Welkom

Benvenuti

Ter oriëntatie

Kennismaking, Umbrië in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Overnachten

Eten en drinken

Praktische informatie

Onderweg in Umbrië

Perugia en Lago Trasimeno
Perugia, Lago Trasimeno

Rondom Gubbio
Gubbio, Città di Castello
Gualdo Tadino

Assisi, Trevi en daartussen
Assisi, Bettona, Deruta
Spello, Foligno, Bevagna
Trevi, Montefalco

Orvieto en het zuiden
Orvieto, Todi, San Gemini
Amelia, Terni

Spoleto en Monti Sibillini
Spoleto, Norcia
Monti Sibillini

De 15 hoogtepunten

1
Topstukken uit de Italiaanse kunst – het Palazzo dei Priori
Oude meesters in een indrukwekkend palazzo.

2
Rond het Trasimeense Meer – het Lago Trasimeno
Olijfgaarden, vruchtbare akkers en vergezichten over het meer.

3
In looppas de berg op – de Corsa dei Ceri
Ubaldo, Giorgio en Antonio Abate worden op handen gedragen.

4
Teer, lompen en plastic – de Collezione Alberto Burri
Abstracte kunst in een palazzo en een tabaksschuur.

5
Toeren op de grens met Toscane – het noorden van Umbrië
Een rondreis langs burchten en kastelen.

6
Monument voor Il Poverello – de Basilica di San Francesco
Op bezoek bij Franciscus van Assisi.

7
Middeleeuwse stad met veel Romeins erfgoed – Spello
Een stad van afgezwaaide legionairs uit het Romeinse leger.

8
Oude stad tussen vruchtbare akkers – Bevagna
Romaanse kerken aan een oogstrelend plein.

9
Umbrische renaissance – Montefalco
Fresco’s van Benozzo Gozzoli en een pelgrim in een glazen kist.

10
Romaans-gotisch meesterwerk – de kathedraal van Orvieto
Een voorloper van Michelangelo in een meesterlijke kerk.

11
Driedubbele muren en majestueuze middeleeuwen – Todi
Een middeleeuws plein met een stad eromheen.

12
Romeinse drukte langs de Via Flaminia – Carsulae
Indrukwekkende resten van een Romeins municipium.

13
Waterval met intervallen – de Cascata delle Marmore
Waterwerken uit de 3e eeuw v.Chr.

14
Onder de Monti Sibillini – het Valnerina en de Piano Grande
Een rondrit vanuit Spoleto door afwisselende natuur.

15
Een sportieve uitdaging – Parco Nazionale del Monti Sibillini
Boeren- en pelgrimspaden door verlaten landschappen.

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Paklijst

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Benvenuti – Welkom

... in het groene hart van Italië. Veel ruiger dan Toscane en het domein van boeren en jagers, maar ook van heiligen en in bruine pijen gehulde volgelingen van Franciscus van Assisi. De natuur toont in het glooiende Umbrië alle tinten groen. De heuveltoppen worden vaak grijs gekleurd door het natuursteen van middeleeuwse stadjes en dorpen. Behalve door de middeleeuwen is Umbrië’s geschiedenis gevormd door veroveraars uit Rome – eerst de Romeinen, in later eeuwen de paus ...

Ter oriëntatie

Het Umbrische landschap

Het Umbrische landschap wordt in het noorden en oosten gedomineerd door de Apennijnen en is daar dus grotendeels bergachtig, met in het Parco Nazionale dei Monti Sibillini toppen tot bijna 2500 m. Vanuit het noorden en oosten gaan de Apennijnen zuidwestwaarts geleidelijk over in een heuvellandschap, bespikkeld met middeleeuwse dorpen en steden, en nog verder naar het zuiden en westen uiteindelijk in de brede vallei van de Tiber, bezaaid met ruïnes uit de tijd van de Umbriërs, de Etrusken en de Romeinen.

De Tiber vormt in het zuidwesten de grens met Lazio, maar heeft daarvoor al een lange weg afgelegd door Umbrië, van noord naar zuid, al ontspringt hij iets noordelijker, in Toscane. De drie belangrijkste Umbrische waterleveranciers van de Tiber stromen zuidwaarts door de regio: de Chiascio die na het passeren van Bastia Umbra in Torgiano ( D 5) in de Tiber uitmondt; de Topino, die bij Nocera Umbra ontspringt in de Apennijnen en langs Foligno en Bevagna stroomt om bij Bettona op de Chiascio aan te takken; en de Nera, die in de bovenloop fraaie dalen heeft uitgesleten in het Alta Valnerina, dat deel uitmaakt van het Parco Nazionale dei Monti Sibillini, en westelijk van Terni, na een heel stuk door een vlak stroomgebied te hebben afgelegd, uitmondt in de Tiber.

Perugia en het westen

De hoofdstad van Umbrië, Perugia ( C 5), ligt, als zoveel van de Umbrische steden, op een heuvel, in dit geval boven de Tiber. Rond en in het prachtig bewaard gebleven middeleeuwse centrum zijn nog tal van sporen uit de Etruskische en Romeinse tijd te herkennen.

Ongeveer 20 km westelijk van de hoofdstad ligt het Lago Trasimeno ( F 4/5), voor de Perugianen een substituut voor de in Umbrië ontbrekende zee. Het ondiepe meer kent tal van watersportmogelijkheden en is omzoomd door een aantal aardige stadjes.

Niet ver van het Lago Trasimeno ligt ook Città della Pieve ( A 6), de geboortestad van een van Italië’s meest vermaarde renaissanceschilders, Pietro Vannucci, oftewel Il Perugino. De stad ligt hoog genoeg om Perugia en het Lago Trasimeno in de verte te kunnen zien liggen.

Rondom Gubbio

In het noordoosten van Umbrië ligt het fraaie middeleeuwse Gubbio ( D 3), met indrukwekkende Romeinse ruines en een bijzondere kabelbaan naar de Basilica di Sant’ Ubaldo, de kerk van de beroemde (corsa dei) ceri. Niet ver van Gubbio liggen de Umbrische grensstadjes Città di Castello ( C 2) (met Toscane) en Gualdo Tadino ( E 4) (met Marche), de laatste vlak bij de bosrijke hellingen van de Apennijnen. Vanaf een rotsachtige heuvel domineert Nocera Umbra ( E 5) het dal van de Topino.

Tussen Assisi en Trevi

Het heuvelachtige hart van Umbrië wordt gekenschetst door een reeks gave middeleeuwse steden en stadjes. Niet in de laatste plaats natuurlijk Assisi ( D 5), op de hellingen van de Subasio, en uitkijkend over de Chiascio en de Topino, een wereldberoemd bedevaartsoord dankzij Franciscus en – in mindere mate – Clara (in het Italiaans Chiara). Niet ver van Assisi liggen bij het vruchtbare dal van de Topino Spello ( E 5), Foligno ( E 6) en Bettona ( D 5). Zuidelijk van Spello ligt te midden van olijfgaarden op de uitlopers van de Monte Serano het door de Romeinen gestichte Trevi ( E 6), niet ver van Montefalco ( E 6), dat vanwege zijn ligging boven de Valle Umbra ook wel het ’balkon van Umbrië’ wordt genoemd.

Orvieto en het zuiden

Meer naar het zuidwesten van Umbrië liggen aan weerszijden van het ruim vijftig jaar geleden in de Tiber aangelegde, maar inmiddels zeer natuurlijk ogende Lago di Corbara ( C 7) de van oorsprong Etruskische steden Orvieto ( B 7) – wonderbaarlijk gesitueerd op een tufstenen rotsplateau – en Todi ( C 7) – driedubbel ommuurd en ook nog eens op een hoge heuvel. In het wat vlakkere zuiden van Umbrië zijn de Romeinse ruïnes van Carsulae ( D 8), bij San Gemini ( D 8), en het moderne Terni ( E 8) te vinden.

Spoleto en de Monti Sibillini

In de uitlopers van de Apennijnen ligt strategisch, aan de kop van een breed dal, het fraaie Spoleto ( E 7) met zijn wirwar aan straten, pleinen en trappen. Vanuit Spoleto is het niet ver naar het ’dak’ van Umbrië: de Monti Sibillini ( G 6/7), met daarin enigszins verscholen twee hoogvlaktes en het dorp Castelluccio ( G 7). Tussen Spoleto en de Monti Sibillini liggen het tussen hogere toppen verscholen Cascia ( F 7) met de heilige Rita en Norcia ( G 7), de tegen het machtige decor van de Monti Sibillini gelegen sfeervolle geboorteplaats van de heilige Benedictus.

Kennismaking, Umbrië in cijfers

In Umbrië maakt u kennis met de betekenis van het begrip schoonheid. Elke vierkante centimeter van Umbrië heeft zijn geschiedenis. Drie millennia van beschaving hebben het golvende landschap, de slingerende landweggetjes, de middeleeuwse dorpjes en oude steden geperfectioneerd tot een bijna voelbare harmonie, een benijdenswaardig evenwicht tussen mens en natuur. Bekend als il cuore verde, oftewel het groene hart van Italië, is het de enige Italiaanse regio die nergens aan de zee of een ander land grenst. In Umbrië kunt u nog tal van oude Italiaanse gebruiken en voorwerpen tegenkomen, of pasta-makende oma's met donkere schorten voor eeuwenoude boerderijtjes waar u de middeleeuwen nog kunt ruiken. Tradities worden gekoesterd, regionale producten met trots geteeld, bereid of vervaardigd, of het nu porchetta, gebraden speenvarken, of ham uit Norcia is, of plaatselijk vervaardigd aardewerk, smeedijzeren voorwerpen, edelsmeedkunst, of op eeuwenoude houten weefgetouwen gemaakte stoffen.

Kunst en cultuur

Umbrië behoort ongetwijfeld tot de cultureel rijkste regio's van Italië. Veel van de steden zijn levende herinneringen aan een roemrijk verleden. Ze schitteren door een overstelpende aanwezigheid van historische, architectonische meesterwerken. Umbrië is als het ware een groot openluchtmuseum, maar dan wel een waar volop wordt geleefd tussen de erfstukken waaraan de bezoekers zich overal kunnen vergapen.

Drieduizend jaar geschiedenis heeft een schat aan architectonische bouwwerken, schilderwerken en culturele evenementen achtergelaten in Umbrië, met Perugia als de grootste kunststad van de regio. Niet alleen vindt men er Etruskische oudheden zoals de Arco Etrusco; in het historisch centrum, omgeven door Etruskische muren, is de Piazza IV Novembro het middelpunt: om de Fontana Maggiore heen verheffen zich de gotische kathedraal en de met topstukken volgestouwde Galleria Nazionale dell´Umbria in het prachtige Palazzo dei Priori. Ook Orvieto kan bogen op een Etruskisch verleden, met aan de voet van de tufstenen rots waarop de stad gebouwd is Etruskische necropolissen uit de 4e eeuw v.Chr. De dom, met zijn gevel met 14e-eeuws roosvenster, schitterende reliëfs en een magnifieke schildering van het Laatste Oordeel in de Cappella Nuova, wordt algemeen erkend als een absoluut meesterwerk van de Italiaanse gotiek. Assisi is beroemd om de Basilica di San Francesco, over het graf van de heilige, en de sinds de middeleeuwen nauwelijks veranderde stad, waar u dan wel weer onder de Piazza del Comune een bezoek kunt brengen aan het oude Forum Romanum, met origineel plaveisel en oude inscripties.

Feesten

Gubbio, Todi en Spoleto, Bevagna, Spello en Narni, het zijn allemaal steden vol met indrukwekkende bouwwerken, schilderkunst, fresco's, unieke of sfeervolle pleinen, kerken, steegjes, trappen en palazzo's. Maar ook buiten de bekende steden heeft iedere Umbrische plaats of vesting de nodige verrassingen te bieden op architectonisch gebied, aan beeldhouwwerken en schilderijen, aan sfeer, historische spelen en festiviteiten. Want de Umbriërs houden van festiviteiten en evenementen, waarmee zij elk jaar het alledaagse leven artistiek en cultureel opfleuren. Zoals de spectaculaire Corsa dei Ceri in Gubbio, het Festival dei Due Mondi in Spoleto, het Festival delle Nazioni in Città di Castello, de Corsa all'Anello in Narni, de Palio dei Terzieri in Città della Pieve en de Giostra della Quintana in Foligno.

Religie

In Umbrië speelt religie een zeer bijzondere rol, zeker ook in het toerisme. Assisi is de stad van Franciscus (ca. 1181-1226), wiens boodschap van vrede en soberheid ook vandaag de dag, zoals in Assisi te zien is, van grote betekenis is gebleven voor pelgrims en andere toegewijden van over de hele wereld.

