Welkom

Dobro pozhalovat

Ter oriëntatie

Kennismaking, St.-Petersburg in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Praktische informatie

De 15 hoogtepunten

1
Flaneren op het ritme van de stad – de Nevsky
Over de Nevsky, de haast 5 km lange hoofdstraat van de stad, is het heerlijk flaneren.

2
Bouwkunst van Carlo Rossi – Paleisplein en Plein der Kunsten
St.-Petersburg is het werk van verschillende grote bouwmeesters. Dezetwee pleinen van de geniale architect Rossi kennen hun gelijke niet.

3
In het oudste park van de stad – de Zomertuin
Pushkin hield al van de nostalgische charme van dit park.

4
Clubbing – een nacht in de St.-Peterburgse muziekscene
In de straten rond de Gostiny dvor kunt u te voet van club naar club ’hoppen’.

5
Pushkin – in het spoor van de nationale dichter van Rusland
In het Literatuurcafé en de laatste woning van de dichter – nu een museum – waant u zich terug in de tijd van Pushkin.

6
In de tempel van de kunst – de Hermitage
Misschien wel het grootste museum ter wereld, en een must van iedere reis naar St.-Peterburg.

7
Een keizerlijk ensemble – Isaaksplein en Senaatsplein
Een van de grootste koepelgebouwen ter wereld, legendarische hotels en de ’bronzen ruiter’.

8
Op zoek naar de helden van Dostoyevsky – in de Hooimarktwijk
Achter mooie paleizen wacht een heel ander St.-Petersburg.

9
In de ban van muziek – in de buurt van het Mariinskytheater
Het beste muziektheater van het land is een grote ster aan de Russische opera- en ballethemel.

10
Eiland van wetenschap en cultuur – het Vasilyeiland
Hier ontstond tijdens het bewind van Peter de Grote het wetenschapscentrum van de stad.

11
Peters bolwerk tegen de Zweden – de Petrus- en Paulusvesting
Nu zijn hier een vestingmuseum, de kathedraal met de hoogste klokkentoren van de stad en de graven van de Romanovs.

12
Jonge modescene, oude filmstudio’s – de Petrogradzijde
Hier komen modeliefhebbers aan hun trekken.

13
Autonoom cultuurcentrum – Pushkinskaya,
Een culturele revolutie op een binnenhof.

14
Dicht bij het Russische geloof – het Alexander Nevskyklooster
Aan het begin van de 18e eeuw werd het oudste klooster van de stad gesticht. Nu is het een van de drie belangrijkste van Rusland.

15
Macht en Kerk – het Smolny
Klooster, meisjespensionaat en zetel van de eerste sovjetregering.

Nog meer St.-Petersburg

Bruggen en monumenten

Gebouwen, pleinen en straten

Musea

Excursies

De eilanden in het noorden van de stad

Peterhof

Pavlovsk

Tsarskoye Selo

Gatchina

Repino

Te gast in St.-Petersburg

Overnachten

Eten en drinken

Winkelen

Uitgaan

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Paklijst

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Dobro pozhalovat – Welkom

Erg gezellig is het Plein der Kunsten niet, maar het laat St.-Petersburg van zijn mooiste kant zien. Hier vindt u alle vormen van cultuur die deze stad te bieden heeft bij elkaar. In het Michaëlspaleis zit het Russisch Museum, waar u Russische kunst kunt bekijken. In het midden van het plein staat een beeld van de dichter Alexander Pushkin, die met zijn hand naar het Mikhailovskytheater, het operahuis, wijst, tegenover de Shostakovich-Philharmonie, waar de beste musici van Rusland hebben opgetreden. Het hele jaar door trekt dit plein Peterburgers aan.

Ter oriëntatie

De tweede grote stad van Rusland ligt aan de monding van de Neva in de Finse Golf en wordt door water omringd. De Neva is maar 74 km lang, en 28 km daarvan liggen in het St.-Petersburgse stadsgebied. St.-Petersburg bestaat uit 18 stadsdistricten. De vroegere voorsteden zoals Peterhof, Lomonosov, Pavlovsk, Tsarskoye Selo enzovoorts horen tegenwoordig bij de stad. Ieder district wordt door een ’Administratsya’ bestuurd, waarvan de voorzitter burgemeester genoemd wordt.

De Neva verdeelt de stad in wijken. De Grote Zijde is het eigenlijke centrum van St.-Petersburg met de grote as van de Nevsky prospekt. Hier bevinden zich de meeste kerken, theaters, musea, luxehotels en winkels. Aan de overkant ligt het Vasilyeiland, het historische wetenschapscentrum van de stad met een paar musea. Op de Petrogradzijde liggen de Petrus- en Paulusvesting en het museumhuisje van Peter de Grote. Het centrum van St.-Petersburg kunt u goed te voet verkennen, de buurten daarbuiten zijn prima met de metro en de bus te bereiken.

Grote Zijde D-M 4-8

St.-Petersburg is een stad van eilanden. Alleen het deel dat het centrtum van de stad uitmaakt ligt op het vasteland. Aan de Neva ligt de Admiraliteit, waarvan de gouden spits als oriëntatiepunt overal goed zichtbaar is. Hier beginnen de drie lange straten, die straalsgewijs de Grote Zijde doorsnijden: Nevsky prospekt, Gorokhovaya ulitsa en Voznesensky prospekt.

Deze straten kruisen de drie kanalen die door dit stadsdeel lopen: Moyka, Griboyedova en Fontanka. Het Fontankakanaal vormde tot de 19e eeuw de grens van de stad, daarna breidde de stad zich voorbij deze grens uit. Naast de Hermitage, het Russisch Museum, en andere musea en bezienswaardigheden (zoals het Smolny en het Alexander Nevskyklooster) zijn op de Grote Zijde ook het Mariinskytheater, de Philharmonie en het Mikhailovskytheater publiekstrekkers.

Petrogradzijde D-H 2-4

De Troitskybrug (Troitsky most) verbindt de Grote Zijde met de eilanden van de Petrogradzijde. Dit is het oudste stadsdeel van St.-Petersburg. Hier begon in 1703 de bouw van de Petrus- en Paulusvesting (op het Hazeneiland) en van het houten huis van Peter de Grote. Daartussen ontstond op het Troitskayaplein (Troitskaya ploshchad) het handelcentrum van de stad. Met de verplaatsing van het centrum vanaf het midden van de 18e eeuw naar de Grote Zijde verloor dit stadsdeel aan betekenis, en het werd na een brand niet meer opgebouwd. Maar aan het eind van de 19e eeuw werden aan de Bolshoy en de Kamennoostrovsky prospekt woonblokken met verschillende verdiepingen gebouwd. Hier is nu een levendige wijk met veel kleine cafés, restaurants en een keur aan modewinkels ontstaan.

De Petrogradzijde ligt op een eiland dat door twee armen van de Neva wordt omsloten, de Grote en de Kleine Nevka. Een smalle arm van de Neva scheidt het Petrogradeiland van het Apothekerseiland (Aptekarsky ostrov, E-H 1/2) met de 12 ha grote Botanische Tuin. In het westen scheidt een andere rivierarm het eiland Petrovsky (Petrovsky ostrov, C-F 2-4) van het Petrogradeiland. Een deel van dit eiland is een industriegebied, op een ander stuk bevinden zich een stadion en een park. De mooiste eilanden liggen in het noorden: het Kruis- (Krestovsky ostrov, B-E 1/2), Steen- (Kamenny ostrov, E/F 1/2) en het Yelagineiland (ostrov Elagin, C-E 1/2).

Vasilyeiland of Vasilevskyeiland B-F 3-7

Het Vasilyeiland (Vasilevsky ostrov) kunt u vanaf de Hermitage makkelijk bereiken over de Paleisbrug (Dvortsovy most) of de Luitenant-Schmidt-Brug, die iets verder naar het westen ligt. Bij de stichting van de stad schonk Peter de Grote dit eiland aan zijn vriend Alexander Menshikov, die hier aan de oever het eerste stenen huis liet bouwen. Aan de loop van de straten in dit deel van de stad is zeer goed te zien dat St.-Petersburg op de tekentafel is ontstaan. Drie prospekten lopen van het oosten naar het westen naar de Finse Golf, en loodrecht daarop lopen genummerde straten die hier ’lijnen’ heten. Het Vasilyeiland is het cultuur- en wetenschapscentrum van de stad. Hier bevinden zich de universiteit, de academie van wetenschappen, de kunstacademie, het observatorium, het mijninstituut, het literatuurinstituut en de beurs. Daarnaast is in het oosten van het eiland tussen deze wetenschapsgebouwen ook de Kunstkamer een bezoek waard. De bewoners van het Vasilyeiland zijn er trots op hier te wonen. Zij zeggen dat je hier het beste merkt dat St.-Petersburg een stad aan zee is.

Viborgse Zijde

Op de rechteroever van de Neva, op het vasteland, ligt het Viborgse stadsdeel, ook Viborgse Zijde genoemd. Vanaf de Grote Zijde komt u hier over de Liteynybrug ( J 4) en aan de overkant staat meteen het Finland Station. Op de Piskarevbegraafplaats na zijn hier niet veel bezienswaardigheden.

Kennismaking, St.-Petersburg in cijfers

Stad aan het water

De stad lijkt uit het water geboren te zijn. In het water van de Neva, haar zijarmen en kanalen, weerspiegelen de façades van de paleizen. ’Venetië van het Noorden’ wordt deze stad genoemd, die 70 jaar lang Leningrad heette. Maar St.-Petersburg is vergeleken met het haast vergeten Leningrad wezenlijk veranderd. Het is nu een samenstelling van Europese steden met Russische kleuraccenten en het is de mooiste stad van Rusland. Maar St.-Petersburg is ook de ’stenen stad van roem en van ongeluk’, zoals de grote dichteres Anna Akhmatova over haar geboortestad schreef. Pracht en ellende liggen dicht bij elkaar in de voormalige hoofdstad van het Russiche rijk. Eigenlijk is de hele stad een museum, in ieder geval is zij een architectonisch totaalkunstwerk, en het is daarom niet verwonderlijk dat de binnenstad allang op de UNESCO-Werelderfgoedlijst staat. De hoeveelheid gebouwen, monumenten en musea zorgt voor een vol dagprogramma. Toeristen komen overal het historische St.-Petersburg tegen. Geen oorlog, geen brand heeft het kunnen verwoesten, zelfs de 900 dagen lange blokkade door de Duitse troepen in de Tweede Wereldoorlog niet. Monumenten uit de 18e, 19e en ook uit de 20e eeuw zijn vanwege het 300-jarig bestaan van de stad in 2003 aan de buitenkant opgeknapt en staan er weer mooi bij in het wit, geel, blauw, groen en rose.

Veel namen – één stad

Toen Peter de Grote in 1703 zijn nieuwe hoofdstad ontwierp, heette deze ’Sankt-Pieter-Burgh’, naar het Nederlandse St.-Pietersburg. Snel hierna werd de naam vereenvoudigd tot het Duitse ’Sankt Peterburg’. Toen Rusland in 1914 in oorlog raakte met Duitsland, werd het Duitse ’burg’ veranderd in het Russische ’grad’ (van gorod, ’stad’). Zo heette de stad tien jaar ’Petrograd’, en na Lenins dood in 1924 werd deze naam veranderd in Leningrad. Maar de bewoners bleven hun stad liefkozend ’Piter’ noemen. Na de omwenteling in 1991 kreeg St.-Petersburg weer zijn oude naam terug.

