooral op het platteland.

Openingstijden

Winkels: ze zijn meestal ma.-vr., 9/10 tot 18/19 uur geopend (in de steden soms tot 20 uur). Za. sluiten ze tussen 14 en 20 uur. Zon- en feestdagen zijn de winkels niet geopend. Voor Luxemburg en Frankrijk gelden ongeveer dezelfde openingstijden.

Restaurants: de meeste restaurants (ook op het platteland en in Frankrijk en Luxemburg) serveren ’s middags 12-14 lunch en ’s avonds 18-21 de warme maaltijd. Tussen 15 en 18 uur zijn ze meestal gesloten. Vr, za-avond, zo-middag en voor de kerst is het raadzaam om te reserveren.

Musea: de meeste musea in Saarland zijn het hele jaar geopend. Ze zijn gesloten op maandag. De grote musea in Saarbrücken zijn meestal doorlopend geopend van 10 tot 18 uur.

Kerken: in de zomer zijn de kunsthistorisch interessante kerken meestal overdag geopend. Verplichte openingstijden bestaan echter niet. Bij een gesloten deur bevindt zich vaak een aanwijzing naar waar de sleutel te vinden danwel af te halen is.

3-Seen-Radbus: deze bus heeft een extra aanhanger voor fietsen en brengt fietstoeristen langs het traject Mettlach (Bahnhof) – Losheim – Nonnweiler – Bosen – St. Wendel direct naar twaalf mooie routes (rondjes) in de regio Hochwald (transport van de fiets is gratis). Ook interessant voor wandelaars, die met deze bus aansluiting vinden op 27 ‘Traumschleifen’ genoemde Premium-wandelpaden (31 mei tot begin okt. za., zon- en feestdagen, info met dienstregeling en routesuggesties: www.regio-plus-bus.de, www.saarschleifenland.de).

Reizen met een handicap

Over speciale arrangementen voor reizigers met een handicap in hotels, recreatieve en culturele voorzieningen informeert de website www.urlaub.saarland/de/barrierefreies-reisen.

Sport en activiteiten

Archeologie

Onder begeleiding van ervaren archeologen kunnen geïnteresseerden actief deelnemen aan opgravingen. Dit wordt aangeboden tijdens speciale kampen in het Europäischen Kulturpark Bliesbruck-Reinheim, in het Wareswald bij Tholey, in het Archäologiepark Römische Villa Borg en bij de Keltische wallen bij Nonnweiler-Otzenhausen. Daar worden in de zomer ook Keltische workshops gegeven, die toegankelijk zijn voor iedereen (informatie bij de TZS, zie blz. 23).

Fietsen

Of het nu wielrenners, e-bikers, tourfietsers of een ontspannen familieritje betreft, Saarland heeft paden voor alle categoriën. Langs de rivierdalen kunt u urenlang zonder sterk te hoeven klimmen over gladde asfaltpaden rijden, ook kunt u rond de stuwmeren rijden op speciale fietspaden. Voorbij het water klimt u de beboste hellingen op en daalt vervolgens weer af naar groene dalen. Behoorlijk pittig wordt het op de hellingen van het Hochwald. Zeer ambitieuze fietsers wagen zich zelfs aan delen van het professionele trainingstrajcet voor mountainbikers rond de Radhochburg St. Wendel. In Ottweiler kunnen mountainbikers op de nieuwe Flowtrail op de Steinberg soepeltjes de vallei in zigzaggen.

In heel Saarland kan men kiezen uit zeven grote, elk met een eigen logo gemarkeerde Radwege (langeafstandsfietspaden met afstand in km, hoogteprofielen en korte plaatsbeschrijvingen) en een aantal themaroutes, die ook goed samen te voegen zijn. De langste route is de Saarland-Radweg (362 km), die alle hoogtepunten van de deelstaat aandoet. De Saar-Radweg (80 km) volgt de loop van de rivier de Saar vanaf Sarreguemines/Saargemünd tot Konz. Beide routes zijn bekroond door de ADFC als bijzonder mooie en fietsvriendelijke kwaliteitsroutes. Ze worden vergezeld door kleinere routes, zoals de idyllische en zeer gezinsvriendelijke Niedtalradweg, comfortabele E-bikeroutes en themaroutes. Tot de laatste behoren onder andere een ‘fietstocht naar de Romeinen’ en meerdaagse Schlemmer-Radtouren (bourgondische fietstochten). Dan zijn er nog de vele individuele Bett & Bike-arrangementen van meer dan tachtig fietsvriendelijke hotels die vaak ook fietsen verhuren. Wie wil, kan de activiteiten een grensoverschrijdend tintje geven op de Velo-Route SaarLorLux of de Saar-Elsaß-Radtour. Regionale treinen nemen gratis één fiets per passagier mee. Fietsverhuur (ook E-bikes) op een totaal van 22 adressen in Saarland. Info: www.urlaub.saarland/Reisethemen/Radfahrenof bij de TZS (Tourismus Zentrale Saarland).

Golf

Zes fraai gelegen golfbanen, verspreid over de hele deelstaat: een 27-holes golfbaan vindt u in het Wendelinuspark in St. Wendel; 18-holes banen zijn aanwezig in Wallerfangen-Gisingen (Golf-Club Saarbrücken), Gersheim-Rubenheim (Golf-Club Katharinenhof) en Homburg-Websweiler (Golfclub Homburg), Wadern-Nunkirchen (Golf-Park-Weiherhof) en Nohfelden-Eisen (Golfpark Bastalsee).

Inline skaten

Skaters vinden in Saarland bijna ideale omstandigheden. Uitstekend geschikt zijn de trajecten van de Bliestal-Freizeitweg (Homburg – Wörschweiler – Gersheim-Reinheim, 30 km) en van de Saar-Radweg tussen Saarbrücken en Merzig (40 km), evenals tussen Saarbrücken en Sarreguemines/Saargemünd (20 km). Ook op de Mosel-Radweg tussen Perl en Nennig (10 km) of in Luxemburg op het fietspad Schengen – Remich kan goed geskatet worden. In Losheim kan men rond het stuwmeer (3,3 km) rijden. In het Wendelinus-park in St. Wendel is zelfs een verlichte route (5,2 km), een skatepark en een 300 meter lange strook voor speed-skaters. Info: www.skate-network-saar.de.

Leerpaden en themaroutes

Veel gemeenten proberen het typische of bijzondere in hun plaats te vatten in leerpaden of themaroutes. Zo zijn er in alle delen van de regio talrijke boomkundige, geologische of streekhistorische paden, maar ook heel bijzondere zoals de Streuobst- und Schluchtenweg (boomgaarden- en ravijnenpad), een blote voeten- en tastzinpad (Losheim), een mijnwerkers- en ijzersmeltersroute (Neunkirchen), het Hugenotenpad (Völklingen en Warndt), het Ganzenpad (Blieskastel - Gersheim) en twee prachtige beeldenroutes (Merzig en St. Wendel). Met de fiets of met de auto kunt u de Viezstraße (Rehlingen-Siersburg – Konz) of de Eichenlaubstraße (Perl – Freisen) rijden. De BarockStraße SaarPfalz verbindt de vrij spaarzame, maar niet oninteressant monumenten uit een bloeiperiode van Saarland. Het beste kunt u zich aansluiten bij een van de prachtige thema-rondleidingen. Info: www.barockstraße-saarpfalz.de.

Paardrijden

In bijna alle regio's van Saarland zijn maneges waar u een paardrijvakantie met het hele gezin kunt houden. Aangeboden worden paardrijlessen, begeleide tochten te paard, speciale kinder- en jongerenactiviteiten, of zelfs drie- of vierdaagse pakketreizen door de Bliesgau en het Naturpark Saar-Hunsrück. Op veel plaatsen wordt gereden op de in Saarland zeer populaire IJslandse paarden (zie blz. 24).

Trainen als een prof

Een speciaal sport-toeristisch arrangement voor recreatieve sporters met ambitie (bijvoorbeeld triatleten, mountainbikers, zwemmers) op het Olympische trainingscentrum in Saarbrücken: prestatiecheck, trainingsplan en het gebruik van de sportfaciliteiten – onder begeleiding van Prof. Dr. Tim Meyer, de arts van het Duitse nationale voetbalelftal. Met overnachting en 24-uurs FreizeitCARD (informatie: Tourismus Zentrale Saarland, tel. 0681 92 72 00).

Duurzaam reizen

Duurzaamheid en groen toerisme worden in Saarland reeds vele jaren nageleefd en bevorderd. Vooral in het Naturpark Saar-Hunsrück (www.naturpark.org), dat zich uitstrekt vanaf de Moezel bij Perl via het Hochwald tot aan de Hunsrück, en in het UNESCO Biosfeereservaat Bliesgau (www.biosphaere-bliesgau.eu) in het zuidoosten. Beide zijn landschaps- en natuurgebieden waarvan de schoonheid, diversiteit en het unieke karakter moeten worden behouden, maar ook beschermd.

Dit geldt ook voor de teelt, verwerking en verkoop van streekproducten en de bevordering van de regionale ambachtelijke en bedrijfsmatige middelen van bestaan. Al deze initiatieven zijn onlangs samengevoegd in het project Genuss-Region Saarland (www.urlaub.saarland/genuss-region-saarland), dat de producenten en hun zelfgemaakte producten, van wijn en biologisch lamsvlees tot zeep, koffie of chocolade aan het publiek presenteert. Saarbrücken is bovendien de eerste fairtrade-stad van Duitsland. Daarmee behoort de stad tot de ongeveer zeshonderd gemeenten over de hele wereld, die zich intensief inzetten voor fairtrade producten en diensten (www.faires-saarbruecken.de).

Blieskastel draagt de titel ‘Citta Slow’ en is daarmee één van de elf Duitse plaatsen die “vol is van sfeer, oorspronkelijke landschappen, fascinerend ambachtelijk vakmanschap, waar de mens nog steeds het langzame erkent, de wisseling van de seizoenen, de echtheid van de producten, de spontaniteit van tradities, en de smaak en gezondheid eert”, zoals de toegekende oorkonde vermeldt (www.cittaslow.org).

Wandelen

In de ranglijsten van de mooiste Duitse wandelbestemmingen staat Saarland sinds een paar jaar in de voorhoede. Sommige routes werden zelfs in de jaarlijkse verkiezingen voor de mooiste wandelroute van Duitsland genomineerd. Het onafhankelijke Deutsches Wanderinstitut in Marburg (www.wanderinstitut.de) heeft meer dan zestig routes in Saarland met de titel ‘Premium’-wandelpad bekroond, de mooiste onder hen betitelen zichzelf als ‘Traumschleifen’. De Premium-kwaliteit komt tot uiting in een bijzonder gevarieerd traject, meestal over natuurlijke paden. De paden leiden door bijzondere landschappen, bieden schiiterende uitzichten en mooie rustplaatsen, waarbij elk pad zijn eigen dramatiek en karakter heeft.

Deze rondes, die goed zijn voor een (halve) dagtocht, worden aangevuld door drie lange-afstandspaden, waarvoor men meerdere dagen nodig heeft. Het zijn de Saar-Hunsrück-Steig (www.saar-hunsrueck-steig.de) tussen de Moezel, de Saar, het Hochwald en de Hunsrück met als eindpunt Trier of Idar-Oberstein (217 km, toekomstige uitbreiding tot Boppard am Rhein, circa 400 km), de Jakobsweg (St. Jacobsroute) vanaf het klooster Hornbach bij Zweibrücken door de Bliesgau via Saarbrücken of Sarreguemines/Saargemünd naar de Lotharingse metropool Metz (circa 130 km) en tot slot de Moselsteig van Perl naar Koblenz (circa 305 km). Langs de langeafstandswandelpaden liggen speciale herbergen en eetgelegenheden voor reizigers en pelgrims. Info en boekingen via www.urlaub.saarland/Reisethemen/wandern of de TZS.

Watersport

Op de recreatie-stuwmeren van Losheim en Bosen kunt u zeilen, surfen, duiken en waterfietsen. Op de Saar bij Saarbrücken kunt u waterfietsen, roeien en kanovaren. Dat laatste is ook mogelijk op de Blies bij Blieskastel-Breitfurt.

Zwemmen en wellness

Puur zomers zwemplezier bieden de badplaatsen aan de twee stuwmeren bij Losheim am See en Nohfelden-Bosen. Daarbij komen nog de vele, over de hele regio verspreid liggende buitenbaden. De grootste is het prachtig gelegen Schwarzenbergbad (Totobad) in de deelstaathoofdstad. Saar en de Moezel zijn (nog) niet geschikt om te zwemmen. Bij slecht weer zijn er tal van binnenbaden, zoals het Blau in St. Ingbert, het plezierbad Calypso in Saarbrücken en het Erlebnisbad Schaumberg-Bad in Tholey. DAS BAD in Merzig is een gecombineerd plezier- en gezondheidsbad (met geneeskrachtige thermale baden). Nieuw is het grote Saarlandtherme in Kleinblittersdorf. In een Moors-Andalusisch decor kan men (binnen en buiten) zwemmen in de plaatselijke Rilchinger minerale bronbaden, gecompleteerd met een weelderig sauna- en wellness-landschap (www.saarland-therme.de). Andere wellness-adressen zie blz. 17.

Telefoon en internet

Duitsland: 00 49

Frankrijk: 00 33

Luxemburg: 00 352

Internet

Vrijwel alle grote hotels, maar ook steeds meer kleinere hotels en campings hebben een wifi-verbinding, en het aantal wifi-hotspots groeit gestaag.

Onderweg in Saarland

De barokke koningen Wilhelm Heinrich en Ludwig von Nassau-Saarbrücken hebben hun onderdanen dit sobere, maar mooie slot geschonken. De Saarbrückse bevolking liet het lange tijd leegstaan en verloederen. Pas in de jaren tachtig veranderden zij van gedachten en werd het verbouwd tot ‘volkskasteel’ met een modern tintje. Vandaag de dag zitten de burgers genietend in de zon voor hun kasteel – overigens een favoriete bezigheid van de Saarlanders. Desnoods zonder kasteel, zoveel zijn er daar niet van in Saarland. Maar een bankje in de eigen tuin volstaat ook, zeker wanneer pal ernaast een iconische ‘schwenker’ staat.

Saarbrücken en omgeving

Saarbrücken F/G 6/7

Saarbrücken (178.000 inw.) geldt niet als een van de meest glamoureuze onder de Duitse deelstaathoofdsteden, maar het heeft wel charme en een aanstekelijke joie de vivre. Bezoekers kunnen dit bij vele aangename gelegenheden ervaren, zoals ’s ochtends bij het boodschappen doen op de kleurrijke kleine weekmarkt voor de barokke Ludwigskirche en ’s middags bij het stammessen in Gasthaus Zum Stiefel aan de markt in St. Johann. En daarna bij het winkelen in de Bahnhofstraße of bij een wandeling door de Staden langs de oever van de Saar. ’s Avonds kunt u genieten van een gastronomische maaltijd van een sterrenkok in de Mainzer Straße of genoegen nemen met een roschdwurschd (broodje worst) bij de Diskonto-Schenke, zodat u op tijd bent voor de poetry slam in het theater in de wijk of voor de balletpremière van het Staatstheater-Dance-Company in de Alten Feuerwache. Vervolgens is het tijd om nog even te feesten in de Garage of voor een afzakkertje in de Home Cocktailbar. En de eerste koffie met verse croissants wordt al vroeg in de morgen geschonken bij ‘Chez Jerome’ in de Mainzer Straße.