Geen wonder dat Assisi een belangrijk doel voor het religieus toerisme in Umbrië is, waarbij de aan Franciscus gewijde dubbelbasiliek door veel gelovige bezoekers wordt beschouwd als een mystieke plek waar zij mediteren en contact zoeken met hogere machten.

Assisi is overigens niet alleen de stad van Franciscus, maar ook die van Clara (ca. 1194-1253). Zij trad in de voetsporen van Franciscus en richtte daarna de Orde van de Arme Clarissen op.

Naast de basiliek van Franciscus, zijn ook de basiliek van Clara, de kathedraal van San Rufino, het Convento di San Damiano en de basiliek van Santa Maria degli Angeli een must voor iedere religieus gemotiveerde bezoeker van Assisi. Niet verbazingwekkend natuurlijk dat Umbrië bespikkeld is met kerken en plaatsen waar Franciscus wonderdaden verrichtte of preekte, zowel voor mensen alsook voor de vogelen des velds …

Hemelsbreed op een afstand van 50 km van Assisi ligt Norcia, met de basiliek gewijd aan San Benedetto, oftewel de heilige Benedictus, die hier in 480 geboren werd en vooral bekend is vanwege zijn grote betekenis voor veel kloosterorden en het door hem gehuldigde principe ’ora et labora’ (’bid en werk’).

In Terni liggen in de Basilica San Valentino de overblijfselen van de in de
3e eeuw doodgemartelde bisschop Valentino van Terni, de schutspatroon der gelieven en naamgever van Valentijnsdag. En in Cascia rust het gebeente van Santa Rita, de belichaming van de vergevingsgezindheid en tevens heilige van ’de onmogelijke gevallen’.

Ook de vele kerken en kloosters, en niet in de laatste plaats de imposante kathedraal van Orvieto, met zijn beroemde gotische voorgevel en de renaissancistische fresco’s in de Cappella di San Brizio, zijn een gewilde bestemming in Umbrië voor gelovige toeristen.

Voedsel en drank

Het zachte mediterrane klimaat van Umbrië, met de daarbij horende droge, zonnige zomers, biedt ideale groeiomstandigheden voor de grondstoffen van allerhande culinaire delicatessen. Wijn en olijfolie gaan al terug tot de oude Umbriërs en Etrusken. En heden ten dage worden Umbrische wijnen steeds hoger gewaardeerd, met de Torgiano Rosso Riserva DOCG en de Sagrantino DOCG als boegbeelden. De kwaliteit van de Umbrische, diep groene, smaakvolle en fruitige olijfolie doet niet onder voor die van de wijn. Maar liefst 90% van de olie is van de eerste persing. Geen wonder dat de hele regio het kwaliteitsmerk DOP mag voeren. Maar niet alleen de tafelverrijkers wijn en olijfolie geven Umbrië zijn culinaire reputatie.

Ongeveer 80% van de nationale productie van de tartufo (truffel) is afkomstig uit Umbrië. Varkensvlees uit Norcia is zo gerespecteerd in Italië dat worstenmakers ook buiten Umbrië alom bekendstaan als norcini. De hele Umbrische keuken is rijk aan speciale, meestal lokale ingrediënten, zoals groenten, veldkruiden, paddenstoelen, kazen en specialiteiten als Trasimeno-boontjes en Cannara-uien, linzen uit Castelluccio en saffraan uit Cascia. Daarmee is Umbrië een fijnproeversparadijs, misschien enigszins boers, maar zeer zeker authentiek.

Feiten en cijfers

Ligging: de regio Umbrië grenst in het westen aan Toscane, in het oosten aan Marche en in het zuiden aan Lazio. Het gebied is van uitgesproken bergachtig in het oosten, met de Monte Vettore van 2476 m op de grens met Marche als hoogste punt, tot – voornamelijk – heuvelachtig en hier en daar zelfs enigszins vlak in het dal van de Tiber. Het laagste punt van Umbrië ligt in Attigliano, op 96 m. Umbrië wordt gekenmerkt door oude ommuurde heuvelstadjes met steile straatjes die getuigen van een rijke cultuurgeschiedenis.

Oppervlakte en inwoners: de oppervlakte van de regio bedraagt 8456 km².

In 2015 had Umbrië naar schatting 894.000 inwoners. De bevolkingsdichtheid bedroeg 105 per km² (voor heel Italië was dat 201 per km²).

Hoofdstad: Perugia, met 165.500 inwoners.

Provincies: in het noorden Perugia (6334 km²), in het zuiden Terni (2122 km²).

Economie: in de afgelopen dertig jaar is de nadruk meer en meer op het midden- en kleinbedrijf, veelal gerund op familiebasis, komen te liggen, ten koste van de grote industriële ondernemingen. De landbouwsector is bekend vanwege olijfolie, wijn en tabak. Ook de zwarte truffel is een specialiteit uit Umbrië, en wel uit het Valnerina, waarvandaan ook veel linzen en kazen komen. Industriële producten van de streek zijn textiel, kleding, ijzer en staal, chemische producten en sieraardewerk.

Geschiedenis, heden, toekomst

Umbriërs en Etrusken

De eerst bekende bewoners van wat nu Umbrië is, waren de Umbriërs, een boerenvolk dat al rond 1000 v.Chr. in het gebied terechtkwam. Wat later vestigden zich ook de Etrusken in Umbrië, waarbij grofweg de Umbriërs aan de oostkant van de Tiber (’Tevere’) en de Etrusken aan de westkant van de Tiber neerstreken. Steden als Gubbio, Città di Castello, Assisi en Spoleto hebben daardoor Umbrische wortels, terwijl de Etrusken aan de wieg stonden van plaatsen als Orvieto, Perugia en Città della Pieve. De indrukwekkende sporen van dit verleden zijn terug te vinden in het fraaie Museo Archeologico Nazionale dell’Umbria in Perugia.

Romeinen

Honderden jaren lang veranderde er weinig, maar rond 300 v.Chr. vond een culturele aardverschuiving plaats. Vanuit het kleine Rome knokten landhongerige soldaten zich naar de heerschappij over een steeds groter gebied, waarbij streken als het nabije Umbrië als eerste aan de beurt waren. In 295 v.Chr. grepen de Romeinen er de macht. Het was de streek niet tot nadeel. Tot op vandaag zijn de sporen van de openbare werken die de Romeinen in Umbrië aanlegden terug te vinden, zoals de Via Flaminia. Onder keizer Gaius Flaminius werd deze weg rond 220 v.Chr. aangelegd, om Rome via Umbrische stadjes als Narni, Terni, Spoleto en Foligno met Ancona en dus de Adriatische Zee te verbinden. Ook Perugia, in die jaren al uitgroeiend tot wat later de hoofdstad van Umbrië zou zijn, werd aangetakt op de Via Flaminia. Niet ver van San Gemini herinneren de ruïnes van Carsulae, een Romeinse stad uit de derde eeuw v.Chr. aan het belang van de Via Flaminia. De regio gonsde van de activiteit en haar bewoners genoten onder de Romeinse heerschappij een aantal eeuwen van een bloeiende welvaart, niet in geringe mate ook doordat vanaf 90 v.Chr. de Umbriërs zich volwaardige Romeinse burgers mochten gaan noemen, met alle daaraan verbonden voorrechten.

Machtsovername

Na de machtsovername door de Germanen, Visigoten, Ostrogoten, Longobarden en in de ogen van de Romeinen andere ’barbaarse’ volkeren zakten economie en cultureel leven in, terwijl ziekten en hongersnoden optraden. Een prima voedingsbodem voor de nieuwe christelijke cultus, die in Umbrië geweldig aansloeg. De kerk van Sant’Angelo in Perugia was in de 5e of 6e eeuw buiten Rome een van de eerste christelijke kerken in Italië. En niet voor niets is het Umbrische Norcia in 480 de geboorteplaats van de heilige Benedictus, grondlegger van een wijdverbreid kloosterleven en beschermheer van Europa. Umbrië werd een land van kloosters, kerken en heiligen, met als bekendste natuurlijk Franciscus van Assisi (1182-1226), stichter van de orde der minderbroeders en symbool van de dierenbescherming.

Kerkelijke Staat

In de eerste eeuwen na de ondergang van het Romeinse Rijk trokken de Umbriërs zich terug in hun versterkte dorpen en stadjes in de heuvels, zoals Todi en Gubbio. Het door de Lombarden gestichte hertogdom van Spoleto sprong in de politieke leegte die was ontstaan en maakte in de regio in meerdere of mindere mate de dienst uit van de 6e tot de 13e eeuw. Allengs groeiden de steden uit tot soms ware vorstendommen die het omringende gebied regeerden. Maar moe van alle twisten tussen steden en families ging Umbrië uiteindelijk, in de 16e eeuw, geheel op in de Kerkelijke Staat, waarin de paus het voor het zeggen had – en niet altijd met gunstige gevolgen, al is het voor het hedendaagse toerisme een zegen dat de ontwikkeling van Umbrië eeuwenlang stagneerde; de tijd kwam er tot stilstand. De renaissance kreeg in Umbrië veel minder voet aan de grond dan in het naburige Toscane en de steden zagen daardoor vaak hun middeleeuwse structuur en bouwwerken tot op heden gehandhaafd. Het lijkt ook nu nog alsof de tijd in Umbrië langzamer verstrijkt dan elders.

In 1860 was het in Umbrië overigens gedaan met de Kerkelijke Staat, na ook een Napoleontisch intermezzo. In dat jaar ging Umbrië deel uitmaken van het verenigde Koninkrijk Italië en deed de industrialisatie ook hier zijn intrede, al behield Umbrië zijn landelijke karakter.

De huidige grenzen van de regio werden vastgelegd in 1927 toen de provincie Terni werd gecreëerd en de provincie Rieti werd toegevoegd aan Lazio.

Na de Tweede Wereldoorlog werd Umbrië onderdeel van de Republiek Italië. Umbrië was jarenlang een bolwerk van de communistische partij en haar opvolgers. En ook bij de regionale verkiezingen in 2015 bleef de centrum-linkse Partito Democratico veruit de grootste partij.

Heden en toekomst

Vooral vanaf de jaren 70 en 80 vond een overgang plaats van concentratie op grote industriële ondernemingen naar expansie van kleine en middelgrote bedrijven. Trends als duurzame energie, ecologische landbouw en slowfood vinden een vruchtbare voedingsbodem in Umbrië. Het behoud van het historische, artistieke en archeologische erfgoed en het koesteren van de lokale tradities spelen een belangrijke rol in de politiek, waarmee ook de toon is gezet voor de zwaartepunten in het toeristisch beleid voor de toekomst.

Overnachten

In Umbrië vindt u een grote verscheidenheid aan hotels en vakantiewoningen, waaronder ook veel aantrekkelijke en sfeervolle accommodaties. Natuurlijk heeft alles zijn prijs, maar het prijsniveau ligt over het algemeen iets lager dan in het naburige Toscane.

Verspreid over Umbrië is een aantal jeugdherbergen te vinden, terwijl er ook de nodige campings zijn.

Prijsniveau

Tweepersoonskamers zijn in Umbrië te vinden vanaf € 40, maar reken toch eerder op € 70-100 voor een redelijk comfortabele (twee- of driesterren)kamer, inclusief ontbijt. In Perugia (Brufani Palace) kunt u in een suite overnachten voor ruim boven de € 900 per nacht en ook in Orvieto (La Badia) kan de prijs oplopen richting € 450, maar het is in deze steden zeker geen probleem om kamers ruim onder de € 100 te vinden. Voor een eenpersoonskamer betaalt u in het algemeen circa 30% minder dan voor een tweepersoonskamer.

Afhankelijk van het seizoen

De genoemde prijzen zijn uiteraard slechts een indicatie: van plaats tot plaats zijn er aanzienlijke verschillen en ook het seizoen wil nog wel eens meewegen in de prijs. Gaat u in het hoogseizoen, zeg tussen april en oktober, naar Umbrië, dan is het verstandig om vooruit een kamer te reserveren omdat veel hotels, zeker in de toeristencentra, dan vaak volgeboekt zijn. Ditzelfde geldt voor de plaatselijke feestdagen.

Vogelvlucht

Umbrië kent geen echt grote steden, maar bent u tijdens de vakantie het liefst omgeven door stadsrumoer, dan lenen Perugia, Orvieto, Spoleto en Assisi zich zeker voor een meerdaags oponthoud. Er is een ruime keuze aan hotels in alle prijsklassen. Andere plaatsen met een ruim hotelaanbod zijn Cascia, Castiglione del Lago, Città della Pieve, Città di Castello, Foligno, Gubbio, Magione, Narni, Norcia, Passignano sul Trasimeno, Spello, Terni, Todi, Torgiano en Trevi.

