Welkom

Välkommen
Ter oriëntatie
Kennismaking, Stockholm in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Praktische informatie

De 15 hoogtepunten

 1 Koninklijk Stockholm – rondom het slot
Midden in Stockholm rondom het koninklijk slot vindt u talrijke plekken die herinneren aan de bewogen historie van de Zweedse monarchie.

 2 Wandeling door oude straatjes – in Gamla stan
Rustige hoekjes en drukke cafés en restaurants in smalle steegjes.

 3 Wandeling door het kille hart van de City – Norrmalm
Een milde retrosfeer 'verwarmt' de grotestadspleinen uit de jaren 60.

 4 Herkenningspunt aan het water – het stadhuis van Stockholm
Het Stadshuset is wereldberoemd vanwege het Nobelprijsgala en zowel exterieur als interieur is zeer zeker een kijkje waard.

 5 Promenade aan het Oostzeestrand – over de Strandvägen
Een wandeltochtje over de Strandvägen biedt een fraaie blik op de boten naar de scheren, op elegante gevels en het groene eiland Djurgården.

 6 Winkelen en smullen – rondom de Östermalms saluhall
De 'buik van Stockholm' ligt in een winkelwijk met topadressen voor design en kan bogen op een chic uitgaansleven.

 7 UItzicht en inzicht – museumeiland Skeppsholmen
Verkenning van moderne kunst en historische boten.

 8 Schepen en lotgevallen – Vasamuseet
Boeiender kan een museum haast niet zijn, en dat met slechts één tentoonstellingsstuk: het koninklijke oorlogsschip Vasa uit 1628.

 9 Een dag in het openluchtmuseum – Skansen
Een bezoek aan 's werelds oudste openluchtmuseum.

10Rijke natuur en prachtige kunst – Djurgården
Verborgen in een eikenbos staan villa's met exclusieve kunstcollecties, waaronder belangrijke werken van het noordse impressionisme.

11Etalages en stadspanorama – in Södermalm
In de Hornsgata van Södermalm vindt u eersteklas kunst en kunstnijverheid, en iets verderop het mooiste stadspanorama.

12Winkelen en feesten – een avond in 'SoFo'
De trendy wijk midden in Södermalm trekt vooral een jong publiek aan en diegenen die op zoek zijn naar originele koopjes.

13Kunst op de klippen – Millesgården
Beeldhouwer Carl Milles wist zijn werken goed te ensceneren.

14Bezoek aan de koninklijke familie – uitstapje naar Drottningholm
De excursie naar het barokke slot Drottningholm met park, theater en chinoiserie is een klassieker – natuurlijk het leukst per boot.

15Excursie naar de scheren – Fjäderholmarna
Zin in een minicruise? Tijdens de tocht van een halfuur naar Stora Fjäderholmen beleeft u Stockholm vanaf het water.

Nog meer Stockholm

Attractiepark
Gebouwen
Kastelen, parken en tuinen
Kunstgaleries
Musea

Excursies

Artipelag, Birka
Slot Gripsholm en Mariefred
Gustavsberg, Sandhamn
Sigtuna, Skoklosters slott
Tyresta, Ulriksdals slott, Vaxholm

Te gast in Stockholm

Overnachten
Eten en drinken
Winkelen
Uitgaan

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Välkommen – Welkom

De veerboten varen frequent naar het eiland met nieuwe plezierzoekers uit de stad – niets is mooier dan ontspannen genieten van een zomerdag op Djurgården. Het oudste pretpark van Zweden, Gröna Lunds Tivoli, lokt sinds 1883 stedelingen met hun gezinnen de natuur in – Grönan, zo wordt het 'groene plantsoen' kortweg en liefdevol door de inwoners van Stockholm genoemd. Heerlijk ontspannend is het om toe te kijken hoe de nostalgische carrousel zijn rondjes draait – sluit uw ogen en vlieg mee over het water …

Ter oriëntatie

Overzicht

De binnenstad van Stockholm is verdeeld over veertien eilanden, die door 57 bruggen met elkaar verbonden zijn. Bij de nadering vanuit het zuiden van de luchthaven Arlanda, 44 km ten noorden van de stad, kunt u de 'stad op het water' optimaal vanuit een vogelperspectief bekijken en veel belangrijke bezienswaardigheden herkennen.

Stadsholmen, Riddarholmen, Helgeandsholmen E/F 6

De drie eilanden op de drempel tussen het Mälarmeer en de Oostzee, vormen de historische kern van de stad. Op Stadsholmen liggen Gamla stan, de oude binnenstad, en het koninklijk paleis, Kungliga Slottet. Het zuidelijke uiteinde van het eiland wordt gevormd door de sluis, Slussen, tevens de voornaamste doorgang van het noord-zuidverkeer. Op het kleine eiland Riddarholmen ten westen van het slot steekt de gietijzeren torenspits van de Riddarholmskyrkan opvallend de lucht in, en ten noorden daarvan wordt het kleine eiland Helgeandsholmen voor ongeveer de helft ingenomen door het parlementsgebouw.

Blasieholmen, Skeppsholmen F/G 5/6

Op het schiereiland Blasieholmen tussen Norrström en Nybroviken herbergt de kunsttempel van het Nationalmuseum belangrijke Europese kunst vanaf de middeleeuwen tot de moderne tijd. Een smalle brug voert naar Skeppsholmen, waar de populairste drijvende hotelaccommodatie van de stad voor anker ligt: het uit de vaart genomen zeilschip af Chapman. Met het Moderna Museet, het Arkitekturmuseet en het Östasiatiska Museet vormt Skeppsholmen niet alleen een groene oase midden in de stad, maar ook een interessante museumlocatie.

Norrmalm, Vasastaden C-F 2-5

Aan de noordkant van Strömmen gaat Kungsträdgården, de voormalige koninklijke keukentuin, met gazons en openluchtpodia, over in de binnenstad. De voetgangerszone en winkelstraat Drottninggatan voert vanaf het slot noordwaarts door Norrmalm. Hier klopt het zakelijke en culturele hart van de moderne grote stad. Centrale pleinen zijn Sergels torg met het glazen gebouw van het Kulturhuset met stadstheater, bibliotheek en toeristeninformatie. Iets verderop ligt Hötorget met de markthal, de vijf kantoorflats van Hötorgscity en het blauwe concertgebouw Konserthuset.

Daar waar de Drottninggatan bij de sterrenwachtheuvel Observatorielunden eindigt, begint Vasastaden, kortweg Vasastan, het noordelijke vervolg van Norrmalm met haar centrum Odenplan. Architectonische mijlpaal uit het begin van de moderne tijd is de boekentoren van de Stadsbiblioteket, waar Sveavägen en Odengatan elkaar kruisen.

Östermalm F-H 3-5

De wijk ten oosten van de prachtige boulevard Birger Jarlsgatan werd pas aan het eind van de 19e eeuw aangelegd en etaleert de bij de welgestelde burgerij behorende pracht en praal uit die tijd; bijvoorbeeld op het plein Stureplan of aan de promenade Strandvägen met uitzicht op het groene eiland Djurgården en op de aanlegplaatsen van de boten naar de scheren. Het sierlijke jugendstilgebouw van het koninklijk theater met veel goud en marmer, Dramaten, de markthal Östermalms saluhall en de chique designboetieks in de omliggende straten leveren een bijdrage tot het voorname imago van Östermalm.

Södermalm B-K 7/8

Ten zuiden van Slussen verheffen zich de hoge steile klippen van Södermalm, een van de grootste eilanden van de stad. Het centrale plein is de dag en nacht drukke Medborgarplatsen met bioscopen, clubs en de markthal Söderhallarna. Daarnaast rijst, als symbool van de moderne bouwkunst in de late 20e eeuw, de 86 m hoge Söder torn op, omgeven door moderne sociale woningbouw. In de wijk ten zuiden van de Folkungagatan heeft de jonge onconventionele scene van SoFo zich gesetteld met bars en winkels. Ten zuiden van het eiland Södermalm herkent u de markante witte Globen. Vanuit de Sky-Viewgondels aan dit grootste bolvormige gebouw ter wereld heeft u een fantastisch uitzicht.