’Venster naar het westen’

De stad werd naar het plan van Peter de Grote aan de monding van de Neva door duizenden dwangarbeiders gebouwd. De tsaar wilde een ’Venster naar het Westen’ openen. Het gebied waarover St.-Petersburg zich nu uitstrekt, bestond in het begin alleen uit moerassen, bossen en verlatenheid. Het overwinnen van het natuurgeweld door kunst! – Peter de Grote wilde laten zien dat zoiets in Rusland net zo goed mogelijk was als in Frankrijk. De tsaar wilde de weg wijzen naar een nieuwe tijd en brak bewust met de bestaande tradities. Huizen werden niet langer van hout maar van steen gebouwd, kaarsrechte straten, de prospekten, moesten de stad doorkruisen en de architecten kwamen uit Italië.

Architectuur van de stad

Peter de Grote liet voornamelijk overheidsgebouwen neerzetten, pas onder zijn dochter Elizabeth werd geld vrijgemaakt voor kerken en paleizen. Het stedenbouwkundige plan van de tsaar liet genoeg ruimte voor barokke pracht en overvloed. De pronkzuchtige achitectuur moest de grootsheid van het land weerspiegelen. Onder Catharina de Grote begon een grote bouwactiviteit. Zij haalde veel verschillende architecten naar het hof, maar het classicisme van Quarenghi sprak haar het meest aan. Zijn belangrijkste werken waren het Alexanderpaleis in Tsarskoye Selo en het Hermitagetheater. Catharina hield een kritische kijk op haar ’bouwwoede’. In een brief aan haar kunstadviseur en vriend Baron Friedrich Melchior van Grimm heeft zij geschreven: ’Het bouwen is een duivelse zaak; het verslindt geld, en hoe meer men bouwt, des te meer men bouwen wil. Het is een ziekte zoals drankzucht en ook een soort gewoonte.’

De Russische literatuur

In 1799 werd Alexander Pushkin geboren. Weliswaar In Moskou, maar St.-Petersburg zou zijn stad worden. De stad was een eeuw oud. Een klein deel van de bevolking had rijkdom, bezit en macht veroverd. Het tijdperk van Alexander I begon. Monumentaliteit werd nu vervangen door eenvoud, strengheid en helderheid. Pushkins leven viel samen met de eeuw van het classicisme in de architectuur.

Met Pushkin, de grote, romantische, klassieke schrijver van de Russische literatuur, die in St.-Petersburg nog steeds zeer vereerd wordt, begon ook de literaire bloei van de stad, die verder ging met Dostoyevsky en Gogol, Akhmatova en Brodsky. Op enige uitzonderingen na leefden alle beroemde Russische schrijvers in en om St.-Petersburg en brachten ons een rijke Petersburgmythe. In deze ’spookachtige en merkwaardige stad’ (Dostoyevsky) wandelden en wandelen ook vandaag nog levende mensen en bedachte figuren samen door de straten. De dichters en hun schepselen: Pushkin en Herman, Gogol en Khlestakov, Goncharov en Oblomov, Dostoyevsky en Raskolnikov, Tolstoi en Anna Karenina. De Russische literatuur heeft de werkelijkheid inmiddels als het ware ingehaald, fictie en realiteit zijn niet meer te scheiden. St.-Petersburg verbindt de herinnering van woord en steen.

De nieuwe wijken

Toen Dostoyevsky over de ’vernederden en beledigden’ schreef, waren in de stad buurten ontstaan vol armoe. In de schaduw van pronkarchitectuur, prachtige straten en majesteitelijke pleinen groeiden grauwe wijken met smalle stegen, huurkazernes en donkere binnenhoven. Aan het einde van de 19e eeuw voltrok zich een architectonische en culturele verandering. De uit het westen afkomstige jugendstil, Stil modern, veranderde het straatbeeld aan de Petrogradzijde, die nu een museum van jugendstil lijkt. Hier bouwden de nieuwe welgestelde burgers hun woningen, voordat zij samen met de adel voorgoed uit het land werden verdreven.

De stad van de Revolutie

Leningrad werd in de sovjettijd trots de ’Wieg van de Revolutie’ genoemd. De Revolutie speelde zich dan ook in de straten van de stad af. In het Smolny-instituut voor adellijke meisjes kwam de leiding van de Bolsheviki bijeen, Lenin arriveerde op het Finland Station en hield daar zijn beroemde rede op het plein, dat nog steeds het Leninplein heet, de pantserkruiser Aurora gaf het sein voor de opstand van de matrozen en soldaten zijn werkelijk het Winterpaleis binnengestormd, waar zich nu de Hermitage bevindt.

Na de Revolutie trokken duizenden mensen van het platteland naar de stad en kampeerden in de prachtige paleizen. Later werden de paleizen onteigend en veranderd in kantoren, musea en tehuizen of ook als zogenaamde kommunalka per kamer aan gezinnen uit St.-Petersburg toegewezen. Vroegere zes- tot achtkamerwoningen werden nu door meerdere families bewoond. Elk gezin kreeg een kamer; bad, keuken en toilet moesten worden gedeeld. Ook nu leven nog 25% van de Petersburgers in een kommunalka.

Door de Revolutie verloor de stad haar uitstraling echter niet. St.-Petersburg bezit de grootste oude binnenstad van Europa. Een stadskern met een groot oppervlak waar een industriemetropool omheen is gegroeid. En deze kern is tegenwoordig nog net zo intact als in het jaar 1917.

De noordelijkste grote stad

De kunsthoofdstad van Rusland verandert, maar heeft haar bijzonderheden weten te behouden. Daarbij hoort de afkeer van Petersburgers van Moskou, hun arrogantie en snobisme. De gekrenkte trots van de vroegere hoofdstad maakt de Petersburgers tot snobs. En niet geheel zonder reden, want St.-Petersburg is een stad van superlatieven. De noordelijkste miljoenenstad, de jongste Europese grote stad, de stad met de meeste bruggen, met het meest romantische duel (Pushkin) en de meeste revoluties.

Witte Nachten

En er zijn de ’Witte Nachten’. Witte Nachten, dat betekent licht. Minstens 20 uur per dag licht. Een surreëel licht, dat Alexandre Dumas met de ’iriserende glinstering van een opaal’ vergeleek. Een bleke nachtelijke lichtheid. De stad wacht op de eindeloze winter, danst en feest. Het volk flaneert. De Petersburgers zijn in deze tijd constant op de been. De theaters lokken met premières, in de jazzclubs klinkt tot ’s ochtends vroeg de blues en de straatverlichting is tijdens de Witte Nachten uitgeschakeld. De paleizen met hun portieken en zuilen verliezen in dit licht hun ruimtelijkheid en worden façades in een reusachtig theaterdecor. Het perspectief van de straten, rivieren, kanalen is veranderd, de ruimtelijke diepte is in de nevelslierten opgelost. En als dan ’s nachts tussen 2 en 3 uur de bruggen over de Neva langzaam opengaan en de paleizen in het zilveren water weerspiegeld staan, dan heeft deze stad iets spookachtigs.

De heerlijke zomermaanden zijn elk jaar weer een beloning voor de inwoners van St.-Petersburg, omdat zij de koude en natte winter verdragen hebben. In deze tijd is de gastvrijheid van de Russen het beste te merken. Deze is legendarisch, groot, spontaan, ongedwongen en een vaste gewoonte. Geen keuken of woonkamer is te smal, geen tafel is te klein om met lekkernijen vol gezet te worden, genoeg voor verschillende dagen. Daarbij wordt de gast niet met rust gelaten, maar steeds weer uitgenodigd om te eten en te drinken.

St.-Petersburg als economische zone

Terwijl Moskou vanaf 1990 is opgebloeid, verslechterde de situatie van St.-Petersburg in deze periode zienderogen. De bevolking verarmde en de mafia beschouwde St.-Petersburg als haar hoofdstad. Dit veranderde radicaal met het aantreden van Vladimir Putin in het jaar 2000.

Sindsdien is St.-Petersburg in snel tempo aan de vrijemarkteconmie gaan deelnemen. Staatsbedrijven werden in naamloze vennootschappen veranderd, onroerend goed werd verkocht, grond werd verpacht, banken opgericht. In de sovjettijd waren er maar zes staatsbanken. Nu zijn er meer dan tweehonderd particuliere banken. Deze nieuwe ontwikkeling is ook aan de buitenkant zichtbaar. Overal wordt gebouwd en gerestaureerd. In 2002 werd Rusland officieel erkend als land met een vrijemarkteconomie. Maar nog steeds leven de meeste Petersburgers in een grote onzekerheid. Weliswaar bezitten veel gezinnen een auto, een televisie en een videorecorder, maar de staat betaalt zijn werknemers zeer lage lonen. De meesten kunnen alleen rondkomen als zij een tweede of zelfs derde baan erbij nemen.

In het straatbeeld vallen de grote tegenstellingen tussen arm en rijk op. Terwijl steeds meer dure limousines over de Nevsky rijden, leiden veel mensen hier ondertussen een miserabel bestaan, en moeten leven van bedelen op de metrostations, treinstations en voor kerken en winkels. De grote verliezers in het postcommunistische Rusland zijn zonder meer de bejaarden. In de laatste jaren heeft zich weliswaar een middenklasse gevormd – en dat zijn vooral goed opgeleide jonge mensen, die Engels kunnen spreken en met een inkomen dat ver boven het gemiddelde inkomen van € 300 ligt – maar ongeveer 25% van de Petersburgers leven volgens officiële statistieken onder het bestaanminimum van ongeveer € 150 per maand. De aanpassing aan de westerse verhoudingen zal zeker nog enige tijd duren, tot ook de prijs van levensmiddelen in de winkels een westers niveau heeft bereikt.

Maar ook een jonge generatie heeft een kans gekregen, een hele nieuwe groep, die in de laatste jaren ongelooflijk carrière heeft kunnen maken. Zij zijn elitair, rijk en zeker van hun zaak. Deze maatschappelijke klimmers streven met veel energie naar een westerse levensstijl en zoeken stabiliteit en zekerheid.

Milieu

De leefomgeving van de Petersburgers is niet optimaal: het drinkwatersysteem is overbelast en daardoor onsmakelijk. Het fijnstofgehalte van de lucht ligt boven de grenswaarden, en zeker 80% van de luchtvervuiling wordt door het autoverkeer veroorzaakt. Met de levensstandaard is ook het consumeren gestegen. De grote natuurliefde van de Russen heeft er tot nu toe niet toe geleid dat een actieve milieupolitiek wordt gevoerd. Maar vooral de jongere, goedopgeleide generatie interesseert zich steeds meer voor milieuproblemen en natuurbescherming. Sinds 1989 is Greenpeace in Rusland actief, met steeds meer succes.

Vlag en wapen

Na de instorting van de Sovjet-Unie keerde Rusland terug naar de wit-blauw-rode vlag uit de tijd van Peter de Grote. Het stadswapen van St.-Petersburg bestaat sinds 1729: twee gekruiste ankers op een rode achtergond. In het midden de gouden scepter met tweekoppige adelaar.