De geschiedenis van Saarbrücken begon ooit in het oosten van de stad, bij de Römerbrücke aan de voet van Halberg. Vandaag de dag liggen in het grootstedelijk gebied een tiental bruggen over de Saar. De oude brug uit de 16e eeuw verbindt de voorheen zelfstandige stadsdelen (Oud-)Saarbrücken op de linkeroever met St. Johann op de rechteroever. De twee steden versmolten in 1909 tot een gemeente, samen met het dorpje St. Arnual en de industrieplaatsen Burbach en Malstatt.

In eerste instantie keken de vroeg-Saarbrückse edelen vanaf hun hoger gelegen kasteelrots sarabruca (‘Saarbroek’, in 999 voor het eerst vermeld), letterlijk neer op de boeren en kooplui uit St. Johann, aan de andere zijde van de Saar. Die streefden hen in de 19e eeuw echter economisch en politiek voorbij. Tegenwoordig bevinden de regering en het bestuur zich voornamelijk in Oud-Saarbrücken, in St. Johann gaat men vooral winkelen of plezier maken. Ondanks alle verschillen getuigt de architectuur van de centrale stadspleinen aan beide zijden van de Saar van een barokke harmonie 1-13 (1 blz. 33).

De enige onruststoker tussen twee oevers blijkt de lawaaierige stadsrondweg te zijn, die in de jaren zestig van de vorige eeuw aan de rivier werd opgedrongen. Als straf wordt de weg sindsdien regelmatig door het water overspoeld. De plannen om de snelweg in een tunnel te laten verdwijnen, om zo de beide oevers weer als overwegend rustige recreatie- en woongebieden terug te winnen, zullen waarschijnlijk utopisch blijken te zijn. Momenteel bestaat het geplande ‘stadscentrum aan de rivier’ uit kleinere stukjes, zoals bijvoorbeeld bij de Berliner Promenade, waar de Saarbrückse bevolking nu weer heel dichtbij hun Saar kunnen komen op de mooie vernieuwde oever. Ook het naburige Luisenviertel aan de overkant van de Saar krijgt een nieuw stedelijk elan. Hieraan dragen ook de actieve kunst- en architectuurstudenten bij, die hun aanwezigheid in de stad met veel creatieve impulsen kenbaar maken.

1Van de Stiefel naar de ‘natte Ludwig’ – barok in Saarbrücken

Kaart: | F/G 6/7, oriëntatiekaartje: blz. 36-37
Stadswandeling: | ca. 2 uur zonder interieurbezichtigingen

Wat bijna niemand weet, is dat Saarbrücken een barok hart heeft. Het slaat aan beide zijden van de Saar dankzij twee kunstminnende koningen, die 250 jaar geleden een representatieve residentie lieten bouwen met een marktplein, kerken en een heus kasteel. Alles kan worden bekeken tijdens een aangename wandeling – waarbij men en passant een paar van de meest interessante musea van de stad en twee authentieke eetgelegenheden leert kennen.

De twee barokke vorsten waren Wilhelm Heinrich en zijn zoon Ludwig von Nassau-Saarbrücken. Ze waren dankzij de bloeiende mijnbouw en hoogovens rijk geworden en wilden hun residentie verbouwen tot een representatief kleinood in barokstijl. Hiervoor namen zij de gerenommeerde architect Friedrich-Joachim Stengel uit het Saksische Zerbst in de arm. Hij verenigde de twee verschillenden oevers van de Saar met behulp van een stedenbouwkundig totaalconcept met prachtige, uniform grijs-wit-getinte gebouwen aan beide zijden.

De levendige piazza van Saarbrücken

Het levendigst klopt het barokke hart van Saarbrücken op de St. Johanner Markt 1. Rondom het plein staat een reeks barokke herenhuizen met kleine winkels, boetiekjes, cafés, bistro’s en restaurants, die zodra de zon schijnt de markt omtoveren tot een piazza, een groot terras met zuidelijke flair. Hier bogen het Gasthaus Zum Stiefel und der Stiefelbräu 1 op een lange traditie – sinds 1702. De hartige (ook Saarlandse) gerechten worden geserveerd met vers gebrouwen bieren van de tap

Vervolgens gaat de wandeling langs de fontein op de Markt naar de prachtige binnenplaats van de Stadtgalerie 2, die binnen zijn oude muren hedendaagse, experimentele kunst toont. Pal om de hoek ligt de Basilika St. Johann 3, de enige katholieke kerk in Saarbrücken, van de hand van architect Stengel. Zijn prachtige, maar geenszins overdadige interieur vormt een oase van rust en bezinning in de levendige oude binnenstad.

Overigens: het is een aanrader om ‘Sonntags ans Schloss’ te gaan. Zo heet ook de zomerse reeks evenementen met blues, jazz, rock (11 uur), folk en chanson (18 uur) op het openluchtpodium in de kasteeltuin. ’s Middags om 15 uur is er in de slotkelder Kultur für Kids. De toegang tot de activiteiten is gratis (juni-eind aug., info tel. 0681 506 13 13, www.regionalverband-saarbruecken.de) .

Driewerf cultuur

De Türkenstraße leidt naar het culturele hart aan de oever van de Saar. De opmaat wordt gevormd door de Moderne Galerie van het Saarland Museum 4. Tot de permanente collectie behoren prachtige werken van expressionisten en impressionisten, van Franz Marc tot Claude Monet, evenals beeldhouwwerken van Rodin, Matisse en Archipenko. Meerdere malen per jaar zijn er interessante wisseltentoonstellingen. Jammer genoeg kunnen al deze schatten momenteel slechts in beperkte mate worden getoond, vanwege de financiële problemen en politieke strijd rond het nieuwe, in aanbouw zijnde paviljoen. De bouwwerkzaamheden zullen waarschijnlijk nog voortduren tot 2017.

Direct ernaast vinden in de Musikhochschule 1 (Bismarckstraße 1, www.hfm.saarland.de) regelmatig openbare concerten plaats door studenten en docenten – het beluisteren waard! Het derde lid van de culturele instellingen is de dominante met zuilen versterkte rotonde van het Saarländisches Staatstheater 2 (zie blz. 42).

Barok in een modern jasje

Achter het theater gaat de tocht via de Alte Brücke 5 de Saar over en langs de snelweg naar Alt-Saarbrücken. Een steegje leidt omhoog naar de Schlossplatz, het historische centrum van de stad. Hier nodigt het Café am Schloss met een mooi terras uit tot een rustpauze.

Aan de andere zijde van het plein troont het Schloss 6 op de grondvesten van de oude burcht sarabruca en het renaissancekasteel uit de 17e eeuw. Stengel creëerde een volledig nieuwe bebouwing op het burchtplateau, met een barokkasteel als het middelpunt van de nieuwe residentie. In zijn huidige vorm is het kasteel een combinatie van Stengel, zijn nakomelingen en de Keulse architect Gottfried Böhm. Die laatse voorzag het bouwwerk in 1989 van een nieuw, modern tussengebouw van glas en staal – barok en modern in prachtige harmonie. Het kasteel is tegenwoordig het hoofdkwartier van het regionale bestuur van Saarbrücken en is omringd door een terrasvormige slottuin, van waaruit men het beste uitzicht heeft op de Saar en de gehele binnenstad.

Historisch museumeiland

Rondom het kasteelplein staan meer gebouwen van Stengel, zoals het Erbprinzenpalais 7, het Altes Rathaus 8 of het voormalige Kreisständehaus (bestuursgebouw van de Kreis Saarbrücken), tegenwoordig het Museum für Vor- und Frühgeschichte 9. Het is de ‘archeologische vitrine’ van de deelstaat met de mooiste stukken van de ‘Saarlandse’ Kelten, Romeinen en Merovingen: munten, gouden sieraden, grafgiften, idolen en muurschilderingen. De oude collectie van het museum verenigt schilderkunst van de vroege middeleeuwen tot de 19e eeuw, porselein uit Saarlandse fabrieken en meubels en schilderijen uit de kastelen van de Saarbrückse vorsten onder één dak. De laatgotische Schlosskirche 10, waar Stengel een barokke koepel op plaatste, toont religieuze kunst en kleurrijke glas-in-lood-ramen van Georg Meistermann.

In het Historisches Museum Saar 11 is op indrukwekkende wijze de roerige Saarlandse geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog tot het einde van de jaren vijftig gedocumenteerd. In de kazematten kan men de ontwikkeling van de burcht tot het huidige kasteel ervaren.

Het ‘protestantse’ pronkjuweel

Even na het passeren van de Friedenskirche 12, eveneens een ontwerp van Stengel, komt men op de Ludwigsplatz, dat wordt omlijst door elegante herenhuizen en ambtswoningen. Midden op het plein prijkt de Ludwigskirche 13, de barokke parel van de stad. Samen met de Michaeliskirche in Hamburg en de Frauenkirche in Dresden behoort het tot de belangrijkste en fraaiste protestantse kerkgebouwen van de Duitse barok. Het interieur betovert door zijn elegante witte muren en meubilair, wat de ruimte iets zeldzaam lichts en zwevends geeft. Bij de vele kerkconcerten komt dit optimaal tot zijn recht.

Het beste kunt u de stadwandeling afsluiten in de Fürst Ludwig 2 met zijn mooie schaduwrijke biertuin achter de kerk. In de volksmond wordt het café altijd ‘Zum Feuchten Ludwig’, genoemd, omdat de tap hier zelden rust krijgt. Dit mede dankzij de buren van de kunstacademie (www.hbksaar.de), die bovendien de aandacht trekken met hun eigen galerie en vele interessante kunstevenementen.

Informatie

Zum Stiefel/Stiefelbräu: Am Stiefel 2, tel. 0681 93 64 50, www.der-stiefel.de, zo. gesl., Stiefelbräu zo.-avond geopend, € 8-18

Stadtgalerie: St. Johanner Markt 24, di.-vr. 12-18, za.-zo. 11-18 uur. € 5..

Basilika St. Johann: Katholisch-Kirchstraße 26, dag. 10-18 uur, gratis toegang .

Moderne Galerie: Bismarckstraße 11-15, www.kulturbesitz.de, gedeeltelijk geopend di., do.-zo. 10-18, wo. 10-22 uur, €5.

Café am Schloss: Schlossplatz 15 A, tel. 0681 58 26 21, www.cafe-am-schloss.com, ma.-za. vanaf 9, zo. vanaf 10 uur.

Schloss: Schlossplatz, gratis toegang tot middengebouw en kasteeltuin, gratis kasteelrondleiding, za.-zo. 15 uur

Ludwigskirche: Ludwigsplatz, di.-zo. 10-18, info kerkconcerten www.evangelisch-altsaarbruecken.de.

Museum für Vor- und Frühgeschichte, Alte Sammlung und Schlosskirche:

Schlossplatz 16, www.kulturbesitz.de, di., do.-zo. 10-18, wo. 10-22 uur. € 5.

Historisches Museum Saar: Schlossplatz 15, www.historisches-museum.org, di., wo., vr., zo. 10-18, do. 10-20, za. 12-18 uur, 5 €.

Fürst Ludwig: Am Ludwigsplatz 13, ma.-za. vanaf 8, zo. vanaf 9 uur, vanaf € 5.

‘Mondschein’rondleidingen voor fijnproevers: 6-7 keer per jaar zijn er avondrondleidingen door het barokke Saarbrücken, inclusief een klein authentiek menu in Domicil Leidinger en een bier tot slot bij het Gasthaus Zum Stiefel (www.leidinger-saarbruecken.de).

Nauwieser Viertel

Achter de neogotische gebouwen van het Rathaus 14 van St. Johann – met bezienswaardige, veel gebruikte balzaal – en de er tegenoverliggende Johanniskirche 15 – met een mooie kleine kerktuin om midden in de stad even te verpozen – strekt zich de ‘Nauwies’ uit. De wijk was ooit de thuisbasis van de ambachtslieden van St. Johann en bestaat deels uit goed bewaarde gebouwen uit het einde van de 19e eeuw. Vandaag de dag is het een buurt met een alternatieve sfeer, met kleine bars, theaters, antiekwinkels, boekhandels, ateliers en fraaie achtertuinen, zoals bij de Nauwieserstraße 19. Midden in de wijk ligt de Max-Ophüls-Platz 16. De bekende Saarbrückse filmregisseur uit de jaren dertig tot vijftig groeide op in Nauwies. Ook het Saarbrückse festival van jonge Duitstalige films draagt zijn naam.

Quartier Mainzerstraße en Staden 17

Lange tijd was de ‘Mainzer’ slechts een luidruchtige verkeersader die van het centrum naar het oosten liep. In de afgelopen jaren hebben met name de bewoners zelf de verborgen of vergeten parels van de wijk herontdekt: fraaie Gründerzeit- en jugendstilgebouwen met fijne binnenplaatsen, waar zich steeds meer jonge creatievelingen vestigen die samen met betrokken wijkbewoners de hele buurt oppeppen. Het resultaat is een spannende mix van bistro's, clubs, winkels, werkplaatsen en ateliers (http://mainzerstrasse.saarland). En buiten de woonwijk heerst in het nabijgelegen Silodom aan de Osthafen nog altijd de kracht van creatieve anarchie (An der Römerbrücke 3, geen tel.). De wijk wordt omzoomd door de Staden, het park op de rechteroever van de Saar. Tegen de achtergrond van voorname Gründerzeit- en jugendstil-villa’s luieren de Saarbrückers bij mooi weer op het gras onder de oude bomen of ontspannen zij in de idyllische biertuin bij het Ulanen-Pavillon (mei-sept. 11.30 uur).

St. Arnual

Kerk dag. 8-18 uur, zij-ingang aan de linkerkant nemen; info over kerkconcerten www.musikstiftskirche.de

In het stadsdeel op de linkeroever van de Saar is een ander mooi kerkplein te vinden – ditmaal met een dorps karakter. De oudste van de kleine boeren- en burgerhuizen dateren uit de late middeleeuwen. Hier bovenuit rijst, op de resten van de eerste Romeinse nederzetting, de Stiftskirche St. Arnual 18, één van de belangrijkste monumenten in het zuidwesten van Duitsland. Binnen imponeren de majestueuze praalgraven van vijftig vroege Nassau-Saarbrückse koningen en hun familie

Deutsch-Französischer Garten 19

Parkeren ingang Deutschmühlental of Metzer Straße, gratis toegang

Het park is een symbool van verzoening tussen de twee volkeren en tevens een groene oase met thematuinen, een vijver met een waterorgel, een kabelbaan, een spoortreintje en vele festivals en openluchtconcerten. De gebouwen hebben deels nog de charme van de jaren zestig, toen het park vanwege een Frans-Duitse tuinenshow werd geopend op een deel van het voormalige slagveld van 1870. Het terras van Café Lesepavillon heeft mooie zitplaatsen bij de parkvijver (wo., za.-zo. 11-18 uur, ’s zomers dag.).

Overnachten

informeel – Hotel Madeleine 1: Cecilienstraße 5, tel. 0681 322 28, www.hotel-madeleine.de, 2 pk vanaf € 79. Aan de rand van het Nauwieser Viertel, biologisch ontbijt, Bett & Bike-deelnemer.