Kungsholmen, Långholmen A-E 4-7

Ten westen van Norrmalm met het hoofdstation en het zwarte glazen Waterfrontcomplex spreidt zich Kungsholmen uit, met aantrekkelijke woonwijken, afgewisseld door parken en plantsoenen. Het stadhuis, Stadshuset, hét herkenningspunt van Stockholm, markeert de oostelijke punt van het eiland. Een mooi uitzicht op de stad biedt behalve de stadhuistoren ook de brug Västerbron, die naar Långholmen voert, ooit gevangeniseiland en thans groene oase met zwemlocaties in de nabijheid van de binnenstad.

Djurgården G-K 5-7

Södra Djurgården en ten noorden hiervan aangrenzende gebieden als Ladugårdsgärdet, Norra Djurgården en Haga, zijn als nationalstadspark beschermd. Beroemde musea, zoals het Vasamuseet en Nordiska Museet, jugendstilvilla's als die van de schilder-prins Eugen, Waldemarsudde, het openluchtmuseum Skansen, het pretpark Gröna Lunds Tivoli evenals talrijke uitspanningen, hebben hier alle een plaatsje naast veel ongerepte natuur.

Kennismaking, Stockholm in cijfers

Tussen water en land

Stockholm is een stad op de grens: op de grens van zoet en zout water, maar ook op de grens van water en land. Selma Lagerlöf noemde het al de 'drijvende stad' en liet Stockholm als een sprookjesvisioen uit de nevel oprijzen. Anderen vergeleken de stad met Venetië, maar in tegenstelling tot de lagunestad is Stockholm niet op moeras en zand, maar op oerdegelijk graniet gebouwd. En op dat graniet komt de stad sinds tienduizend jaar, sinds het verdwijnen van de druk van een ijskap, zelfs elk jaar een beetje hoger te liggen. Tot zover de sprookjesachtige feiten.

Tussen dag en nacht

'Niets klinkt zo lieflijk als de beschrijving van een zomer in Stockholm', schreef Theodor Fontane in 1861 – en daar kan men aan toevoegen dat er ook niets lieflijker ís dan een zomeravond in Stockholm, als de gevels van de huizen worden beschenen door de laagstaande zon en de hitte van de dag plaatsmaakt voor een aangenaam temperatuurtje. Stockholm ligt weliswaar nog ver ten zuiden van de poolcirkel, maar tussen eind juni en begin augustus gaat de zon slechts een paar uur onder – de mooiste tijd van het jaar, niet alleen voor nachtbrakers. Van mei tot eind september is het op deze breedte zelfs langer licht dan in Midden-Europa!

Rondom de stadskern, Stockholm inom tullarna, d.w.z. begrensd door de vroegere tolposten Norrtull en Roslagstull in het noorden, Skanstull in het zuiden, en Hornstull en Tranebergsbron in het westen, groeit de stad Stockholm met zijn achttien stadsdelen gestaag. De voorsteden aan de andere kant van deze magische grens worden grofweg naar hemelsrichting onderverdeeld in Norrort, Västerort en Söderort. Verder is Stockholm de hoofdstad van de 26 gemeenten omvattende provincie Stockholms län.

Winterreis naar het noorden

Maar ook 's winters is het in Stockholm uitstekend toeven – een unieke sfeer, wanneer er in de stad, vanaf drie uur na zonsondergang, duizenden lichtjes branden en het in de straten een drukte van belang is, vooral in de adventstijd. Dan overtreffen de winkels elkaar met kerstartikelen en bieden de markthallen diverse heerlijkheden voor fijnproevers aan – de stad is dan ook in elk jaargetijde een geweldige plek om te winkelen. En als het flink heeft gesneeuwd en de temperaturen fiks onder het nulpunt zijn gedaald, is het tijd voor een wandeling in de winterzon over het ijs van het dichtgevroren meer, of zelfs voor een schaatstocht, of een uitstapje naar de skiheuvel in het zuiden van de stad, Hammarbybacken.

Ongedwongen atmosfeer

Zweden tutoyeren elkaar bijna altijd, dwars door alle leeftijdsverschillen en maatschappelijke ongelijkheden heen. Het kan voor buitenlanders dan soms ook wel verwarrend zijn wanneer ze door volslagen onbekende Zweden met 'jij' worden aangesproken. Dat heeft echter niets te maken met iemands karakter, bijzondere sympathiegevoelens of vriendelijke schouderklopjes. Dit is voor hen eenvoudig de gebruikelijke vorm van beleefdheid.

À propos beleefdheid: nogal ongebruikelijk voor de meeste buitenlandse gasten uit West-Europa is de kalmte, die zelfs in de (door veel Zweden als hectisch ervaren) grote stad heerst. Iedereen houdt rekening met elkaar en wacht keurig op zijn of haar beurt. Ellebogenmentaliteit is uit den boze: bij de bushalte of voor de rondvaartboot staan de Zweden keurig in de rij, niemand dringt voor of verheft zijn stem. Een voorbeeld van het rechtvaardigheidsgevoel van de Zweden is het trekken van nummertjes. Waar u ook komt, bij het loket op het station of aan de balie van het Turistbyrå, overal moet u om te beginnen een nummertje trekken. Pas als uw nummer op het display verschijnt, bent u aan de beurt.

Toerisme en conjunctuur

Bij liefhebbers van stedentrips uit het buitenland is Stockholm de afgelopen jaren sterk in populariteit gestegen – als congresstad neemt het ook al wereldwijd een belangrijke plaats in. Ook gaan steeds meer mensen inzien dat de Zweedse hoofdstad helemaal niet zo duur is en dat het in het noorden lang niet altijd koud is, zoals oude vooroordelen pretenderen. In tegendeel: Stockholm is door de talrijke aanbiedingen juist in de zomer heel betaalbaar. U kunt hier goedkoper winkelen, overnachten en uitgaan dan in vele andere grote steden. Wie gebruikmaakt van vakantie- en weekendkortingen van de hotels´s middags een goedkope lunch kiest en 's avonds geen sterke drank consumeert, kan in Stockholm voor weinig geld vakantie vieren. Bovendien is het gastronomisch aanbod enorm groot. Veel gelegenheden trachten met bescheiden prijzen en happy hours klanten binnen te lokken, wat de toerist natuurlijk heel goed uitkomt.

Natuur en cultuur

In welke wereldstad kunt u nog vlak bij het drukke centrum op een gepolijste rots gaan liggen zonnen, de door het vele wandelen vermoeide voeten in het water laten afkoelen en zelfs een duik nemen? Of naar vissers kijken die misschien net een zalm of een zeeforel uit het water halen; daarvan worden er jaarlijks duizenden voor het Kungliga Slottet gevangen.

Ruim eenderde van het oppervlak van Stockholm is water; in de directe omgeving van de stad liggen 24.000 scheren (eilandjes) en dat de stad veertigduizend pleziervaartuigjes telt, is dan ook niet meer dan logisch. Van het landoppervlak is 40% park of natuurgebied en sinds 1995 ligt binnen de stadsgrenzen van Stockholm het eerste stedelijke nationale park ter wereld, Ekoparken. Het is voor een groot deel in bezit van het Zweedse koninklijk huis en strekt zich uit van de slotparken Ulriksdal en Haga via Norra Djurgården en Ladugårdsgärdet tot Södra Djurgården. Hier kan de natuur zich tussen de vele mensen ongestoord ontwikkelen. In het gebied staan eeuwenoude eiken, er fladderen vleermuizen door de nacht en uilen nestelen zich in de boomholtes.

In 1998 was Stockholm de culturele hoofdstad van Europa – en verdient deze titel ook nu nog. Vrijwel geen enkele grote Europese stad telt zo veel theaters en bioscopen als de Zweedse hoofdstad en de meer dan tachtig musea en ruim vijftig bibliotheken zorgen voor een rijk geschakeerd aanbod. Samen vormen ze een culturele metropool waar muziek, kunst, design, architectuur en mode voortdurend in beweging zijn. Tot de evenementen behoren jazzfestivals, concerten en internationaal aansprekende theater-, ballet- en operavoorstellingen. Alleen het beste is hier goed genoeg.

Architectuur van de macht …

Stockholm is de grootste stad en het gebied rond het meer Mälaren is de dichtstbevolkte streek van Zweden. Stockholm is al ruim 350 jaar lang het politieke centrum van het land en dat verleden heeft in het stadsbeeld zijn sporen duidelijk nagelaten: u vindt er de stenen getuigen van de 17e-eeuwse grootmacht en van de pompeuze bouwstijl van het begin van de 20e eeuw. Gebouwen in overvloed die macht etaleren, zoals het grootste nog in gebruik zijnde koninklijke paleis ter wereld, het barokke Riddarhuset en het van het einde van de 19e eeuw daterende parlementsgebouw in een voormalig bankpaleis.