Feiten en cijfers

Ligging en grootte: de stad ligt aan de monding van de Neva aan de Finse Golf in het noorden van Rusland op 60 ° noorderbreedte en 30 ° oosterlengte. St.-Petersburg is de noordelijkste miljoenenstad ter wereld. Het stadsgebied ligt maar 3-10 m boven de zeespiegel en heeft een oppervlakte van 600 km², daarvan is 58 km² water, want St.-Petersburg is op 44 eilanden gebouwd en heeft 68 kanalen en rivieren met een gezamelijke lengte van 165 km, waarover ongeveer 600 bruggen zijn gebouwd.

Bevolking: met ca. 5 miljoen inwoners is St.-Petersburg de tweede grootste stad van Rusland. Meer dan een vijfde van de inwoners heeft de pensioengerechtigde leeftijd. Naast 90% Russen leven in de stad 3% Oekraïners, 2% Joden, 2% Wit-Russen en 1% Tataren. De resterende 2% bestaat uit verschillende nationaliteiten.

Economie: Scheepsbouw, machinebouw, elektroindustrie, kleding-, voedingsmiddelen- en bouwmaterialenindustrie en de grote zee- en vloedhaven maken St.-Petersburg na Moskou tot het tweede belangrijkste economische centrum. De financiële crisis van 2008/2009 remde de economie in St.-Petersburg af, net als in de rest van het land, en deze herstelt zich langzaam zoals verwacht.

Geschiedenis, heden, toekomst

De stichting van de stad tijdens Peter de Grote

In 1696 werd de 24-jarige Peter tot alleenheerser gekroond. Met de aanleg van de ’verzonnen stad’, zoals Dostoyevsky St.-Petersburg later noemde, werd op 16 mei 1703 begonnen. Na de succesvol verlopen campagne om toegang tot de Oostzee te verkrijgen wilde Peter de stad aan de uiterste rand van zijn reusachtige rijk stichten: metropool en tegelijk haven van de Russische vloot, bolwerk tegen Zweden en noordelijke vesting van het rijk. In 1712 werd de hoofdstad van Moskou naar St.-Petersburg verlegd. Toen Peter in 1725 stierf, telde de nieuwe residentie al meer dan 70.000 inwoners.

De heerschappij van de vrouwen

Men zegt dat Rusland onder Peter de techniek, onder Elizabeth de manieren en onder Catharina de Grote de gewoontes van West-Europa heeft geleerd. Elizabeth, Peters dochter, die het land 20 jaar regeerde, spendeerde weliswaar een ongelooflijke hoeveelheid geld uit de staatskas aan haar projecten, maar liet St.-Petersburg achter met de mooiste bouwwerken van de barok. Catharina, geboren als Duitse prinses Von Anhalt-Zerbst, dwong haar man Peter III (de kleinzoon van Peter de Grote) tot troonsafstand. Haar regeringstijd duurde 34 jaar en was van blijvende invloed op de vorming van Rusland en van St.-Petersburg. Absolute macht, mateloze extravagantie van de adel en uitbreiding van het lijfeigenschap waren de kenmerken van haar regering. Aan de andere kant genoot zij van haar rol als verlicht vorstin. Zij verleende de stad grootstedelijke elegantie, en haalde de beste Italiaanse architecten naar het hof.

De laatste tsaar

De laatste tsaar Nicolaas II (1894-1917) was slecht toeberust voor zijn regeringstaak. Hij droomde van een rustig leven met zijn gezin. De nederlaag van Rusland in de Russisch-Japanse Oorlog (1904/05) speelde een belangrijke rol bij de eerste burgelijk-democratische revolutie van 1905. Tegen de belastingen van de Eerste Wereldoorlog was het keizerrijk niet meer opgewassen. De Revolutie van 1917 begon minder om politieke beweegredenen dan om honger en de wens naar vrede. De troon van de tsaren was in de massaopstanden die volgden niet meer te redden.

De sovjettijd

De eerste massale opstanden van 1917 tegen de oorlog veegden de tsaar letterlijk weg. In oktober 1917 veroverden de bolsheviki onder leiding van Lenin de massa’s en de stad. De Sovjet-Unie werd gesticht.

In 1918 werd Moskou weer hoofdstad, en de tsarenfamilie werd vermoord. Na Lenins dood in 1924 werd de stad aan de Neva tot Leningrad herdoopt. Een periode van stagnatie begon, maar het zwartste hoofdstuk uit de geschiedenis van Leningrad werd geschreven door de Duitsers. Tijdens de 900 dagen durende blokkade in de Tweede Wereldoorlog stierven ongeveer 1 miljoen van de toen 3 miljoen inwoners tellende stad van honger en ontberingen. Hitler wilde St.-Petersburg vernietigen.

Het einde van de Sovjet-Unie

De postsovjettijd, die dankzij de perestroika van Mikhail Gorbachov in 1991 begon, maakte radicale veranderingen mogelijk en de stad kreeg haar oude naam terug. In 1991 werd de Sovjet-Unie ontbonden en de GOS opgericht. Boris Yeltsin werd de eerste president van het nieuwe Rusland. In zijn regeerperiode begon een wilde tijd van kapitalisme: inflatie en een staatsgreep verontrustten de bevolking, staatsbedrijven werden geprivatiseerd. Profiteurs waren jonge ondernemers, de zogenaamde oligarchen. Pas na het aftreden van Yeltsin en de verkiezing van de voormalige KGB’er Vladimir Putin in 2000 stabiliseerde het land weer.

Vandaag en morgen

Deze Petersburger regeerde Rusland acht jaar en onderstreepte zijn westerse koers symbolisch door zich in te zetten voor St.-Petersburg. Hij beschermde de noordelijke metropool voor verder verval en verhoogde de status van de mooiste stad van het land. Niet alleen bevoorrechtte hij zijn geboortestad, door haar als toneel voor politieke bijeenkomsten te kiezen – zoals de G8-top in 2006 – maar ook werd en wordt er op alle hoeken gerestaureerd. achtduizend gebouwen vallen onder monumentenzorg, waarvan vierhonderd paleizen.

Putin is omstreden. De oorlog tegen Tsjetsjenië, overdreven patriottisme en een beperking van de persvrijheid zijn de belangrijkste kritiekpunten. Het politieke en economische leven lijkt zich geheel aan de korte teugels van het Kremlin af te spelen, maar Putin heeft zonder twijfel verschillende veranderingen doorgezet. De beurs stijgt, de staatsfinanciën staan in de plus en de mogelijkheden lijken grenzenloos.

Met de keuze in 2008 van Dmitry Medvedev tot president, werd Putin minister-president. En ook Medvedev komt uit St.-Petersburg. En zo zullen de verregaande veranderingen verdergaan, veel verder dan alleen renoveren en restaureren. Het ’Venster naar het Westen’ staat wijd open in deze tot leven gewekte stad.

Praktische informatie

Reizen naar St.-Petersburg

Met het vliegtuig

Er zijn alleen vanaf Amsterdam en Brussel rechtstreekse vluchten naar St.-Petersburg (zie hiervoor www.klm.nl, www.aeroflot.com, www.schiphol.nl e.a.). Momenteel zijn er vanuit de Benelux geen ‘prijsvechters’ met diensten op Rusland tegen aantrekkelijke prijzen.

Het vliegveld Pulkovo ligt 17 km ten zuidwesten van de stad (terminal 2, informatie, tel. 704 34 44, (www.pulkovoairport.ru/eng kaart 3). De meeste internationale vluchten komen aan en vertrekken van terminal 2. Binnenlandse vluchten en vluchten uit voormalige sovjetlanden gebruiken terminal 1.

Voor vervoer naar de stad kunt u vanaf terminal 2 bus 13 nemen, vanaf terminal 1 bus 39, die naar het metrostation Moskovskaya rijden. De bussen (21 roebel) vertrekken elke 12-20 min. van 5.30-1.30 uur. Veel hotels bieden tegen betaling een afhaalservice aan. het is ook mogelijk bij de taxicentrale in de hal een taxi te bestellen (naar het centrum ongeveer € 30; reistijd 30-40 min.).

Met de trein

De trein naar St.-Petersburg gaat over Berlijn en Warschau via de Baltische staten maar het Vitebsky vokzal of het Ladzohky vokzal ( G/H 7). Inlichtingen over internationale treinen vindt u op www.ns.nl of www.treinwinkel.nl.

Tussen Moskou en St.-Petersburg rijdt een sneltrein, die deze afstand in 5 uur aflegt en op het Moskovsky vokzal (Moskou Station) aankomt ( J 6).

Met de auto

Het is af te raden met de auto van West-Europa door Polen naar Rusland te reizen. De wegen zijn slecht en de wachttijden aan de grenzen lang.

Als u toch met de auto wilt gaan, kunt u het beste met Finnlines (www.finnlines.com) van het Noord-Duitse Travemünde naar Helsinki oversteken en daarvandaan Rusland binnengaan.

Douane

Als onderdaan van een lidstaat van de EU kunt u volstaan met een paspoort (geen identiteitskaart!) dat nog drie maanden na inreisdatum geldig moet zijn. Daarnaast moet u beschikken over een toeristenvisum (30 dagen geldig), dat u moet aanvragen bij het consulaat van de Russische Federatie in Den Haag, resp. Brussel (zie: ‘Diplomatieke vertegenwoordigingen’ hierboven). Eventueel kunt u dit laten doen door een visumbureau (tegen bemiddelingskosten) of een reisbureau (in dat geval zijn de kosten van het visum doorgaans inbegrepen in de prijs van het arrangement). Het is raadzaam dat minstens drie weken voor vertrek te doen. Inlichtingen over de procedure vindt u op de websites van de ambassades. Als u individueel reist en niet beschikt over vouchers voor uw onderdak, moet u zich binnen drie dagen melden bij de immigratiedienst OVIR; de receptie van uw hotel kan dat voor u regelen. Reist u met een vooraf geboekt arrangement (al dan niet in een groep), dan is die aanmelding al bij de boeking voor u geregeld door de touroperator.

Er zijn weinig beperkingen wat in- en uitvoer betreft. Het in- en uitvoeren van Russisch geld is verboden; u moet ter plaatse wisselen. Bij invoer van zeer grote bedragen westers geld moet u aangifte doen. Uitvoer is onbeperkt; er zijn alleen restricties voor wat betreft alcoholische dranken, rookwaren en kostbare souvenirs. Het uitvoeren van kunstvoorwerpen en religieuze objecten is slechts toegestaan met toestemming van de overheid (de verkoper van het goed kan u daarover inlichten).

Reizen in St.-Petersburg

Met de metro

Het snelste vervoersmiddel is de metro. Deze rijdt met vijf lijnen tussen 5.45 en 1 uur met korte intervallen en stopt op 57 stations. Bij de ingang van de metro koopt u een muntje (20 roebel per stuk), die u bij het poortje inwerpt. Daarna gaat de het poortje open. De ingangen zijn met вход, uitgangen met выход aangegeven, en als u wilt overstappen moet u de borden переход volgen.