Oude stadsflair – Hotel Fuchs 2: Kappenstraße 12, tel. 0681 959 11 01,www.hotelfuchs.de, 2 pk vanaf € 113. Het kleine, authentieke hotel in het voetgangersgebied bij de markt van St. Johann staat onder leiding van de drie-sterrenchefkok Klaus Erfort (zie blz. 40).

Cultuur en lifestyle – Domicil Leidinger 3: Mainzer Straße 10-12, tel. 0681 932 70, www.leidinger-saarbruecken.de, 2 pk vanaf € 122, in het weekend vanaf € 105. Centraal gelegen, maar rustig stadshotel met stijl en flair aan de rand van de oude binnenstad van St. Johann. Met eigen klein podium voor muziek en theater. Het geserveerde ontbijt wordt in de wijde omtrek geroemd. In het bijbehorende restaurant S’Olivo worden heerlijke mediterrane gerechten geserveerd (zo.-ma. gesl., lunchmenu € 15,50, ’s avonds vanaf € 34).

Voordelig – Hotel Kaiserhof 4: Mainzer Straße 78, tel. 0681 68 70 60, www.kaiserhof-saarbruecken.de, 2 pk vanaf € 73. In de omgeving van Staden, eenvoudige, nette kamers, zeer prettige sfeer, vorstelijk biologisch ontbijt (tot 12 uur, daarna snacks en gebak in de Florian-zaal), Bett & Bike-deelnemer.

Charme en stijl – Hotel Bayrischer Hof 5: St. Ingberter Straße 48, tel. 0681 958 28 40, www.bayrischerhof-sb.de, 2 pk vanaf € 89. Rustig, aangenaam hotel met een persoonlijk tintje in de woonwijk Rothenbühl.

Themakamers – Hotel am Triller 6: Trillerweg 57, tel. 0681 58 00 00, www.hotel-am-triller-saarbruecken.de, 2 pk vanaf € 110. Informeel gerund designhotel met themakamers zoals ‘Moulin Rouge’, ‘Planet Ocean’ of ‘Saarlegendes’. Dicht bij de stad op een mooie, rustige locatie. Biologisch restaurant dat lichte, mediterrane gerechten serveert (menu vanaf € 33).

Eten en drinken

Traditioneel – Zum Stiefel/Stiefelbräu 1, zie blz. 33 en 35.

Rustiek – Fürst Ludwig 2, zie blz. 35.

Curryworst à la Paris – Diskontoschenke: 3 Dudweilerstraße 2, tel. 938 64 40, vanaf € 5. De meest oorspronkelijke eetgelegenheid in de stad: buiten een grilworstkraam, binnen een Parijse bistro in de stijl van de jaren vijftig. Wisselende kaart met stevige, betaalbare burgermanskost.

Binnenplaatsromantiek – Café Kostbar 4: Nauwieserstraße 19, tel. 0681 37 43 60, www.cafekostbar.de, zo.-avond gesl., vanaf € 8, . Alternatief-hip café op een binnenplaats. Koffie, drankjes, lekker eten, ook vegetarisch.

Oudste herberg – Zum Adler 5: Deutschherrenstraße 2, tel. 0681 528 41, www.adler-sb.de, dag. vanaf 18 uur, € 8-19,50. Franse bistrokeuken in een barok oud herenhuis, gezellige levendige sfeer.

Populaire biertuin aan het water – Tabaksmühle 6: Julius-Kiefer-Straße 146, tel. 0681 985 19 30, www.tabaksmuehle.de, zo.-avond gesl., € 7-22,50. Toeristisch restaurant in St. Arnual met traditionele keuken.

Idyllisch – Zur Linde 7: St. Arnualer Markt 8, tel. 95 90 66 99, www.linde1933.de, dag. behalve za.-middag en zo., € 9,90-21,50, lunch € 8,50. De traditionele herberg in het dorpse St. Arnual is nieuw leven ingeblazen, verfijnde Saarlands-Franse bistrokeuken, mooi terras aan het marktplein.

À la française – Le Bouchon 8: Am Staden 18, tel. 0681 685 20 60, www.lebouchon-saarbruecken.de, za.-middag, zo. en ma.-middag gesl., € 11,90-22,90. Ontspannen Frans restaurant met heerlijke bistrokeuken. Klein zomerterras.

Vegetarisch – Bistro & Café Janoszek 9: Mainzer Straße 4, tel.0174 835 66 74, www.janoszek.de, di.-vr. 15-23, za. 9-23, zo. 10-20 uur, ontbijt € 7,90, maaltijd vanaf € 9,50. Van ontbijt, taart en snacks tot avondmaaltijd, alles biologisch en vegetarisch.

Sterrenregen – Gästehaus Erfort 10: Mainzer Straße 95, tel. 0681 958 26 82, www.gaestehaus-erfort.de, zo.-ma. gesl., menu vanaf € 118. In een verfijnde sfeer bedrijft Klaus Erfort kookkunst op zijn best. Michelin beloonde hem met drie sterren. In de zomer heeft dit voormalige pension van de Saarbergwerke (steenkolenmijn) ook een prachtig terras aan een park.

Winkelen

Van degelijk tot chic – St. Johanner Markt 1: In de herenhuizen van de oude binnenstad bevinden zich kleine boetieks met merkkleding, schoenen, woonaccessoires, glaskunst en chocolade. Tevens een gezellige boerenmarkt (ma., wo., vr., za. 8-13 uur).

Winkelstraat – Bahnhofstraße: in noordelijke richting mondt de bochtige St. Johanner Markt uit in de kaarsrechte voetgangerszone van de Bahnhofstraße. Hier zijn de gebruikelijke warenhuis-, mode- en restaurantketens te vinden. Er wordt Saarlands gebabbeld en in het Frans geconverseerd, want ook de buren uit Forbach of Sarreguemines/Saargemünd komen graag naar Saarbrücken om te winkelen. Dat geldt ook voor de Europa-Galerie 1, dat zich binnen het historische decor van de voormalige directiegebouwen van de kolenmijnen heeft gevestigd, pal tegenover de Hauptbahnhof. In de nabijgelegen Futterstraße (en omgeving) in het Kaiserviertel 2 zijn steeds meer plaatselijke speciaalzaken te vinden, zoals optiek, muziek, bloemen, sportartikelen en snoepgoed. Op de Futtermarkt (weekmarkt, do.) worden overwegend regionale producten (levensmiddelen) aangeboden.

Rommel en groenten – Alt-Saarbrücken: Grote vlooien- en antiekmarkt onder de kasteelmuren (mrt.-nov. 2e za. v.d. maand). Leuke weekmarkt voor de Ludwigskerk (di. en za. 8-13 uur).

Goedkoop en hip – Nauwieser Viertel: trendy wijk met kleine winkels (levensmiddelen, kapper, speelgoed, mode, sieraden, antiek, kunst), www.einkaufen.saarbruecken.de.

Uitgaan

Een actuele evenementenkalender en een overzicht van alle cafés, bars, discotheken, bioscopen en theaters is te vinden op www.saarbruecken.de of op de handige ‘Saarbrücken-app’ voor de smartphone.

Opera met grote ‘O’ – Saarländisches Staatstheater 2: Tbilisser Platz, www.staatstheater.saarland, info en voorverkoop tel. 0681 322 04. In de grote cultuurtempel aan de oever van de Saar staan drama, muziektheater, dans en concerten op het programma. Dependances zijn het energieke, experimentele podium Sparte 4 3 (Eisenbahnstraße 22) en de Alte Feuerwache 4 aan de Landwehrplatz.

Kleurrijk en alternatief – Theater im Viertel 5: Landwehrplatz 2, tel. 0681 390 46 02, www.dastiv.de. Kleinkunst in alle vormen, ontmoetingsplek voor de alternatieve scene.

Bar met uitzicht – Home Cocktailbar 6: Berliner Promenade 17-19, www.home-sb.de, di.-zo. vanaf 21 uur. Door de grote ramen kijkt men uit op de zonsondergang of over de nachtelijke stad – ideaal voor een ‘sundowner’ of een laat afzakkertje.

Livemuziek 1 – Garage 7: Bleichstraße 11-15, tel. 0681 98 91 43, www.garage-sb.de, vr.-za. vanaf 22 uur. Populair poppodium, dj's, livebands van alle genres, veel stevige muziek.

Livemuziek 2 – Kunstwerk Saarbrücken/Bistro Malzeit 8: Scheidter Straße 1, tel. 0681 938 01 98, www.kwsb.de, za.-middag gesl. Jazz, soul, folk, chanson of dj-avonden in een ongedwongen sfeer. In de bistro wordt lunch (vanaf € 7,50) en zondagsbrunch (€ 15,60) geserveerd.

Very british – Baker Street 9: Mainzerstraße 8, tel. 0681 95 81 24 54, www.bakerstreetsb.de, ma.-vr. vanaf 14, za.-zo. vanaf 10 uur. Overdag een tea- en coffee-room om te ontspannen (zo. ‘Full English Breakfast’), ’s avonds een Victoriaanse pub en club met diner, crime-lezingen en bizarre themafeesten met bijpassende muziek.

Gay – History Bistro 10: Obertorstraße 10, tel.: 0681 390 85 82. Gemoedelijke homo-ontmoetingsplek met restaurant.

Wijkcultuur – Breite 63 11: Breite Straße 63, tel. 0681 417 08 35, www.breite63.zbb-saar.de. Cultureel- en buurtcentrum van Malstatt, met eetcafé (ma.-vr. 9-15). Brede programmering van muziek en theater, van danszaal en cabaret tot eersteklas blues- en rockconcerten.

Ontbijt voor nachtbrakers – Chez Jérome/Maries Nachtcafé 12: Mainzerstr. 54, tel. 0681 637 30, www.jerome-sb.de, ma.-vr. 4-17, za.-zo. 1-13 uur. Het juiste adres na een hele nacht stappen: verse baguettes, croissants en sandwiches. Het Nachtcafé (do.-vr. 18-2, za. 21-2 uur) serveert espresso en relaxte muziek.

Sport en activiteiten

Te voet – Stadtführungen: twee uur durende stadsrondleidingen georganiseerd door de toeristeninformatie, vertrek vanaf het raadhuis van St. Johann, za. 14 uur, groepen op afspraak (tel. 0681 95 90 92 00). Zeer aan te bevelen zijn de originele thema- en historische gekostumeerde rondleidingen door Geographie ohne Grenzen, tel. 0681 30 14 02 89, www.stadtfuehrung-saarbruecken.de.

Gezellig schipperen – Schiffsfahrten 1: aanlegsteiger bij de Alten Brücke, tel. 0681 340 84, www.personenschifffahrt-saarbrücken.de. Rondvaarten naar de Güdinger Schleuse, dagtochtjes naar Sarreguemines en Völklingen.

Plonzen en sauna – Erlebnisbad Calypso 2: Deutschmühlental 7, tel. 0681 588 17 70,www.erlebnisbad-calypso.de, ma.-vr. 10-22, za., zon- en feestdagen 9-22 uur. Plezier-, sport- en zoutwaterzwembaden en groot saunagedeelte.

Zwemmen – Freibad Schwarzenberg – Totobad 3: Am Schwarzenberg, tel. 0681 38 99 70, www.totobad.de, mei-sept. Groot complex op een landschappelijk fraaie locatie met sport- en plezierzwembad

Wandelen – Saar-Urwald 4: avontuur voor wandelaars in een nieuw aangeplant oerwoud aan de rand van de stad (2 blz. 43).

2Expeditie aan de stadsrand – op stap in het Saar-Urwald

Kaart: | F 6
Wandeling: | 8 km, 2-3 uur

Nauwelijks te geloven: Saarbrücken ligt weliswaar niet midden in een oerwoud, maar wel er tegenaan! Slechts op een kwartier rijden van het centrum en goed bereikbaar met de Saarbahn. U kunt het woud zelf verkennen of op stap gaan met een van de boswachters – en tussendoor of achteraf een hapje eten aan rijkelijk gedekte tafels in het groen.

Zo’n driehonderd miljoen jaar geleden was hier ooit een oerwoud, dat eerst tot moeras en vervolgens tot turf werd, om uiteindelijk te verstenen tot een onderaardse steenkoollaag. Van dit Saarkohlenwald heeft het Saarland eeuwenlang geprofiteerd. Sinds 1998 wordt een deel ervan, een duizend hectare groot bosgebied ten noorden van Saarbrücken, niet meer bewerkt. In plaats daarvan groeit hier geleidelijk aan een nieuw oerwoud, dat in die korte tijd al heel aardig is verwilderd. Een spannende en avontuurlijke speeltuin voor het hele gezin!

Steile ladder de steenberg op

De oerwoudexpeditie begint bij de Saarbahn-halte Heinrichshaus 1. Vanaf daar leiden verschillende wandelroutes het bos in. Volg de markeringen met de koksmuts, het symbool van de ‘Urwald-Tafeltour’. Over smalle onverharde paden gaat de route dwars door het woud. Meteen vallen twee diepe poelen op. Hebben zich hier in de oertijd soms dinosauriërs in rondgewenteld? Nee, in de oorlog zijn er twee bommen gevallen die deze kraters 2 hebben achtergelaten.

Een paar honderd meter verderop verrijst de Kleine Fuji 3, een dertig meter hoge heuvel midden in het bos. Als u via de steile houten ladder ‘ten hemel’ klimt, ontdekt u dat de berg uit resten steenkool en gesteente bestaat: de Fuji is ook één van de steenbergen (‘halden’) die typerend zijn voor Saarland. Ooit was dit strikt verboden terrein, nu is het een attractie in het midden van het woud. Vanaf de top kijkt u uit over de boomtoppen van het Saarkohlenwald en ziet u nog twee steenbergen liggen: de Lydia en de Halde Grühlingstraße (beide ook toegankelijk).

Het oerwoudpad gaat nu het Tal der Stille 4 in. In het dal wordt de Steinbach opgestuwd tot een kleine vijver, waaruit afgestorven boomstronken oprijzen. Alleen vogelgezang weerklinkt, verder geen geluid. Hier kunt u in een hangmat uitrusten en de magie van deze prachtige plek tot u door laten dringen.

Overigens: wie de grote Urwaldrundweg te lang en te zwaar vindt, kan zich wellicht door de Weg der Liebenden 8 laten verleiden! Dit rondje door woud en weiden is slechts ongeveer 1 km lang en heeft nauwelijks een klim. Bovendien kunt u op zes plaatsen aan uw ‘lief’ hedendaagse liefdesgedichten voordragen, die op houten blokken zijn aangebracht. De route begint en eindigt bij het Forsthaus Neuhaus, u hoeft alleen de markering met het rode hartje te volgen! Deze route is, evenals twee andere, ook geschikt voor gehandicapten.

Echte wildernis

Op een steenworp afstand ligt een andere vijver, de Gouvysweiher 5, vernoemd naar een familie van industriëlen. Zij dreven in de 18e eeuw een glasblazerij in de nabijgelegen Rußhütte en een boerderij met veedrenkplaats in het dal van de Steinbach. Bij de Wildsaugraben 6, waar zich daadwerkelijk af en toe wilde zwijnen in de modder wentelen, klimt u door een kloof langzaam uit het dal omhoog. Boven komt u uit op een open plek, omringd door een langgerekt, tribune-achtig houten dak: het Wildniscamp 1. In dit robuuste openlucht-oerwoudhotel kunnen kinderen en volwassenen ook ’s nachts de wildernis van dichtbij meemaken.