… en voor een nieuwe samenleving

De mooiste en opvallendste gebouwen in Stockholm dateren echter uit de tijd waarin Zweden het modelland werd, dat later het 'Zweedse model' werd genoemd; in de periode tussen 1920 en 1940 brak de architectuur van het modern classicisme (funkis) door en zorgde voor veel op sobere wijze fraaie woonblokken, bijvoorbeeld in Gärdet en Kungsholmen. In diezelfde geest kwamen de stadsbibliotheek van Gunnar Asplund, het concertgebouw van Ivar Tengbom en het stadhuis van Ragnar Östberg tot stand.

Economisch hart

Stockholm of 'the Capital of Scandinavia', zoals het zichzelf graag noemt, is het economische hart van Zweden, en de beurs van de stad is het onbetwiste financiële centrum van Noord-Europa. Bijna een kwart van alle Zweedse bedrijven is in deze regio gevestigd. De meeste werknemers zijn in dienst van banken en verzekeringsmaatschappijen, daarna volgen de handel, communicatie (IT) en de gezondheidszorg. Hier wordt beter verdiend dan in de rest van het land; de meeste Stockholmers zijn goed opgeleid. Ze komen van overal, uit Norrland, Småland, Skåne, Finland, Polen, Duitsland, Iran en Irak. Bovendien spelen de universiteiten in Stockholm een leidende rol op het gebied van de biotechnologie, farmacie, machinebouw en IT.

Vrijwel nergens in Europa is de dichtheid van computers en mobiele telefoons hoger dan in deze stad en hebben zo veel mensen toegang tot internet. In de stad verschijnen zes dagbladen, waarvan er twee gratis zijn en de meeste uitgeverijen zijn er gevestigd, kortom: Stockholm is ook op het gebied van de media de hoofdstad van het land.

Grote sociale verschillen

De dagenlange onlusten in de zomer van 2013 in de voorsteden van Stockholm hebben het aangetoond: ook al heersen er binnen de Zweedse samenleving over het algemeen minder grote verschillen tussen arm en rijk dan elders in Europa, juist in Stockholm is er sprake van een grote polarisatie. Iedere tweede inwoner van westelijke voorsteden als Rinkeby of Tensta verdient gemiddeld slechts 50% van datgene wat een doorsnee inwoner van Östermalm mee naar huis neemt. In de voorsteden, waar zich nauwelijks een toerist laat zien, is de werkloosheid bijzonder hoog. Wie hier woont is vaak slecht opgeleid en het aandeel van de mensen met een migratieverleden is groot.

Eenderde van de bewoners van de binnenstad heeft een inkomen van omgerekend meer dan € 36.000. Aangezien de inkomens in de binnenstad heel hoog liggen, maar huur en prijzen voor koopwoningen eveneens -almaar stijgen, reizen op werkdagen tienduizenden als pendelaars de stad in en uit.

Een jonge stad

Toch is wonen in Stockholm niet zo duur als in vele andere grote steden in Noord-Europa. Wat de hoogte van de huren betreft staat de Zweedse hoofdstad na Oslo en Helsinki op de derde plaats. Maar woonruimte is schaars en wordt steeds schaarser. Want de bevolking van Stockholm is de afgelopen jaren sterk gestegen en volgens de prognoses houdt die trend aan. Gemiddeld worden de Stockholmers steeds jonger. Gezinnen met kinderen maken een groot deel van de bevolking uit. Zelfs in het voormalige singlebolwerk in de wijk Södermalm worden steeds meer speelplaatsen aangelegd, en het aandeel van de alleenstaandenhuishoudens lag in 2009 al onder de 30%.

De voormalige bohèmewijk 'Söder' wordt gestaag door een welgestelde middenklasse 'veroverd' – gentrificatie op zijn Zweeds.

Veel gezinnen trekken naar de voorsteden, waar in de vroegere industrie- en havengebieden milieuvriendelijke woningbouwprojecten werden gerealiseerd – futuristisch ogende glas- en betonarchitectuur, die in voormalige industriegebieden aantrekkelijke woonruimte met uitzicht op het water biedt, zoals in Nacka Strand of Hammarby Sjöstad. Hier wordt energie bespaard, afval gescheiden en is men optimaal voorzien van openbaar vervoer.

Feiten en cijfers

Ligging: 59° 19' NB, 18° 4' OL, op de Midden-Zweedse laagvlakte waar het water van het Mälarmeer in de Oostzee stroomt.

Stad en stadsbestuur: Kommunstyrelsen, de gemeenteraad van Stockholm met 101 leden, vergadert in het Stadshuset en wordt tegelijk met het nationale parlement elke vier jaar opnieuw gekozen – de laatste keer in 2014.

Oppervlakte: de kommun ofwel stad (gemeente) Stockholm 188 km², de län (provincie) Stockholm 6490 km². De gemeente heeft 18 stadsdelen (stadsdelsområden). De län Stockholm omvat nog eens 25 gemeentes binnen de agglomeratie en reikt tot Sigtuna in het noorden en Nynäshamn in het zuiden, incl. ca. 24.000 scheren (rotsachtige eilandjes).

Bevolking: ca. 900.000 (Stockholm stad) en ca. 2,1 miljoen. (Stockholm län); het inwonertal stijgt gestaag. Bijna iedere vijfde Stockholmer stamt uit het buitenland. Het aandeel in de voorsteden bedraagt zo'n 40%.

Tijdzone: MET, MEZT.

Valuta: Zweedse kroon, SEK (wisselkoers zie blz. 22).

Een stad met levenskwaliteit

Halverwege de jaren 70 van de 20e eeuw kampte Stockholm, net als veel andere grote steden, met ernstige luchtvervuiling en een snel groeiend verkeersaanbod. Nu wonen juist gezinnen met kinderen graag in de stad, bijvoorbeeld op Kungsholmen. Want Stockholm is een stad met veel levenskwaliteit geworden, weliswaar mede dankzij de natuur, maar wat de inwoners van de stad ertoe hebben bijgedragen, was niet vanzelfsprekend: schone lucht, helder water, voetganger- en kinderwagenvriendelijke straten en voorbeeldige fietspaden. Want wat een intacte natuur in een grote stad waard is, weet hier iedereen. En de inwoners van Stockholm zijn bereid om veel te doen voor de instandhouding daarvan. Sinds de stad in 2007 een tolheffing voor autoverkeer naar de binnenstad heeft ingevoerd, maken steeds meer Stockholmers gebruik van de fiets, gemiddeld 150.000 per dag. Om files op de fietspaden te verminderen, staan verbeteringen van het fietspadennet helemaal bovenaan op de agenda. Dat loont, want sinds 1990 is de CO2-uitstoot per inwoner met 25% verminderd. Ook daarom werd Stockholm in 2010 door de EU-commissie tot eerste 'milieuvriendelijkste stad van Europa' uitgeroepen.

Wapen en herkenningspunt

Hij siert de ramen van de bushokjes en de putdeksels van Stockholm: de beeltenis van de heilige met kroon is sinds 1376 zegel van de stad; Sint-Erik de koninklijke beschermheer van de stad, die bovendien de nationale heilige van Zweden is. De historische feiten: in 1150 werd hij als Erik Jevardsson op de Stenen van Mora tot koning Erik IX gekroond. De telg van een oude adellijke familie uit Västergötland deed van zich spreken als heerser, wetgever en vertegenwoordiger van de christelijke zaak. In 1155 ondernam hij een kruistocht tegen de heidense Finnen: hij had de expansie van zijn rijk in oostelijke richting met de zegen van de kerk hoog in het vaandel staan. Tijdens een veldslag kreeg hij een visioen van een kruis – zo is naar verluidt de huidige Zweedse vlag ontstaan. In 1160 werd Erik onthoofd door een Deense prins op het slagveld. Hij werd daarna in Zweden als beschermheilige vereerd. Zijn bijstand betrof vooral de opbloeiende handelsstad Stockholm aan het Mälarmeer.