Met bus en trolleybus

Trolleybussen (TrBus) zijn bussen met een bovenleiding, die langzaam door het centrum bewegen. Bussen en trolleybussen rijden van 5.20 tot 1 uur ’s nachts. Buskaartjes zijn te koop op metrostations of bij de conducteur in blokjes van 10 (kaartenboekje: 18 roebel). In de bus moeten de kaartjes afgestempeld worden. Als de bus te vol is om dat zelf te doen kunt u uw kaartje aan uw buurman geven, die het door zal geven. Uiteindelijk krijgt u uw kaartje afgestempeld terug.

Met de tram

Er rijden nog maar een paar trams door het centrum. Hier zijn dezelfde kaartjes als voor bus en trolleybus geldig.

Met de elektritska

Deze voorstadstrein vertrekt vanaf verschillende stations en gaat naar de dachadorpen en de voormalige zomerpaleizen van de tsaren buiten de stad. Vanaf het Vitebsky vokzal rijden treinen naar Pavlovsk en Tsarskoye Selo. Vanaf het Baltysky vokzal (Baltisch Station) vertrekken de treinen in de richting van Peterhof, Gatchina en Lomonosov.

Met de taxi

Als u een officiële taxi aanhoudt, betekent dat nog niet dat deze u meeneemt. U moet eerst onderhandelen: over de prijs, en als de chauffeur uw richting niet op wil, dan neemt hij u niet mee. De taxi’s bij hotels rijden alleen voor extra hoge prijzen. Daarom is het beter ergens anders een taxi aan te houden!

Taxi bestellen: tel. 600 00 00, 700 00 00, Yellow Taxi tel. 600 88 88, www.peterburg.nyt.ru, Vrouwen rijden vrouwen: Ladybird tel. 900 05 04, www.ladybird-taxi.ru.

Chastniki: behalve officiële taxi’s rijden er ook privéchauffeurs; het is normaal met een handgebaar gewoon een auto aan te houden. U noemt het reisdoel, stelt een prijs voor (vooraf!). Alleen instappen als de chauffeur alleen in de auto zit en als u een beetje Russisch spreekt.

Huurauto’s

Met een huurauto door de stad rijden is niet zo eenvoudig als het lijkt. Het is beter een auto met chauffeur te huren. Dat voorkomt veel ergernis en discussies met de verkeerspolitie. Wie het toch wil wagen: de meeste hotels kunnen u helpen bij de verhuur. De meeste internationale aanbieders hebben een balie op het vliegveld Pulkovo.

Boottochten

Bij de bruggen van de Nevsky ziet u aanlegsteigers voor de rondvaartboten over de Fontanka, de Moyka en het Griboyedovkanaal. De tochten duren 1 tot 2 uur, maar let op: de gidsen spreken vaak alleen Russisch. Wie individueel wil gaan varen (wel erg duur), kan door een hotel een tour laten organiseren of via Neptun, www.neptun-boat.ru.

Stadsrondritten

Bij hotels of bij de concierge kunt u excursies en stadrondritten bestellen.

Stadsrondrit met de bus: iedere 30 minuten vertrekt vanaf het winkelcentrum Gostiny dvor op de hoek van Nevsky prospekt en ul. Dumskaya ( kaart 2, H 6) een bus. De rondrit duurt anderhalf uur, en u rijdt langs de belangrijkste bezienswaardigheden. De uitleg is in het Russisch.

Balt Express: kaart 1, J 6, ul. Vosstanya 6, tel. 327 08 81, www.betours.spb.ru, M: Mayakovskaya/ploshchad Vosstanya. Hier worden rondleidingen en excursies voor individuele toeristen georganiseerd, ook in het aanbod zitten vis- en jaagexpedities.

Oost-West-Service: kaart 1, J 6, Nevsky pr. 100 (op de binnenplaats), tel. 327 34 16, www.ostwest.com, M: Mayakovskaya/ploshchad Vosstanya, ma.-vr. 10-18 uur. Dit servicebureau organiseert rondleidingen, maar biedt ook hulp bij visumaanvragen en logies, en regelt excursies en theatertickets.

Peter´s Walking Tours: tel. 943 12 29, www.peterswalk.com. Tochten door de stad op een heel andere manier – weg van de platgetreden toeristenpaden en met een thema. Bijvoorbeeld in het spoor van de geheime dienst, van de Rode Oktober, van de jugendstil, maar ook een fietstocht op zondagochtend. De prijs bedraagt voor ca. drie uur 15 euro, maar is goed besteed.

Privérondleidingen: tel. 007 911 967 24 83, www.petersburg-hautnah.com. De jonge Rus Sergey Marchukov heeft in Duitsland gestudeerd en biedt privérondleidingen door de stad aan: 7-8 uur, naar keus te voet, met de auto of de bus, vanaf € 39/p.p. Reserveren noodzakelijk.

Uitzichtpunten

Het mooiste uitzicht over de stad heet u vanaf de Strelka, de punt van het Vasilyeiland ( kaart 1, F 5). Over de Neva kijkt u naar het Hazeneiland met de Petrus- en Paulusvesting en naar de Grote Zijde met de Hermitage en de aangrenzende paleizen aan de overkant. De beste blik over de daken van de stad heeft u vanaf de Isaakskathedraal ( kaart 1, F 6).

Diplomatieke vertegenwoordigingen

In Nederland

Ambassade van de Russische Federatie

Andries Bickerweg 2, 2517 JP Den Haag

tel. (070) 346 788 88 en 345 13 00

fax (070) 361 79 60

ambrus@euronet.nl

www.netherlands.mid.ru

Consulaat (aanvragen visum)

Scheveningseweg 2, 2517 KT Den Haag

tel. (070) 364 64 73 en 364 07 80 (ma.-vr. 9-12 uur)

infocon@euronet.nl

www.ambru.nl

aanvragen visum ma.-vr. 10-12 uur, afhalen visum 12-13 uur

In België

Ambassade van de Russische Federatie in België

De Frélaan 66, 1180 Brussel

tel. (02) 374 34 00

fax (02) 374 26 13

www.belgium.mid.ru

In St.-Petersburg

Consulaat-generaal van Nederland in St.-Petersburg

Molka nabrezhnaya 11, 191186 St.-Petersburg

tel. (+7) 812 334 02 00

fax (+7) 812 334 02 25

pet@minbuza.nl

www.nlcg.spb.ru

open: ma.-vr. 9-12.30 en 13-17 uur

Consulaat-generaal van België in St.-Petersburg

Sapierny Per, 11, St.-Petersburg

tel. (+7) 812 5795791

fax (+7) 812 5799501

tel. (+7) 911 7625662: noodnummer buiten de openingsuren

SaintPetersburg@diplobel.fed.be

www.diplomatie.be/saint-petersburgnl (Nederlands)

open: ma.-vr. 9-13 en 14-17.30 uur

Feestdagen

1 januari: Nieuwjaar

7 januari: Russisch-orthodox kerstfeest

23 februari: voorheen ’Dag van het Leger’, door Putin ’Dag van de Man’ gemaakt

8 maart: Internationale Vrouwendag

Pasen: twee weken na het westerse paasfeest

1/2 mei: Dag van de Arbeid/Voorjaarsfeest

9 mei: Dag van de Overwinning

12 juni: Onafhankelijkheidsdag

4 november: Dag van de nationale Eenheid (ter herinnering aan de bevrijding van Moskou van de Poolse bezetting in 1612)

12 december: Dag van de Grondwet

31 december: Oudjaarsavond, met kerstboom en cadeautjes

Feesten en festivals

Nieuwjaar en kerstfeest: vanaf nieuwjaar en de kerstdagen (6-7 jan.) tot het orthodoxe nieuwjaar (13 jan.) is de stad in een feeststemming. In veel bedrijven wordt niet gewerkt, enkele musea zijn gesloten en de theaters hebben een aangepast programma.

’Verdrijving van de winter’ of ’Boterweek’: eind feb./begin maart, acht weken voor Pasen. Er worden ritten met de troika gemaakt, er zijn folkloristische carnavalsoptochten, en in veel restaurants worden blinimaaltijden aangeboden. Hierna begint de vastentijd.

Balletfestival: midden maart in het Mariinskytheater (zie blz. 54).

Paasfeest: maart of april. Het belangrijkste feest van de orthodoxe kerk, meestal een paar weken na het westerse paasfeest. Net als met het kerstfeest urenlange missen met prachtige koormuziek in de nacht voor Pasen. Op paasdag wachten de gelovigen voor de kerk met brood en paaseieren op de zege van de pope. Traditiegetrouwe Russen brengen de gezegende eieren dan naar de graven van familieleden.

Dag van het Voorjaar/Dag van de Overwinning: de dagen tussen 1 mei (Dag van het Voorjaar en van de Arbeid) en 10 mei staan te boek als feestdagen, want op 9 mei wordt de Dag van de Overwinning gevierd. Op het Paleisplein vinden miltitaire parades plaats en bij de Petrus- en Paulusvesting wordt ’s avonds een groot vuurwerk afgestoken.

Komkommervisfestival: in het tweede weekend van mei draait in de Petrus- en Paulusvesting alles om de spiering, die hier dan gebakken wordt.

Geboortedag van St.-Petersburg: laatste zondag in mei. Scheepsparade op de Neva, in de hele stad straatfeesten en muziek.

Baltic House: eind mei, www.baltichouse.spb.ru. Internationaal theaterfestival.

’Russisch Davos’: weekend van 1 juni. Internationaal economisch forum.

’Sterren van de Witte Nachten’: midden mei-midden juli. Cultuurfestival van het Mariinskytheater (zie blz. 54) met ballet- en theateropvoeringen en concerten.

Ruslanddag: 12 juni. Nationale feestdag met vuurwerk!

Festival of Festivals: eind juni, www.filmfest.ru. Het ministerie van Cultuur en de Lenfilm Studio’s organiseren elk jaar dit filmfestival.

Jazzfestival: juni, www.jazz-hall.spb.ru.

Internationaal festival voor oude muziek: september, www.earlymusic.ru. Barokmuziek uit Rusland, Europa en muziek uit Azië.

’Russische Winter’: ongeveer van 25 dec tot 5 jan. Folklore, troikasledetochten, ijssculpturenpark en diverse muziekopvoeringen op verschillende locaties.

Fooi

Een fooi van 10-15% is in restaurants gebruikelijk. Ook de garderobejuffrouw 0f -meneer – meestal gepensioneerden – in restaurants en theaters zijn blij met een kleine fooi.

Veiligheid en noodgevallen

In St.-Petersburg moet u rekening houden met straatcriminaliteit, vooral in de buurt van toeristische attracties en nog meer op de Nevsky prospekt en in de metro. Let op als u benaderd wordt door twee of drie zogenaamde souvenirverkopers. De website van het (Nederlandse) consulaat-generaal in St.-Petersburg (www.nlcg.spb.ru) geeft uitgebreid informatie over hulp bij noodgevallen.

Donkere buurten aan de rand van stad kunt u beter mijden. Taxi’s moet u niet met onbekenden delen. Bovendien moet u waardevolle bezittingen goed opbergen en niet laten zien!