De kampplaats ligt in de buurt van het Forsthauses Neuhaus 1. Waar ooit het jachthuis van de Saarbrückse koningen stond, klopt tegenwoordig het hart van het oerwoud. De Scheune Neuhaus (‘schuur’) biedt ruimte aan verschillende evenementen en geeft informatie over het volledige Urwald-programma: van een oerwoudkamp en wildkookcursussen tot chansonavonden en een woudwintermarkt in december.

De terugweg verloopt met flauwe bochten weer richting het dal. Daarbij komt u langs het Friedwald 7, een bijzondere begraafplaats midden in het bos, met een boom als ‘grafsteen’.

Mochten honger en dorst zich inmiddels aandienen, dan is net voor de laatste bocht een uitstapje naar het Naturfreundehaus Kirschheck 2 een aanrader. Hier kan de Urwald-Tafeltour worden afgesloten met een hartig tussendoortje. Hiervandaan is het nog slechts een paar honderd meter lopen naar de halte Heinrichshaus.

Informatie

Scheune Neuhaus – Zentrum für Wildnis und Waldkultur: tel. 06806 10 24 19, www.saar-urwald.de.

Vervoer: Saarbahn vanuit het centrum tot halte Heinrichshaus, 15 min.; parkeren in de buurt van de halte of met de auto naar het Forsthaus Neuhaus.

Waarschuwing: bij storm, sterke wind of onweer is het betreden van het oerwoudpad gevaarlijk en daarom verboden.

Rondleidingen

Het hele jaar door verzorgen boswachter Martin Müller en zijn team langere of kortere themawandelingen. Verder zijn er rond en in de ‘schuur’ workshops, wilderniskampen, kunstevenementen, concerten, seizoensfestivals, speciale kinderprogramma’s en culinaire activiteiten. Info en reserveringen in het kantoor van de Scheune Neuhaus.

Ongebaande paden

Het nog zeer jonge oerwoud verwildert met het jaar. Daarom zijn goede schoenen, een goede conditie en een beetje voorzichtigheid geboden. De wandelroute (8 km) gaat overwegend over smalle, letterlijk ongebaande paden. Omgevallen bomen vereisen soms kleine klimpartijen en ook moeten enkele hellingen worden overwonnen. Na zware regenval kan men uitglijden. Daar staat tegenover dat ook oudere kinderen veel plezier beleven aan de tocht. Vooral bij mooi weer is het een unieke ervaring!

Eten en drinken

Het mooi met hout en glas uitgevoerde Forsthaus Neuhaus en de grote biertuin in de schaduw van een enorme oude plataan zijn momenteel gesloten; een nieuwe pachter wordt gezocht. In plaats daarvan is het boswachtersgebouw in de Scheune Neuhaus op bepaalde zondagmiddagen van begin juni tot eind september geopend. Bij het Naturfreundehaus Kirschheck, dat ook een grote biertuin heeft, kan men eenvoudig, stevig en goed eten (Steinbachweg 10, dicht bij halte Heinrichshaus, tel. 0681 747 77, ma. gesl., vanaf € 8, http://malstatt-burbach.naturfreunde-saar.de).

Wie bouwt er tegenwoordig nog een nieuwe kerk? De bijzondere dorpskerk in Obersalbach ( E 5) dankt zijn bestaan aan een mijnverzakking, waardoor de oude kerk bouwvallig werd. Het Saarberg-concern schonk een nieuw gebouw, en de Obersalbachers bewezen over architectonische durf te beschikken. Bovendien overtuigden ze een van de bekendste glaskunstenaars van Europa om nieuwe kerkramen te creëren. Overdag dompelen ze het interieur van de kerk in een prachtig kleurenspel, en in het donker laten ze de van binnenuit verlichte kerk stralen als een lantaarn

.

Informatie en festiviteiten

Tourist Information der Region Saarbrücken: Rathaus St. Johann, tel. 0681 95 90 92 00, www.saarbruecken.de/tourismus/, ma.-vr. 9-18, za. 10-16.30 uur.

Saarbahn: naar de stad elke 5 min., de eindhaltes elke 30-60 min. (zie blz. 20).

Filmfestival Max-Ophüls-Preis: half jan., www.max-ophuels-preis.de, zie blz. 22.

Festival Perspectives: half mei, www.festival-perspectives.de. Frans-Duits theaterfestival op diverse locaties in de stad.

Altstadtfest: juni/juli. Groot openlucht entertainment- en cultuurfestival rond de St. Johanner Markt.

Saar-Spektakel: eerste weekend aug., www.saarspektakel.de, zie blz.22.

Sommerszene Saar: op oneven jaren in de zomervakantie, www.sommerszene.de. Populair straattheaterspektakel.

Saarbrücker Sommermusik: aug.-okt. www.saarbruecken.de. Ambitieus avantgardistisch festival op ongewone locaties, gratis toegang .

Jazz Festival: nov., www.jazz-syndikat.de, zie blz. 23.

Weihnachtsmarkt: Eerste Adventsdag tot 23 dec., op de St. Johanner Markt en in de Bahnhofstraße. Als speciale attractie vliegen elke avond de Kerstman en het kindje Jezus in een slee over de markt.

In de buurt

Spicherer Höhen F 7: Net voor de voormalige grensovergang Goldene Bremm aan de rand van Saarbrücken gaat een kleine weg naar links en voert in een paar bochten omhoog naar de Spicherer Höhen in Frankrijk. Daar herinneren restanten van bunkers, gedenkkruisen en oorlogsmonumenten aan de slag in augustus 1870, waarbij in één dag duizenden Franse en Duitse soldaten omkwamen. Vandaag de dag is het zonnige plateau aan de rand van het bos een vredige ontmoetingsplaats voor wandelaars, joggers en fietsers. Iedereen verheugt zich vervolgens op een rustpauze bij de pleisterplaats Woll.

Traditionele herberg – Woll: Hauteurs du Spicheren, tel. +33 387 85 31 02, www.restaurant-woll.com, ma.- en di.-middag gesl. € 7-18. Het restaurant onder Duitse leiding serveert stevige Franse plattelandsgerechten, ’s zomers ook in de fijne biertuin onder oude kastanjebomen

Veelzijdig cultureel – Le Carreau: Av. Saint-Rémy, Forbach, tel. +33 387 84 64 34, www.carreau-forbach.com, sept.-mei. Het culturele centrum aan de andere kant van de grens biedt avant-gardistische dans- en muziekevenementen, met gastoptredens van gerenommeerde Franse en Duitse theatergezelschappen, vrolijke theaterfeesten.

Völklingen E 6

De stad aan de middenloop van de Saar (38.000 inw.) was lange tijd samen met Neunkirchen de grote staalproductieplaats van Saarland. De Völklinger hoogovens behoorden vele decennia lang tot de grootste staalfabrieken van Duitsland. Tegenwoordig komen de meeste mensen hier om het UNESCO Werelderfgoed Völklinger Hütte (3 blz. 48) te bezoeken.

Versöhnungskirche

Poststraße, sleutel in het kantoor van de (kerk)gemeente, tel. 06898 221 37, www.versoehnungskirche-voelklingen.de

De neobarokke kerk werd in 1928 gebouwd naar het voorbeeld van de Saarbrückse Ludwigskirche, als monument voor de staalbaronnen van de Röchling-familie, die het hier destijds voor het zeggen hadden en zich in de kerk lieten vereeuwigen op een breed bemeten plafondschildering. Tegenwoordig blazen prachtige kerkconcerten het kleine monument nieuw leven in.

Glas- und Heimatmuseum Warndt

Am Bürgermeisteramt 5, VK-Ludweiler, tel. 06898 446 00 60, za.-zo. 14-16 uur

Al in de 17e eeuw stichtten uit Frankrijk hier naartoe getrokken hugenoten de glasindustrie in Warndt. Het museum toont een bonte doorsnede van fraaie glazen objecten uit de lokale glasblazerijen van de 19e tot halverwege de 20e eeuw. De bezienswaardige, nabijgelegen Hugenottenkirche (Völklingerstraße 90, sleutel in de pastorie, tel. 06898 45 41) was een barok geschenk van koning Wilhelm Heinrich von Nassau-Saarbrücken aan de grote gemeenschap van uit Frankrijk verdreven protestanten.

Overnachten en eten

Degelijk – Parkhotel Albrecht: Kühlweinstraße 70, tel. 06898 91 47 00, www.parkhotel-albrecht.de, comfortabel hotel in een park, € 129, in het weekend € 119. Restaurant met Franse keuken, vanaf € 13.

Eten en drinken

Aan het spoor – Carré Culture: Platform 11 3/4, Rathausstraße 57, tel. 06898 85 00 20, www.alter-bahnhof-vk.de, dag., vanaf € 8. Originele bistro in het oude station van Völklingen. Terras op het platform met uitzicht op het (’s avonds kleurrijk verlichte) werelderfgoed.

In de buurt

Deutsches Zeitungsmuseum E 6: Am Abteihof 1, Wadgassen, tel. 068 34 942 30, www.kulturbesitz.de, di., do.-zo. 10-18, wo. 10-22 uur. In het decor van de voormalige Abtei Wadgassen toont dit museum de geschiedenis van het printmedium en de druktechniek van Gutenberg tot heden. Daarna zeker even voor een cappuccino met rozengeur (plus heerlijk gebak en kleine snacks) naar het originele Blumenhaus und Kaffee Floral (Wadgassen, Lindenstraße 50-52, tel. 06834 415 31, www.kaffee-floral.com, di.-zo., ma. gesl.).

Warndt E/F 7/8

In het dichte bosgebied, dat zich achter Völklingen uitstrekt tot aan het industriegebied voorbij Lotharingen, stuit men op de oude glasblazersnederzetting Karlsbrunn met het barokke jachtslot van koning Ludwig von Nassau-Saarbrücken. De voormalige koninklijke tuin is nu een intieme ‘Garten ohne Grenzen’ geworden (www.gaerten-ohne-grenzen.de, toegang gratis). In de zomer laten jachtconcerten of tuinontbijten het prachtige ensemble herleven. Ook het kleine kasteelcafé annex biertuin is in het weekend geopend.

Het ‘Premium’-wandelpad Warndt-Wald-Weg leidt omhoog naar een uitkijkplatform, waar vandaan men een geweldig uitzicht heeft op een canyonachtig landschap dat vroeger een mijngebied was. Het kleine dorpje St. Nikolaus is in december het reisdoel en postadres voor kinderen van heinde en verre, die geloven dat de goedheiligman hier woont (www.sankt-nikolaus-warndt.de).

3In het rijk der roestige reuzen – Werelderfgoed Völklinger Hütte

Kaart: | A 3/4 ca.
Rondleiding: | 6 km, 2-3 uur

Ooit draafden hier duizenden arbeiders door de enorme staalfabriek. Gloeiendheet ijzer vloeide uit de hoogovens en het kreunde, ratelde en stonk door de hele stad. Sinds 1986 is de kolos in ruste. Verwonderde drommen bezoekers trekken nu door de blaashal met majestueuze windmachines, klimmen op het hoogovenpodium en zien hoe een groene jungle zich over de oude ijzersmelterij verspreidt.

Het had weinig gescheeld of de oude ijzerfabriek was na de sluiting zonder pardon tegen de vlakte gegaan. Ware het niet dat de mensen van het Initiative Völklinger Hütte zich bijtijds realiseerden dat deze afgekoelde reus als geheel een uniek 19e-20e eeuws industrieel erfgoed vormde. En dat het cultuurhistorisch even belangrijk was als de Keulse Dom of de Acropolis! De deskundigen van de UNESCO sloten zich in 1994 bij deze inschatting aan en plaatsten de Völklinger Hütte – als eerste monument van de zware industrie – op de Werelderfgoedlijst. Vandaag de dag betreed u hier een avontuurlijke plek en volgens deskundigen het ‘best uitgevoerde industriële monument ter wereld’. Dit is onmiddellijk te merken, zodra men zich op de 6 km lange rondleiding door het hoogoventerrein begeeft.

Fantastisch uitzicht

Direct na de ingang dringt men al diep de ‘ingewanden’ van de roestige reus binnen. In de voormalige sinterfabriek 1 wordt de bezoeker eerst op een multimediareis door de geschiedenis van de smelterij gezonden. Daarna verlaat de route het labyrint en gaat omhoog naar het dak van de ertshal 2, dat uitzicht biedt over Völklingen en de zeer nabijgelegen, nog altijd actieve staalfabriek van Saarstahl AG. De hal zelf vormt een spannend decor voor spectaculaire kunsttentoonstellingen

Verder kronkelende loopbruggen en paden met adembenemende inkijkjes in het binnenwerk van de staalfabriek leiden naar de Möllerhalle 3, de ladinghal en ‘buik’ van de smelterij, waar ooit de grondstoffen werden opgeslagen en via een railssysteem met hangende karretjes naar de hoogoven werden getransporteerd. Dit traject is meestal voorzien van opzichtige kunstprojecten, zoals graffiti-beschilderingen of foto-installaties.

Vanuit de buik komt men weer even buiten, om vervolgens het ‘hart’ van de smelterij te bereiken: de hoogovens 4. Er staan er zes op een rij. Bij nummer vijf leidt een trap omhoog naar het laadplatform op 27 m hoogte, een enorm, 240 m lang plateau dat de hoogovens met elkaar verbindt. Vroeger ratelden de ertskarretjes over een schuine rails omhoog naar het platform waar ze de verschillende hoogovens vulden. Deze passage, een van de indrukwekkendste van de rondleiding, wordt nog overtroffen door het erboven liggende uitzichtplatform. Vanaf 45 m hoogte is goed te zien hoe tussen het roestbruin van het complex overal spontaan en ongebreideld het frisse groen ontspruit. De natuur neemt haar grondgebied, waar vandaan zij meer dan honderd jaar geleden werd verdreven, weer in bezit.

Groen hooggovenparadijs

Ook in de cokesfabriek 5, waar ooit bij 1300 °C steenkool werd omgezet in cokes, breidt het jonge groen zich uit rond de honderd cokesovens. Hier groeit het nieuwe ‘paradijs’ gewoon tegen de oude smelterij op. Vanaf comfortabele bankjes kan men in alle rust genieten van het groene omlijste hoogovenpanorama, alvorens naar de volgende stop in de kelder van de ladinghal te gaan.

In het ScienceCenter Ferrodrom 6 wordt nog eenmaal virtueel ‘hoogoventje’ gespeeld: het ratelt, piept en jankt (uit luidsprekers) en vuur- en watercascaden storten zich (op monitoren) uit over de bezoekers. Alleen het stof en de stank van het verleden heeft men achterwege gelaten, maar de indruk is er niet minder overweldigend door. Langs de kolenrails begeeft men zich nu langzaam naar de uitgang, begeleid door meer dan levensgrote portretten van de mannen die hier ooit hebben gewerkt.

Na de buik, het hart en de huid van de ijzersmelterij te hebben doorlopen, wachten aan het eind van de rondleiding nog de ‘longen’ van de reus. In de blaashal 7 staan de machtige vliegwielen die ooit de wind voor de hoogovens aanjoegen. Hun gebalde stalen kracht verleent de reusachtige hal een dynamiek waarvan vele concerten en grote, spectaculaire jaarbeurzen profiteren. In deze uitzonderlijke omgeving bedienen Bistro B40 en Café Umwalzer (tel. 06898 91 44 55) de bezoekers van de ijzersmelterij.