Hét herkenningspunt van Stockholm is het stadhuis, Stadshuset. De torenspits hiervan is versierd met drie gouden kronen, symbool van Stockholm én van het gehele Zweedse rijk. Tre Kronor, drie kronen, staan voor de drie rijken die koning Magnus Eriksson in de 14e eeuw verenigde: Zweden, Noorwegen en Skåne (het lang bij Denemarken horende zuiden van Zweden).

Geschiedenis, heden, toekomst

Een middeleeuwse stad

De 'officiële' geschiedenis van Stockholm begon in 1252, toen koning Birger Jarl voor het eerst in oorkonden gewag maakte van de naam van de stad. Stockholm leek op andere steden in het Oostzeegebied, ook al behoorde de stad niet tot de Hanze: een stadsmuur omgaf de koopmansnederzetting en het dominicanenklooster, beschermd door een burcht, Tre Kronor genaamd. De koninklijke bescherming hield aan en maakte de stad groot: in 1336 werd koning Magnus Eriksson in de Storkyrka gekroond en schonk hij aan het dominicanenklooster land op Stadsholmen. Het klooster bezat een altaarstuk waar een mirakel was gebeurd. Stockholm werd een bedevaartsoord en had weldra meer dan 5000 inwoners.

Verzet tegen de Denen

In 1397 verenigde de Unie van Kalmar Noorwegen, Zweden en Denemarken binnen een personele unie onder de Deense koningin Margrethe. Onder haar opvolgers was het echter voorbij met de harmonie. Medio 15e eeuw brak er onder boeren uit Midden-Zweden, vaak tegelijk eigenaars van mijnen, onder aanvoering van Engelbrekt Engelbrektsson, een opstand uit, die de Deense heersers in de verdrukking bracht. In 1471 werd Stockholm belegerd door de Deense koning Christiaan I, maar die werd op de Brunkeberg verslagen. Alvorens de vreemde overheersing tot een einde kwam, kreeg de stad Deense terreur te verduren: In 1520 richtte koning Christiaan II het 'bloedbad van Stockholm' aan. Ter gelegenheid van zijn kroning in Stockholm tot koning van Zweden liet hij 82 Zweedse edelen op Stortorget executeren.

Vasa-macht en -pracht

In 1523 koos de Zweedse Rijksdag Gustav Eriksson Vasa tot koning. Hij was aan het bloedbad ontkomen, had het verzet georganiseerd en de Deense tiran verdreven, en met hem de katholieke bisschoppen. De opstand had veel geld gekost en de reformatie en het in beslag nemen van de kloosterbezittingen kwamen Gustav Vasa goed van pas voor de sanering van zijn jonge staat. In 1541 verscheen de Vasabijbel in het Zweeds, vertaald door de Luther-leerling Olaus Petri. In Stockholm werd een prachtig Vasaslot opgetrokken, in renaissancestijl naar Hollands voorbeeld. Nadat Gustav II Adolf, de 'Leeuw van het noorden', zich in de Dertigjarige Oorlog aan protestantse kant had geschaard, werd Zweden een grootmacht in het Oostzeegebied; op de werven heerste topdrukte. In 1628 liep in Stockholm het oorlogsschip Vasa van stapel en zonk even later. Het werd in 1961 geborgen en is in het Vasamuseet te zien.

Gustaviaanse bloei

In 1652, na het einde van de Dertigjarige Oorlog, werd Stockholm de onbetwiste hoofdstad van het Zweedse koninkrijk en het inwonertal groeide snel tot circa 30.000, wat tot een bouwexplosie leidde. Een decreet uit 1552 had bepaald dat alle afgebrande houten huizen alleen door stenen huizen mochten worden vervangen, om stadsbranden te voorkomen. In 1697 legde een grote brand slot Tre Kronor in de as. De nieuwbouw, het huidige slot, kwam in 1754 gereed. De kunsten beleefden een bloeiperiode: in 1773 werd de koninklijke Zweedse Opera opgericht, gevolgd door theaters en andere instellingen. Koning Gustav III bezweek in 1792 aan de gevolgen van een aanslag op een gemaskerd bal.

Arm en rijk

Medio 19e eeuw deed de moderne tijd zijn intrede: Norrmalm kreeg als eerste stadswijk gasverlichting en een eerste spoorwegtraject liep naar Södermalm. De industrialisatie nam een vlucht. Er verrezen talrijke fabrieken en armoedige arbeidersbehuizingen, maar ook statige herenhuizen en zakenpanden in Östermalm, terwijl in Södermalm hongerstakingen een stempel drukten op de periode van de Eerste Wereldoorlog. De economische crisis van 1929 kostte mensenlevens, onder wie de luciferfabrikant Ivar Kreuger, die in 1932 in Parijs zelfmoord pleegde.

Het Zweedse model

Vanaf de jaren 30 kwam het Zweedse model van de welvaartsstaat ('Folkhem') tot stand. Sociale woningbouw in nieuwe stadswijken, zoals Gärdet en het gebied rondom het zuidstation midden in Södermalm (Södra stationsområde), moest goede huisvesting voor iedereen betaalbaar maken. Minder geslaagd geldt vandaag de dag de medio 20e eeuw op de toekomst gerichte sanering van de binnenstad: een modern grotestadscentrum uit één stuk gegoten, de 'City', verrees in Norrmalm, een koel zakencentrum met kaarsrechte brede straten. Het toneel voor een moord: in 1986 werd premier Olof Palme op de openbare weg doodgeschoten. De dader is nog altijd niet bekend. De algemene ontzetting in Zweden en daarbuiten herhaalde zich in 2003, toen de minister van buitenlandse zaken Anna Lindh tijdens het winkelen in de stad na een aanslag met een mes het leven liet.

Een milieubewuste stad

De ingrijpende herprofilering van het gebied rondom het station Centralen begon in 2010 met het congrescentrum Waterfront, inclusief grote hotels en winkelpromenade tegenover het stadhuis. Woningtekort blijft echter het grootste probleem van Stockholm. Volgens de plaatselijke politici is wonen in de binnenstad beter dan ongestructureerd bebouwen van het ommeland. Tot 2030 zijn daarom in het noorden en zuiden van de stad twee nieuwe wijken gepland: Norra Djurgårdsstaden aan de haven Värtahamnen en Söderstaden ten zuiden van Globen. Ook verkeersproblemen wachten op oplossingen: het centrale verkeersknooppunt Slussen wordt aangepakt; de werkzaamheden gaan tot 2022 duren. Daarnaast vordert de milieuvriendelijke uitbreiding van het openbaarvervoernetwerk: de tramlijn tussen Djurgården en City wordt verder noordwaarts doorgetrokken. Ondergronds krijgt het project Citybanan gestalte – een spoortracé en nieuwe haltes in het regionale spoorwegvervoer.

Praktische informatie

Reizen naar Stockholm

Met het vliegtuig

Vanuit zowel Amsterdam als Brussel gaan dagelijks vluchten naar de luchthaven Stockholm Arlanda, die 44 km ten noorden van de Zweedse hoofdstad ligt. Vanuit Amsterdam vliegen de luchtvaartmaatschappijen SAS (www.flysas.com), KLM, (www.klm.nl) en Norwegian (www.norwegian.com) op Arlanda. Vanuit Brussel onderhoudt SAS deze verbinding. Brussels Airlines (www.brusselsairlines.com) vliegt op Bromma, een andere luchthaven bij Stockholm. En Ryanair (www.ryanair.com) vliegt vanaf Eindhoven, Brussel-Charleroi en Düsseldorf-Weeze op de plaatselijke luchthaven Skavsta.

Transfer naar het centrum: vanaf alle luchthavens per bus, van Arlanda ook per trein met de voorstadstrein (SL-pendeltåg (www.sl.se, 38 min.) of met de Arlanda Express (www.arlandaexpress.com, 20 min.). Het kaartje voor de luchthavenbus boekt u het goedkoopst online (www.flygbussarna.se of www.swebus.se, respectievelijk 45 en 35 min.) of haalt u uit een automaat. Het is niet mogelijk om contant bij de chauffeur te betalen.

Met de trein

Er is geen rechtstreekse treinverbinding tussen Nederland en Stockholm. De snelste manier om met de trein naar Zweden te reizen is eerst naar Hamburg te gaan en daar over te stappen op de snelle trein die via Kopenhagen, de Öresundbrug (die Denemarken en Zweden verbindt) en Malmö naar Stockholm rijdt. Van Utrecht naar Hamburg doet de trein er ongeveer vijf uur over (overstap in Osnabrück), van Hamburg naar Stockhom duurt daarna nog eens negen uur. Meer informatie is verkrijgbaar via www.nshispeed.nl.