Belangrijke alarmnummers: politie 02, brandweer 01, medische hulp 03

Verlies van creditcard: 810 31 116 116

Geld

De Russische munt is de roebel: 100 roebel = € 2,15. Er zijn biljetten van 10, 20, 50, 100, 500, 1000, en munten van 1, 2, 5 roebel. Een roebel is 100 kopeken (munten van 1, 5, 10 en 50). Geldautomaten zijn in de binnenstad overal te vinden. Creditcards worden (haast) overal geaccepteerd.

Gezondheid

De medische zorg in Rusland staat op een hoog peil, maar de afhandeling van het bezoek aan een arts of ziekenhuis kan door bureaucratische rompslomp tot wanhoop leiden. Medische hulp is niet gratis, dus u moet in het bezit zijn van een European Health Insurance Card (EHIC) om naar behoren te worden geholpen en later de kosten bij uw zorgverzekeraar te kunnen declareren. Artsen spreken vaak een vreemde taal, verpleegkundigen bijna nooit.

U kunt gebruikmaken van enkele internationaal georiënteerde ziekenhuizen en medische centra, waar voornamelijk ‘expats’ komen; daar spreekt men meestal wel Engels:

American Medical Clinic: nab. reki Moyki 78, tel. 740 20 90, www.amclinic.ru, M: Sadovaya. Poliklinische, ook tandartsen, 24-uursservice. De artsen spreken Engels.

Medem International Clinic: ul. Marata 6, tel. 336 33 33, www.medem.ru, M: Mayakovskaya, dagelijks 24 uur. Poliklinische verzorging, 30 bedden, laboratorium en tandartsen.

Apotheek: Petroform, Nevsky pr. 22/24, tel. 314 54 01, M: Nevsky prospekt/Gostiny dvor.

Water: het leidingwater in St.-Petersburg is niet van drinkwaterkwaliteit en kan alleen gekookt gedronken worden.

Informatie

Stedelijk toeristenburo: ul. Sadovaya 14/52, tel. 310 28 22 en Dvortsovaya pl. 12, tel. 982 82 53, ma.-vr. 10-19, za. 10-18 uur, Tourist Help Line: tel. 300 33 33 of 03 33, www.ispb.info, M: Nevsky prospekt/Gostiny dvor.

Internet

www.st-petersburg.ru: de officiële website van het stadsbestuur van St.-Petersburg in het Russisch en Engels: inwoneraantallen, stadswijken, investeringen en nog veel meer. Met een zeer goede plattegrond waar u ieder huis in St.-Petersburg op vindt.

Het startportaal rusland.startpagina.nl helpt u op weg naar een aantal (dikwijls commerciële) sites. Onderstaande sites zijn Engels, maar zeer bruikbaar:

eng.cathedral.ru (over de grote kathedralen)

petersburgcity.com/for-tourists (algemene info)

www.encspb.ru/en (de ‘encyclopedie van St. Petersburg’)

www.inyourpocket.com/russia (minigids online)

en.jeps.ru (over de joodse gemeenschap)

www.other.spb.ru (het ‘alternatieve’ St.-Petersburg)

www.russianmuseums.info (bijna alle Russische musea)

www.russlandinfo.de (in het Duits, algemene info)

www.themoscowtimes.com (site van de Engelstalige krant The Moscow Times, opgericht door de Nederlander Derk Sauer)

Kinderen

Naar buiten

Een stad als St.-Petersburg is voor en met kinderen een inspannende aangelegenheid, die niet direct is aan te bevelen. Als u toch met kinderen naar de stad aan de Neva reist, hierbij een paar tips om de tijd leuk te besteden:

In de zomer is natuurlijk een boottocht op de Neva, over de kanalen of een tocht met de draagvleugelboot naar Peterhof (mei-sept.) een bijzonder uitje. Ook de andere paleizen in de omgeving van de stad met hun grote parken zijn zeer geschikt voor een bezoek met kinderen. In de winter kunt u op de eilanden in het noorden van de stad schaatsen; deze zijn daar ook te huur.

Het hele jaar door is het ’Kinderpark’ ( kaart 1, J/K 4/5, Kirochnaya ul. 50, M: Chernyshevskaya) een geliefd doel. De grote tuin rondom het Taurisch Paleis biedt draaimolens, speeltuinen en in de winter op het grote meer een ijsvlakte.

Op het Kruiseiland is een groot familiepretpark (Divo ostrov , kaart 1, D 2, Krestovsky pr. 21, www.divo-ostrov.ru, ma.-vr. 12-19, za., zo. 11-21 uur (alleen in de zomer), Kruiseiland, M: Krestovsky ostrov). Op dit ’Wondereiland’ zijn achtbanen, botsautootjes, een 180°-bioscoop, een reuzenrad, draaimolens, een meer met bootjes en nog veel meer ...

Bij de ingang koopt u armbanden (ongeveer € 10), waarmee u de attracties in kunt.

Een leuke ervaring voor kinderen is ook het Oceanarium (kaart 1, H 7, ul. Marata 86, www.planeta-neptun.ru, M: Pushkinskaya, dag. 10-21 uur). In een glazen tunnel van 35 m lang kunt u haaien bekijken en in 32 aquaria zwemmen waterbewoners uit alle delen van de wereld.

Musea

Bij slecht en koud weer kunt u kiezen uit veel interessante musea om de tijd binnen door te brengen. Bijzonder leuk voor kinderen zijn:

Poppenmuseum (Kukolny muzey): D 4, Kamskaya ul. 8, www.russiandolls.ru, M: Vasileostrovskaya, di.-zo. 10-18 uur. Poppen in alle vormen en uit alle tijden Ook verkoop van poppen.

Circusmuseum: zie blz. 112

Zoologisch Museum: zie blz. 57

Theater

Alle kinderen houden natuurlijk van het Circus (zie blz. 112), maar St.-Petersburg heeft ook in de theaters voor de kleintjes veel cultuur te bieden. Zoals een ballet in het Mariinskytheater (zie blz. 54) of in het Mikhailovskytheater (zie blz. 110). Voor oudere kinderen kan ook de Music Hall (Myuzikholl, kaart 2, G 4, Alexanderpark 4, tel. 232 92 01, www.musichall.spb.ru, M: Gorkovskaya) met haar muziek- en revueprogramma interessant zijn, of anders een theater dat een kinderprogramma aanbiedt:

Grote Poppentheater: kaart 2, J 5, ul. Nekrasova 10, tel. 273 66 72, M: Mayakovskaya/ploshchad Vosstanya. Programma voor kinderen tussen de 3 en 10 jaar, maar ook voorstellingen voor volwassenen.

Marionettentheater: kaart 2, H 6, Nevsky pr. 52, tel. 571 21 56, 310 58 79, M: Nevsky prospekt/Gostiny dvor. Een repertoire van vijftien stukken, waaronder Gullivers reizen De oude marionetten zijn erg mooi, zij zijn op internationale tentoonstellingen in Parijs en Warschau te zien geweest.

Klimaat en reisseizoen

De beste tijd om te reizen zijn de maanden mei, juni en juli. In de tijd van de Witte Nachten in juni als het maar een paar uur per nacht donker wordt, heerst een bijzondere sfeer. De Petersburgers genieten van het licht en de warmte. Met sneeuw kan de stad sprookjesachtig mooi zijn, maar het wordt in de winter pas om 10 uur licht en alweer vanaf 15 uur donker!

Vooral in de winter zijn warme kleding en stevige schoenen noodzakelijk. Met sneeuw en ijs – en dat kan in St.-Petersburg van november tot maartzijn – heeft u slipvrije zolen nodig, want de trottoirs worden niet geveegd.

De invloed van de Oostzee is in St.-Petersburg het hele jaar door voelbaar. Er is altijd een hoge luchtvochtigheid – meestal niet onder de 80%. Daarom beleeft u de temperatuur hier heel anders dan in Moskou. De kou voelt kouder aan en de zomerwarmte niet zo warm. Harde wind en veel regen komen het hele jaar voor.

Leestips

Jelle Brandt Corstius: Rusland voor gevorderden – berichten van een overlever, Amsterdam 2008. Impressies uit het Rusland van nu.

Orlando Figes: Natasja’s dans – een culturele geschiedenis van Rusland, Utrecht 2005. Kunst en cultuur van Rusland.

Peter d’Hamecourt: St.-Petersburg – paradijs in het moeras, Mythes over een dramatisch wereldwonder, Schoorl 2008. Belangrijke momenten in het bestaan van St.-Petersburg, gezien door de ogen van de oud-correspondent van onder andere de NRC.

Vladimir Nabokov: Geheugen, spreek, Amsterdam 1986. In Nabokovs herinneringen komt alles weer tot leven: het voorrevolutionaire St.-Petersburg, dat hij als kind had meegemaakt, en het paradijs buiten de stad: het landhuis.

Openingstijden

Hoofdpostkantoor: Pochtamtskaya ul. 9, www.spbpost.ru, 24 uur geopend, M: Nevsky prospekt.

Winkels: de openingstijden van winkels zijn niet vastgelegd, maar in de regel zijn levensmiddelenwinkels en passages van ma.-za. 9-21, zo. 8-18 uur geopend. Modezaken gaan meestal om 10 of 11 uur open, andere winkels sluiten al om 19 uur.

Markten: ma.-za. 7-18, zo. 8-16 uur.

Reizen met een handicap

Voor rolstoelers is St.-Petersburg moeilijk begaanbaar. De trottoirs zitten vol oneffenheden en gaten en er zijn geen afritten naar de straat toe.

Roken

In Rusland is roken in openbare ruimtes nog niet verboden. In sommige restaurants zijn gescheiden gedeeltes voor rokers en niet-rokers. In de metro mag niet gerookt worden.

Sport en activiteiten

De banya – wellness op zijn Russisch

Een geliefd weekend- en ontspanningsritueel is de banya. Voor Russen is dit meer als een badhuis – een soort geneesmiddel voor lijf en ziel en het beste middel tegen depressies. Een spreekwoord zegt het: ’Zonder banya zijn we allemaal verloren.’

Het bezoek aan een banya is een ritueel. De banya is een plek om te praten, maar ook voor bedrijfsbijeenkomsten of poltitieke onderhandelingen. De vochtige damp, die door een goed gedoseerde waterbegieting van gloeiende kolen omhoog stijgt, werkt weldadig op de longen en droogt niet zo uit als een Finse sauna. Het water wordt meestal met kruidenoliën vermengd. Met een tak van berkentwijgen, die het best in de eerste week na Pinksteren van berken met nog heel zachte blaadjes gesneden kan worden, maar ook met eiken- of jeneverbestakken wordt het lichaam – vooral de rug – zachtjes geslagen.

Traditioneel bevinden de badhuizen zich aan een rivier of een meer, zodat u na het zweten direct in het water kunt springen of zich in de winter in de sneeuw kunt wentelen. Dit bestaat tegenwoordig alleen nog maar in dorpen. In de stad moet u zich met een waterbekken tervreden stellen.

Sinds de 17e eeuw worden de prijzen voor de openbare badhuizen door een decreet van de tsaar vastgesteld. Daarbij lette men erop dat de prijzen zo laag mogelijk bleven. Het St.-Petersburgse stadsbestuur houdt zich aan deze traditie, want er zijn in St.-Petersburg nog steeds veel communale woningen zonder bad. Vrouwen en mannen gaan gescheiden de banya in.