Overigens: de Völklinger Hütte is niet alleen Werelderfgoed, maar volgens de ADAC (de ‘Duitse ANWB’)ook ‘een van de interessantste staanplaatsen voor campers 1 ter wereld’. De camperplaats ligt pal achter de blaashal en biedt, naast water en stroom, een fantastisch uitzicht op het (’s nachts kleurrijk verlichte) silhouet van de smelterij.

Informatie

Weltkulturerbe Völklinger Hütte: Rathausstraße 75-79, bezoekersservice tel. 06898 910 01 00, www.voelklinger-huette.org.

Openingstijden: half april tot begin nov. dag. 10-19, anders dag. 10-18 uur, toegang € 15, di. vanaf 15 uur gratis.

Rondleidingen: zon- en feestdagen 15 uur, duur 2-3 uur, voor groepen op afspraak, tickets ook online, .

Audioguide: vanaf de website te downloaden op de mobiele telefoon of iPhone.

Vervoer: met de trein vanaf centraal station Saarbrücken naar station Völklingen, vanaf daar 5 min. lopen naar de ijzersmelterij; met de fiets over de Saar-Radweg tot aan de ingang bij de blaashal ca. 30 min.; auto: 2500 gratis parkeerplaatsen.

Toegankelijkheid

Alle ruimtes van de ijzersmelterij zijn toegankelijk via hellingbanen en liften, ook voor personen met een rolstoel of rollator, met uitzondering van het observatiedek 45 m boven de hoogovens.

Evenementen

Het belangrijkste evenement is de jaarlijkse grote thematentoonstelling in de blaashal (‘Egypte’, ‘De Kelten’, ‘Generation Pop’), in de oneven jaren begeleid door de ‘Urban Art’ Biennale met spectaculaire street art in de buik van de ijzersmelterij. Daarbij komen nog de vele losse tentoonstellingen in de verschillende delen van het Werelderfgoed. Vaste muzikale hoogtepunten zijn het (gratis) Open Air Hütten Jazz (eind juni-half aug. vr. 18 uur) en het Electro Magnetic Festival in juli: ruim dertig bands en dj’s tegen de achtergrond van een verlichte smelterij. Verder nog klassieke en popconcerten in de blaashal.

Erlebnisbergwerk Velsen F 7

Alte Grube Velsen, Saarbrücken-Klarenthal, tel. 0176 56 58 60 13, www.erlebnisbergwerkvelsen.de, rondleiding eerste zo. van de maand 10-12 uur, groepen op afspraak

Door een oude mijngalerij rammelen nog steeds echte transportmachines, wat een heus ‘ondergronds’ gevoel geeft! En in een originele ‘Kaffeeküch’ kunt u, zoals vroeger de arbeiders na hun shift, een authentiek mijnwerkersontbijt eten: lyonerworst, bier en weck, oftewel broodjes (ma.-vr. 5.30-18.30 uur) .

Musée Les Mineurs Wendel E 7

Petite Roselle, tel. +33 387 87 08 54, www.musee-les-mineurs.fr, di.-zo. 9-18 uur

Direct over de Franse grens is de grootste volledig bewaard gebleven mijn van Frankrijk een bezoek waard. In het historische toegangsgebouw, gelegen tussen schachtbokken en machinehallen, wordt in de oude waslokalen en lampenkamers de geschiedenis van de mijn en het dagelijks leven van de mijnwerkers gedocumenteerd. Direct daarachter strekt zich de nieuwbouw van ‘La Mine’ uit als een modern sculptuur. Een interactief museum dat met behulp van de nieuwste multimediatechnologie de ‘onderwereld’ van een authentieke kolenmijn tot leven brengt.

Eten en drinken

Rustiek – Café-Restaurant Blockhaus: Mühlenweg 3, St. Nikolaus, tel. 06809 18 07 28, www.blockhaus-warndt.de, di.-za., zon- en feestdagen vanaf 11.30, doorlopend warme maaltijden vanaf € 8. Populair toeristisch restaurant aan een vijver.

Informatie

http://grossrosseln.voelklingen.de

Sarreguemines (Saargemünd) G/H 8

De charmante Lotharingse grensstad (24.000 inw.) was van 1790 tot halverwege de 20e eeuw een centrum van de porseleinindustrie. Veel gevels van de indrukwekkende herenhuizen getuigen van deze periode, met als spectaculairste voorbeeld het casino aan de Saar met grote jugendstilfresco’s van keramiek. Het gebouw huisvest ook een erg mooie brasserie met een goede keuken (dag., tel. +33 387 09 59 78, www.brasserie-du-casino.com, vanaf € 8). Een ander restaurant met flair is de Brasserie Le Terminus (dag., 7, avenue De la Gare, tel. +33 387 02 11 02, vanaf € 8), vr.-za. podium voor live jazzmuziek en chanson.

Historisches Museum

17, rue Poincaré, tel. +33 387 98 93 50, www.sarreguemines-museum.eu, wo.-ma. 10-12, 14-18 uur

Hier worden de mooiste stukken van de faience(aardewerk)productie tentoongesteld. Het hoogtepunt is de grote serre, een meesterwerk uit de weelderige bloeiperiode van de jugendstil in Sarreguemines/Saargemünd.

Museum für Steingut-Technik en Jardin des Faïenciers

125, Avenue de la Blies, tel. +33 387 98 28 87, wo.-ma. 10-12, 14-18 uur, www.sarreguemines-museum.eu

In de oude watermolen aan de Blies wordt de keramiekproductie uitgebeeld, van het modelleren en het bakken tot het opbrengen van de decoratie. De molen ligt in een prachtig park met verschillende thematisch vormgegeven tuin-‘kamers’, die zeer fantasievol zijn ingepast in oude industriële ruïnes en kleine oeverbossen. Het complex maakt deel uit van het project ‘Gärten ohne Grenzen’.

Informatie

Office de Tourisme: 11, rue du Maire Massing, F-57203 Sarreguemines, tel. +33 387 98 80 81, www.sarreguemines-tourisme.com. Informatie, brochures en gidsen, ook in het Duits en Engels.

Vervoer: vanaf elke Saarbahn-halte in Saarbrücken gaat elke 30 tot 60 minuten een sneltram naar Sarreguemines/Saargemünd! Reistijd 25-30 min. De Lotharingse metropool Metz (4 blz. 53) is per trein of met de auto in ongeveer een uur te bereiken

4De parel van Lotharingen – een uitstapje naar Metz

Kaart: | A 2, oriëntatiekaartje: blz. 55
Stadswandeling: | halve tot hele dag

Op een klein uurtje van de grens bent u al in één van de meest interessante steden van Noord-Frankrijk. De eerbiedwaardige oude kathedraal, het hypermoderne kunstmuseum Centre Pompidou, de typische Franse flair in de straten en op de pleinen, plus een vleugje Pruisische glorie – dat is de o zo speciale charme van de Lotharingse metropool.

De geschiedenis van Metz (400.000 inw.), hoofdstad van het departement Moselle en de regio Lorraine, leest weg als een historische avonturenroman. De oorsprong ligt in een Keltische burcht, waaruit zich een Romeinse provinciehoofdstad ontwikkelde. Daarna werd Metz de hoofdstad van het Frankische rijk Austrasië, in de middeleeuwen was het een vrije keizerlijke stad en onder Lodewijk XIV een vesting. Achtereenvolgens was het toen een bloeiende barokke stad, een Franse garnizoensstad en tot slot de favoriete stad van de Duitse keizer Wilhelm II, die de stad uitbouwde tot de in die tijd grootste vesting van de wereld. Uit bijna alle perioden zijn monumenten bewaard gebleven – en dat vormt de aantrekkingskracht van Metz, de ville lumière (lichtstad) aan de Moezel.

De ‘stralende’ stad

Het door de zon beschenen gele kalksteen uit Jaumont, waarmee bijna alle historische gebouwen werden gebouwd, geeft Metz overdag een zuidelijke lichtvoetigheid. En ’s nachts straalt het gehele, kunstmatig verlichte oude stadscentrum in betoverende lichte tinten. Vooral het bijna 800 jaar oude symbool van de stad, de Cathédrale St. Etienne 1, dat als een ‘lantaarn Gods’ over de stad straalt. Het interieur van de gotische kathedraal is overweldigend: automatisch wordt de blik naar boven getrokken, naar de oneindige hoogte van het schip. Grandioos is ook het effect van de veelvormige kerkramen, afkomstig uit zeven eeuwen. Het bekendste zijn de twee in 1960 door Marc Chagall ontworpen vensters met voorstellingen uit Genesis: Mozes met de tabletten met de geboden, de tocht van de Israëlieten door de Rode Zee en de strijd van Jacob met de engel.

In het nooit gereedgekomen bisschoppelijk paleis naast de kathedraal, dat uiteindelijk werd omgevormd tot een markthal 1 (di.-za. 8-18 uur), presenteren de kooplieden uit de regio hun overvloedige aanbod van groenten, vlees, vis en kaas. Beroemd is de soepbar. Puur Frankrijk!

In het Musée de la Cour d’Or 2 zijn de oudste schatten uit de geschiedenis, architectuur en kunst van de stad verzameld. Het middelpunt is de beroemde graanopslag van Chèvremont (15e eeuw), waar omheen een middeleeuwse binnenplaats werd gebouwd. Na een bezoek aan het museum is het tijd voor koffie in het gezellige Café Jeanne d’Arc 1 (Place Jeanne d’Arc).

St.-Pierre-aux-Nonnains 3, de oudste kerk van Frankrijk werd in de 4e eeuw gebouwd als een Romeinse gerechts- of markthal. In de 7e en 10e eeuw werd hij opnieuw ingewijd tot kloosterkerk. Vandaag de dag is hij onderdeel van het culturele centrum Arsenal 1 (www.arsenal-metz.fr), dat is vernoemd naar het ernaast gelegen militaire gebouw uit de Napoleontische tijd.

Op de Place Saint-Louis 4 toont Metz zijn laat-middeleeuwse gezicht: prachtige herenhuizen uit de 13e-15e eeuw met de typische arcaden, waaronder men altijd met droge voeten kan winkelen.

Buitengewone architectuur

Aan de zuidelijke rand van de stad ontstond ten tijde van keizer Wilhelm de Wilhelminische Neustadt – als een kleine replica van Berlijn. De kers op de taart is de Hauptbahnhof 5 uit 1908, een soort ‘keizerrijk’ met spoorverbinding.

Het architectonisch extravagante Centre Pompidou Metz 6, een filiaal van het beroemde Parijse museum, is de publiekstrekker van Metz. Geënsceneerd tegen het decor van de stad toont het op spectaculaire wijze internationale hedendaagse kunst.

Informatie

Office de Tourisme: 2, place d’Armes, tel. +33 387 55 53 76, www.tourisme.metz.com, ma.-za. 9-19, zon- en feest- dag. apr.-sept. 10-17, okt.-mrt. 10-15 uur.

Cathédrale St. Etienne: 1 apr.-15 sept. dag. 8-19, anders 8-18 uur.

Musées de la Cour d’Or: 2, rue Haut-Poirier, tel. +33 387 20 13 20, http://musee.metzmetropole.fr, dag. behalve di. 10-18 uur.

St.-Pierre-aux-Nonnains: Rue de la Citadelle, dag. behalve ma 14-18 uur.

Centre Pompidou Metz: 1, parvis des Droits-de-l’Homme, tel. +33 387 15 39 39, www.centrepompidou-metz.fr, ma., wo.-vr. 11-18, za. 10-20, zo. 10-18 uur, kaarten bij voorkeur van tevoren online bestellen! Pendelbus tussen het centrum en het museum (€ 1,60).

Eten en drinken

In de schaduw van de kathedraal verdringen zich goede restaurants, bistro’s en bars in alle prijsklassen. Restaurant Thierry 2 (5, rue de Piques, tel. +33 387 74 01 23, www.restaurant-thierry.fr, zo. en wo. gesl., menu vanaf € 22,50) serveert heerlijke exotisch geïnspireerde bistrogerechten. Le Pampre 3 (31, place de Chambre, tel. +33 3 87 50 16 20, www.lepampre.fr, ma.- en wo.-middag en di. gesl., menu vanaf € 30) verleidt met uitstekende klassieke Franse gerechten tegen een redelijke prijs. Voor een glas wijn gaat men naar Estanquet 4 (27, rue de Roches, di.-zo. vanaf 10 uur) aan de oevers van de Moezel. In de late namiddag lonkt de levendige bier- en cocktailbar Les Frères Berthom 2 (24, rue du Palais, www.lesberthom.fr, dag. vanaf 17 uur). Heerlijk eten in een prachtige jugendstilomgeving biedt La Goulue 5 (24, place St-Simplice, tel. +33 387 75 10 69, www.lagoulue.fr, zo.-ma. gesl., vanaf € 19, menu vanaf € 40).

Overnachten

Wie blijft overnachten, treft in het oude centrum met het charmante Hôtel de la Cathédrale 1 (25, place de la Chambre, tel. +33 387 75 00 02, www.hotelcathedrale-metz.fr, € 75-120) een goede prijs-kwaliteitsverhouding.

Evenementen

Twee populaire festivals trekken veel bezoekers naar Metz. Met het Grand Fête de la Mirabelle (eind aug./begin sept.) wordt dé vrucht van de regio rond Metz geëerd en geproefd, voornamelijk als tarte en eau de vie (brandewijn). Tijdens de beroemde Weihnachtsmarkt (1e advent-24 dec., www.noelmetz.com) verandert de stad in een zee van lichtjes. Rijk versierde huizen, betoverende kraampjes met kerstartikelen tussen kunst en kitsch, en een St. Nicolaasprocessie op de eerste zondag in december. Rommelmarktfans mogen de legendarische vlooienmarkt niet missen, die eens per maand in het Parc des Expositions wordt gehouden (Metz-Grigy, za. 6-12, zo. 7-18 uur, exacte data bij het Office de Tourisme).

Saarpfalz en Bliesgau

St. Ingbert H 6

De stad in de kreis Saarpfalz (38.000 inw.) leeft zoals veel Saarlandse plaatsen op het bijzondere spanningsveld tussen industrie, natuur en cultuur. Aan de rand van de stad laten zowel de Besucherbergwerk Rischbachstollen (tel. 06894 169 04 90, www.rischbachstollen.de, alleen groepen op afspraak) als de Alte Schmelz (5 blz. 57) het belang zien van kolen en staal voor St. Ingbert en omgeving. Direct achter het industriegebied duikt men echter zo de dichte bossen in.

Großer Stiefel

Vanaf St.Ingbert-Sengscheid bewegwijzerd

De kleine steile bergrug is een populaire bestemming vanwege zijn indrukwekkende zandstenen rotsen. Een bijzonder markante rots boven op de top heeft door de werking van weer en wind de vorm van een reusachtige laars aangenomen. De nog opvallender Teufelstisch pal ernaast is waarschijnlijk door mensenhanden gemaakt. Mogelijk diende het als Keltische cultus- en offerplaats.