Hotelclassificatie

De hotels en pensions worden door de plaatselijke autoriteiten geclassificeerd en voorzien van een waardering van een tot vijf sterren. Deze categorieën zijn gebaseerd op uitrusting en comfort, maar zeggen niets over vriendelijkheid, smaakvolle inrichting of ligging. Bij de eensterverblijven varieert het aanbod van keurige en sympathieke familiepensions tot onverzorgde en onaantrekkelijke accommodatie. Tweesterrenhotels zijn er ook in alle soorten en maten, van verrassend verzorgd tot onaangenaam verwaarloosd. De grote meerderheid van de hotels is echter schoon en ordentelijk. Driesterrenhotels zijn goed tot bovengemiddeld, in vier- en vijfsterrenhotels kunt u normaal gesproken eersteklas comfort tegemoet zien.

In alle hotels uit de hogere categorieën (vanaf drie sterren) wordt Engels en in veel gevallen ook Duits gesproken. Op het platteland is het handig als u zich enigszins met Italiaans kunt redden.

Ontbijt

Het ontbijt in de drie- tot vijfsterrenhotels voldoet tegenwoordig doorgaans aan de West-Europese standaard van een vrij uitgebreid ontbijtbuffet. Maar in de lagere categorieën moet u de dag nog beginnen met een klassiek Italiaans hotelontbijt: espresso of cappuccino, brood, jam uit een kuipje en een droog croissantje. U kunt dan beter in de bar op de hoek gaan ontbijten!

Agriturismo

Mocht u uit zijn op een ’vakantie op de boerderij’, dan bent u bij een agriturismo helemaal niet zeker van kakelende kippen en loeiende koeien. Meestal zijn het fraai gerenoveerde appartementen of vakantiewoningen op het platteland die zich agriturismo mogen noemen omdat ze voor de belastingdienst aan bepaalde voorwaarden voldoen en soms alleen in naam bij bijvoorbeeld een landgoed met wijngaarden behoren. Dat neemt niet weg dat het vaak landschappelijk mooi gelegen verblijven zijn.

Hostels

Hostels van Hosteling International (Stayokay in Nederland) zijn in Umbrië te vinden in Torricello (bij Magione) aan het Trasimeense Meer, in Assisi en in Perugia. Een overnachting op een slaapzaal kost circa € 16 à € 18, maar het is ook mogelijk op een kamer te slapen. Met een Stayokay-card (zie www.stayokay.com; € 17,50 per jaar) krijgt u korting. Her en der zijn ook backpackerhotels.

Campings

Bij de meeste wat grotere plaatsen is wel een camping te vinden en ook op het platteland is kamperen mogelijk, soms op een kleine kampeerplaats ’bij de boer’. Rond het Trasimeense Meer zijn zo’n vijftien campings te vinden. Een gemiddelde overnachting voor een gezin met twee kinderen komt op een camping in Umbrië op € 30 à € 40. Meer informatie op www.campingitaly.net/campings-umbrie.aspx, www.eurocampings.nl/italie/umbrie/, www.camping.it/holland/umbria, www.camping-italy.net/holland/umbria en anwbcamping.nl.

Eten en drinken

De maaltijden

Het ontbijt stelt in Italië traditioneel niet veel voor. Italianen nemen genoegen met een cappuccino of espresso en een croissantje. Veel hotels, althans die met drie sterren of meer, verzorgen echter inmiddels goede ontbijtbuffetten.

’s Middags en ’s avonds kan overal in Umbrië uitstekend en uitgebreid worden gegeten. De lunch wordt meestal tussen 12.30 en 14.30 uur genuttigd en het diner vanaf 19 / 19.30 uur tot ongeveer 22 uur. Een compleet menu bestaat uit een voorgerecht, een primo (eerste gang: pasta, soep, risotto), een secondo (tweede gang: vlees of vis) en daarna fruit of een ander dessert. Bijgerechten (contorni) moeten in het algemeen apart worden besteld.

Verschillende gelegenheden

Er is geen groot verschil tussen de trattoria en het ristorante. De trattoria is van oudsher wat eenvoudiger, maar tegenwoordig wordt de naam ook uit marketingoverwegingen gebruikt, omdat die zo mooi authentiek klinkt.

Een enoteca kan een wijnhandel zijn, maar ook een bodega waarbij een restaurant of cafetaria hoort. Het is in ieder geval zeker dat ze er een groot assortiment wijn hebben.

Voor de kleine trek is er de osteria, waar u kleine gerechten kunt nuttigen, al zijn er tegenwoordig ook volwaardige restaurants die zich osteria noemen, of, nog chiquer, hostaria. In de grote plaatsen kunt u ook terecht bij een paninoteca, de Italiaanse variant van onze snackbar, waar u panini en andere kant-en-klaargerechten kunt krijgen.

De bar is een belangrijk trefpunt in het Italiaanse leven. Hier kunt u naast alle denkbare soorten koffie, van espresso en macchiato (met melk) tot corretto (met een scheutje alcohol) en cappuccino ook veel andere drankjes en tramezzini (kleine sandwiches) of kleine gerechtjes (’s middags) krijgen.

In het restaurant

In Italië is het gebruikelijk dat de ober u uw plaats aanwijst; het is dus niet gewenst om zelf maar ergens plaats te nemen. Dat geldt ook voor eenvoudigere restaurants.

Hoewel u niet verplicht bent een compleet menu te bestellen, dus met een primo en een secondo, tussen voor- en nagerecht, wordt het in sommige zaken ook niet op prijs gesteld als u zich beperkt tot een pasta en een salade. ’Normaal’ is het om een voorgerecht, een pasta óf een hoofdgerecht en een nagerecht te nemen, als u al niet trek hebt in een bord pasta én een hoofdgerecht natuurlijk. Soms kunt u ook een menu a prezzo fisso krijgen, een menu van de dag, of een menu turistico.

De Umbrische keuken is wat je zou kunnen noemen een boerenkeuken: seizoensproducten van het eigen land, goede ingrediënten en opgediend zonder liflafjes: natuurlijk, ongekunsteld en eenvoudig. Maar wel heel smakelijk.

En denk eraan: Italianen nemen graag de tijd voor het eten, zowel voor het opeten als voor het bereiden ervan, dus zet uw Noord-Europese haast overboord.

Prijsniveau

Voor een menu bent u in een goedkoop restaurant zo’n € 20-30 kwijt. Een gewoon restaurant in een toeristenplaats is pakweg € 10 duurder. Een menu in een toprestaurant komt uit op € 55-75, en dat is dan zonder de drankjes. Water is meestal erg goedkoop; wijn kunt u krijgen vanaf € 8 tot € 15, maar voor de betere wijnen moet u uiteraard dieper in de buidel tasten. Mocht er huiswijn zijn (vino sfuso of vino della casa) dan bent u meestal aanzienlijk goedkoper uit.

Bij sommige à la carte-gerechten, vooral vis, ziet u op de menukaart bij de prijsaanduiding staan dat het bedrag geldt voor één etto. Dit betekent dat de prijs wordt berekend per 100 gram, dus een portie kost dan al gauw drie tot vijf maal zoveel als de aangegeven prijs.

Afrekenen

Nog voor u iets bestelt, staat er in de meeste restaurants al een post op uw rekening: pane e coperto (brood en couvert), een vast bedrag van rond de € 2. Meestal is de bediening (servizio) inclusief, maar soms wordt deze apart berekend. Dit moet dan wel op de menukaart staan aangegeven.

Een fooi is gebruikelijk. U kunt deze op tafel achterlaten.

Als conto (rekening) moet een belastingkwitantie (ricevuta fiscale) worden overhandigd, te herkennen aan een voorgedrukt doorlopend nummer. Het kan gebeuren dat eenmaal buiten een belastingambtenaar naar uw rekening vraagt. Mocht u deze niet kunnen laten zien dan wordt u geacht medeverantwoordelijk te zijn aan belastingontduiking door de eigenaar van de zaak, al valt het met die controles in de praktijk doorgaans wel mee.

Umbrische wijnen

De bekendste Umbrische wijnen komen uit de streek rond Orvieto en Torgiano. De meest gerenommeerde rode wijn van Umbrië is de Torgiano Riserva. De witte Orvieto Classico is een van de populairste witte wijnen van het land. Het is een krachtige, droge wijn die goed past bij de voedzame gerechten van de Umbrische keuken. Andere goede wijnen in Umbrië zijn de Rosso di Montefalco en een duurdere variant daarop, de Sagrantino di Montefalco. Colli del Trasimeno en Colli Perugini zijn Umbrische herkomstaanduidingen voor wijnen uit het noorden van de provincie: de rode zijn beter dan de witte. Uit Torgiano komen ook smakelijke nieuwe wijnen als Rubesco en San Giorgio. Bij de toeristenbureaus in onder meer Bevagna en Montefalco is informatie beschikbaar over uitgezette wijnroutes en te bezoeken wijnboerderijen.

Praktische informatie

Reizen naar Umbrië

Met het vliegtuig

In Umbrië is één internationale luchthaven: Perugia San Francesco d’Assisi bij Sant’Egidio, tussen Perugia en Assisi. Vanuit Brussel-Charleroi vliegt Ryanair rechtstreeks op deze luchthaven: www.airport.umbria.it, info@airport.umbria.it, tel. 07 559 21 41. Maar omdat Umbrië niet zo ver van Rome ligt (Perugia 210 km, Terni 120 km), zijn de twee luchthavens van Rome, Fiumicino en Ciampino (www.adr.it) ook geschikte aanvliegbestemmingen. Vanaf Fiumicino worden busdiensten (www.sulga.it) naar Perugia onderhouden. Ook de luchthavens van Ancona (www.anconaairport.com), Florence (www.aeroporto.firenze.it), Pisa (www.pisa-airport.com) en Rimini (www.riminiairport.com) liggen redelijk dicht in de buurt.

Met de trein

Er zijn verschillende manieren om per trein naar Umbrië te reizen. U kunt bijvoorbeeld een dagverbinding naar Milaan nemen, of de CityNightLine naar Zürich om daarvandaan een trein naar Italië te nemen. Ook kunt u over München en Oostenrijk naar Italië. Vanuit Brussel lopen de meeste verbindingen over Parijs. In Italië zult u waarschijnlijk via Florence reizen. Daarvandaan loopt een lijn naar Rome via Passignano sul Trasimeno, Perugia, Assisi, Spello, Foligno, Spoleto en Terni. Een andere lijn loopt via Orvieto en Attigliano naar Rome. Mocht u vanuit Ancona richting Umbrië reizen, dan zijn er verbindingen naar Fossato di Vico/Gubbio, Foligno, Spoleto en Terni, en naar Fossato di Vico/Gubbio, Foligno, Assisi en Perugia.

Inlichtingen en reserveringen: Trenitalia, tel. 89 20 21 (Italië) of +39 06 68 47 54 75, www.trenitalia.com, NS International, tel. 030 230 00 23, www.nsinternational.nl , of de Treinreiswinkel, www.treinreiswinkel.nl, 071 513 70 08, info@treinreiswinkel.nl en voor België: www.belgianrail.be.

Met de auto

De snelste route loopt via Zwitserland, om dan vanaf Milaan over de A1/E35 naar Bologna te rijden en vanaf daar óf de E45 richting Rimini en Perugia óf de A1/E35 verder langs Florence. Van Utrecht naar Perugia is zo’n 1490 km; naar Terni zo’n 1570 km.

Om de drukte bij de Gotthardtunnel te vermijden is de route via München en de Brennerpas (ca. 100 km langer) een goed alternatief.

Afgezien van de tolvignetten voor Zwitserland of Oostenrijk (verkrijgbaar bij de ANWB), dient u ook rekening te houden met een tol van circa € 40-45 (enkele reis) op de Italiaanse autosnelwegen (www.autostrade.it). Reken voor een (eenassige) caravan € 15 meer.

Douane

Zoals naar alle landen van de Europese Unie (EU) volstaat ook voor de reis naar Italië een geldig paspoort of een geldige Nederlandse identiteitskaart. Als u met de auto gaat dient u een geldig rij- en kentekenbewijs en – indien vereist – een APK-keuringsbewijs bij u te hebben. De groene kaart wordt erkend; u moet altijd kunnen aantonen dat u verzekerd bent. Wie langer dan drie maanden in Italië wil blijven, moet zich na die periode laten inschrijven bij het bevolkingsregister van zijn of haar verblijfplaats.

Douanebepalingen: binnen de EU mogen reizigers alle goederen die voor eigen gebruik bestemd zijn van de ene lidstaat naar de andere lidstaat vervoeren zonder dat daar douaneformaliteiten aan te pas komen. Hieronder worden ook souvenirs en geschenken verstaan. De indicatieve hoeveelheden van wat gezien wordt als voor eigen gebruik zijn: 800 sigaretten, 400 cigarillos of sigaren, 1 kg rooktabak, 10 l sterkedrank, 20 l likeurwijn (zoals sherry en port), 90 l wijn (waarvan max. 60 l mousserende wijn) en 110 l bier.