Vanuit Brussel duurt de treinreis naar Stockholm via Keulen, Hamburg en Kopenhagen minimaal 20 uur (minstens twee maal overstappen; info via www.nmbs.be).

Met de bus

De bussen van de internationale busmaatschappij Eurolines rijden van Rotterdam via Den Haag, Amsterdam en Groningen naar Stockholm. De hele tocht duurt iets minder dan een etmaal. Ook vanuit België rijden bussen van Eurolines naar Stockholm. Opstapplaatsen zijn Brussel en Luik. Voor nadere informatie gaat u naar www.eurolines.nl of www.eurolines.be.

Met de boot/auto

De snelste route met de auto van de Benelux naar Stockholm is via Bremen, Hamburg en Kopenhagen, via de brug over de Sont naar Malmö, en daarvandaan noordwaarts naar Stockholm. Er zijn daarnaast talloze veerboten vanuit Denemarken, Duitsland en Polen naar allerlei bestemmingen in Zuid-Zweden of naar Stockholm zelf. In Zweden dient u ook overdag met dimlicht te rijden, en van december tot maart zijn sneeuwbanden verplicht.

Douane

Identiteitspapieren: voor een verblijf tot drie maanden hebben burgers uit EU-landen een geldig paspoort of identiteitsbewijs nodig. Kinderen onder de 16 jaar hebben een eigen reisdocument nodig.

Invoerbeperkingen: maxima voor invoer van belastingvrije artikelen zijn gelijk aan maxima die voor de gehele EU gelden. Reizigers uit landen van buiten de EU mogen minder invoeren.

Reizen in Stockholm

Per spoor

Het net van de Stockholmse metro (tunnelbana) loopt tot de voorsteden. De ingangen zijn te herkennen aan een blauwe 'T' op een witte ondergrond. Daarnaast rijdt in de buitenwijken het stadsspoor (lokalbana, herkenbaar aan een 'L') met lijnen als Tvärbana of Saltsjöbana. Voorstadstreinen (pendeltåg, gekenmerkt door een 'J') verbinden het centrum met o.a. Nynäshamn, Märsta, de luchthaven Arlanda en Södertälje. Trams (spårväg) rijden tussen Sergels torg en Waldemarsudde op Djurgården.

Stadsbussen

Een dicht busnet ontsluit de binnenstad. Naast de rode zijn er vier blauwe snelbuslijnen (elke 5-10 min.). Informatie over het stadsvervoer (onder andere kaart van het lijnennet): www.sl.se.

Zones: het lijnennet is in zones opgedeeld; de ritprijs en geldigheidsduur zijn afhankelijk van het aantal zones.

Vervoersbewijzen: voor houders van de Stockholmskortet (zie blz. 20) is het gebruik van bus en spoor gratis. Daarnaast zijn er goedkope kaarten met een geldigheidsduur van 24 uur (SEK 115), 72 uur (SEK 230) of 7 dagen (SEK 300) voor alle verkeersmiddelen van de SL, Storstockholms Lokaltrafik: bus, tunnelbana, pendeltåg, tram, veerboot. Deze zijn verkrijgbaar in Pressbyrån en in grote SL-Centers. Daarvoor dient u de elektronische SL-Access-kort aan te schaffen; eenmalig SEK 20). Enkeltjes moeten voor de rit uit een automaat worden getrokken en zijn 1 uur geldig (zie opdruk op het kaartje). Reizigers onder de 20 of boven de 65 jaar krijgen korting.

De circa 1000 Stockholm City Bikes, die op 80 locaties in de binnenstad klaarstaan, zijn huurfietsen, waarmee u de stad op actieve wijze kunt verkennen. Ze kunnen na aanmelding en vooruitbetaling met een sleutelkaart (cykelkort) worden ontgrendeld en gebruikt, maximaal drie uur lang; daarna moet u een andere fiets nemen. De kaart is een heel seizoen geldig en is o.a. verkrijgbaar bij het SL-Center of bij het Stockholm Visitor Center (www.citybikes.se, SEK 250-300 per seizoen, SEK 165 voor 3 dagen; online kan ook de elektronische SL-Access-Kort worden gebruikt) – omslachtig, maar de voordeligste manier om een fiets te huren .

Veerboten

Djurgårdsfärjan vaart overdag tussen Gröna Lund/Skansen, Skeppsholmen en Slussen (elke 20 min.´s zomers vaker). Boten naar de scheren vertrekken vanaf Strömkajen (voor het Grand Hôtel) en Nybrokajen (Strandvägen).

Taxi's

Opgelet: naast officiële taxi's, herkenbaar aan gele nummerborden, rijden er illegale 'zwarte' taxi's rond. De tarieven voor standaardritten, bijvoorbeeld Stockholm City – Arlanda (ca. SEK 450-500), zijn op de ruit van de taxi aangegeven. Taxi Stockholm, tel. 08 15 00 00; Taxi Kurir, tel. 08 30 00 00; Taxi 020, tel. 08 85 04 00, 020 20 20 20.

Huurauto's

Een auto is in de stad vooral een last: parkeren is duur en parkeerplaatsen zijn schaars. Zet de auto neer op een park-and-ridelocatie (lijst: www.stockholmparkering.se) en ga per trein de binnenstad in (u bent voordelig uit met de SL-Access-kort, zie blz. 19). Een auto kan handig zijn voor een uitstapje in de omgeving: In de Zweedse zomervakantie zijn er allerlei aanbiedingen voor het huren van een auto. De grote firma's hebben vestigingen op de luchthavens. De tol voor de binnenstad (trängselskatt, ma.-vr. 6.30-18.30 uur) geldt weliswaar niet voor auto's met een buitenlands kenteken, maar wel voor huurauto's met een Zweeds kenteken. Voor het gebruik van de autosnelweg E4/E20 (Essingeleden) hoeft geen tol te worden betaald.

Wie een intensief bezichtigingsprogramma wil afwerken, kan het beste de Stockholmskortet aanschaffen. Hiermee reist u onbeperkt met de bus, trein (pendeltåg) en tunnelbana en hebt u toegang tot vrijwel alle musea van de stad (circa 80). Volwassenen betalen SEK 525 per dag, SEK 675 voor twee dagen, SEK 825 voor drie dagen, SEK 1095 voor vijf dagen; kinderen 6-17 jaar SEK 235/275/315/350) Wie het dan nog voor elkaar krijgt om de sightseeingboottocht (mei-dec.) te maken, heeft een heel goede deal gemaakt. Bovendien biedt de kaart kortingen bij boottochten onder andere naar Slot Drottningholm en Skokloster. Interessant is ook dat de meeste musea gratis toegang bieden aan kinderen onder de 18 jaar. De Stockholmskortet is onder andere verkrijgbaar bij het Stockholm Visitor Center.

Rondritten door de stad

Het bedrijf Citysightseeing biedt verschillende rondritten met de bus aan, maar ook gecombineerde bus-boottochten van variabele tijdsduur (hop-on-hop-off, www.stromma.se, www.citysightseeing.com). De open dubbeldekker van Open Top Tours volgt een vaste route, en de passagiers kunnen onderweg uit- en weer instappen zoveel ze maar willen (het hele jaar behalve in januari, www.opentoptours.com). Ook een rondvaart door Stockholm is zeer zeker de moeite waard (vanaf Stadshusbron of de Strömkajen, www.stockholmsightseeing.com).

Stadswandelingen

In de zomer worden er onder andere begeleide stadswandelingen met Engelssprekende gidsen door Gamla stan georganiseerd. Meer informatie krijgt u bij het Stockholm Visitor Center of vindt u op hun website.

Kanotochten met gids naar de scheren en fietstochten door de binnenstad op www.stockholmadventures.se. Fietstochten met gids (Engels/Zweeds) op www.bikehike.se (SEK 300 p.p.). Dakwandelingen (takvandring) in Riddarholmen met uitzicht over de City organiseert Upplev Mer, www.takvandring.com (SEK 595 p.p. inclusief touw en klimuitrusting).