Overnachten en eten

Regionaal-rustiek – Goldener Stern: Ludwigstraße 37, tel. 06894 926 20, www.hotel-goldenerstern.de, 2 pk vanaf € 95. Gemoedelijk hotel in het centrum van de stad. Restaurant en lounge met heerlijke regionale keuken (vanaf € 10).

Klein maar zeer fijn – Villa Almarin: Ensheimerstraße 20, tel. 06894 99 05 90, www.villa-almarin.de, 2 pk € 100-350. Het noemt zich ‘het kleinste vijfsterrenhotel van Duitsland’: zeven kamers in een prachtig gerestaureerde jugendstilvilla. Restaurant met heerlijke mediterrane en regionale keuken in de nieuw aangebouwde serre met zomerterras (dag., € 15,50-31).

Eten en drinken

Hogere gastvrijheid – Alte Brauerei: Kaiserstraße 101, tel. 06894 928 60, www.diealtebrauerei.com, di., za.-middag gesl., € 14,50-27,50. Fraaie brouwerijherberg uit de 18e eeuw, terras aan het stadspark. Ook zes mooie kamers, € 89.

Trendy-chic – Sudhaus Genussloft: Kaiserstraße 170-174, www.sudhaus-genussloft.de, za.-middag en zo. gesl., vanaf € 10.

Sport en activiteiten

Voor mountainbikers – over de Pur: 50 km lang mountainbikepad rond St. Ingbert met drie startpunten, bijvoorbeeld in het westen in het stadsdeel Sengscheid.

Waterpret – Das Blau: Am Mühlwald, tel. 06894 955 25 00, www.das-blau.de, di.-vr. 8-22, za., zon en feestdagen 8-20 uur. Mooi familie- en sportzwembad met binnen- en buitenbaden en een groot wellnessgedeelte.

5Industriële cultuur op zijn puurst – een tijdreis door St. Ingbert

Kaart: | H 6, oriëntatiekaartje: blz. 58
Stadswandeling: | ca. 3 km, bijna 2 uur

In St. Ingbert ontdekt u heel Saarland in het klein. Uit groene bossen groeien – bijna in elkaars zicht – een historische ijzerfabriek, twee opmerkelijke kerken, een bierbrouwerij en een oude fabriek, die binnenkort onderdak zal bieden aan kunst en cultuur.

De rondwandeling begint in de Alte Schmelz 1 aan de westelijke rand van de stad. De voormalige ijzersmelterij, met fabriekshallen als kathedralen en geflankeerd door een arbeidersnederzetting, is een typisch 18e-19e-eeuws industrieel complex. Het wordt in deze gave samenstelling nog zelden aangetroffen. Een industrieel-historische route maakt het terrein toegankelijk, met in het hart het laatbarokke herenhuis van de fabriekantenfamilie Krämer. Bijna in het zicht daarvan strekt zich de ‘Werkssiedlung’ uit, met huizen voor arbeiders, leidinggevenden en medewerkers. Alle huizen hebben een moestuin en een hok aan de achterzijde. Ze zijn gerestaureerd en werden destijds door de toenmalige werknemers van de ijzerfabriek bewoond. Op de helling erachter staat het grote slaaphuis voor de arbeiders die van ver weg kwamen om te werken. Naast het herenhuis verdient het ertsdepot, de ladinghal (‘Möllerhalle’) uit 1750, extra aandacht als het oudste bewaard gebleven industriële gebouw langs de Saar. Twee enorme hallen, de technische werkplaats en het magazijn 1 met een markant sheddak (zaagtanddak), zijn herontdekt als evenementenlocatie: van danceparty’s met een dj tot jazz en klassieke concerten (www.alte-schmelz.com). Even van de bosrand af gelegen woonden de fabrieksdirecteuren in villa's. De landschapstuin van de Krämers reikte tot diep in het bos. Het verloren gegane kleinood zal geleidelijk aan weer opnieuw tot stand gebracht worden.

De legendarische Beckerturm en de nieuwe kunstspinnerij

Op slechts een paar honderd meter van het fabrieksterrein ligt de Kaiserstraße, het gezellige voetgangersgebied van St. Ingbert, waar twee markante kerken de aandacht trekken. De fraai gevormde Engelbertskirche 2 is het middelpunt van de goed bewaard gebleven barokke stadskern. De neogotische Kirche St. Josef 3 aan het eind van de voetgangerszone geldt als symbool van de stad. Na een verwoestende dakbrand in 2007 werd de kerk met grote betrokkenheid van de burgers gerestaureerd.

Een tweede symbool is de Beckerturm 4. Het eigenzinnige monument uit de jaren twintig is een begrip voor iedere Saarlander: als embleem sierde het decennialang elke tweede bierfles aan de Saar! Het gebouw behoort tot de voormalige brouwerij Becker, waarvan het fabrieksterrein inmiddels een ultramodern bedrijventerrein is geworden. U kunt hier pauzeren met een beschaafd biertje en bistrogerechten bij het trendy-chique Sudhaus Genussloft 1 (zie blz. 56).

De fascinerende industriële architectuur wordt ook vertegenwoordigd door de voormalige Baumwollspinnerei 5 uit 1885. De oude katoenspinnerij wordt het nieuwe culturele centrum van de stad. Ook hier vertraagden strijd over financiën en verantwoordelijkheden het project, maar vanaf begin 2018, zullen zich hier eindelijk diverse gemeentelijke en particuliere culturele instellingen vestigen, zoals de muziekschool, een galerie voor moderne kunst, maar bovenal het Albert-Weisgerber-Museum. De schilder werd in 1878 in St. Ingbert geboren en volgde zijn opleiding in München, Italië en Parijs, waar hij tot de kunstenaarskring van Matisse behoorde. Zijn schilderwerk werd beïnvloed door het impressionisme en expressionisme, maar uiteindelijk vond hij zijn geheel eigen stijl. Wellicht was hij een van de groten van zijn tijd geworden, als hij niet in 1915 als soldaat in de Eerste Wereldoorlog was gestorven.

Informatie

Alte Schmelz: Initiative Alte Schmelz, tel. 068 94 346 89, www.alte-schmelz.de, rondleidingen voor groepen.

Beckerturm: Kaiserstraße 170-174, tel. 06894 10 30, www.innovationspark.com, bezichtiging alleen voor groepen.

Baumwollspinnerei: Alte Bahnhofstraße 9, tel. 06894 133 29, www.neue-baumwollspinnerei.de, geplande opening begin 2018, activiteitenprogramma en openingstijden van het nieuwe kunst- en cultuurcentrum op de website.

Informatie en festiviteiten

Tourist-Info: Am Markt 12, 66386 St. Ingbert, tel. 06894 130, www.st-ingbert.de.

Stadsrondleidingen; apr.-sept. thematische (stads)wandelingen en stadsrondritten.

Internationales Jazz-Festival: eind mrt., www.experience-jazz.de. Concerten met internationale ensembles in het Eventhaus. Interessante mix van muziekstijlen.

Ingobertusfest: eerste weekend van juli. Traditioneel stadsfeest.

Kreaturm: half/eind aug, www.kreaturm.de. Kunstmanifestatie in de Beckerturm.

St. Ingberter Pfanne: begin sept. Kleinkunst in het stadhuis, zie blz. 22.

Ondergronds avontuur

De laatste ‘echte’ mijn langs de Saar werd in 2012 gesloten, maar in de bezoekersmijnen kunt u nog steeds ervaren hoe het er ooit onder de grond aan toeging – bijvoorbeeld in het Saarländischen Bergbaumuseum in Bexbach ( J 5). In de Hindenburgturm midden in de Blumengarten wordt de geschiedenis van de mijnbouw weergegeven. In de kelder is waarheidstrouw een mijngang nagebouwd. Wie wil, kan onder leiding van een oud-mijnwerker in een echte mijnschacht met een helm en mijnwerkerslamp zijn eerste poging wagen om met de drilhamer erts los te bikken. Na de ‘dienst’ kan men zich versterken met een bak koffie of een mijnwerkersontbijt (lyoner mit weck) eten (Bexbach, Im Blumengarten, tel. 06826 48 87, www.saarl-bergbaumuseum-bexbach.de, mrt.-sept. ma.-vr. 9-17, za., zon- en feestdagen 10-18, okt.-feb. ma.-vr. 9-16, za, zon- en feestdagen 13 -17 uur, toegang € 4,80, kinderen vanaf 7 jaar € 2,80, rondleiding op afspraak, arrangement € 25).

Neunkirchen H 4/5

Moeilijk te geloven dat de op een na grootste stad van het Saarland (46.000 inw.) 35 jaar geleden nog een roet uitbrakend, ratelend monster was. De enorme staalfabriek midden in de stad bepaalde het dagelijkse leven en het ritme van tienduizenden mensen. Vandaag de dag getuigt nog slechts een klein complex van de ‘Neunkirchense ijzertijd’. De cultureel actieve stad profileert zich steeds meer als musical-stad met eigen producties, die meestal in de blaashal of de openlucht worden uitgevoerd (www.musicalprojekt-neunkirchen.de).

Altes Hüttenareal – AHA

Rondleidingen eerste zo. van de mnd. 10 uur, derde zo. van de mnd. 15 uur

De geschiedenis en cultuur van de voormalige mijnindustriestad is te beleven in het Hüttenpark en op de 5,5 km lange, van informatiepanelen voorziene Hüttenweg (‘hoogovenroute’). De beschermde monumentale kern van het Hüttenpark is ’s avonds kleurrijk verlicht. Het wordt gevormd door twee hoogovens, drie windverwarmers en een blaashal. De oude watertoren heeft een nieuwe bestemming gevonden als uitgaanscentrum met gastronomie en een bioscoop. De Stumm’sche Reithalle (manege) werd omgetoverd tot een cultureel podium.

Tip: bij Erdmann’s (Willi-Graf-Straße 31, tel. 06821 952 34 25, do.-za. vanaf 18 uur, vanaf € 5) heeft men heerlijke tapas en salades, inclusief kunst en soms livemuziek.

Erlebnisort Reden

Bij de mijn Landsweiler-Reden, www.erlebnisort-reden.de

Op het terrein van de voormalige mijn is een groot recreatiepark ontstaan. Hoogtepunten zijn het extravagante waterpretpark, dat zich tussen de oude fabriekshallen en de schachtbokken door slingert, de indrukwekkende beklimbare steenberg met een 4 km lange recreatie- en skateroute (‘Roll around the Rock’, ook voor fietsers!), gekroond met een behoorlijke Almhütte met panoramaterras, waar u even kunt stoppen voor een biertje of een lunch (ma.-za. vanaf 11, zon- en feestdagen vanaf 10 uur, tel. 0178 399 96 28). In de zomervakantie wordt hier bij Ebi’s SR-3 Sommeralm tien dagen lang een groot openluchtfestival gehouden met muziek en meer.

Tot slot kan men in het overdekte park Gondwana – das Prähistorium een tijdreis maken naar het rijk van de dinosaurussen. Tussen de honderden miljoenen jaren oude (nagemaakte) rotsen en oerbossen staat u oog in oog met levensgrote bewegende dinosaurussen en andere oerbeesten. Fantastische 4D-filmanimaties zorgen daarbij voor extra sensatie, tussen griezelen en een verhelderende biologieles (tel. 06821 931 63 25, www.gondwana-das-praehistorium.de, apr.-okt. dag. 10-19, nov.-mrt., 10-18 uur).

Informatie

Tourismus- und Kulturzentrale des Landkreises Neunkirchen: Am Bergwerk Reden 10, 66578 Schiffweiler-Reden, tel. 06821 97 29 20, www.region-neunkirchen.de.

Homburg K 5

Boven de huidige kreishoofdstad (41.000 inw.) van de Saarpfalz troonde ooit een middeleeuws kasteel, waarnaar de stad vernoemd is: Hohenburg. Van het kasteel resteert slechts een ruïne – een prachtig uitzichtpunt over de stad – samen met de overblijfselen van een fort dat Lodewijk XIV in de 17e eeuw door zijn bouwmeester Vauban had laten oprichten. In de 18e eeuw volgde een korte, maar schitterende fase van late barok. Het markplein heeft nog steeds iets van de charme van die tijd. Hier ontmoet iedereen elkaar op de vrijdagavond en de zaterdagochtend tijdens de Homburger Musiksommer: popmuziek en jazz in de openlucht. Op het ‘Forum’ spreidt zich elke eerste zaterdag van de maand de grootste vlooien- en antiekmarkt van West-Duitsland uit. En in ‘Saalbau’ zijn bij de Homburger Meisterkonzerte geregeld klassieke muziek van (wereld)sterren te beluisteren. Het Römermuseum Homburg-Schwarzenacker (6 blz. 61) gaat een heel eind terug in de geschiedenis van de regio.

Schlossberghöhlen

Schlossberg-Höhenstr., tel. 06841 20 64, www.homburg.de, apr.-okt. dag. 9-17, nov.-mrt. dag. 10-16 uur

In het gesteente onder de kasteelruïne verbergt zich – huiveringwekkend mooi verlicht –de grootste bontzandsteengrot van Europa. Een avontuurlijk grottenlabyrint, zeker een bezoek waard!

Waldpark Schloss Karlsberg

Homburg-Sanddorf, ingang bij parkeerplaats Karlsberger Hof

Hertog Karl II August von Pfalz-Zweibrücken liet in 1776-1786 net buiten de stad een van de grootste kastelen van Europa bouwen, groter en schitterender dan Sanssouci en Versailles! Jammer genoeg kenden de Franse revolutionaire troepen ook hier geen pardon en maakten het bouwwerk al in 1793 met de grond gelijk. Hierdoor bestaat het nu alleen nog op schilderijen en virtueel – dankzij een computeranimatie (www.schloss-karlsberg.de). Ondanks dat is een wandeling door Karlslust nog steeds de moeite waard. Door het betoverende sprookjesbos rondom het verdwenen kasteel loopt ook het ‘Premium’-wandelpad Schlossberg-Tour.

6De magie van geschiedenis – fietstocht door het dal van de Blies

Kaart: | K 6-J 8, oriëntatiekaartje: blz. 63
Fietstocht: | alleen de heenweg ca. 25 km, halve tot hele dag

Stap op de fiets en rijd door een van de mooiste landschappen van Saarland, doordrenkt van geschiedenis. In de Romeinse stad in Homburg-Schwarzenacker gaat u op spreekuur in de villa van een oogarts. In het Europäischen Kulturpark Bliesbruck-Reinheim, dat boven op de Frans-Duitse grens ligt, kunt u zelfs een bezoek brengen aan het magische graf van een Keltische koningin. En onderweg kunt u stoppen bij een ‘half’ treinstation.

De tocht begint bij het Römermuseum 1, het Romeinse museum in Homburg-Schwarzenacker, dat midden in een park in barokke stijl ligt. Twee ruiterstandbeelden bewaken de overblijfselen en gereconstrueerde huizen van een Romeinse stad. Er zijn een taverne en het prachtig versierde huis van een oogarts te zien. Waardevolle archeologische vondsten, zoals beelden en munten, zijn tentoongesteld in het barokke Edelhaus bij de ingang van het museum. Ook zijn er een aantal geredde originele schilderijen tentoongesteld van het verloren gegane slot Karlsberg bij Homburg.