Bijzondere banya’s

Kazachi Bani: kaart 1, G 7, Bolshoy Kazachy per. 11, tel. 315 07 34, www.kazbani.ru, M: Pushkinskaya, dag. 24 uur. Deze banya werd al in 1879 geopend en is daarmee de oudste banya van de stad. Van verschillende luxebehandelingen tot een eenvoudig bad.

Kruglye Bani: kaart 1, ten noorden van H 1, ul. Karbysheva 29a, tel. 550 09 85, M: Pl. Muzhestva, do.-di. 8-22 uur. Deze banya in een gebouw uit de jaren twintig ligt niet in het centrum, maar is toch zeer de moeite waard! Gescheiden ruimtes voor mannen en vrouwen.

Fietstocht Witte Nachten

Deze interessante fietstocht wordt alleen in juni en juli verreden. Hij begint ’s avonds om 22.30 uur en duurt ongeveer 3,5 uur. Het is niet nodig bang te zijn voor het Peterburgse verkeer. De gidsen fietsen langs ’verborgen’ routes door de stad, waar weinig auto's komen. Vanaf het beginpunt bij het Moskou Station gaat de route door de Taurische Tuin richting Smolny. Vervolgens fietst u langs de Neva naar de Petrogradzijde. Kort voordat de brug opengaat, gaat u over de Troitskybrug terug naar de Grote Zijde. Over het Marsveld gaat het dan langs de Moyka richting Paleisplein. Deze fietstocht is een bijzondere belevenis! Startpunt: Goncharnaya ul. 7, www.peterswalk.com, M: ploshchad Vosstanya, 1000 rb./pers.

Fitness

Planet Fitness: kaart 2, G 6, Kazanskaya ul. 37, tel. 315 71 75, www.fitness.ru, M: Nevsky prospekt of Sadovaya, ma.-vr. 7-23, za., zo. 9-21 uur. 1000 m² groot fitnesscentrum ingericht met de nieuwste apparatuur.

Joggen

Natuurlijk komen vooral de parken buiten het centrum in aanmerking om te joggen, bijvoorbeeld in het noorden (zie blz. 82). Wie in het centrum wil gaan lopen, kan op het Plein der Kunsten een rondje van 3 km beginnen. Vanaf het Plein der Kunsten gaat het via de Italyanskaya ulitsa richting Griboyedovkanaal, dan langs de oever richting Opstandingskerk van de Verlosser. Kort voor de kerk slaat u rechtsaf het Mikhailovskypark in, waar u een groot rondje kan trekken. Achter het Russisch Museum gaat het terug naar het kanaal en door de Inzhenernaya ulitsa terug naar het Plein der Kunsten.

Schaatsen

Schaatsbaan ’Ledovy Mir’: kaart 1, G 2, Aptekarsky pr. 16, tel. 234 65 42, M: Petrogradskaya, dag. 11-23 uur. Stadion met twee schaatsbanen, verlichting, muziek, kinderprogramma en met café. Schaatsen kunnen worden gehuurd.

Tennis

Algemene informatie:

www.spb-tennis.ru.

Tennisclub Gloria: voorbij G 8, Kuznetsovskaya ul. 25 (in het Park Pobedy), M: Park Pobedy, dag. 8-22 uur. Tennisclub waar ook niet-leden kunnen spelen. Er zijn zeven plaatsen buiten en drie plaatsen binnen beschikbaar.

Wellness

Holiday Club: kaart 2, F 4/5, in het Sokos Hotel, Birshevoi per. 2-4, tel. 335 22 00, www.holidayclubhotels.ru, M: Vasileostrovskaya, dag. 7-22 uur, vanaf 600 rb./uur. Luxueuze en grote wellnessclub met acht sauna’s, een groot zwembad en een ruim aanbod aan massage- en schoonheidsbehandelingen.

Duurzaam reizen

Het milieu beschermen, de lokale economie bevorderen, waardevolle ontmoetingen mogelijk maken, van elkaar leren – sociaal en duurzaam toerisme neemt zijn verantwoordelijkheid voor klimaat, natuur en maatschappij. De volgende websites geven tips hoe u uw reis duurzaam kan laten verlopen.

www.treesfortravel.nl: een mogelijkheid om je vlucht te compenseren is de organisatie Trees for Travel, een stichting zonder winstoogmerk. Hun doel is meer bos, meer duurzame energie en minder broeikasgassen.

www.greenseat.nl: op de site van Green Seat kunt u gemakkelijk uw vervuilende vliegtuigstoel omtoveren tot een groene stoel.

Op websites van reisorganisaties en vliegtuigmaatschappijen staan soms tips voor een duurzame vakantie, zoals het niet kopen van foute souvenirs. Hier kunt u ook zien wat voor concrete maatregelen het bedrijf zelf neemt om duurzaam reizen mogelijk te maken.

En verder: duurzaam-reizen.startkabel.nl

Telefoon en internet

In de openbare telefooncellen kunt u telefoneren met een telefoonkaart (telefonnaya kartochka), die bij metrostations of krantenkiosken te koop is. Gesprekken naar het buitenland vanuit hotels zijn erg duur. Telefoneren binnen St.-Petersburg vanuit een woning kost haast niets.

Netnummer St.-Petersburg: 007 812

Vanuit St.-Petersburg

… naar Nederland: 810 31

… naar België: 810 32

(na de 8 wachten op de kiestoon)

Telefonische inlichtingen: 09 of 070

Internetcafés: in veel restaurants en cafés bestaat er toegang tot internet. Cafemax (Nevsky pr. 90/92, www.cafemax.ru, M: Mayakovskaya, 24 uur per dag.) is heel centraal gelegen.

De 15 hoogtepunten

Hier kunt u uw ontdekkingsreis door St.-Petersburg beginnen: op het Paleisplein, het keizerlijke centrum van de stad. Het is de geniale vinding van de Russisch-Italiaanse architect Carlo Rossi. Onder de boog van het Gebouw van de Generale Staf loopt u van de Nevsky prospekt meteen naar de Hermitage toe, een van de grootste musea ter wereld.

1Flaneren op het ritme van de stad – de Nevsky

Kaart 2: | H 6–F/G 5
Vervoer: | Metro: Nevsky prospekt/Gostiny dvor

Als u van slenteren houdt, dan is de Nevsky de aangewezen plek daarvoor, de haast 5 km lange hoofdstraat van de stad. Het mooiste deel van de Nevsky ligt tussen de Admiraliteit en de Anichkovbrug. Portretschilders, boekhandelaren en modewinkels wachten op klanten, cafés nodigen uit tot een bezoek.

’Grote Perspektiefstraat’ heette de Nevsky, hoofd- en winkelstraat van St.-Petersburg, bij haar ontstaan. Het stadsdeel tussen het ’Grote Perspektief’ en de Neva ontwikkelde zich snel tot de chicste wijk van de stad, maar pas onder Catharina de Grote kreeg de prospekt zijn huidige naam. Toen ontwikkelde de Nevsky zich tot een van de mooiste boulevards van Europa. Een straat waar dichters en schrijvers elkaar niet alleen ontmoetten, maar die zij ook vereeuwigden in hun werken. Een straat die bekleed is met luxe winkels, elegante restaurants en cafés, paleizen en hotels. Revoluties en oorlogen zijn over de Nevsky gestormd en 70 jaar sovjetheerschappij hebben hem grauw en oud achtergelaten, maar sinds het stadsjubileum (2003) beleeft hij een nieuwe bloei.

Van de Anichkovbrug naar het Komedietheater

Van de Anichkovbrug 1 (Anichkov most) wandelt u de Nevsky af, met steeds de gouden spits van de Admiraliteit als doel voor ogen. Vier dynamische bronzen beelden van paarden en hun temmers verfraaien de brug. Zij zijn ontworpen door de beeldhouwer Pyotr Klodt. Het roze Beloselsky-Belozerskypaleis 2 staat op de hoek met de Fontanka. Tussen 1846 en 1848 heeft Andrey Stakenschneider dit gebouw in neobarokstijl voor de familie van de gelijknamige vorst gebouwd.

De Fontanka vormde tot de 19e eeuw de grens van de stad, daarna groeide St.-Petersburg hier ver voorbij uit. Aan het kanaal stonden paleizen die men per boot kon bereiken. Zo ook het Anichkovpaleis 3 (Anichkov dvorets), dat tsarina Elizabeth voor haar minnaar Alexey Rasumovsky liet neerzetten. Catharina schonk het prachtige paleis later aan haar minnaar Potyomkin. Daarna werd het paleis de winterresidentie van de kroonprinsen. Kort voor zijn dood danste Alexander Pushkin in de grote balzaal, en hier ontmoette zijn vrouw Natalya de Franse officier d’Anthes, die Pushkin tot het duel uitdaagde dat zijn dood zou worden. In de sovjettijd werd het omgetoverd tot Pionierspaleis, waar activiteiten voor kinderen plaatsvonden. Ook nu nog wordt het daarvoor gebruikt.

In het Ostrovskypark troont Catharina de Grote 4 (Pamyatnik Yekaterine, zie blz. 74). Dit is trouwens het enige monument voor de tsarina in de stad.Het imposante jugendstilgebouw aan de overkant herbergt het Komedietheater. Op de begane grond kon men tot een paar jaar geleden delicatessen kopen bij Yeliseyev, een gourmettempel. Helaas staat de winkel leeg en is het onduidelijk wat er gaat gebeuren. Op de hoek met Sadovaya ulitsa bevindt zich de Russische Nationale Bibliotheek 5 met 33 miljoen boeken.

Van het warenhuis Gostiny dvor naar het Griboyedovakanaal

Na het oversteken van de Sadovaya strekt zich aan linkerkant van de straat in fris geel-wit het Gostiny dvor 1 uit, het warenhuis met zijn opvallende portieken en zuilenarcaden, gebouwd door Vallin de la Mothe. Ertegenover voert de mooie met glas bedekte winkelpassage Passash 2 (Passage) naar de parallel aan de Nevsky lopende Italyanskaya ulitsa. Daarnaast een moderne variant op een winkelpassage: het Grand Palace 3 is een elegant inkoopmekka voor modefanaten.

Een paar treden naar beneden voeren naar de banketbakkerij Sever 1. De roomtaarten staan in allerlei kleuren achter glas. U kunt hier iets meenemen of in het achterste deel van de winkel gaan zitten en alles meteen hier opeten. Al in de sovjettijd waren hier de lekkerste taartjes te krijgen. En nog steeds zijn ze zeer in trek.

Iets teruggelegen van de Nevsky, volgt dan de kleine blauwe Armeense Kerk 6 (Armyanskaya tserkov), die Yury Veldten in 1780 heeft gebouwd. Deze is met witte pilasters en zuilen versierd. De roze Toren 7 tegenover het Grand Hotel Europe 1 (zie blz. 91) werd in 1804 gebouwd en diende als brandwacht en spiegeltelegraaf. Hier weer tegenover staat de katholieke Catharinakerk 8 (Kostel sv. Yekateriny), die Vallin de la Mothe in neorenaissancestijl ontwierp. Dit is de oudste katholieke kerk in Rusland. Op het kleine plein ervoor bieden St.-Petersburgse schilders hun werk te koop aan.