Feestdagen

1 jan.: Nieuwjaar (nyårsdagen)

6 jan.: Drie Koningen (trettondagen)

Pasen: Goede Vrijdag (långfredagen) en paasmaandag (påsk)

1 mei

Hemelvaart (Kristi himmelsfärdsdag)

6 juni: nationale feestdag

Midzomer: lang weekend in de periode tussen 20 en 26 juni, van vrijdagmiddag (midsommarafton) tot zaterdag (midsommardagen)

Allerheiligen: een zaterdag eind okt./ begin nov. (allhelgonadagen),

25-26 dec.: Kerstmis (jul)

31 dec.: Oudjaar (nyårsafton)

Feesten en festivals

Vikingarännet: midden feb., www.vikingarannet.com. Langeafstandsschaatstocht (80 km) van Uppsala naar Stockholm via de oude routes uit de Vikingtijd, die dikwijls over dichtgevroren meren voeren. Eenieder op de schaats kan meedoen.

Valborg: 30 apr. De Walburgisnacht wordt in Stockholm gevierd met zang en vuren aan het water, bijzonder fraai in het openluchtmuseum Skansen.

Stockholm-Marathon: op een dag eind mei/begin juni, www.marathon.se. Meer dan 10.000 lopers van overal ter wereld draaien hun rondes door de stad; start om 14 uur in Östermalm; doel is het oude olympisch stadion.

Skärgårdsmässan: eind mei, Vasahamnen, Galärvarvet, www.skargardsmassan.se. Drie dagen lang boten- en vrijetijdsbeurs; regatta en markt met verkoop van producten van de scheren.

Smaka på Stockholm: eind mei/begin juni, www.smakapastockholm.se. Tien dagen lang bieden Stockholmse restaurantkoks tussen Kungsträdgården en Strömmen voorproefjes van hun vaardigheden, ook met kooktheater.

Nationaldagen: 6 juni. Op de nationale feestdag bezoekt de koning Skansen, dag van de open deur in het koninklijke slot en overal wapperen vlaggen. Vooral bij mooi weer voor iedereen een goede reden om buiten te feesten.

Midzomerfeest: vanaf vrijdagmiddag in het weekend na de zomerzonnewende (20 of 21 juni), groot feest in Skansen, maar ook op veel plaatsen op de scheren.

Jazzfestival: midden juli, www.stockholmjazz.com. Acht dagen op diverse locaties, van het openluchttheater op Skeppsholmen tot in het Konserthuset, jazz van alle stijlen.

Stockholm Pride: eind juli/begin aug., www.stockholmpride.org. Een spectaculair vijfdaags homo- en lesbiennefeest, met een zeer gevarieerd programma. Hoogtepunt: de parade door de binnenstad met ongeveer 15.000 deelnemers (en tienmaal zo veel toeschouwers …).

Stockholm Music & Arts Festival: begin aug., www.stockholmmusicandarts.com. Pop- en jazzmuziek van hoog niveau op het eiland Skeppsholmen.

Midnattsloppet: midden aug., www.midnattsloppet.com. De 10 km lange middernachtsloop voert over het eiland Södermalm, met samba. Start: sportterrein Zinkensdamm om 22 uur.

Kulturfestival: midden aug., www.kulturfestivalen.stockholm.se. Zes dagen lang theater, kunst, muziek, kinderprogramma – bijna alles gratis en vaak in de openlucht.

Tjejmilen: eind aug./begin sept., www.tjejmilen.se. Elk jaar nemen ongeveer 25.000 vrouwen deel aan de 1 Zweedse mijl (10 km) lange loop rondom Djurgården.

Musik på Slottet: eind aug./sept., www.royalfestivals.se. Klassieke concerten in een koninklijke ambiance, bijv. in de barokke slotkerk.

Segelbåtens dag: in sept. Wedstrijdzeilen in de wateren rondom Stockholm; een prima gelegenheid om fraaie zeilboten te bekijken.

Lidingöloppet: eind sept./begin okt., www.lidingoloppet.se. 's Werelds grootste veldloop voert over Lidingö; diverse afstanden.

Stockholm Open: eind okt., www.stockholmopen.se: internationaal tennistoernooi, Kungliga tennishallen.

Internationaal Filmfestival: midden- eind nov., www.stockholmfilmfestival.se. Trefpunt voor cineasten: tien dagen lang interessante nieuwe films, met het accent op Scandinavië.

Advent: vanaf de eerste advent of eind nov. kerstmarkten onder andere op de Stortorget en in Skansen.

Nobeldagen: 10 dec. Uitreiking van de nobelprijzen in het Konserthuset´s avonds banket in het Stadshuset.

Luciafeest: 13 dec. Luciaoptocht in Skansen met kroning van de 'lichtkoningin' Lucia. Op veel plaatsen in de stad treden Luciakoren op: onder andere in kerken en op pleinen.

Oudejaarsdag (nyårsafton): 31 dec. feest met vuurwerk in Skansen, zang en feestelijke voordracht van gedichten rond middernacht.

Veiligheid en noodgevallen

Niet alleen in het gedrang in de binnenstad van Stockholm dient u op uw hoede te zijn voor zakkenrollers, ook 's avonds laat in restaurants, disco's en nachtclubs.

Alarmnummer landelijk: 112; politie Stockholm: tel. 114 14; Nederlandse ambassade: tel. 08 55 69 33 00, www.netherlands-embassy.se; Belgische ambassade: tel. 08 53 48 02 00, www.diplomatie.be/stockholmnl

Geld

1 Zweedse kroon (SEK) = 100 öre. Kleinste munt is SEK 1, örebedragen worden naar boven of beneden afgerond. SEK 100 = € 10,74; € 1 = SEK 9,30. Creditcards worden algemeen geaccepteerd. Zelfs minimale bedragen worden steeds vaker met een creditcard betaald. Betaalkaarten, zoals de Access-Kort, spelen een belangrijke rol; geen contante betaling in bus of trein. Met EC/Maestro-kaart en pincode krijgt u bij geldautomaten maximaal SEK 5000 (kosten). Ook Forex-wisselkantoren wisselen contant geld (kosten).

Gevonden voorwerpen (Hittegods)

Bureau SL (openbaar-vervoersmaatschappij), Klara Östra kyrkogata 6, T-Centralen, tel. 08 600 10 00, ma. 11-19, di.-vr. 11-18, za. 10-16 uur; politie, Bergsgatan 54, Kungsholmen, tel. 010 563 36 10, T-Rådhuset; hoofdstation Stockholm Centralstation, tel. 08 50 12 55 90, ma.-vr. 9-19 uur.

Gezondheid

Vraag voor uw vertrek naar Stockholm een Europese Zorgpas (EHIC) bij uw ziektekostenverzekeraar aan. Een bezoek aan een dokter (läkare) kost ongeveer SEK 200, eerste hulp of het ziekenhuis (sjukhus) ruwweg het dubbele. Een aanvullende reisverzekering dekt eventuele extra kosten.

Ziekenhuizen met eerste hulp (akutmottagningen): Karolinska universitetets sjukhus, tel. 08 51 77 00 00; Caprio-Sankt Göranssjukhus, tel. 08 58 70 10 00.

Tandarts (tandvård): nooddienst, tel. 08 654 11 17, ma.-vr. 8-21 uur.

www.vardguiden.se, tel. 08 32 01 00 biedt informatie over gezondheidsinstanties (sjukvård). Medische noodhulp: Cityakuten, Apelbergsgatan 48, tel. 08 412 29 60, ma.-vr. 8-17 uur.

Apotheken zijn uitstekend gesorteerd. 24 uur per dag geopend: C. W. Scheele-apotheek, Klarabergsgatan 64 (vlak bij station Centralen), tel. 08 454 81 30 en 07 71 45 04 50.

Informatie

Zweeds verkeersbureau

Visit Sweden

Stora Torget 2-4

S-83130 Östersund

tel. 0294 43 25 80 (lokaal tarief; u wordt doorgeschakeld naar Zweden, voertaal Engels of Duits)

www.visitsweden.com.

Toeristische informatie over Stockholm

Stockholm Visitor Center

Kulturhuset, Sergels torg 3, tel. 08 50 82 85 08, touristinfo@stockholm.se, ma.-vr. 9-19, za. 10-17, zo. 10-16 uur.

Andere informatiepunten

Onder andere in de winkelpassage Gallerian, op het hoofdstation en op de luchthaven Arlanda, terminal 5, zijn kleine loketten ingericht, waar u info via interactieve terminals kunt oproepen en hotels kunt boeken.