Idyllische plekjes en barokke pracht

Vervolgens gaat de fietsroute over de Bliesbrücke naar Wörschweiler. Daar is het de moeite waard om te voet een kleine klim te maken naar de betoverende kloosterruïnes 2, een cisterciënzer abdij uit de 12e eeuw. Het is een magische plek vol contemplatieve rust.

Bij het verlaten van Wörschweiler is het nog mogelijk om een uitstapje te maken vanaf de hoofdweg naar het Schloss Gutenbrunnen 3. Het barokke slot huisvestte ooit een vorstelijke porseleinfabriek. Vandaag de dag is het particulier bezit, maar u kunt er wel omheen lopen en hij is te zien vanuit de oude slotkapel – nog zo’n verstilde landelijke idylle.

Overigens: voor wie liever niet dezelfde weg weer terug wil fietsen, is de heuvelachtige Tour Velo visavis 1 een aanrader. De route gaat via Niedergailbach en Böckweiler naar Blieskastel – met schitterende uitzichten over het verstilde landschap van de oostelijke Bliesgau. Heel comfortabel is de terugreis met de Biosphärenbus (buslijn 501).

Dan gaat het bij Ingweiler de gemarkeerde Saarland-Radweg op, die door de uiterwaarden naar Blieskastel 4 (zie blz. 65) leidt. In de barokke sferen van de gravin Marianne von der Leyen verleiden terrasjes op de Paradeplatz in het oude centrum tot het houden van een korte rustpauze. Of u verschuift de pauze naar een van de pleisterplaatsen langs de hierna volgende, geasfalteerde voormalige spoorlijn langs de Blies.

De rivier meandert nu door kleine oeverbossen, vertakt zich in dromerige zijrivieren, voordat hij weer netjes langs de tuinen van de dorpen Blickweiler en Breitfurt stroomt. Een klein uitstapje leidt van het fietspad af omlaag naar de Blies, die zich ter hoogte van de Bliesmühle 5 voor de dam heeft opgestuwd tot een brede, woestromantische doorwaadbare plaats – met statige oude bomen langs de oever.

Het gedeelde treinstation

Langs de voormalige spoordijk staan ook nog enkele oude stations. Het tegenwoordig als woonhuis dienende Bahnhof Breitfurt heeft in het nabijgelegen Gersheim praktisch zijn tweelingbroer! Deze bijzondere verdubbeling kwam als volgt tot stand: tegen het einde van de 19e eeuw werd het station van Kaiserslautern, dat te klein was geworden, afgebroken en aan de spoorlijn Zweibrücken-Sarreguemines weer opgebouwd. Alleen dan op twee plaatsen: de ene helft in Breitfurt, de andere helft in Gersheim.

De voormalige wachtruimte van het station Gersheim is nu een leuk bistro-restaurant 1. De muren zijn versierd met oude foto’s van de Bliestalbahn. Die werd in 1879 onder keizer Wilhelm in bedrijf genomen. In rustige tijden vervoerde de trein veel arbeiders uit de Saarpfalz naar de steengoedfabriek van Sarreguemines, maar in de Eerste en Tweede Wereldoorlog vervoerde hij ook mens en materiaal naar het Franse front.

Het rijk van de Keltische vorstin

Vanaf Gersheim is het slechts een korte afstand naar Reinheim 6. In het centrum staat de bezienswaardige Kirche St. Markus met een prachtig barok interieur. Direct voorbij de Bliesbrücke ligt de ingang van het Europäischer Kulturpark Bliesbruck-Reinheim, een Duits-Frans archeologisch project. In een grindgroeve bij de grens werd in 1954 het graf van een belangrijke Keltische koningin ontdekt en geleidelijk aan werd een 3 ha grote Gallo-Romeinse vicus (lat. dorp) opgegraven.

Van drie Keltische grafheuvels werden de kegels opnieuw opgestapeld en één ervan werd ook van binnen zo getrouw mogelijk gereconstrueerd. In het kunstmatige halfduister van het graf, temidden van haar kostbare sieraden en andere grafgiften, ligt de mysterieuze, trotse Keltische vorstin (4e eeuw v.C.) Het magische van deze plek komt in het avondlicht of op heldere koude winterdagen bijzonder goed tot zijn recht.

Het is dan nog minder dan een kilometer tot aan de Franse kant van het park, waar vooral de reconstructie van een Gallo-Romeins thermencomplex erg indrukwekkend is. Ontspannen wordt aan beide zijden van de grens.

Informatie

Fietsroute: het gehele traject is vlak en in het weekend bij mooi weer vaak erg druk, vooral tussen Blieskastel en Gersheim; tevens veel fietsers met kinderen, wandelaars met honden en skaters.

Römermuseum Homburg-Schwarzenacker: Homburger Straße 38, Homburg-Schwarzenacker, tel. 06848 73 07 77, www.roemermuseum-schwarzenacker.de, apr.-okt. dag. 9-17 uur, rondleiding zo. 15 uur, nov., feb., mrt. dag. 10-16 uur.

Bistro-Restaurant Historischer Bahnhof: Bahnhofstr. 3, Gersheim, tel. 06843 90 20 55, www.historischer-bahnhof-gersheim.de, ma.-di. gesl., vanaf € 8, zeer goede keuken, redelijk geprijsd, zomerterras op het voormalige perron.

Europäischer Kulturpark Bliesbruck-Reinheim: Robert-Schuman-Straße 2, Gersheim-Reinheim, tel. 06843 90 02 11, www.europaeischer-kulturpark.de, half mrt.-okt. dag. 10-18 uur, rondleiding zo. 15 uur, buitenterrein hele jaar geopend.

Römische Taverne: gerechten gebaseerd op recepten uit het kookboek van de Romeinse fijnproever Apicius, er worden echter ook Saarlands-Franse gerechten geserveerd (vanaf € 7,50, mrt.-nov. dag. behalve ma. vanaf 10 uur, dec.-feb. do.-za. vanaf 18, zo. tel. 06843 90 02 32).

Geschiedenis als evenement

In het Europäischen Kulturpark brengen verschillende festivals de geschiedenis tot leven: het Gallo-Romeinse Kinderfest (mei), het Romeinse feest Vita Romana (aug.) en het Keltenfest (sept.). In het paviljoen wordt jaarlijks een grote populaire archeologische tentoonstelling gehouden. ’s Zomers zijn er opgravingsprogramma's, ook voor kinderen. Bovendien nodigen muziek en literatuur uit tot ‘Begegnungen auf der Grenze’ (mei-nov.).

Biosfeerreservaat Bliesgau

Sinds 2009 is de Bliesgau een UNESCO-Biosfeerreservaat – een paradijs voor natuurliefhebbers. Betrokken en fantasievolle mensen brengen de bezoekers in vervoering op geheime orchideeweiden, presenteren schril klinkende sprinkhaanconcerten en groene poëzie op de ‘Bliesgauhocker’ (krukje) en lokken hen naar bizarre grotten en kalksteengroeven. Ze nodigen u uit voor festiviteiten tussen de weilanden, beekjes en fruitbomen of op de boerderijen, waar alle heerlijkheden van de Bliesgau zijn uitgestald (www.biosphaere-bliesgau.eu)

Overnachten en eten

Feodaal-modern – Schlossberg-Hotel: Schlossberg-Höhenstr. 1, tel. 068 41 66 60, www.schlossberghotel-homburg.de, € 140. Fraai gelegen, comfortabel hotel onder de ruïne van de Hohenburg met weids uitzicht over het land. Met restaurant.

Gudd un vill – Landhaus Rabenhorst: Am Rabenhorst 1, tel. 06841 933 00, www.hotel-rabenhorst.de, geen rustdag. Hier wordt gekookt, zoals de Saarlander het graag heeft: gudd (vers en van goede kwaliteit) un vill (en overvloedig), en dat ook nog in twee categoriën: Bliesgau-Stube (€ 9,50-20,50) en Hochgenuss-Menü (vanaf € 35). Ook prettige kamers (vanaf € 125).

Eten en drinken

Am Marktplatz – In het centrum van de stad nodigen twee authentieke cafés uit tot aangenaam verpozen. In het Stehcafé Chili (Saarbrücker Str. 2-4) kunt u koffiesoorten uit de hele wereld proeven. Pal er tegenover is midden in de stadsbibliotheek het charmante Stadtcafé (Marktplatz 8) te vinden, ’s zomers ook buitenterras op het plein.

Vers gevangen – Feinkost Flatter: Untergasse 4, ma.-vr. 9-18.30, za. 9-16 uur. Vis uit de pan en andere kleine gerechten.

Informatie

Kreisstadt Homburg Am Forum 5, 66424 Homburg, tel. 06841 10 11 66, www.homburg.de.

Kirkel J 6

Al van verre zichtbaar rijst de Burgruine Kirkel boven de gemeente Kirkel-Neuhäusel uit. Ooit waakte hij over de heerweg van Metz naar Mainz. Ook vandaag de dag nog heeft men vanaf de gerestaureerde muren en de kasteeltoren een weids uitzicht over het platteland. Onderaan het kasteel begint het Kirkeler Felsenpfad, een 6 km lange, bewegwijzerde route door een woestromantisch landschap van zandsteenrotsen (gecombineerd met een geologisch natuurleerpad). Ook erg interessant voor kinderen!

Eten en drinken

Met Oostenrijks tintje – Ressmann’s Résidence: Kaiserstraße 87, tel. 06849 900 00, www.ressmanns-residence.de, za.-middag, zo.-avond en di. gesl., vanaf € 24. Uitstekend eten. Ook comfortabele kamers (vanaf € 92).

Een van de oudste huizen – Rützelerie Geiss: Blieskasteler Straße 25, tel. 06849 13 81, www.ruetzeleriegeiss.de, di.-za. vanaf 18 uur, vanaf € 23, weekmenu vanaf € 36. Verfijnde Franse gerechten met regionale en Aziatische invloeden. Mooi zomerterras (buitenkaart vanaf € 10).

Hartige grilspecialiteiten – Die Scheune: Zweibrücker Straße 53, Kirkel-Limbach, tel. 06841 895 53, www.restaurant-die-scheune.de, za.-middag gesl., € 7-25. Rustieke sfeer met knoestige houten tafels en specialiteiten van de houtskoolgril.

Informatie en festiviteiten

Internet: www.kirkel.de.

Kirkeler Burgsommer: mei-sept. Kinderen en volwassenen kunnen een tijdreis naar de middeleeuwen maken, in een ridderkampement leven, hun eigen zwaarden smeden, met een kruisboog schieten en oude ambachten uitproberen. Bovendien nodigen op zaterdag en zondag jongleurs, muzikanten en kunstenaars iedereen uit voor een avontuurlijk weekend.

Burgweynacht: 3e Adventsweekend. Sfeervol feest met prachtige middeleeuwse kerstmarkt.

Blieskastel J 6

Aan het einde van de 18e eeuw verhuisde de gravin Marianne von der Leyen weg uit haar oude thuisstad Koblenz aan de Blies en maakte haar zuidelijke ‘portie’ land rond Blieskastel tot de nieuwe residentie van haar ver uitelkaar verspreid liggende graafschap. Met haar deed de rustieke barok zijn intrede aan de Blies, een stijl die nog steeds het beeld van de stad (23.000 inw.) kenmerkt. De slotkerk werd gebouwd naast een reeds bestaand kasteel op de kasteelberg en lager gelegen ontstonden in het plaatsje regeringsgebouwen en representatieve woonhuizen (7 blz. 66).

7Een gravin en haar lusthof – de Mariannenweg

Kaart: | H/J 6, oriëntatiekaartje: blz. 68
Wandelroute: | 12 km, 3 uur

De ondernemende Gravin Marianne von der Leyen heeft het rustige stadje Blieskastel echt prachtig ‘op zijn kop gezet’. De naar haar vernoemde wandelroute doet de meest interessante gebouwen van haar barokke residentie aan en leidt vervolgens naar de nabijgelegen Würzbacher Weiher, die ooit door landhuizen en lusthoven werd omzoomd.

Overigens zijn er geen familiebanden tussen de weduwe van graaf Franz Carl von der Leyen en de huidige minister van Defensie Ursula von der Leyen. Maar de gravin Marianne had wel verstand van politiek. Van de drie Saarlandse regenten van haar tijd was zij ‘de enige man’, beweert een lokale historicus. In 1793 moest zij echter toch voor de oprukkende Franse revolutionaire troepen vluchten. Haar prachtige kasteel werd geplunderd en verloederde vervolgens. De herenhuizen in de stad bleven grotendeels behouden, maar ze ondergingen wel veel ontsierende ingrepen.

Mariannes residentie

De Mariannenweg begint op de Paradeplatz 1, het middelpunt van de stad met het raadhuis. De zijgevel van het statige pand wordt gesierd door het familiewapen van de Von Leyens, waarboven een beeld van Vrouwe Justitia troont. Franz Carl von der Leyen liet het oorspronkelijk bouwen als een weeshuis. Alle gebouwen eromheen hebben een vergelijkbare vorm en grootte. Alleen in de stijgende Schlossbergstraße, waar de huizen van de vroegere hofambtenaren staan, is een groter individualisme te zien. Opvallend zijn een palazzo met Toscaanse zuilen, tamelijk streng classicistisch cavaliershuis, en aan het eind van de straat een klein kasteeltje, geflankeerd door twee grote toegangspoorten.

Ertegenover staat de Schlosskirche 2 met een rijk versierde gevel en een prachtig gerenoveerd interieur, met het grafmonument van de populaire regentes. Haar kasteel, dat ooit achter de kerk stond, bestaat al lang niet meer. Een kleine orangerie met een park herinnert nog slechts vaag aan het grote vorstelijke complex op de Schlossberg.

Recordvermelding

In een weiland achter de laatste huizen van de stad verrijst een eenzame, bijna zeven meter hoge slanke monoliet, de Gollenstein 3. Wat lijkt op het werk van een hedendaagse beeldhouwer, is in werkelijkheid een vijfduizend jaar oude menhir en vermoedelijk onderdeel van een heidense dodenvereringsplaats. Het is zeker een van de oudste culturele monumenten van Duitsland en ‘de grootste menhir van Midden-Europa’, zoals in het ‘Guinness Book of Records’ staat genoteerd.

Het pad leidt omlaag het dal in, naar het Forstgut Lindenfels 4 met een fraai rododendronpark (bloeiperiode apr.-juni, www.gutlindenfels.com). Daarna gaat het weer licht bergop. Op de splitsing bij het zwarte kruis met de twee rustbankjes neemt u het pad naar Niederwürzbach.

Mariannes zomerverblijf

Aan de idyllische Würzbacher Weiher lag ooit de lusthof van de Von der Leyens, een prachtig barok complex, bestaande uit de representatieve Philippsburg en diverse bijgebouwen. Hiervan zijn helaas niet meer dan enkele karige restanten overgebleven, zoals de Rote Bau 5 (tegenwoordig particulier bezit).

Achter het huis slingert een idyllisch pad zich langs de rand van de vijver, om uit te komen in een klein bos. Het hele landgoed was voorheen onderdeel van een groot natuurlijk park in de Engelse stijl, dat nu romantisch is verwilderd.