Reizen in Umbrië

Met het openbaar vervoer

Reizen met het openbaar vervoer binnen Umbrië vereist enig huiswerk vooraf. Daar tegenover staat dat autorijden in de kleine, volle stadjes in de heuvels knap zenuwslopend kan zijn. Eigenlijk is de beste manier om Umbrië te verkennen de trein of bus te nemen naar drukke plaatsen als Assisi, Spoleto, Perugia, Orvieto, Spello en Gubbio en vervolgens een weekje een auto te huren om over het platteland rond te trekken.

Met de trein

De staatsspoorwegen (Ferrovie dello Stato: www.trenitalia.com, www.fsitaliane.it) hebben enkele lijnen door Umbrië lopen. De Ferrovia Centrale Umbra is een particuliere spoorlijn die Terni via Todi, Perugia en Città di Castello verbindt met het Toscaanse Sansepolcro. Verschillende maatschappijen onderhouden geregeld de nodige verbindingen. Voor algemene informatie over openbaar vervoer in Umbrië kunt u Umbria Mobilità bellen op 07 55 73 17 07. Helaas zal er niet gemakkelijk iemand te vinden zijn die Engels of Duits spreekt, maar met wat geduld, kennis van de Italiaanse getallen en het noemen van de plaats waar u naartoe wilt, wordt u waarschijnlijk geduldig uitgelegd wanneer u die dag naar uw bestemming kunt rijden en wat de kaartjes kosten.

Tickets voor Italiaanse trajecten zijn in het buitenland doorgaans duurder dan in Italië. Tweedeklaskaartjes zijn goedkoop, snelle treinen zijn duurder.

Treinkaartjes moeten van tevoren aan het loket worden gekocht; in de trein is het veel duurder. Stempel de kaartjes voor de reis af in een automaat. Bij afstanden tot 200 km is het kaartje 6 uur geldig; daarboven 24 uur. Binnen deze termijnen kunt u de reis onderbreken. Retourtjes moeten voor aanvang van de terugreis opnieuw worden gestempeld.

In veel treinen is het mogelijk de fiets mee te nemen.

Met de bus

Vanuit Perugia is zo ongeveer elke stad van Umbrië wel per bus te bereiken, al is de frequentie van de dienstregeling meestal niet hoog. Bij de toeristeninformatie of de informatiebalie op het busstation kan men u verder helpen.

Bussen rijden tussen de grotere plaatsen en vanuit de provinciehoofdsteden (Perugia en Terni, www.umbriamobilita.it) in alle richtingen. Kaartjes zijn meestal niet in de bus te koop, maar moeten bij een loket op het busstation worden aangeschaft. In kleinere plaatsen kunt u ook terecht in tabacchi of bars. Op zon- en feestdagen (festivi) is de frequentie vaak lager dan op werkdagen (feriali). De prijs per km is ongeveer vergelijkbaar met die voor de trein.

Met de taxi

In de grotere plaatsen zijn taxi’s doorgaans makkelijk te krijgen. De telefoonnummers staan in het telefoonboek onder ’taxi’ en onder ’radio-taxi’. Op het platteland kan men u in de horeca vaak wel aan een plaatselijke taxi helpen.

De ritprijs bedraagt circa € 2 per km (minimumritprijs circa € 5). Voor extra bagage, ritten op zondag en nachtritten wordt een toeslag berekend. De chauffeurs zijn verplicht hun meter aan te zetten. Voor zeer lange ritten is de (onderhandelbare) richtprijs ruim € 1,50 per km, inclusief terugrit zonder passagier.

Met een huurauto of eigen auto

Huurauto’s zijn verkrijgbaar op de luchthaven van Perugia, alsmede in alle wat grotere plaatsen, waaronder natuurlijk Assisi, Castiglione del Lago, Città della Pieve, Città di Castello, Foligno, Gubbio, Magione, Narni, Norcia, Orvieto, Perugia, Spoleto, Terni, Todi en Umbertide. De adressen van de firma’s zijn opvraagbaar bij het toeristenbureau en u kunt ze vinden in de bedrijvensectie (pagine gialle) van de telefoongids onder het kopje ’autonoleggio’.

Op de autosnelwegen wordt tol geheven (www.autostrade.it). Overdag is dimlicht verplicht buiten de bebouwde kom en in tunnels. U dient een reflecterend vest in de auto te hebben dat u, als u bij pech of ongeval buiten de bebouwde kom de auto verlaat, altijd moet dragen. De maximumsnelheden zijn: 130 km/u op autosnelwegen, 110 km/u op autowegen, 90 km/u op provinciale wegen en 50 km/u in de bebouwde kom.

Italiaanse bestuurders houden zich niet altijd strikt aan de verkeersregels, maar rijden wel oplettend. In het algemeen komt het vooral aan op het snel inschatten van situaties. Wees flexibel.

Feestdagen

1 jan.: Capodanno (Nieuwjaar)

6 jan.: Epifania/Befana (Driekoningen)

Maart/april: Pasqua (Pasen)

25 april: Giorno della Liberazione (Bevrijdingsdag)

1 mei: Festa del Lavoro (Dag v.d. Arbeid)

2 juni: Festa della Repubblica (Dag van de Republiek)

15 aug.: Assunzione della Beata Vergine Maria/Ferragosto (Maria Hemelvaart)

1 nov.: Ognissanti (Allerheiligen)

8 dec.: Immacolata Concezione (Onbevlekte ontvangenis)

25 dec.: Natale (Kerst)

26 dec.: Santo Stefano (Tweede Kerstdag)

31 dec.: San Silvestro (Oudjaar)

Feesten en festivals

Celebrazioni Valentiniane: febr./mrt. Evenementen in Terni rond St.-Valentijn, zie blz. 103.

Mostra Mercato del Tartufo nero pregiato di Norcia e dei Prodotti Tipici della Valnerina: febr./mrt. Verkooptentoonstelling van de beroemde zwarte truffel van Norcia, zie blz. 116.

Celebrazioni Benedettine: 20-21 mrt. Festiviteiten in Norcia ter ere van de heilige Benedictus, zie blz. 116.

Pasqua in Umbria: tal van steden in de regio vieren Pasen door middel van de oude riten die bij dit feest horen, dus met processies en passiespelen.

Corsa all’Anello: eind apr.-begin mei.Ringsteken in Narni, zie blz. 106.

Cantamaggio: eind apr.-mei. Feest in Terni ter gelegenheid van de terugkeer van de lente, zie blz. 103.

Calendimaggio: eerste do., vr. en niet-vakantie za. na 1 mei. Spectaculaire confrontatie tussen de historische wijken van Assisi, zie blz. 68.

Palio della Balestra: laatste zo. van mei. Kruisboogschieters uit Gubbio nemen het op tegen kruisboogschieters uit het Toscaanse Sansepolcro, zie blz. 57.

Festa dei Ceri: op 15 mei is Gubbio het toneel voor een van de vreemdste en oudste religieuze gebruiken in Italië. Zie 3, blz. 53.

Mercato delle Gaite: in de tweede helft van juni herleven de middeleeuwen jaarlijks tien dagen lang in Bevagna.

Festival dei Due Mondi: eind juni/begin juli. Sinds 1958 houdt Spoleto dit ’feest van twee werelden’, de Europese (met name Italiaanse) en de Amerikaanse, met tal van cultuuruitingen, zie blz. 111.

Festa delle Acque: eind juni. Een soort zonnewendefeest met nadruk op de reinigende werking van water, aan het Lago di Piediluco, zie blz. 106.

Umbria Jazz: juli. Een van de meest aansprekende jazzfestivals in Europa, met gedurende tien dagen tal van concerten op bijzondere loctaties in Perugia, binnen zowel als buiten, zie blz. 42.

Palio delle Barche: laatste zo. in juli. Spectaculaire roeiwedstrijd in Passignano sul Trasimeno, zie blz. 48.

Missione Annibale: juli-aug. Uitbeelding van de ’Battaglia del Trasimeno’ van 217 v.Chr., in Tuoro sul Trasimeno, zie blz. 48.

Agosto Montefalchese en Fuga del Bove: aug. Zomerfeesten in Montefalco, met de ’vlucht van de os’, zie blz. 84.

Palio dei Quartieri: aug. Toernooi tussen de historische stadswijken van Nocera Umbra, zie blz. 57.

Palio dei Terzieri: aug. Palio (toernooi) tussen de drie historische wijken van Città della Pieve, zie blz. 48.

Festival delle Nazioni: aug.-sept. Klassiek muziekfestival, in Città di Castello, met steeds een ander land in de schijnwerpers, zie blz. 57.

Festival dei primi piatti ’I Primi d’Italia’: eind sept.-begin okt. Een festival in Foligno, gewijd aan de primo, de eerste gang na het voorgerecht, zie blz. 81.

Sagra Musicale Umbra: sept. Festival voor gewijde muziek in Perugia, zie blz. 42.

Giostra dell’Arme: laatste za. sept.- tweede zo. okt. Historisch-folkloristisch feest waarin twee oude wijken van San Gemini hun krachten meten, zie blz. 98.

Orvieto con Gusto: okt. Prestigieus culinair- en wijnfeest in Orvieto, zie blz. 93.

Celebrazioni in onore di San Francesco: 3-4 okt. Feest van de patroonheilige van Italië en beroemdste zoon van Assisi, zie blz. 68.

Eurochocolate: okt. Perugia wordt ruim een week lang één grote chocoladewinkel, zie blz. 42.

Geld

Bij geldautomaten kunt u 24 uur per dag geld opnemen met bankpasje of creditcard. De reguliere creditcards (Visa, Eurocard, Mastercard enz.) worden vrijwel overal geaccepteerd.

Gezondheid

In noodgevallen kunt u zich vervoegen bij de Eerste Hulppost (Pronto Soccorso) van een ziekenhuis of – in kleinere plaatsen – bij de dienstdoende arts (Guardia Medica).

Sluit voor uw vertrek altijd een reisverzekering af, want uw eigen verzekeraar vergoedt niet altijd alle in het buitenland gemaakte geneeskundige kosten. En neem een kopie van de polis mee.

Informatie

Italiaans verkeersbureau

Het Nederlandse kantoor is opgeheven.

In België: Italiaanse Nationale Dienst voor Toerisme, Emile Clausstraat 28, 1050 Brussel, tel. 0032 2 647 11 54, brussels@enit.it.

Op internet

Veel websites over Umbrië hebben een Engelse of een Duitse versie, naast de Italiaanse. Dit geldt met name ook voor de toeristenbureaus. Wie specifieke informatie zoekt, kan het best een Italiaanse zoekmachine gebruiken, dus www.virgilio.it of www.google.it.

Landencode: .it

www.enit.it: dit is de officiële site van het verkeersbureau van Italië, met heel veel toeristische informatie.

www.umbriatourism.it en www.regioneumbria.eu: sites van het regionale verkeersbureau van Umbrië met zeer diverse informatie over eten, drinken, kunst en cultuur, natuur, klimaat en de lokale toeristenbureaus. In Italiaans, Duits en Engels. Met diverse zoekfuncties op activiteiten, bezienswaardigheden en bestemmingen.

www.umbria-verde.nl: overzichtelijke Nederlandstalige website met veel informatie over logies, bezienswaardigheden, parken, restaurants, culinaire producten, wijn, kunstnijverheid en activiteiten.

www.umbriatourism.com en www.umbriaonline.com/english: toeristische achtergrondinformatie, maar ook veel informatie over logies, met uitgebreide beschrijvingen en links naar de websites van de accommodaties.

www.bellaumbria.net: site met veel adressen van uitgaansgelegenheden: bars, restaurants en trattoria’s, disco’s, theaters, maar ook van allerlei vormen van accommodatie, zoals hotels, agriturismo’s en bed & breakfasts.

www.camping.it/holland/umbria: prima website met veel informatie over kamperen in Umbrië, met adressen en informatie over ligging en faciliteiten.

Ter plaatse

De officiële website voor Umbrië is www.regioneumbria.eu, mailadres umbria.tourism@regione.umbria.it.

Zie voor de plaatselijke toeristenbureaus (IAT) bij de betreffende plaats onder ’Onderweg in Umbrië’.

Kinderen

Reizen met kinderen levert in Italië een tegenstrijdige ervaring op: aan de ene kant zijn de Italianen bijzonder kindvriendelijk; de bambini worden overal vriendelijk behandeld en de allerkleinsten weten vaak enthousiaste reacties aan wildvreemden te ontlokken. Aan de andere kant zijn er maar weinig speciale voorzieningen voor kinderen, zoals goed uitgeruste speelplaatsen. Ook ontbreekt het aan interessante attracties voor gezinnen op reis.