Van het Griboyedovakanaal naar de Hollandse Kerk

Voor u het Griboyedovakanaal overgaat, kunt u een blik naar rechts werpen op de Opstandingskerk van de Verlosser 9 (Khram Voskresenya, zie blz. 76), die van hieruit een bijzondere werking heeft. Vanwege de grote hoeveelheid mozaïeken in het interieur werd de kerk in de sovjettijd een museum voor mozaïekkunst. Links verheft zich de machtige Kathedraal van Kazan 10 (Kazansky sobor). Zij is het hoogtepunt van het St.-Petersburgse classicisme en is de tweede grootste kerk van de stad. Hier tegenover staat het Huis Singer 11 (Dom Singera, zie blz. 75) met de grootste boekhandel van de stad (Dom Knigi) en het mooie Café Singer op de eerste verdieping, waar u een leuk uitzicht op de Nevsky heeft. Daarnaast is de muziekwinkel Noty 4 de moeite van het bekijken waard; het is een van weinige winkels aan de Nevsky die de tand des tijds heeft weerstaan en nog in originele staat verkeert.

Overigens: volgens de schrijver Nicolaas Gogol (1809-1852) rook het op de Nevsky ’naar slenteren’. Hij schreef in 1834 lyrisch over deze belangrijkste straat van de stad: ’Er bestaat niets mooiers dan de Nevsky prospekt, in ieder geval niet in St.-Petersburg; voor St.-Petersburg is hij alles.’

Aansluitend vindt u aan de rechterhand de voetgangerszone Malaya Konyushennaya en de lutherse Petruskerk 12 (Lyuteranskaya tserkov apostola Petra), die door de architect Alexander Brüllow van 1832 tot 1838 werd gebouwd. Maar al vanaf 1730 heeft op deze plek een Duitse kerk gestaan, waar ook de omliggende huizen bijhoorden. Aan het eind van de jaren '50 werd de kerk in een zwembad veranderd, op de plek van het altaar was een springplank van 10 meter. In 1994 werd de kerk weer aan de gemeente teruggegeven. De gebouwen erachter werden tot 1929 door de Duitse school gebruikt, de Peterschule, die al in 1710 werd opgericht. Hier kregen onder andere de St.-Petersburgse architect Carlo Rossi en de componist Mussorgsky les.

Een paar stappen verder staat de laatste kerk aan de Nevsky: de Hollandse Kerk 13 (Gollandskaya tserkov); hier bevindt zich nu de Alexander-Blokbibliotheek. Deze calvinistische kerk werd in 1837 gebouwd als opvolger van een eerdere kerk, die werd bezocht door de zogenaamde Rusluie, die zich vooral ophielden bij de Gostiny dvor, het handelscentrum (nu winkelcentrum) aan de overzijde. De Rusluie kwamen vanaf 1720 uit het Twentse dorp Vriezenveen om in St.-Petersburg handel te drijven en vormden een belangrijke minderheid (www.rusluie.nl). Vanwege de vele godshuizen van andere geloofsgemeenschappen als de Russisch-orthodoxe werd de Nevsky ook ’Straat van de Tolerantie’ genoemd.

Een korte blik op de ander kant van de straat: het Huis nr. 21 14 met de opvallende etalages herbergde eens de bontzaak Mertens. Nu is hier de modeketen Zara ingetrokken. Op de hoek met de Moyka staat het Stroganovpaleis 15 (Stroganovsky dvorets), een van de mooiste voorbeelden van St.-Petersburgse barok.

Tussen Moyka en Admiraliteit

Na het oversteken van de Moyka liggen tegenover elkaar het Literatuurcafé 2 (Literaturnoye Kafe) – het voormalige Café ’Wolff & Béranger’ (zie blz. 41) – en het Huis Chicherin 16 (Dom Chicherina). Catharina de Grote liet dit paleis door Vallin de la Mothe bouwen en gaf het ten geschenke aan haar politiechef. Aan het eind van de 19e eeuw kocht de koopman Yeliseyev dit paleis, om hier bals en concerten te geven.

U nadert nu de Admiraliteit 17 (Admiralteystvo), waar nu de marinehogeschool is ondergebracht. Dit gebouw ontstond naar het plan van Andrey Sacharov van 1806 tot 1823. Het is het hoogtepunt van het classicisme uit de Alexandertijd. Het hoofdgebouw is 407 m lang, met zijvleugels van 163 m ieder. De gouden torenspits, een kenmerk van de stad, markeert met haar 72 m het geografische centrum van St.-Petersburg. Drie grote straten komen hier straalvormig op uit. Tot 1844 werden hier schepen gebouwd, daarna trok de overheid in het gebouw. In 2003 vond een renovatie van de buitenkant plaats, vanwege de 300e geboortedag van St.-Petersburg.

Informatie en openingstijden

Petruskerk 12: Nevsky pr. 22-24, dag. 13-19 uur, zo. 10.30 uur vindt een dienst in het Duits plaats.

Stroganovpaleis 15 (filiaal van het Russisch Museum): Nevsky pr. 17, www.rusmuseum.ru, na. 10-16, wo.-zo. 10-17 uur.

Eten en drinken

Sever 1: zie blz. 94.

Literaturnoye Kafe 2: Nevsky pr. 18, tel. 312 60 57, dag. 12-24 uur.

Café in Huis Singer 11: Nevsky pr. 28, tel. 571 82 23, dag. 9-23 uur.

Winkelen

Gostiny dvor 1: Nevsky pr. 35, www.bgd.ru, 10-21 uur. Dit warenhuis uit de 18e eeuw, dat zich 230 m over twee verdiepingen langs de Nevsky uitstrekt, is grotendeels gerenoveerd. Hier is alles te koop: van huishoudelijke artikelen tot mode, cd’s en porselein. Passash 2: Nevsky pr. 48, dag. 10-21 uur. De passage van Nevsky naar Italyanskaya ulitsa werd in 1890 gebouwd en is niet groot, maar wel bijzonder. Hier vindt u antiek- en souvenirwinkels, en in de kelder een supermarkt.

Grand Palace 3: Nevsky pr. 44/Italyanskaya ul. 15, www.grand-palace.ru, dag. 11-21 uur. De elegantste van de St.-Petersburgse galerijen met labels als Trussardi, René Lezard, Escada, Crizia, Bally. Bovendien mooie parfumerieën en prettige cafés.

Noty 4: Nevsky pr. 26. Alleen de winkel is al een bezienswaardigheid: origineel interieur met houten lambrizering en kroonluchters. Te koop: bladmuziek, instrumenten, cd’s en langspeelplaten.

2Bouwkunst van Carlo Rossi – Paleisplein en Plein der Kunsten

Kaart 2: | G 5–H 5/6, Oriëntatiekaartje: blz. 36
Vervoer: | Metro: Nevsky prospekt/Gostiny dvor

Twee pleinen van de geniale architect Carlo Rossi, die hun gelijke niet kennen: ten eerste het Paleisplein, met de Hermitage en het gebouw van de Generale Staf, dat indruk maakt door zijn monumentaliteit en weidsheid. En dan is er ook nog het Plein der Kunsten, waarop het beeld staat van Alexander Pushkin, de beroemdste dichter van Rusland. Hij draagt met een groot gebaar zijn kunst voor. Twee pleinen met authentiek-Russische grandeur!

St.-Petersburg is het werk van verschillende grote architecten. Na de regeringstijd van Catharina de Grote waren veel keizerlijke bouwprojecten voltooid. De latere bouwmeesters moesten zich tevreden stellen met gaten vullen. Een geniale ’gatenvuller’ was Carlo Rossi. Hij werd in 1775 in Napels geboren, en kwam al als kind met zijn moeder, een Italiaanse primaballerina, naar St.-Petersburg. Het gerucht gaat dat tsaar Paul I de minnaar van zijn moeder was. Als jongeman ging Rossi naar Italië en studeerde daar architectuur. Hij was vooral geïnteresseerd in classicistische gebouwen. John Russell schreef over hem: ’Andere architecten hebben in de stad prachtige gebouwen neergezet; Rossi was de man die later kwam en die gebouwen samenbond tot één geheel.’

Paleisplein

Na de voltooiing van het Winterpaleis 1 door Bartolomeo Rastrelli in 1762 heeft de invulling van de bebouwing van de rest van het plein lange tijd op zich laten wachten. Rastrelli had – voordat hij bij Catharina in ongenade viel – een rond plein ontworpen. Pas in 1819 nam Rossi de voltooiing van het Paleisplein 2 (Dvortsovaya ploshchad) op zich. Het moest ook geschikt zijn voor militaire parades. Door de geniale ingeving van Rossi, die tegenover het Winterpaleis het Gebouw van de Generale Staf 3 in een halfcirkelvormige boog neerzette, met in het midden een enorme triomfboog, krijgt het plein een magische diepte. De triomfboog die precies tegenover de ingang naar het voorplein van het Winterpaleis ligt, draagt een 10 m hoge beeldengroep: een span van zes paarden trekt een wagen met een gevleugelde zegegodin. Achter de triomfboog maakt de Bolshaya Morskaya ulitsa een bocht, voordat zij naar de Nevsky voert.

Een paar jaar later liet Nicolaas I in het midden van het plein, ter ere van Alexander I, die de troepen van Napoleon verslagen had, de Alexanderzuil 4 oprichten. De Franse Auguste Montferrand maakte deze van Fins graniet. Bovenop staat een gouden engel, die de trekken van de tsaar moet hebben. In 1837 werd de 600 ton zware zuil door oorlogsveteranen met hulp van hellingen, katrollen en hijskranen in honderd minuten rechtop gezet. De mortel werd naar men zegt met wodka aangelengd, zodat die met de kou niet zou bevriezen. In het oosten wordt het plein begrensd door het gebouw van het gardekorps. Op het plein mogen geen auto’s rijden, en daarom komen monumentaliteit en schoonheid uitstekend tot hun recht.

Plein der Kunsten

Onder de triomfboog door bereikt u de Nevsky, die u tot de Mikhailovskaya ulitsa langswandelt. Hier bij het Grand Hotel Europe slaat u linksaf naar het Plein der Kunsten 5 (ploshchad Iskusstv). Rossi kon dit plein als architectonisch geheel ontwerpen. Toen hij in 1816 de opdracht kreeg het Michaëlspaleis voor de grootvorst Mikhail, de broer van tsaar Alexander I, te ontwerpen, was de omgeving tussen de Nevsky en de Neva nog een moerasgebied. Het paleis, dat nu het Russisch Museum 6 (Russky muzey) herbergt, domineert het Plein der Kunsten. Voor het Michaëlspaleis ontwierp Rossi een ensemble dat bestaat uit een hoofdgebouw, met een façade die verfraaid is met een rij korinthische zuilen, en twee smalle zijvleugels rond een hof dat door een prachtig smeedijzeren hek afgesloten wordt.

Tsaar Alexander III begon hier in 1882 een museum voor Russische kunst, maar de opening maakte hij helaas niet meer mee. Zijn zoon Nicolaas II opende het museum in 1898. Kunstenaars als Ilya Repin, Ivan Ayvazovsky en Viktor Vasnezov stelden het museum, dat tegenwoordig 400.000 kunstwerken bezit, hun beste werk beschikbaar.