Internet

www.visitsweden.com: dit informatieve portal van Visit Sweden helpt in het Nederlands efficiënt en gebruiksvriendelijk bij alle vragen van toeristen – een bron van informatie over de regio Stockholm met diverse links naar andere interessante sites.

www.kungahuset.se: de officiële website van het Zweedse koningshuis; nieuws over het hof en praktische informatie over het bezoeken van de koninklijke paleizen in en rondom Stockholm.

www.visitstockholm.com: de officiële website van het plaatselijke bureau voor toeristische informatie laat nauwelijks vragen open. Er wordt (in het Engels en Duits) informatie verstrekt over vrijwel alle denkbare onderwerpen, zoals evenementen, bars, cafés en restaurants. Niet alleen informatie over musea en attracties, maar ook tips voor een actieve vakantie en veel interessante bijzonderheden zijn gemakkelijk op te roepen. Ook is het mogelijk om online een hotelkamer te reserveren.

www.stockholm.se: de officiële site van de gemeente Stockholm biedt ook een samenvatting in het Engels. Bijzonderheden over de geschiedenis van de stad en ook veel informatie over projecten en problemen inzake bevolkingsaanwas, woningbouw en de verkeerssituatie.

www.sl.se: de overzichtelijke website van de Stockholmse openbaar vervoersmaatschappij (SL) biedt reisroutes, dienstregelingen en prijzen. Heel overzichtelijk en nuttig: kaarten van bus- en metrolijnen.

www.visitskargarden.se: wie een uitstapje naar de scheren plant, vindt op deze website geheel verzorgde trips en alle wetenswaardigheden (ook in het Engels).

Kinderen

Kindvriendelijk

Zweden is een van 's werelds kindvriendelijkste landen en de hoofdstad vormt daarop geen uitzondering: Daarvan getuigen kinderwagenvriendelijke speeltuinen en gezinskortingen.

Goedkoop overnachten

Veel hotels staan toe dat kinderen en jongeren onder 17 jaar 's zomers zonder extra kosten overnachten in de kamer van hun ouders, en bieden drie- en vierpersoonskamers aan. Zo is het voor een vierkoppig gezin de moeite waard om een hotel te nemen.

In het restaurant

Vrijwel alle restaurants bieden 's middags een goedkoop kindermenu (barnmeny) aan, meestal hamburger, vleesballetjes (köttbullar) of pannenkoeken (pannkakor). Vaak is er ook een barnportion van het hoofdgerecht. Het aanbod aan dranken is gevarieerd: kinderen kunnen van verscheidene dranken de läskdryck (alcoholvrije dranken) kiezen, het hoeft niet per se cola te zijn: er zijn legio vruchtenmixdrankjes, bijvoorbeeld met lingon (bosbessen) of met jordgubb (aardbeien). Leidingwater drinken bij het eten is gratis – ook voor volwassenen.

Gratis vertier

Met uitzondering van de rotsstranden in Långholmen en Brunnsviken zijn alle zwemlocaties in de buurt van de stad (zie blz. 26) heel geschikt voor kinderen: zandstrand, een ondiep gedeelte om te poedelen, een speelplaats, toiletten en een kiosk in de buurt. Op mooie dagen zijn de parken van Stockholm populaire doelen voor uitstapjes met het hele gezin. Op de grasvelden van de parken van Ulriksdal, Haga of Drottningholm worden balspelletjes gedaan en er wordt gepicknickt. Veel parken in de binnenstad hebben speeltuinen (parklekar), zoals Vasaparken, Humlegården en Rålambshovsparken.

Leuke musea

De meeste musea van Stockholm bieden in ieder geval in de grote vakantie speciale kinderevenementen: het Naturhistoriska en het Tekniska Museet (zie blz. 79, 81) zijn altijd boeiend. Winkeltje spelen kunnen de kleintjes in het Nordiska Museet (zie blz. 80), muziek maken in het Musik- och teatermuseet en in Lilla Posten, het 'kinderpostkantoor' in de kelder van het Postmuseum (zie blz. 37), kunt u brieven afstempelen, pakketten beschilderen en met papier knutselen.

Hoogtepunt voor kinderen is beslist Gröna Lunds Tivoli met zijn verscheidenheid aan attracties (zie blz. 74); pal tegenover lokt het grote openluchtmuseum Skansen (zie blz. 55) met o.a. boerderijen, demonstraties van oude ambachten en het berenpark. U kunt hier ook wolven, rendieren en elanden bekijken. Voor de kleinsten is er een aaiboerderij ('Lillskansen'). In het Skansen-Akvariet (zie blz. 57) komt u tropische dieren tegen. Dat geldt ook voor Fjärilshuset in het Hagapark (zie blz. 76), waar vlinders en vogels vrij rondvliegen in serres. Boeiende natuurfilms vertoont het Cosmonova in het natuurhistorisch museum (zie blz. 80 en 110).

Klimaat en reisseizoen

Stockholm is in elk seizoen een lonend reisdoel: het voorjaar begint in mei en gaat heel snel over in de zomer, in juli en augustus met warme dagen van wel 30°C, de winter wordt des te kouder. In februari/maart moet u rekenen op veel sneeuw, dichtgevroren meren en dagtemperaturen rond -15°C.

Wie ten volle wil genieten van het complete recreatieaanbod van de 'stad op het water', moet 's zomers komen: van midzomer tot eind augustus kunt u heerlijk zwemmen, zeilen, vissen, uitstapjes maken en genieten van de heldere nachten, als het om 3 uur al weer licht wordt. Het openluchtmuseum Skansen is nog laat geopend en ook elders heerst dan nog veel bedrijvigheid. Maar ook een bezoek in de winter heeft zijn bekoringen, vooral de periode voor Kerstmis met de feestelijk verlichte winkelstraten.

Openingstijden

Banken zijn ma.-vr. 9.30-15 uur geopend. Postzegels verkopen de Postcenter bijvoorbeeld in supermarkten, in Pressbyrån- of 7-Elevenwinkels.

Winkels in de City open ma.-vr. 10-18, za. (vele ook zo.) 10-15 uur, in de winter 1-2 uur langer dan in de zomer. Supermarkten in woonwijken zijn vaak tot 20 of 22 uur geopend, doorgaans ook zondag. Sommige 7-Elevenwinkels zijn dagelijks 24 uur geopend, bijvoorbeeld Birger Jarlsgatan 2, Östermalm, andere tussen 6 en 0 uur, zoals Götatan 25, Södermalm (www.7-eleven.se).

Veel restaurants en winkels zijn 's zomers korter open of gaan tussen eind juni/begin juli en midden augustus dicht.

Reizen met een handicap

Zweden kent voorbeeldige voorzieningen voor gehandicapten (handikappade, funktionshindrade). Uitgebreide informatie hierover vindt u op www.visitsweden.com.

Roken

Rokers hebben het heel zwaar in Zweden; niet alleen openbare gebouwen, metrostations, restaurants en cafés, maar ook vrijwel alle hotelkamers zijn rookvrije zones – rökfritt of rökning förbjudet.

Sport en activiteiten

Ballonvaren

In een luchtballon boven een stad als Stockholm te zweven – een belevenis van jewelste! Deze zeer verleidelijke (maar bepaald niet goedkope) vorm van sightseeing duurt vier tot vijf uur en de ballon gaat uitsluitend bij mooi weer de lucht in. Bedrijf: Far & Flyg, tel. 08 645 77 00, www.faroch.flyg.se, mei-sept. vanaf ca. SEK 2000 p.p.; Upp & Ner, tel. 08 644 04 00, www.uppner.se, vanaf ca. SEK 1000 (originele sightseeing ook per Segway of highspeedboot R.I.B.).

Fietsen

Stockholm bezit niet alleen een dicht net van fietspaden, vaak bewust ver van de grote autowegen aangelegd, ook de uitgestrekte natuurgebieden maken stressvrij fietsen mogelijk. Soms zijn weliswaar hellingen te bedwingen, maar op Djurgården en in het Hagaparken komt u echt op gang. Het meenemen van fietsen in bus en tunnelbana is niet mogelijk, uitsluitend in de pendeltåg, alleen op bepaalde tijden en niet vanaf het hoofdstation (Centralen). Een goede fietspadenkaart is onder andere verkrijgbaar bij de toeristeninformatie.Ook www.stockholm.se/cykla biedt de nodige info.