Accommodatie

Vooral met meerdere en kleinere kinderen kunt u het best een vakantiewoning huren. Daar beweegt u zich een stuk vrijer en bovendien betaalt u doorgaans minder dan in een hotel. In de zomer is het raadzaam om klamboes mee te nemen. Hoewel het elders erger is, kunnen ook op het Umbrische land muggen kinderen (en volwassenen) behoorlijk te pakken nemen.

In het restaurant

Met kinderen buiten de deur eten kan heel goed in Italië. Doordat de Italianen doorgaans zelf ook van enig theater houden in hun sociale contacten, zal niemand klagen als de kleintjes misschien wat meer geluid maken of in het restaurant rondlopen. Zolang ze maar niemand letterlijk voor de voeten lopen.

Stranden en zwemmen

Bij gebrek aan zee moet Umbrië het doen met een paar kleine meertjes en één groot meer: het Lago Trasimeno. Maar het Trasimeense Meer is nogal ondiep en daardoor al gauw een beetje warm en viezig. Misschien is het dan verstandiger om uit te wijken naar een van de openbare zwembaden, waarvan er alleen al bij het Lago Trasimeno vier zijn.

Attracties

De steden zijn door hun kleinschaligheid, met vaak autoloze gedeelten, goed begaanbaar voor kinderen. De talrijke festivals en palio’s in Umbrië (blz. 22), met boogschieten, vendelzwaaien, historische optochten en spectaculaire wedstrijden zijn zeker ook voor kinderen attractief.

Een park dat de moeite waard is, is de 40 ha grote Citta’ della Domenica, 2 km buiten het centrum van Perugia. Al spelend en wandelend leren de kinderen hier veel over de natuur (Via Col di Tenda 140, 06125 Perugia, tel. 07 55 05 49 41, info@cittadelladomenica.it, www.cittadelladomenica.it. € 16 volwassen, € 12 kinderen; tweede kind 70-100 cm € 2, < 70 cm gratis). Een paar kilometer ten zuiden van het Lago Trasimeno, onder Panicale, is het Parco Aquatico Tavernelle te vinden (tel. 07 58 32 056, www.azzurrapiscine.it/aquapark-tavernelle), met vijf zwembaden en waterglijbanen.

Het Museo Storico Perugina is een chocolademuseum waarvoor reserveren sterk wordt aanbevolen (Viale San Sisto in San Sisto, ma.-vr. 9-13, 14-17.30, za. 10-16 uur, reserveren 800 800 907 of via www.perugina.it/it/casa-perugina/museo-storico). Iets heel anders is de mogelijkheid om kinderen van 7 jaar en ouder een speciaal op hen toegesneden kookles te laten nemen bij Tita van Umbriacooks4u in Fontanabella, vlak buiten Perugia. Terwijl zij zich met pizza, pasta en brood bezighouden, kunt u een paar uur in Perugia rondkijken om vervolgens de kookresultaten te verorberen (umbriacooks4u.com/childrensclasses.php). Andere leuke dagbestedingen voor kinderen zijn te vinden op de www.italiakids.com/perugia.

Veiligheid en noodgevallen

Umbrië is niet bijzonder crimineel. Neem de gebruikelijke voorzorgsmaatregelen in acht, loop niet te koop met luxe en houd uw eigendommen in de gaten.

Belangrijke telefoonnummers

Algemeen alarmnummer: tel. 112

Politie en brandweer: tel. 113

Ambulance/eerste hulp: tel. 118

Wegenwacht: tel. 116

Creditcard blokkeren: MasterCard en Visa: tel. 0031 20 660 06 11; American Express: tel. 0031 20 504 80 00. Voor het blokkeren van een Belgische creditcard, bel Card Stop: tel. 0032 70 34 43 44.

Simkaart blokkeren: Ben: tel. 0031 6 24 00 14 05; Hi: tel. 0031 6 12 00 12 00;
KPN: tel. 0031 6 12 00 12 00; Telfort: tel. 0031 20 697 63 37; T-mobile: tel. 0031 6 24 00 12 00; Vodafone: tel. 0031 6 54 50 01 00. Of kijk – ook in het geval van phishing – op: www.veiligbankieren.nl.

Diplomatieke vertegenwoordiging

Nederlandse ambassade: Via Michele Mercati 8, 00197 Rome, tel. 06 32 28 60 01, www.italie.nlambassade.org, rom@minbuza.nl, ma.-vr. 8.30-16.30 uur.

Belgische ambassade: Via dei Monti Parioli 49, 00197 Rome, tel. 06 36 09 511, diplomatie.belgium.be/italie, rome@diplobel.fed.be, ma.-vr. 8.30-12.30, 14-15 uur.

Klimaat en reisseizoen

Umbrië wordt gekenmerkt door een subtropisch mediterraan klimaat, met een relatief warme en droge zomer, maar de aanwezigheid van hooggebergte aan de noord- en oostzijde doet zich ook zeker gelden. In de warmste maanden is het in de bergen rond de 25-30°C en in de lager gelegen gebieden zo’n 30°C.

De ideale tijd voor een bezoek aan Umbrië zijn de maanden mei tot september. Dan is er meestal mooi, zonnig weer, maar zorgt de nabijheid van de Apennijnen toch voor nachtelijke verkoeling. De winters in Umbrië zijn vochtig en regenachtig, maar in de Monti Sibillini valt de neerslag in de vorm van sneeuw en zijn er skimogelijkheden.

Openingstijden

Banken: ma.-vr. 8.20-13.20 en 14.15/30-15.15/30 uur.

Postkantoren: in de regel 8.30-13 uur; de hoofdpostkantoren zijn ook ’s middags geopend.

Winkels: ma.-za. 9-12.30 en 16.30-19 uur; sommige winkels zijn ma.-ochtend gesloten. De weinige grote supermarkten sluiten niet tussen de middag. In kleinere toeristische oorden zijn de winkels in het hoogseizoen vaak ook op zon- en feestdagen geopend.

Musea: vaak op maandagen gesloten, evenals op 1 jan., paaszondag, 25 april, 1 mei en 15 aug.

Toeristenbureaus: in het algemeen ma.-za. 9-12 en 15-18 uur.

Reizen met een handicap

Volgens de Italiaanse wet dienen alle openbare gebouwen, zoals overheidsdiensten en musea, voor gehandicapten toegankelijk te zijn. In de praktijk valt dat echter nog wel eens tegen. Gelukkig zijn er altijd wel mensen die komen helpen. Veel hotels, vooral in de duurdere categorieën, beschikken over aangepaste kamers. De spoorwegen hebben op meer dan tweeduizend treinen faciliteiten voor gehandicapten. Voor hulp bij in- en uitstappen kunt u, minimaal 24 uur tevoren, een mail sturen naar assistenzaclien tidisabili.rm@trenitalia.it, of bellen met tel. 0039 06 488 17 26, ma.-vr. 7-21 uur.

Sport en activiteiten

Umbrië heeft het perfecte landschap voor tal van sporten: rollende heuvels en spectaculaire bergketens om te wandelen, fietsen en klimmen, rivieren om op te kanoën en raften, en natuurlijk meren met mogelijkheden voor een scala aan watersporten.

Fietsen / mountainbiken

Door het bergachtige karakter van Umbrië is de regio voor de meeste mensen niet een echt voor de hand liggende keuze voor een fietsvakantie. Toch is er een flink aantal uitgezette fietsroutes met een redelijk vlak karakter, waaronder een rondje om het Trasimeense Meer, een route langs de Tiber (vanuit Città di Castello) en een tocht tussen de historische steden Bevagna en Spoleto. Vanuit die laatste plaats is het ook mogelijk een curieuze mountainbiketocht te maken (of te wandelen) over het oude spoortracé van Spoleto tot San Anatolia di Narco (18 km). Voor goed getrainde mountainbikers is er in de Monti Sibillini een ronde van 120 km uitgezet, opgesplitst in veertien etappes en goed te volbrengen in vier of vijf dagen.

Een groot voordeel voor fietsers in Umbrië is het uitgebreide netwerk van strade bianche (onverharde wegen) die het landschap doorsnijden.

De site www.hikeandbikeitaly.com kan u verder op weg helpen, ook wat betreft georganiseerde fietsochten. Fietsen zijn onder andere te huur in Assisi, Castiglione del Lago, Città di Castello, Foligno, Magione, Norcia, Orvieto, Perugia, Spoleto, Todi en Tuoro sul Trasimeno. Zie ook www.bikeinumbria.it. Daar zijn ook beschrijvingen van 30 fiets- en 22 MTB-routes in Umbrië te vinden.

Golf

In Umbrië is een aantal golfbanen, zoals Golf Club Perugia, een 18 holes-golfbaan, 10 km buiten Perugia in Ellera Umbra; Golf Club Lamborghini, een 9 holes-golfbaan, 26 km van Perugia, in Panicale, met ook een oefenbaan; Antognolla Golf e Country Club, 9 holes en 15 km van Perugia; Golf Colleluna, 3 holes, met oefenfaciliteiten, in de buurt van Terni; Golf e Country Club Caldese, 9 holes, bij Lerchi; Golf Club La Romita, 9 holes, Terni. Zie verder ook www.worldgolf.com/courses/italy/umbria.

Paardrijden

Umbrië heeft een ideaal landschap om per paard te doorkruisen en er zijn dan ook de nodige maneges en agriturismo-onderkomens waar paarden kunnen worden gehuurd of die georganiseerde paardrijtochten aanbieden. De regionale en plaatselijke toeristenbureaus kunnen u zeker op weg helpen. Maneges en agriturismi met hippische mogelijkheden treft u aan in onder (veel) meer Amelia, Assisi, Avigliano Umbro, Bastia Umbra, Città di Castello, Foligno, Gubbio, Magione, Norcia, Orvieto, Perugia en Spoleto. De Federazione Italiana Turismo Equestre, tel. 06 32 65 02 31, www.fitetrec-ante.it kan nadere inlichtingen verschaffen.

Parapente

Monte Cucco in het noorden en de Monti Sibillini in het zuiden bieden tal van mogelijkheden. Zo zijn niet ver van Norcia en Terni en in het Valnerina de nodige startplaatsen voor parapenters. Castelluccio, bij Norcia, is een bekend oord voor deze sport. Het ligt aan de Piano Grande, een vlakte op 1500 m hoogte aan de voet van de Monte Sibillini (zie blz. 119). Inlichtingen bij de Associazione Nazionale Italiana Volo Libero in Turijn, tel. 01 17 44 991, www.fivl.it, fivl@fivl.it.

Vissen

Om te vissen dient u zich, bijvoorbeeld met behulp van het lokale toeristenbureau, op de hoogte te stellen van de plaatselijke regels voor wat betreft de openstelling van het beoogde viswater en de minimumafmetingen van de verschillende soorten. Er wordt gehengeld in het Lago Trasimeno, het Lago di Corbara en het Lago di Piediluco naar onder meer zeelt, karper, paling, baars en bliek. Op de rivieren Chiascio, Assino, Nera, Corno en Clitunno wordt op forel gevist; op de Tiber onder meer op karper, voorn, barbeel en andere witvissen.

Wandelen en bergsport

Er zijn tal van gemarkeerde wandelroutes in Umbrië, vooral in de omgeving van Gubbio, Assisi en de Monti Sibillini, en de meeste toeristenbureaus kunnen u voorzien van routebeschrijvingen (vaak gratis). De wandeltochten varieren van een paar uurtjes tot complete dagtochten en een zestiendaagse tocht, een deel van de veel langere Via Francigena, waarop u van het uiterste noorden naar het diepe zuiden van Umbrië loopt.

De meeste routes komen overigens uit op een ander punt dan waar u begon; bovendien kunnen ze behoorlijk inspannend zijn. In het Valnerina heeft men onderkend dat dergelijke lineaire wandelingen niet altijd handig zijn en dus zijn daar twintig circulaire wandelingen uitgezet waardoor u weer bij het startpunt uitkomt. Het IAT in Cascia kan u er alles over vertellen.

Helaas zijn de markeringen van de wandelpaden in Italië niet overal even duidelijk of goed onderhouden, dus richtinggevoel en een gedetailleerde kaart of gps komen zeker van pas. Hoewel wandelen in Umbrië niet veel gevaren met zich meebrengt, is het toch raadzaam om op te letten voor adders.

De Club Alpino Italiano, de CAI, beschikt over de laatste informatie met betrekking tot wandelroutes. Ze hebben vestigingen in de plaatsen Città di Castello, Via Gramsci 6; Foligno, Via Bolletta 18; Gualdo Tadino, Via della Rocchetta; Gubbio, Via Cavour 16; Perugia, Via della Gabbia 9; Spoleto, Piazalla Polvani 8; Terni, Via Fratelli Cervi 31, tel. 07 44 28 65 00, umbria.cai@gmail.com, www.cai.it. Voor het echte klimwerk kunt u terecht in onder meer Ferentillo (in het Valnerina, zo’n 20 km ten noordoosten van Terni), Arrone en Papigno. Er is een school voor free-climbing in Precetto di Ferentillo.