Het Plein der Kunsten doet zijn naam alle eer aan. Pushkin, wiens beeld pas in 1957 in het midden van het geheel werd neergezet, wijst naar het Mikhailovskytheater 1, een operahuis dat altijd in de schaduw van het Mariinsky (zie blz. 54) stond en staat. Het is net gerenoveerd en heeft sinds 2007 een nieuwe directie en daardoor een nieuw elan. Tegenover het paleis staat de Shostakovich-Philharmonie 2. Voor de gebouwen op het plein die Rossi niet zelf bouwde, ontwierp hij wel façades die andere architecten moesten gebruiken.

Op de hoek met Italyanskaya ulitsa opende in de kelder op een binnenplaats op nieuwjaarsnacht 1911/12 een beroemd geworden schrijvers- en kunstenaarssociëteit: ’De straathond’ 3, waar de hele St.-Petersburgse kunstenaarswereld elkaar tussen tien uur ’s avonds en vijf uur ’s ochtends tegenkwam, was café en theater tegelijk.

Museuminformatie

Russisch Museum 6 (Russky muzey, Inzhenernaya ul. 2, www.rusmuseum.ru, ma. 10-16, wo.-zo. 10-17 uur): in 1898 opende dit museum op initiatief van tsaar Alexander III zijn deuren in het voormalige Michaëlspaleis. Van iconen via Russische avantgarde tot kunst uit de late sovjettijd laat dit museum een breed aanbod zien. Tot de hoogtepunten horen de zeeschilderijen van Ivan Ayvazovsky en de werken van Ilya Repin en Arkhip Kuindshi. In de Benoisvleugel kunt u kunst uit de 20e eeuw bekijken, met als zwaartepunt de avantgardisten en constructivisten. Daarnaast worden hier interessante tentoonstellingen georganiseerd, voornamelijk kunst uit de 20e en 21e eeuw. In het Stroganovpaleis, het Ingenieursslot en het Marmeren Paleis zijn filialen van het museum gehuisvest (zie blz. 77, 80, 81).

Eten en drinken

Dvoryanskoye sobranye 1 (Mikhailovskaya ul. 2/9, tel. 956 74 31, dag. 12-24 uur, hoofdgerechten vanaf € 12): een grote keus aan soepen en regionale delicatessen staat op de kaart van dit smaakvol in rood ingerichte Dvoryanskoye sobranye, de Adelsbijeenkomst.

Uitgaan

Mikhailovskytheater 1: pl. Isskustv 1, tel. 595 43 05, www.mikhailovsky.ru, zie blz. 110.

Shostakovich-Philharmonie 2: Mikhailovskaya ul. 2, tel. 710 42 57, 710 40 85, www.philharmonia.spb.ru, zie blz. 111.

Podval brodyachey sobaki 3 (’Kelder de Straathond’, pl. Iskusstv 1, tel. 312 80 47, dag. 11.30-23.30 uur): café, restaurant, galerie en kleinkunsttheater; ook de St.-Petersburgse kunstwereld gaat hier vaak heen!

Overigens: de dichter Benedikt Livshiz schreef over ’De straathond’ 3 : ’Het was het enige eiland in het nachtelijke St.-Petersburg, waar de kunstenaars, die in de regel geen kopeke op zak hadden, zich thuisvoelden’.

3In het oudste park van de stad – de Zomertuin

Kaart 2: | H 4/5, Oriëntatiekaartje: blz. 38
Vervoer: | Metro: Nevsky prospekt/Gostiny dvor

Peter de Grote liet deze tuin geometrisch aanleggen, met bomen die uit het buitenland werden verstuurd en antieke marmeren beelden. Pushkin hield van de nostalgische charme van dit park. En ook nu is deze tuin die op een eiland ligt, omgeven door drie kanalen en de Neva, bij Petersburgers geliefd voor ontspanning en vrije uurtjes.

Marmeren beelden uit Italië

De Zomertuin 1 (Letny sad) ligt als een eiland tussen de Neva, de Fontanka en het Zwanenkanaal. De Zomertuin is niet alleen het oudste park van de stad, maar zeker ook het mooiste. Peter de Grote wilde het park van Versailles in schoonheid overtreffen. Al in 1704 werd het park volgens de classicistische smaak van de tijd geometrisch aangelegd en verfraaid met paviljoens, een labyrint en met vele antieke marmeren beelden uit Italië. Ooit waren dat er honderd; negentig beelden en bustes daarvan zijn bewaard gebleven. In de winter verdwijnen zij ter bescherming tegen de kou in houten kastjes. Het paradestuk – en Peters lievelingsobject – was de Taurische Venus uit de 3e eeuw die nu in de Hermitage te bewonderen is. Op verschillende plekken in het park staan fonteinen, waaraan het aangrenzende riviertje Fontanka, dat het water leverde en later een kanaal werd, zijn naam dankt. Voor de adellijke bewoners van de nieuwe hoofdstad lieten Peter en zijn opvolgers in de Zomertuin opwindende feesten houden en vuurwerken afsteken.

Zomerpaleis

Waar de Fontanka en de Neva samenstromen liet Peter de Grote door de achitect Domenico Trezzini een Zomerpaleis 2 (Letny dvorets) in Hollandse stijl bouwen (1710-1712). De plek is spectaculair, maar het paleis is eenvoudig groot huis.

De reliëfs aan de façade zijn ontworpen door de Duitse architect Andreas Schlüter. Op de begane grond van het huis woonde Peter, en daarboven zijn vrouw, de latere tsarina Catharina I. Haar vertrekken zijn duidelijk veel mooier. Enkele originele meubelstukken uit het interieur in Hollandse stijl zijn bewaard gebleven, net als de wandbetegeling en de met Delftsblauw betegelde kachels. Het huis is zorgvuldig gerestaureerd en werd in 1914 al een museum.

In de 19e eeuw ontwierp Carlo Rossi een Koffiehuisje 3 en Ludwig Charlemagne een Theepaviljoen 4 voor het park. Een bijzonder kunstwerk is het smeedijzeren hek aan de Neva, dat de architect Jury Veldten in 1783 maakte. Het hekwerk werd door Russische dichters als Anna Akhmatova en Konstanton Batyushkov om zijn schoonheid geroemd.

Overigens: de dichter Alexander Pushkin woonde van 1834 tot 1836 in de Naberezhnaya Kutuzova 32 vlak bij de Zomertuin, die hij als zijn voortuim beschouwde. Hij ging hier naartoe om uit te rusten en te schrijven: ’Ik vind het heerlijk om iedere morgen op pantoffels de brug over te gaan de Zomertuin in.’

Opening voor de burgers

Vanaf 1820 werd de Zomertuin, die daarvoor alleen voor het hof toegankelijk was, voor gewone mensen geopend, tenminste voor de ’keurig gekleden’. Het was een tijd de gewoonte dat rijke kooplui met hun dochters in de Zomertuin gingen wandelen, om ze aan potentiële huwelijkskandidaten te tonen.

Museum en tuin

Zomertuin 1: wo.-ma. 10-19 uur, in de winter 10 uur tot de schemering, in april gesl. De ligging op een eiland veroorzaakt een extreme vochtigheid en daardoor zijn in de loop der tijd de beelden nogal aangetast, maar ook sommige planten hebben daaronder geleden. Daarom werd het park in 2009 voor een grondige restauratie gesloten en zal het pas in 2012 weer geopend worden.

Museum in het Zomerpaleis 2: wo.-ma. 11-17 uur, in de winter van 10 nov.-1 mei gesl., omdat het gebouw niet verwarmd kan worden.

Eten en drinken

In Botanika 1 (ul. Pestelya 7, tel. 272 70 91, dag. 12-23 uur, hoofdgerechten vanaf € 7) kunt u verder genieten van het groen van de Zomertuin, want hier is niet alleen de ruimte groen ingericht, ook de kaart biedt alleen vegetarisch eten aan.

4Clubbing – een nacht in de St.-Petersburgse muziekscene

Kaart 1: | G 5–H 5
Vervoer: | Metro: Nevsky prospekt/Gostiny dvor

St.-Petersburg is niet alleen de wieg van de klassieke muziek, maar ook van de Russische rock- en jazzmuziek. Een rondgang langs de St.-Petersburgse muziekclubs voert van harde liveconcerten via wilde dj-party’s naar besloten jazzavonden.

Hippe bars en kroegjes

Het St.-Petersburgse nachtleven biedt kale punkholen in afbraakpanden, chique trendy clubs, gemoedelijke cafeetjes, dure bars en muziekpaleizen. In de laatste jaren zijn er in de buurt van de Gostiny dvor veel clubs geopend, zodat u te voet op clubhopping kan gaan.

Een cocktail in de miXup Bar 1 van het nieuwe W Hotel op de achtste verdieping kan een mooi begin van een clubbingnacht zijn, want hier kunt u genieten van een uitzicht van 360 graden op de historische stad, met de koepel van de Isaakskathedraal voor het grijpen. Op het terras zorgen wisselende dj’s voor de juiste beat en sound. Dit is niet alleen tijdens de Witte Nachten een ervaring. In de keuken staat een team van de Franse sterrenchef Alain Ducasse.

Hierna gaat het verder richting Nevsky. Van de rechterkant van de Dumskaya ulitsa tegenover de Gostiny dvor komt harde muziek uit twee naast elkaar gelegen trendy cafés: Fidel 2 en Dacha 3. Dacha werd geopend door de Duitse Anna-Christin Albers en dit centraal gelegen café werd snel een geliefd trefpunt van studenten en kunstenaars, niet alleen omdat bier en wodka goedkoop zijn. De zaak is altijd vol en biedt naast een goede sfeer een ongewoon dj-muziekprogramma. Ook in Fidel (foto blz. 39), waar dj’s muziek van punkrock tot Leonard Cohen draaien. De dansvloer is groot, de bar is lang, toch is het altijd zeer vol. Gunstige prijzen en aangename sfeer.

Nieuwjaar vieren of karaoke zingen

Als het tegen middernacht loopt, moet u snel naar Purga 4 aan de Fontanka gaan. In Purga (’sneeuwstorm’) gaat het er werkelijk stormachtig aan toe, want elke avond wordt hier het nieuwe jaar gevierd. Er wordt afgeteld tot middernacht en op televisie zijn nieuwjaarswensen van sovjet- of Russische presidenten te zien en te horen. De champagnekurken knallen en opgewekt danst men het ’nieuwe jaar’ in. In de zomer organiseert Purga ook boottochten op de Neva met feesten, dansen en drinken (kijk op de website – zie hieronder– voor meer informatie).

Wie nu zin heeft een popster te zijn neemt een taxi over de Nevsky tot de Poltavskaya ulitsa en gaat naar Yelsomino 5, een chique karaokebar. De donkere ruimte met veel fluweel en zwarte kroonluchters wordt gedomineerd door een grote bar, aan de muren hangen grote videoschermen met barokke omlijsting. Op het kleine toneel wordt al gezongen, drie muzikanten ondersteunen het optreden, voor het toneel wordt gedanst en geklapt.

Dansen of loungen

Wilt u nog meer? Lekker gaan dansen? Dan gaat u verder naar de Metro-Club 6. Op drie etages danst de St.-Petersburgse jeugd op techno, Russische pop en eurodance. Er is hier wel een strenge controle bij de ingang en een kauwgumverbod.