Langs het voormalige poortgebouw van de Philippsburg (nu een boswachtershuis) komt u via de noordelijke oever van de Würzbacher Weiher bij het Annahof 1. Het voormalige boerenbedrijf van het complex is bewaard gebleven. Het eigenzinnige ronde gebouw is een ongewoon architectonisch pareltje. Tegenwoordig kunt u hier vanuit stijlvolle hotelkamers van het uitzicht op de boomgaard en de vijver genieten en zich laten verwennen in het restaurant– van tussendoortje tot uitgebreid menu. Bij mooi weer in de biertuin aan het water, bij slechter weer in de ‘Mariannensaal’, waar het portret van de gravin tijdens het dineren over uw schouder meekijkt. Vanuit Niederwürzbach rijden bussen terug naar Blieskastel.

Overigens: gravin Marianne wist maar ter nauwernood en dankzij een halsbrekende vlucht door de Bliesau aan de Franse revolutionaire troepen te ontkomen. Haar mooiste kasteeltje aan de vijver was door de soldaten met de grond gelijk gemaakt! De herbergiersfamilie Kaffke van de Annahof heeft het slot echter weer virtueel laten herrijzen. Vraag in het restaurant naar de reproducties. Het hoog boven de Würzbacher Weiher gelegen Jagdschloss Philippsburg was echt een droomkasteel!

Informatie

Markering: gouden kroontje

Bus: lijn 506 tussen Niederwürzbach en het centrum van Blieskastel

Hotel-Restaurant Annahof: Am See, Blieskastel-Niederwürzbach, tel. 06842 960 20, www.annahof.de, 2 pk vanaf € 94, ma.-middag gesl., gerechten vanaf € 10

Routevariant

De Mariannenweg is in totaal 22 km lang en bestaat uit twee rondjes van elk 11 km. Wie goed ter been is, wandelt vanaf het Annahof over de noordelijke route Würzbachschleife langs de Hubertushof 2 (zie blz. 69) tot het zwarte kruis (met de twee bankjes) en dan via Alschbach terug naar Blieskastel.

Bezienswaardig in Blieskastel

Op de Han, een heuvel boven Blieskastel, zijn de Heilig-Kreuz-Kapelle 6 (eind 17e eeuw) en de kleine tuin van het bedevaartsklooster (met pleisterplaats voor pelgrims) een bezoek waard.

Overnachten en eten

Oude stadscharme – Hotel zur Post: Kardinal-Wendel-Straße 19a, tel. 06842 921 60, www.hotel-blieskastel.de, 2 pk vanaf € 94. Gezellige kamer in een gerenoveerd oud herenhuis. Bovendien goede bistrokeuken in het Weinrestaurant Postillon (€ 9-21).

Wildspecialiteiten – Hubertushof: Kirschendell 32, Blieskastel-Niederwürzbach, tel. 068 42 65 44, www.hubertushof-born.de, 2 pk vanaf € 66. Prachtig gelegen klein hotel met zes kamers. Traditionele herberg met tuinterras. De specialiteit is wild uit de Bliesgau (ma.-di. gesl., € 10-25).

Eten en drinken

Om te ontspannen – Kaffee-Bar: Von-der-Leyenstraße 9, tel. 06842 706 05 64, wo.-middag, za.-zo. gesl., vanaf € 5. Koffie, gebak en kleine snacks in een knusse sfeer.

Met en zonder ster – Hämmerle’s Restaurant: Bliestalstraße 110a, tel. 06 842 521 42, www.haemmerles-restaurant.de, Za.-middag, zo. en ma.-avond gesl. Een van de beste restaurants in de regio! Verse landelijke keuken met Bliesgause producten in het restaurant Landgenuss, (€ 12-30), di-za van 19 uur vanaf € 65. Heerlijke menu's in het sterrenrestaurant Barrique (één ster, vanaf € 55). Tijdig reserveren!

Prachtig uitzicht – Restaurant Bellevue: Am Hölschberg 50, Blieskastel-Biesingen, tel. 06803 25 63, www.bellevue-biesingen.de, ma.-di. gesl., € 10-18. Populaire toeristische eetgelegenheid met een weids uitzicht op de Bliesgau. Goede burgermanskeuken. Grote biertuin.

Informatie en festiviteiten

Verkehrsamt Blieskastel: Luitpoldplatz 5, 66440 Blieskastel, tel. 06842 926 13 14, www.blieskastel.de.

Stadsrondleidingen: za. om de week, 14 uur vanaf Paradeplatz.

Altstadtfest: eind juni. Cultuur en entertainment rondom de Paradeplatz.

Webenheimer Bauernfest: eind juli. Jaarmarkt langs de oever van de Blies met boeren- en ambachtsmarkt, paardenraces.

In de buurt

Bliesgau J/K 7: Blieskastel is het uitgangspunt voor vele uitstapjes, fietstochten en wandelingen. Het stadsdeel Wolfersheim behoort tot de mooiste dorpen van de deelstaat. In de kleine kerken van Böckweiler en Altheim (met nieuw aangelegd Pirminius-tuintje) is nog steeds het werk van de heilige Pirminius voelbaar, die in de middeleeuwen vanuit het nabijgelegen klooster van Hornbach de regio evangeliseerde. Aan de Unteren Mühle in Altheim hebben drie particuliere woonhuizen schitterend bloeiende boerentuinen. In de boerderij van de familie Lambert kan men ’s zondags koffie drinken (ook in de tuin) en heerlijke zelfgemaakte taarten eten (Landcafé, Untere Mühle 2, mei-okt. zo. vanaf 14 uur, www.altheimer-landleben.de).

Gersheim-Reinheim H/J 8

Deze gemeente met zijn wijdverspreid liggende negen plaatsen (7100 inw.) is gelegen in de mooiste hoek van Bliesgau. De Blies vormt hier de grens met Frankrijk. Natuur en cultuur gaan hier een bijzonder intensieve binding met elkaar aan. De grote attractie in de plaats Reinheim is het Europäische Kulturpark, dat zich tot aan Frankrijk uitstrekt (zie blz. 62).

Orchideengebiet

Lachenhof (tusen Gersheim en Herbitzheim), rondleidingen mei-juli, data bekend bij het Kulturamt, tel. 06843 801-302

In een uitgestrekt natuurgebied gedijen ongeveer dertig soorten van deze bijzondere planten. U kunt echter beter niet op eigen houtje op pad gaan. Het is raadzaam om u aan te sluiten bij een deskundige rondleiding.

Museum für dörfliche Alltagskultur

Erfweilerstr. 3, Gersheim-Rubenheim, tel. 06843 910 81, www.museum-alltagskultur.de, elke derde zo. van de maand 14-18 uur, groepen op afspraak

In zijn oude boerderij heeft Gunter Altenkirch decennialang minutieus allerlei typische voorwerpen uit het boerenleven tussen Blies en Saar vergaard. Hij weet bij elk stuk een interessant verhaal te vertellen.

Overnachten en eten

Fietsers welkom – Hotel-Restaurant-Bliesbrück: Rubenheimer Straße 13, Gersheim-Herbitzheim, tel. 06843 80 00, www.bliesbruck.de, 2 pk € 89. Direct aan de Bliestal- Freizeitweg (‘recreatiepad’). Traditionele burgermanskeuken (ma.-za. vanaf 18, zo. vanaf 16 uur, vanaf € 10), ook fietsverhuur.

Informatie

Gemeinde Gersheim: Bliesstr. 19 a, 66453 Gersheim, tel. 06843 80 10, www.gersheim.de.

Mandelbachtal H 7/8

Vanaf Reinheim kronkelt een smalle weg naar Habkirchen. Daar leidt de Europäische Freundschaftsbrücke over de Blies rechtstreeks naar het Franse buurdorp Frauenberg met een schilderachtige kasteelruïne. Tijdens het Brückenfest eind juli vieren de ‘buren’ samen feest aan beide zijden van de grens.

In Bliesmengen-Bolchen imponeert de mooie dorpsstraat, waarin boeren- en arbeidershuizen uit de 19e eeuw zich tussen statige oudere landhuizen persen.

Het gehucht Gräfinthal bestaat slechts uit een paar gebouwen: de overblijfselen van een wilhelmietenklooster uit de 13e eeuw, een kleine kapel (1809) in het koor van de voormalige kloosterkerk en een duiventil (1766). Samen met de oude brouwerij en de smederij – die allebei vandaag de dag als herberg fungeren – vormen ze een sfeervol ensemble.

Haus der Dorfgeschichte

Bliestalstraße 67, Bliesmengen-Bolchen, tel. 06804 65 78, www.verein-fuer-dorfgeschichte.de, mrt.-dec., elke 3e zo. van de maand 14-18 uur

Een oude boerderijkeuken, een schoenmakerswerkplaats en een oude kapsalon worden in een oude schuur eenmaal per maand tot leven gewekt, wanneer de mensen van de historische vereniging hier smeden, hout draaien, manden vlechten, zeep zieden of een slachtfeest vieren. Bezoekers zijn van harte welkom.

Eten en drinken

Eenvoudigweg heerlijk – Gräfinthaler Hof: Gräfinthal 6, tel. 06804 911 00, www.graefinthaler-hof.de, ma.-di. gesl., vanaf € 15-25, Bliestal-menu € 34,50. Uitstekende traditionele en verfijnde gerechten met streekproducten, prachtige biertuin onder schaduwrijke bomen.

Hartigs uit de bosbouw – Jungholzhütte: Reinheimerstr. 99, Mandelbachtal-Bebelsheim, tel. 06804 91 43 66, www.jungholzhuette.de, wo. 14-21, za. 14-19, zon- en feestdagen 11-19 uur, € 5,50-13,50 . Een oase voor wandelaars en fietsers aan de rand van het bos. Zeer goede en betaalbare (Saarlandse) burgermanskost van regionale producten.

Informatie

Verkehrsverein Mandelbachtal e.V.: Rathaus, Theo-Carlen-Platz 2, 66399 Mandelbachtal, tel. 06893 809-126, www.mandelbachtal.de.

St. Wendel

Ottweiler H 4

Nergens balt de geschiedenis van Saarland zich zo zichtbaar en zintuigelijk samen als in de gezellige oude binnenstad van Ottweiler (15.000 inw.). De beklimbare Alte Turm, een deel van de stadsomwalling uit de 15e eeuw, is tevens klokkentoren van de Evangelischen Kirche. In de kerk zijn onder meer moderne glas-in-lood-ramen van Georg Meistermann te zien (openingstijden bij de toeristeninfo). De toren waakt over een historisch centrum met bouwwerken uit de middeleeuwen, de renaissance en de late barok. Het stadje was lange tijd de tweede residentie van de vorsten van Nassau-Saarbrücken, die hier ook een exclusieve porseleinfabriek dreven.

In het Witwenpalais in de Wilhelm-Heinrich-Straße woonde ooit de koningin-gemalin Sophie Erdmuth. Nu is dit het bestuurscentrum van de landkreis Neunkirchen. Binnen bevindt zich een indrukwekkende historische zaal met enkele stukken Ottweiler porselein.

Met zijn rijk versierde gevel ziet het Hesse Haus (1590) er imposant uit. Een barokke herinnering is het Pavillon, dat oorspronkelijk een jacht- en tuinhuis van de vorsten was. Het wordt omringd door een geurige – jammer genoeg door verkeersgeraas omgeven – rozentuin aan de Blies.

Saarländisches Schulmuseum

Goethestr. 13, tel. 06824 46 49, di., do. 10-17, zo. 11-17 uur, ook rondleidingen

Met behulp van lessenaars, schoolbanken, leibordjes, straflokaal en strafezel maakt deze originele tentoonstelling het mogelijk om een tijdreis te maken naar het dagelijkse leven in een dorpsschool tussen 1850 en 1950. Naar wens wordt op afspraak ook een uurtje les gegeven zoals in grootmoederstijd.

Aan het eind van de 18e eeuw had het ‘Gänsegretel von Fechingen’ (lett. de ganzenhoedster uit Fechingen) het in Ottweiler voor het zeggen. De voormalige boerenmaagd Katharina Kest was eerst de geliefde en later de wettige echtgenote van koning Ludwig von Nassau-Saarbrücken. In 1784 werd zij door keizer Jozef II tot gravin van Ottweiler verheven. Tot op vandaag de dag flaneert ‘de gravin’ – op bestelling – in een barok kostuum compleet met haar page en kekke parasolletje door de stad. Bezoekers kunnen een stadsrondleiding met haar boeken – inclusief koffiekransje of champagneontvangst in het Witwenpalais (inlichtingen en reservering: tel. 06821 97 29 20, www.region-neunkirchen.de). Bovendien staan nog een hoge grafelijke ambtenaar, een hofkapelaan, een torenwachter (apr.-sept. op afspraak) en een nachtwacht (apr.-okt. vr. 21 uur) paraat.

Eten en drinken

Ongedwongen genieten – Café-Bistro Zwinger: Tenschstraße 25, tel. 06824 70 07 88, http://zwinger-ottweiler.de, di vanaf 18, wo-zo vanaf 11 uur, € 8-13,50. Authentiek restaurant in de oude binnenstad met zeer gevarieerde bistrogerechten en patisserie. Mooie sfeervolle biertuin bij de stadsmuur.

Pure landlust – Wern’s Mühle – Landhaus im Ostertal: Brückenstraße 37, Ottweiler-Fürth, tel. 06858 699 92 11, www.werns-muehle.de, dag. behalve di., € 10,50-24. Ruim honderd jaar geleden maakten de mijnwerkers op hun weg naar de groeve al een tussenstop hier in de molen. Vandaag de dag is het een populair, groot toeristisch restaurant met een biertuin en een terras, waar uitstekend wordt gekookt. Overwegend met gebruik van streekproducten, die u ook kunt kopen in het molenwinkeltje. Acht gezellige kamers nodigen uit tot overnachten. In het bijgebouw kunt u de Historische Ölmühle Wern (www.oelmuehle-wern.de) bezichtigen, om vervolgens het Premium-wandelpad Mühlenpfad te lopen.

Winkelen

Ovenvers – Bäckerei Schäfer: Rathausplatz 12, tel. 06824 22 28, www.baeckereischaefer.de, ma.-vr. 6-18, za. 6-12.30 uur. Uitstekend gebak en bonbons, een extra rek met streekproducten. De Katharinentorte, een eerbetoon aan de gravin, wordt alleen op bestelling gebakken. Op de eerste verdieping kan gedurende de openingstijden van de winkel een klein particulier bakkerijmuseum worden bezocht.

Sport en activiteiten

Voor treinliefhebbers – Ostertalbahn: pasen-okt. en voor Kerstmis, dienstregeling tel. 06858 14 65 of 06824 35 11, www.ostertalbahn.de. Vanuit Ottweiler boemelen er historische treinen met diesel- en stoomlocomotieven en rijtuigen uit de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. Ze maken een tochtje van zo’n 20 km door het idyllische landschap naar Freisen-Schwarzerden.

Informatie

Tourist-Information: Schlosshof 5, 66564 Ottweiler, tel. 06824 35 11, www.ottweiler.de en www.region-neunkirchen.de

St. Wendel H 3

Een door het volk geliefde heilige en een charmante vorstin hebben het imago van de hedendaagse kreisstad (27.000 inw.) bepaald. De heilige Wendelin kwam volgens de legende in de 7e eeuw vanuit Schotland om hier als kluizenaar en missionaris te leven en te werken. Hij ligt al meer dan duizend jaar begraven in het ‘Wendelsdom', het machtige, in het centrum oprijzende symbool van de stad en de bestemming van talrijke pelgrims uit half Europa