Watersport

Lago Trasimeno, Lago di Corbara en het mooie Lago di Piediluco zijn de belangrijkste meren van Umbrië. Lago Trasimeno is het enige waar je aan het ’strand’ kunt liggen (met zandige stranden in Castiglione del Largo, Tuoro sul Trasimeno en Passignano). Op de meeste meren zijn wel vormen van watersport te vinden. Op het Trasimeense Meer natuurlijk het meest, met kanoën, zeilen, motorbootjes en vooral wind- en kitesurfen.

Kano’s voor een tochtje op de Tiber (Tevere) kunnen worden gehuurd in Città di Castello, alhoewel de Tiber niet gedurende het hele jaar over zijn volle lengte te bevaren is – vooral niet in lange droge zomers.

In Castiglione del Lago, aan het Trasimeense meer, kunt u wakeboarden en waterskiën. Een zeilschool is daar ook, net als in Passignano sul Trasimeno.

In het zuiden van Umbrië biedt het Valnerina ook diverse watersportfaciliteiten, waaronder raften en canyoning. Bij de Cascata delle Marmore is een startpunt voor rafters en hydrospeed, en kunnen ook kano’s gehuurd en kanocursussen gevolgd worden (zie 13, blz. 104).

Duurzaam reizen

In principe kunt u in Umbrië zonder problemen met het openbaar vervoer reizen. Het vervoersnetwerk is goed en de prijzen zijn laag. Reizen tussen de grotere toeristische plaatsen als Perugia, Orvieto, Spoleto en Assisi is geen enkel probleem. Kleinere dorpen zijn vaak minder goed te bereiken, omdat er maar weinig bussen rijden, en soms op zon- en feestdagen helemaal niet.

De slowfood-beweging is begonnen in Italië en heeft ook veel aanhang in Umbrië. Talloze restaurants en levensmiddelenproducenten hebben zich bij deze beweging aangesloten, die streeft naar het gebruik van regionaal geproduceerde en kwalitatief hoogstaande producten. Meer informatie vindt u op: www.slowfood.com. Tot de belangrijkste Italiaanse kwaliteitskeurmerken voor bioproducten behoren Agricert en Aiab. Informatie: www.bioagricert.org, www.aiab.it.

Wellness

Hoewel niemand bij Umbrië de associatie zal hebben met wellness en kuuroorden, heeft Umbrië toch zeker een traditie op het gebied van geneeskrachtige baden, oftewel thermen. De bekendste zijn de Terme di Fontecchio in Citta di Castello, de Acque di San Faustino in het dal van de Monti Martani, de Terme Francescane in Spello, de Acque di San Gemini en natuurlijk de plaats Acquasparta. Ook gaat de Umbrische toeristische sector inmiddels mee in de vanuit Duitsland uitgevloeide vraag naar wellness-resorts. Zo heeft Perugia het viersterren Domo Spa and Resort (blz. 34) waar u aan alle aspecten van uw lichamelijke en geestelijke welzijn kunt (laten) werken.

Ook het Vannucci-hotel in Città della Pieve biedt uitgebreide wellness- en beautyvoorzieningen. Country house wellness centre Trasimeno, een 17e-eeuws huis in Tuoro sul Trasimeno, Country house Trevi wellness centre, op een heuvel buiten Trevi, en de Perugia Hotel Residence, een oase van rust net buiten Perugia, zijn andere mogelijkheden (www.hotelinumbria.it/umbria-wellness-centres).

Zwemmen en strand

Vrijwel niemand gaat naar Umbrië vanwege het strandvertier of om nou eens lekker te gaan zwemmen, maar toch zijn er stranden langs het Trasimeense Meer. Op verschillende plaatsen kunt u bovendien ligstoelen en parasols huren. Het strand van Tuoro sul Trasimeno staat goed bekend. Ten overvloede: het is toegestaan om in het meer te zwemmen. In de omgeving zijn overigens ook vier veel schonere zwembaden.

Telefoon en internet

Toegangscodes

Naar Italië: 0039, netnummer inclusief de 0, abonneenummer.

Naar Nederland: 0031, netnummer (zonder 0), abonneenummer.

Naar België: 0032, netnummer (zonder 0), abonneenummer.

U kunt ook nog steeds met een scheda telefonica (telefoonkaart) vanuit een telefooncel bellen. In 2012 stonden er in Italië nog bijna 100.000. Telefoonkaarten zijn verkrijgbaar in tabakswinkels, kiosken en sommige bars. In veel telefooncellen kunt u ook met een creditcard bellen.

Mobiele telefoon en internet

Wifi is vrijwel overal aanwezig maar veel campings en hotels rekenen nog veel geld voor het gebruik. Een alternatief is het aanschaffen van een Italiaanse prepaid simkaart, verkrijgbaar via www.internationalsim.eu. Je telefoon moet wel simlockvrij zijn en de aanschaf van de kaart kost € 24, maar bellen en sms’en binnen Italië is veel goedkoper.

Onderweg in Umbrië

De glooiende, groene heuvels van Umbrië zijn bespikkeld met het grijsbruin van stadjes en dorpen die veel van hun middeleeuwse karakter hebben bewaard. Maar Umbrië heeft ook meren, rivieren, ruige bergen en de grootste waterval van Italië. Antieke monumenten, kerken, kloosters en burchten, maar ook authentieke trattoria’s en een scala aan overnachtingsplekken. Traditionele feesten kent zowat elke plaats. En ook sportievelingen hoeven zich er niet te vervelen ...

Perugia en Lago Trasimeno

Perugia C 5

Het dal van de Tiber wordt gedomineerd door een heuvel (493 m) waarop en -omheen de hoofdstad van Umbrië ligt. Perugia (163.000 inwoners) is rijk aan kunsthistorische schatten en verenigt alles in zich wat de regio bekend maakt: kunst, cultuur, geschiedenis, religie, ambachten, natuur en gastronomie. De stad is omgeven door dikke Etruskische muren waarvan de oorsprong in de 6e eeuw v.Chr. ligt. Ze getuigen van de toenmalige macht van deze plaats. In de 4e eeuw v.Chr. werd de stad door de Romeinen veroverd. Keizer Augustus, die er zijn politieke rivaal Lucius Antonius versloeg, noemde haar Augusta Perusia. Na de val van het Romeinse Rijk hervond de stad stukje bij beetje haar levenskracht, om in de 11e eeuw weer tot volle wasdom te komen. Tot in de 14e eeuw verkeerde Perugia op een toppunt van macht en rijkdom, trots op de sinds het jaar 1000 gevoerde status van vrije comune. Het middeleeuwse stadsbeeld is opmerkelijk goed bewaard gebleven, mede dankzij de economische stagnatie die vanaf de 15e eeuw intrad. Pas in de 20e eeuw herwon de stad haar faam.

Palazzo dei Priori / Galleria Nazionale dell’Umbria 1

Zie 1 op blz. 35.

Fontana Maggiore 2

Piazza IV Novembre

Deze fontein werd al in de 13e eeuw gebouwd door de Perugiaan Fra Bevignate. Haar beroemdheid dankt de fontein echter vooral aan de basreliefs van vader en zoon Nicola en Giovanni Pisano. De maanden van het jaar, de tekens van de dierenriem, bijbelse verhalen, allegorische voorstellingen en fabels zijn op het onderste waterbekken uitgebeeld. Op het bovenste bekken staan tussen marmeren platen 24 beelden die beroemde bijbelse personages en beroemdheden uit de geschiedenis van de stad voorstellen.

Collegio del Cambio 3

Corso Vannucci 25

zie 1, blz. 35.

Rocca Paolina 4

Piazza Italia, 8-19 uur

Dit zijn de ruïnes van een in opdracht van paus Paulus III (vandaar de naam) gebouwde dwangburcht uit 1540. Voor de bouw werden eerst de palazzi van de verslagen machthebbers Baglioni met de grond gelijkgemaakt. Nadat de paus in 1860 zijn wereldlijke macht had verloren en de staat Italië tot stand was gekomen, onderging de Rocca Paolina hetzelfde lot: sloop. Het is mogelijk om de gewelven onder de voormalige Rocca Paolina te bezoeken, waar ook nog fundamenten van de palazzi van de Baglioni zichtbaar zijn.

Arco Etrusco 5

Piazza Braccio Fortebraccio

Deze poort was ooit de hoofdpoort in de Etruskische ommuring van de stad. Hij stamt voor een deel uit de 3e/2e eeuw v.Chr. De boog boven de poort is een Romeinse toevoeging. De loggia op de linker van de twee massieve wachttorens is 16e-eeuws, evenals de fontein aan de voet ervan.

Oratorio di San Bernardino 6

Piazza San Francesco al Prato, 8.30-12.30 en 15.30-17.30 uur

De rijk gebeeldhouwde, kleurige voorgevel is een van de mooiste renaissancegevels in Umbrië, voltooid in 1461. De gevel is gewijd aan de verering van de heilige Bernardinus. Bernardinus heeft overigens regelmatig zelf, als hij in Perugia was, op het grasveld voor de kerk gepreekt.

Sant’Angelo / San Michele Arcangelo 7

Via del Tempio/Corso Garibaldi, 9-17 uur

Deze door zijn ronde vorm opvallende kerk is de oudste kerk van Perugia, stammend uit de 5e of 6e eeuw. De nodige Romeinse fragmenten zijn verwerkt in het gebouw.

Basilica di San Domenico 8

Piazza G. Bruno/Corso Cavour, 7-12 en 16-19 uur

In oorsprong 14e-eeuwse kerk, waarvan alleen de apsis en de flank nog origineel zijn. De enorme kerk – het schip is 122 m lang – stortte namelijk in en werd in de 17e eeuw herbouwd. De campanile is 15e-eeuws, net als het enorme glas-in-loodvenster in de apsis. Rechts van het koor is de graftombe van paus Benedictus IX, die in 1304 in Perugia werd vergiftigd.

Museo Archeologico Nazionale dell’Umbria 9

Piazza Giordano Bruno 10, di.-zo. 8.30-19.30, ma. 10-19.30 uur

Dit museum is gevestigd in het bij de San Domenico behorende klooster. De talrijke Umbrische, Etruskische en Romeinse vondsten zijn fraai tentoongesteld in oude kloosterzalen en monnikscellen.

Cattedrale 10

Piazza Danti, 7-12.30 en 15-18 uur

De aan San Lorenzo gewijde kerk, gebouwd tussen 1345 en 1490, zou de trouwring van Maria in bezit hebben. Eénmaal per jaar, op 30 juli, wordt hij getoond. Aan de buitenzijde bevindt zich een preekstoel van waaraf de heilige Bernardus van Siena ooit de Perugianen toesprak.

Università per Stranieri 11

Piazza Fortebraccio

De Universiteit voor Buitenlanders in Perugia gaat in oorsprong terug tot 1921 en is, zoals de naam al zegt, geheel gericht op buitenlanders. Doordat ruim achtduizend studenten op het hier gegeven onderwijs van de Italiaanse taal en cultuur zijn afgekomen, heeft de stad relatief veel jonge buitenlanders binnen haar poorten. Tot 1926 werden de colleges gegeven in de lokalen van de Universiteit van Perugia en in de Sala dei Notari van het Palazzo dei Priori. Sinds 1927 heeft de universiteit een eigen gebouw, het Palazzo Gallenga.

Fontivegge

Vlak bij het station. Deze città nuova, ontworpen door Aldo Rossi, is een 20e-eeuwse stadswijk die wordt gekenmerkt door strakke lijnen. De wijk is bedoeld als een economische, maar is inmiddels ook een culturele aanvulling op het historische centrum.

Met de Perugia City Museum Card / Card Perugia Città Museo kunt u voor € 20 (gezin van max. 4 pers. € 35) een jaar lang alle stadsmusea en andere belangrijke culturele locaties in Perugia bezoeken. Tevens zijn er diverse kortingen aan verbonden, voor bijvoorbeeld tijdelijke exposities of evenementen en voor diverse winkels en restaurants. De kaart is verkrijgbaar bij alle deelnemende musea en bij een aantal hotels.

Er is ook een kaart te koop die 48 uur lang geldig is en één volwassene en één kind onder de 18 jaar toegang biedt tot vijf musea. Deze kaart kost € 13.

Overnachten

Aristocratisch – Brufani 1: Piazza Italia 12, tel. 07 55 73 25 41, www.brufanipalace.com, 2 pk € 110-520, 1 pk € 99-468. Vijfsterren luxehotel midden in de oude stad, aan de Piazza Italia, en met uitzicht op de vallei van de Tiber. Ontmoetingsplek voor Europese aristocraten en zij die dat denken te zijn. Prima restaurant.

Zeer centraal – Eden 2: Via Cesare Caporali 9, tel. 07 55 72 81 02, www.hoteleden.perugia.it, 2 pk € 69-119, 1 pk € 44-74. Vlak bij de Fontana Maggiore. Mooie kamers, schappelijk geprijsd.