Fietsverhuur: Djurgårdsbrons Sjöcafé (zie hieronder, kano-/kajak-, botenverhuur); Gamla stans cykel, Stora Nygatan 44, tel. 08 411 16 70, www.gamlastanscykel.se, ma.-vr. 10-18, za. 11-16 uur, SEK 100 voor 2 uur, SEK 220 voor 1 dag; Bike Sweden, Narvavägen 13-17 (voor het Historiska Museet), www.bikesweden.se, vanaf SEK 250 per dag.

Kanoën/kajakken

De 'stad op het water' is uitstekend te verkennen per kano: baaien, kanalen, smalle vaargeulen tussen de eilanden. Het dragen van een zwemvest (flytvästar) is verplicht, peddelen en sturen leert u onderweg. Prachtig varen is het van Djurgårdsbron rondom het groene eiland Djurgården of op de wateren van Brunnsviken door het idyllische Hagapark.

Botenverhuur: Djurgårdsbrons Sjöcafé, Galärvarvsvägen 2, Djurgården (direct bij de brug, zie ook blz 54). Twee kanoverenigingen verhuren per uur of per dag kano's en kajaks: Brunnsvikens Kanotklubb, Hagvägen 5, Frescati, www.bkk.se, tel. 08 15 50 60; Kafé Kajak, Rålambshovsparken, vlak bij het Smedsuddsbadet, www.kafekajak.se. Gunstig gelegen voor tochten op Riddarfjärden.

Paardrijden

Mooie ritten bij zonsondergang of dagtochten van zes uur met picknick op het eiland Djurgården worden georganiseerd door Häståkeriet (www.hastakeriet.se), circa SEK 1200 per persoon. Ze bieden ook diverse excursies met historische rijtuigen aan.

Vissen

In de Strömmen, die pal langs het slot van Stockholm stroomt, is vissen met een hengel of een schepnetje toegestaan dankzij een verordening uit de 15e eeuw. De populairste visplaatsen zijn Strömparterren, Strömbron, Skeppsholmen en Blasieholmen. Ook in het Mälarmeer en in de wateren van de scheren in de Oostzee vist u kostenloos. Baars, snoek en zeeforel zijn talrijk en er wordt zelfs ook zalm gevangen. Voor privémeren in de omgeving is een visvergunning vereist (fiskekort). Nadere informatie bij het Stockholm Visitor Center. Verhuur van visgerei bij de Strömbron (ca. € 10 per uur): www.parterrfiske.se.

Wandelen

De uitgestrekte parken van Stockholm zijn wandelgebieden vlak bij de binnenstad, vooral Djurgården met een oud eikenbos en vogelmeer (zie blz. 58). Het natuurpark Tyresta (zie blz. 85) is een attractie voor liefhebbers van wildernis.

Wintersport

Of het nu gaat om schaatsen op de ijsbaan in Kungsträdgården of skiën in de directe omgeving van de stad, de wintersportmogelijkheden in Stockholm zijn legio. Sneeuwzeker is de streek het meest in februari/maart. De slalomhelling met het allerbeste uitzicht is Hammarbybacken met vijf pistes en lift (www.skistar.com/hammarbybacken, bus 150 of Tvärbanan tot Sickla kaj), SEK 170 per dag); meer informatie over wintersportmogelijkheden in en rondom Stockholm: www.visitstockholm.com.

Zwemmen

Er is vrijwel geen grote stad ter wereld die zo dichtbij zo veel natuurlijke plekken om te zwemmen biedt als Stockholm. Er is het zoete water van het Mälarmeer en er zijn de kliffen van Saltsjö, aan de Oostzee. En wie er wat meer tijd voor over heeft, vindt in de scheren altijd wel een stil plekje om te zwemmen. In of rond de stad bevinden zich zo'n dertig zwembaden, waarvan zeven verwarmd. De temperatuur van het water van Mälaren stijgt 's zomers echter ook al tot een aangename 21°C. Alle stranden zijn gratis .

Brunnsviksbadet: Frescati Hage, bus 40 richting Albano vanaf Odenplan, station Universitetet van de Roslagsbanan. Kindvriendelijke zwemlocatie met veel avondzon. Op de rotsen ernaast zonnebaden volwassenen graag.

Flatenbadet: Skarpnäck, ca. 11 km naar het zuiden, bus 811 vanaf Gullmarsplan. Strandbad aan het meer Flatensjö met zandstrand en springtoren. Snackbar, minigolf en camping in de buurt.

Hässelbybadet: Badhusvägen, Hässelby (ca. 16 km naar het westen), T-Hässelby, dan bus naar Vidholmsvägen. Strandbad met rotsen en steigers.

Hellasgården: natuurreservaat Nacka, 7 km naar het zuidoosten, bus 401 vanaf Slussen. Zwemlocaties met zandstrand en steigers rondom het meer Kalltorpsjö. Vanaf het sportcomplex (friluftsgården) Hellasgården lopen wandelpaden door het natuurreservaat.

Långholmens Strandbad ( B 6) en Långholmens Klippbad ( C 6): Långholmen, T-Hornstull, bus 4. De dichtst bij de stad gelegen zwemlocatie in het Mälarmeer aan de noordkant van het eiland Långholmen. Rotsbad: stadinwaarts de Västerbron, mooie rotsen om te zonnen. Strandbad: ten westen van de brug, zandstrand.

Smedsuddsbadet ( B 6): Mariebergspark, Kungsholmen (onder de Västerbron), T-Fridhemsplan, dan bus 4, 62. Kindvriendelijk met een speeltuin en een kiosk. Het grasveld van het park is ideaal voor een picknick na het zwemmen; op zomeravonden openluchttheater in het nabije Rålambshovspark.

Badhuis Liljeholmsbadet ( B 8): Hornstulls strand, Södermalm, T-Hornstull, bus 4, midden aug.-midzomer ma. 7-19 (dames), vr. 7-19 (heren), di., wo. 7-16, do. 7-17, za. 8-14 uur, vanaf SEK 70. Het badhuis is een beschermd monument, met water van 30°C. Dagen voor dames en voor heren.

Binnenbad Centralbadet ( E 4): Drottninggatan 88, Norrmalm, www.centralbadet.se, T-Hötorget, ma.-vr. 7- 21, za. 9-21, zo. 9-18 uur, toegang vanaf 18 jaar, SEK 130-180. In de badruimte met pilaren van het jugendstilgebouw met Moorse invloeden (bouwjaar 1904) vergeet men gemakkelijk de tijd.

Binnenbad Eriksdalsbadet ( buiten F 8): Hammarby slussväg 20, Södermalm, T-Skanstull, ma.-do. 6.30-21, vr. 6.30-20, za. 9-17, zo. 9-18 uur, vanaf SEK 90 voor 3 uur. Modern, ruim complex, met de 50 m lange banen ideaal voor sportzwemmers (27°C). Ook sauna, peuterbad en waterpretpark (30°C).

Binnenbad Sturebadet: zie blz. 48.

Duurzaam reizen

In de eerste milieuhoofdstad van Europa Stockholm is het niet al te moeilijk om duurzaam toerisme te bedrijven. Met het milieuwaarmerk 'Svanen' gekenmerkte hotels en jeugdherbergen bieden o.a. biologische kost als ontbijt. In restaurants en in supermarkten kunt u producten met het KRAV-waarmerk voor ecologische teelt kiezen, en dat men gebruikmaakt van de fiets of het openbare buurtverkeer, is door het ruime aanbod in Stockholm bijna vanzelfsprekend.

www.naturesbestsweden.com: De Engelstalige website van het Zweedse kwaliteitswaarmerk voor ecotoerisme Naturens Bästa presenteert aanbiedingen van reisorganisaties van (actieve) vakanties in heel Zweden, ook in de agglomeratie Stockholm, bijv. excursies per kano of kajak naar de scheren.

Telefoon en internet

Mobiel bellen is net zo wijd verbreid als in de Lage Landen. Telefooncellen (telefonautomat) zijn er vrijwel niet meer.

Landnummers

België 00 32, Nederland 00 31, Zweden 00 46.

Surfen op het internet (tegen vergoeding) kan in veel openbare gebouwen, zoals in het busstation Cityterminalen (bovenverdieping, plan 2), in het Kulturhuset, in het Postmuseum, bij de toeristeninformatie en in talrijke 7-Eleven-winkels. In de meeste grote hotels is internetgebruik gratis voor gasten. Met een laptop vindt u moeiteloos aansluiting op het internet.

Landcode Zweden:. se.