In het centrum – Sant’Ercolano 3: Via del Bovaro 9, tel. 07 55 72 46 50, www.santercolano.com, 1 pk en 2 pk € 50-65 . In een goed gerenoveerd 17e-eeuws gebouw, op een paar minuten lopen van het Palazzo dei Priori en tegenover een halte van de Minimetrò.

In het hart van de stad – Iris 4: Via Marconi 37, tel. 07 55 72 02 59, www.hotelirispg.com, vanaf prijzen: 2 pk € 40, 1 pk € 30, 3 pk € 60, 4 pk € 70, ontbijt € 6. Een goede keuze voor als u in het hart van de stad wilt bivakkeren en nog een mooi uitzicht wilt hebben ook. Bovendien vlak bij het busstation.

Klassieke elegantie – Morlacchi 5: Via Leopoldo Tiberi 2, tel. 07 55 72 03 19, www.hotelmorlacchi.it, 2 pk € 60-80, 1 pk € 40-60, ontbijt € 6. Eenvoudig, maar schoon hotel. Aan de gezellige kant, maar zeker niet duur voor een hotel op zo’n centrale plek.

Wellness – Domo Spa and Resort: Viale dell’Ingegneria 19, 07 55 00 48 71, www.domo-housing.com, 2 pk € 80-110, 1 pk € 70-110. Tweeënhalve kilometer buiten het centrum van Perugia en in een groenzone gesitueerd, maar met de Minimetrò zeer goed bereikbaar, kunt u hier terecht om lichaam en geest te ontspannen in het hydromassagebad en de sauna.

Simpel maar goed – Umbria 6: Via Boncambi 37, tel. 07 55 72 12 03, www.hotel-umbria.com, 2 pk € 60-100, 1 pk € 40-50, ontbijt € 6. Eenvoudig, maar goed hotel, centraal gelegen in de historische stad, vlak bij de Corso Vannucci.

Oude glorie – Villa Ada Country House: Strada della Forcella 37, Cenerente, tel. 07 55 84 371, 2 pk € 80-120, 1 pk € 60-95. Nog net geen vergane glorie in een 19e-eeuwse adellijke woning, met een fijn buitenzwembad en tussen oude bomen gelegen, op 5 km van het centrum van Perugia. Ruime kamers, veel comfort.

1Topstukken uit de Italiaanse kunst – het Palazzo dei Priori

Kaart: | C 5, oriëntatiekaartje: blz. 37
Vervoer: | Diverse buslijnen van de APM naar halte Piazza Italia (200 m)

Tegenover de kathedraal van Perugia, aan de Piazza IV Novembre, rijst het indrukwekkende Palazzo dei Priori op. Het streng-gotische paleis werd voltooid in 1443, maar juist het deel dat uitkijkt over de Piazza IV Novembre is het oudst. Op de derde verdieping is het belangrijkste museum op het gebied van de schilderkunst in Umbrië gevestigd.

Vanaf de Piazza IV Novembre leidt een waaiervormige trap naar het grote portaal van het Palazzo, waarboven, op twee consoles, de bronzen beelden van de Welfische leeuw en de griffioen van Perugia staan. Met hun klauwen houden ze de in 1358 buitgemaakte stadsketting van Siena vast. De lange zijde van het Palazzo, langs de Corso Vannucci, is 15e-eeuws en heeft een zeer rijk geornamenteerd portaal met in de lunet beelden van de drie patroonheiligen van Perugia. De bovenverdiepingen zijn voorzien van fraaie gotische drielingvensters. Kantelen bekronen het gebouw, waarvan een gedeelte overigens nog steeds dienstdoet als gemeentehuis.

Sala dei Notari

Door de ingang aan de Piazza IV Novembre komt u in de bont beschilderde Sala dei Notari, die wordt overwelfd door reusachtige spanbogen. De fresco’s zijn van Pietro Cavallini en leerlingen (laat 13e-eeuws), de wapens van de ’podestà’ dateren van de 13e tot en met de 15e eeuw; de houten zetels en banken zijn 16e-eeuws (9-13, 15-19 uur, ma. gesl.).

Galleria Nazionale

Op de derde verdieping (ingang aan de Corso Vannucci) huist de Galleria Nazionale dell’Umbria, het belangrijkste museum op het gebied van de schilderkunst in Umbrië (elke dag 8.30-19 uur). De collectie geeft een overzicht van de Umbrische schilderkunst van de 13e tot en met de 18e eeuw en bevat daarnaast ook werk van Toscaanse (vooral Sienese) meesters. Van de oudste stukken (zaal 1) trekken de marmeren beeldjes die Arnolfo di Cambio in 1281 maakte voor een inmiddels verdwenen fontein en een eveneens 13e-eeuwse Kruisiging van de Maestro di San Francesco 1 de aandacht. Uit de vroege 14e eeuw is er werk van onder anderen Meo di Guido da Siena (zaal 2) 2 en Agostino di Duccio (een prachtige Madonna met kind uit 1304, in zaal 11 7). In zaal 5 is werk te zien uit de vroege 15e eeuw van de eveneens uit Siena afkomstige Taddeo di Bartolo 3.

Late gotiek

De late gotiek wordt in zaal 6 4 vertegenwoordigd door onder anderen Gentile da Fabriano en de uit Gubbio afkomstige Ottaviano Nelli. Grote namen zijn er uit de 15e-eeuwse Toscaanse renaissanceschilderkunst: in zaal 8 Fra’Angelico 5, in zaal 10 Benozzo Gozzoli 6 en in zaal 11 Piero della
Francesca 7. Onder de Umbriërs uit deze periode moeten zeker worden genoemd Nicolò Alunno uit Foligno (zaal 12) 8 en Matteo da Gualdo (zaal 13) 9. De zalen 14 tot en met 16 bevatten werken van wat minder bekende meesters: Bonfigli, Caporali en di Lorenzo. Maar bovenal moet de aandacht uitgaan naar de twee grootmeesters uit de 15e/16e-eeuwse Umbrische schilderkunst: Perugino (onder andere een Aanbidding der Koningen in zaal 15 10 en diverse werken in onder andere zaal 23 op de 2e verdieping) en Pinturicchio (zaal 24, eveneens 2e verdieping).

Collegio del Cambio

Aan het eind van het Palazzo dei Priori, links naast de hoofdingang aan de Corso Vannucci, bevindt zich het Collegio del Cambio, een zaal waarin al in de 15e eeuw geldwisselaars hun werk deden. Een hoogtepunt van wat de renaissance in Perugia heeft voortgebracht is de Sala dell’Udienza del Cambio. De rond 1500 vervaardigde houten banken en tribune zijn al fraai, maar de fresco’s die Pietro Vannucci, oftewel Il Perugino, tussen 1498 en 1500, samen met onder anderen zijn leerling Rafaël, op de wanden en gewelven heeft geschilderd zijn ware meesterwerken.

Op de benedenverdieping van het Palazzo dei Priori is rechts van het hoofdportaal aan de Corso Vannucci de ingang van de Sala del Collegio della Mercanzia. In deze ruimte kwam vroeger het handelscollege bijeen. De rechthoekige zaal is geheel betimmerd met laatgotische, houten panelen, die zijn voorzien van prachtig snij- en inlegwerk. Ook de houten banken en het spreekgestoelte dateren van de eerste helft van de 15e eeuw.

Overigens: rechts van zaal 34 bevindt zich de slechts door een glazen deur te bezichtigen kamer die bekendstaat als de Sala del Malconsiglio, de zaal van het slechte advies. De zaal dankt zijn naam aan de slecht uitgevallen beslissing van de stadsbestuurders, in 1360, om een aantal gevangen Engelse huurlingen onder Sir John Hawkwood vrij te laten. Het jaar daarop keerde Hawkwood terug om Perugia te verslaan in de Slag bij Ponte San Giovanni.
Sindsdien, zo zegt men, zijn de Perugianen niet meer aardig tegen wie dan ook.

Informatie

IAT: Loggia dei Lanari, Piazza Matteotti 18, 06100 Perugia, tel. 07 55 73 64 58, info@iat.perugia.it, www.umbriatourism.it

Openingstijden

Palazzo dei Priori/Sala dei Notari: Piazza IV Novembre, dag. 9-13, 15-19 uur, ma. gesl., gratis.

Galleria Nazionale dell’Umbria: Corso Vannucci 19, tel. 075 58 66 84 10, www.perugiacittamuseo.it, di.-zo. (apr.-sept. ook ma.) 8.30-19.30 uur, gesl. 1 jan., 1 mei, 25 dec., ingang in het atrium van het Palazzo dei Priori.

Collegio del Cambio en Sala del Collegio della Mercanzia: Corso Vannucci 25, mrt.-okt. zo.-vr. 9-12.30 en 14.30-17.30, za. 9-12.30, nov.-feb. zo., di.-vr. 9-14, za. 9-12.30 uur, gesl. 1 jan., 1 mei, 25 dec.

Campings

Wie bij Perugia wil kamperen kan misschien beter kiezen voor een plek bij het Lago Trasimeno. Echter, iets dichter bij Perugia liggen Il Rocolo, Strada Fontana Trinità 1/N, tel. 07 59 28 80 29, www.ilrocolo.it en Paradis d’Été, Strada Fontana Trinità 29/H, tel. 07 55 17 31 21.

Eten en drinken

Veel en goed – Dal Mi’Cocco 1: Corso Garibaldi 12, tel. 07 55 73 25 11, ma. gesl. Reserveren verplicht, maar dan hebt u ook veel en goed, naar lokaal recept vervaardigd eten voor een schappelijke prijs .

De enige echte – Merlin’s Pub 2: Via del Forno (zijsteeg van de Via Cesare Fani), dag. 12.15-15 en vanaf 19.15 uur. Deze vooral bij studenten en toeristen populaire gelegenheid verkoopt zichzelf met ’La vera pizza Napoletana’.

Gezellig – Fontanella di Porta Sole 3: Via delle Prome 2, tel. 07 55 73 42 65, zo. gesl. Knus restaurantje in een rustig straatje. Het goedgemutste personeel zorgt dat u zich snel thuisvoelt en serveert heerlijke Perugiaanse specialiteiten. Prettig terras met schaduw en buurtbewoners – altijd een goed teken.

Gevogelte – Il Cantinone 4: Via Ritorta 6, tel. 07 55 73 44 30, di. gesl. Bij mooi weer kunt u op het kleine terras genieten van de Umbrische gerechten en specialiteiten als oca (gans) en piccione (duif). Als het weer wat slechter is, kunt u op antiek meubilair in een fraaie gewelfde zaal eten. Ook pizza’s.

Uitstekende pizza’s – Pizzeria La Romantica 5: Borgo XX Giugno 9, tel. 07 53 72 14 06, ma. gesl. Een stukje buiten het centrum, sober ingericht en met veel lokale klanten. Weinig keuze, maar verrukkelijke pizza's voor schappelijke prijzen. Een aanrader!

Turistico – La Botte 6: Via Volte delle Pace 33, tel. 07 55 72 26 79, www.ristorantelabotte.com. Menù Turistico voor € 11, maar ook uitgebreidere keuze mogelijk in dit vlak bij de San Lorenzo en San Severo gelegen aardige restaurantje, annex pizzeria.

Winkelen

Specialiteit van Perugia, de chocoladehoofdstad van Italië, zijn de baci, kussen: chocoladebonbons met een aan de liefde gewijd poëtisch briefje erin. Wereldberoemd in Italië en natuurlijk hét valentijnsgeschenk. Andere lokale specialiteiten zijn de Torcolo di San Costanzo (brooddeegkoeken met rozijnen, geconfijte vruchten en anijs), Ciaramicola (ronde paaskoeken) en cantico-wijnen. Trendy kleding is te vinden op de Via San Ercolano, onder aan de Piazza Matteotti.

Markt – Piazza Danti 1: di. en za. keramiekmarkt.

Giardino Carducci: het laatste weekend van de maand antiekmarkt.

Bonbons – Pasticceria Sandri 2: Corso Vannucci 32. Na enige tijd gesloten te zijn geweest, zijn hier opnieuw de heerlijkste zelfgemaakte bonbons te koop in een oorspronkelijk winkelinterieur uit 1860.

Onweerstaanbaar – Pasticceria San Erculano 3: Via San Ercolano 1. Ook als je sterk in je schoenen staat, ga je hier voor de bijl voor alle lekkers.

Jong en hip – Subdued 4: Via Baglioni 38, vlak bij Via Giuseppe Mazzini, tel. 07 55 72 96 16. Een hippe Italiaanse kledingzaak, toegespitst op jonge meiden. Jeans, shirts, jassen, tassen enz.

Uitgaan

In Perugia zijn volop cafés, vooral dankzij de vele studenten. Terrassen zijn er aan de Corso Vannucci en de Piazza Fortebraccio. Studenten zijn veel te vinden in Merlin’s Pub 2 op de Via del Forno (niet ver van het Palazzo dei Priori), en de Ierse pub Shamrock 1, Piazza Danti, waar de Guinness rijkelijk vloeit. Een andere Ierse pub zit op de Via Bonazzi 15: Joyce’s Pub 2. Op Via della Stella 3 (bij Piazza Cavallotti) is een Spaans-georiënteerde restaurant-pub met tot het sluitingsuur (02.30 uur) allerlei tapas.

Rond de Piazza Morlacchi zijn veel bars en disco’s/nachtclubs te vinden. In de Elfo Pub 3, Via Sant'Agata 20 (zijstraat van de Via dei Priori) vindt iedereen wel een plek naar zijn gading: aan de lange bar, een grote tafel of in een stil hoekje. Heel on-Italiaans zijn er meer dan 150 soorten bier te verkrijgen, waarvan vele op de tap.

Dansliefhebbers kunnen hun hart ophalen in discotheken als Velvet, Viale Roma 20 en Domus 4, Via del Naspo 3. Contrappunto 5, Via Scortici 4a (100 m van de Università per Stranieri), is een levendige jazzclub, waar ook te eten valt.

Parkeren in en rond het historisch centrum

Het historisch centrum van Perugia is per auto slechts beperkt bereikbaar: ma.-za. 13-20 en op zon- en feestdagen 7-16 uur. Parkeerplaatsen waarvandaan u de stad kunt bezoeken zijn er wel. Koop bij aankomst aan het loket een dag- of een weekkaart. Parkings zijn er op de Piazza dei Partigiani (550 plaatsen), de Viale Pellini, de Mercato Coperto (klein), de Briglie di Braccio en de Piazzale Europa (www.sipaonline.it). Ze zijn allemaal met roltrappen, scale mobile, en liften met de oude stad verbonden: een ware tijdmachine. Op de Viale Sant'Antonio, bij de Arco Etrusco, dus iets ten noorden van de oude stad, is ook te parkeren. Dat is op loopafstand van het centrum. Reken op € 1,50 à € 2 per uur en € 17 voor een dagkaart. Op de Piazzale Umbria Jazz/Pian di Massiano zijn 3000 gratis parkeerplaatsen . Hiervandaan bent u voor € 1,50 in 12 minuten met de Minimetrò in de oude stad (zie ook blz. 42).

Sport en activiteiten

Voor sportievelingen is een uitstapje richting het Lago Trasimeno (blz. 43) aan te bevelen. Maar ook dichter bij Perugia valt bijvoorbeeld wel te denken aan fietstochtjes, wandelingen, paardrijden of golf.

Met kinderen is het 40 ha grote park, Città della Domenica een erg leuk uitje (Via Col di Tenda 140, 2 km buiten het centrum, zie blz. 25).

Fietsverhuur – Ciclismo Sport: Via Settevalli 193, tel. 07 55 05 25 31, www.ciclismosport.com; Severi Bike: Via Manzoni 55, in het dorpje Ponte San Giovanni, tel. 07 53 95 746, aseveri@libero.it.

Golf – Perugia Golf Club: Santa Sabina, Ellera Umbra, tel. 07 55 17 22 04, www.golfclubperugia.it, 18 holes, 5735 m, par 71; Golf Club Lamborghini Panicale: Soderi 1, Panicale, tel. 07 58 37 582, www.lamborghinionline.it, 9 holes, 2860 m, par 36; Antognolla Golf & Country Club: Strada S. Giovanni del Pantano, Antognolla, tel. 07 55 84 20 08, www.antognollagolf.com, 18 holes, 6208 m, par 71.

Informatie en vervoer

IAT: Loggia dei Lanari, Piazza Matteotti 18, 06100 Perugia, tel. 07 55 73 64 58, iat@comune.perugia.it, www.turismo.comune.perugia.it

Vliegveld: bij Perugia ligt de enige internationale luchthaven van Umbrië:
Aeroporto Internazionale dell’Umbria-Perugia San Francesco d’Assisi. Het vliegveld is verbonden met de Piazza Italia en het Stazione F.S. door middel van pendelbussen die enkele malen per dag rijden.

Trein: Stazione F.S. Fontivegge, Piazza Vittorio Veneto, is het centraal station van Perugia. Talloze stads- en regiobussen vertrekken hier. Stazione FCU, Piazzale Bellucci, is het station van de Umbrische spoorwegen. Hier vertrekt de trein naar Deruta, Todi, Acquasparta, San Gemini en Terni en die naar Umbertide, Città di Castello en Sansepolcro.

Bus en Minimetrò: in de stad rijden tal van bussen en sinds 2008 is er de onbemande Minimetrò: een 3 km lange railverbinding van Piazzale Umbria Jazz/Pian di Massiano (met grote ’Porta Nova’-parkeerplaats), via de (bus)stations Cortonese, Madonna Alta en Fontivegge, naar het oude centrum.
Hij rijdt elke 2,5 minuut, ma.-za. 7-21, zon- en feestdagen 8.30-20.15 uur. Op www.umbriamobilita.it zijn de dienstregelingen te vinden. De Minimetrò heeft ook een eigen site: www.minimetrospa.it.

Godenspijs

Tijdens de voor chocoladeverslaafden niet te missen, jaarlijks in sept. / okt. georganiseerde Eurochocolate mag overal gesnoept worden. Witte chocolade, bruine chocolade, pure chocolade, chocolademelk, bonbons, chocolade kunstwerken ... De echte fanaat overnacht in het Etruscan Chocohotel, Via Campo di Marte 134, tel. 07 55 83 73 14, www.chocohotel.it (2 pk € 59-190, 1 pk € 49-73), waar de hele inrichting draait om cacaobonen, het maken van chocolade en natuurlijk het ’voedsel van de goden’ zelf.

Festivals

Umbria Jazz: toonaangevend tiendaags jazzfestival met vele concerten tussen de historische gevels van Perugia (juli).

Figuratevi: internationaal poppen- en marionettenfestival (juli / aug.).

Sagra Musicale Umbra: een prestigieus festival voor gewijde muziek (sept.)

Eurochocolate: Perugia is jaarlijks een week één grote openlucht-chocolaterie, met workshops, proeverijen en exposities, allemaal in het teken van het ’voedsel van de goden’, zie kader (sept./okt.).

In de buurt

In Ponte San Giovanni ( D 5), Via Assisana 53, zo’n 5 km ten zuidoosten van Perugia, bevindt zich een oude Etruskische begraafplaats, het Ipogeo dei Volumni, een fascinerend familiegraf uit de 3e eeuw v.Chr. dat tot de best bewaarde uit de Etruskisch / Romeinse tijd gerekend kan worden (9-18.30; juli en aug. 9-19.30 uur). Er mogen maximaal zeven personen tegelijk naar binnen, en na vijf minuten moet u er weer uit om plaats te maken voor andere bezoekers.

In Torgiano ( D 5), zo’n 15 km ten zuidoosten van Perugia, zijn op het landgoed van de familie Lungarotti het MUVIT Museo del Vino en het MOO Museo dell’Olivo e dell’Olio te bezoeken. Zie 2 , blz. 44.

Het Lago Trasimeno ( B 4/5), met al zijn sport- en ontspanningsmogelijkheden ligt 20 km ten westen van Perugia. Zie hiernaast.

2Rond het Trasimeense Meer – het Lago Trasimeno

Kaart: | C 6-B 4/5, oriëntatiekaartje: blz. 46
Vervoer: | Autotocht met als startpunt Perugia

Vanuit Perugia is het goed mogelijk om in een dagtocht een goede indruk te krijgen van het Trasimeense Meer en de omliggende plaatsen. U komt langs een Etruskisch familiegraf, een olijfolie- & wijnmuseum, een vulkaanmuseum en een kunstmuseum en doorkruist de vruchtbare akkers en olijfgaarden rondom het Lago Trasimeno, waarbij u ook Toscane nog bezoekt.

Uit Perugia vertrekt u bij de Porta San Costanzo 1, de poort aan de uiterste zuidoosthoek van de oude stad. Volg de Via Romana tot de rotonde waar u de derde afslag neemt, de Via Assisana, de oude weg naar Assisi. Na circa 6 km komt u bij het Ipogeo dei Volumni, waar u een bijzonder Etruskisch familiegraf 2 uit de 2e eeuw v.Chr. kunt bezoeken. Keer een kort stukje terug richting Perugia, maar neem vervolgens de weg naar Assisi en Foligno. Volg de wijzers tot u eenmaal op de E45 na nog geen 2 km de afslag Ponte San Giovanni/Torgiano ziet. Volg hier de wijzers naar Torgiano. Over de Via Ferriera (SP401) passeert u Miralduolo en na nog eens 4 km bereikt u Torgiano. Hier zijn zowel het Wijnmuseum 3 als het Olijfoliemuseum 4 van de familie Lungarotti (zie blz. 42) en de 13e/14e-eeuwse San Bartolomeo een stop waard.

Perugino

Via de SP403, de SP318 en de SS3bis bereikt u het 9,5 km verderop gelegen Deruta (blz. 73), beroemd om zijn keramiek, waaraan dan ook een museum gewijd is, ondergebracht in een 11e-eeuws benedictijner klooster. In de pinacoteek, gehuisvest in het 13e-eeuwse Palazzo Comunale 5, zijn werken te zien van Perugino en Niccolò Alunno.

Verlaat Deruta in zuidwestelijke richting en volg de wijzers naar Terni/Roma die u op de E45 richting Todi brengen, maar neem na een kleine 8 km de afslag Marsciano/Collepepe en vervolg de 6 km die u nog scheiden van Marsciano, een van de productiefste steden in de vallei van de Tiber. Hier worden vooral dakpannen en bakstenen gemaakt. Voor Umbrische begrippen is het een jonge stad: een duizend jaar geleden werd de plaats gesticht. Dat neemt niet weg dat er veel fraaie middeleeuwse gebouwen te bewonderen zijn.

Zo’n 10 km zuidwestwaarts van Marsciano bereikt u over de SS317 San Venanzo, op de hellingen van Monte Peglia. Een vulkaanmuseum 6 en het bijbehorende park met vulkaankraters en lavastromen zijn een bezoek waard.

Vervolg de SS317 in zuidelijke richting en neem na 5 km op de driesprong de weg naar rechts en ongeveer 1 km later de afslag naar links, de SP57, richting Pornello. Volg de weg gedurende 25 km, door Pornello, Montegiove en Montegabbione tot de SS71; sla hier rechts af en rijd de 7 km naar Città della Pieve. Stop hier zeker om te genieten van het panorama op Monte Cetona, de heuvels van Montepulciano en die rond het Lago Trasimeno. De stad zelf heeft ook de nodige bezienswaardigheden te bieden (blz. 48). U zou hier kunnen lunchen, maar in het 28 km verder aan de SS71 gelegen Castiglione del Lago luncht u met uitzicht op het Lago Trasimeno.

Toscane

Neem in Castiglione de 454 richting Pozzuolo, maar ga vrijwel meteen na het spoorviaduct rechts richting Piana/ Ferretto. Eerst parallel aan de spoorlijn, maar daarna buigt u weg. Na circa 3 km op een kruising, links aanhouden richting Pozzuolo en even later rijdt u Piana binnen. Negeer aan de andere zijde van het dorp de afslag naar Pozzuolo en volg Ferretto. Zo’n 3 km na Piana staat links van de weg een groot huis (I Pieraci); ga daar naar rechts. U rijdt door het Bosco di Ferretto, een zeldzaam stukje bos in deze landbouwstreek. In Ferretto bij een T-kruising gaat u naar links en 200 m verder naar rechts, richting Terontola. Hier bent u trouwens in Toscane. 500 m na de afslag neemt u op een splitsing de linker (geasfalteerde) weg, die u over de superstrada heen voert. Na 4 km bevindt u zich achter het station van Terontola, alwaar de lijn naar Perugia en Ancona
aftakt van de lijn Florence-Rome. U gaat eerst rechtsaf en dan links, onder het spoor door. U komt uit op de drukke 7 naar Arezzo. Ga hier naar links en volg de weg een halve kilometer. In Terontola gaat u naar rechts richting Cortoreggio. Na ongeveer 800 m komt u bij een kruispunt, sla hier rechts af. U rijdt nu over de SS75bis in de richting van Tuoro sul Trasimeno, over een heuvelkam, langs stukjes bos en olijfgaarden. Zo rijdt u Umbrië weer binnen.

Na korte tijd openen zich de vergezichten op het Lago Trasimeno. Bij Puntabella 7 is het op z´n mooist, zoals de naam al aangeeft. Blijf van Puntabella de weg richting Tuoro/Passignano volgen. Passeer de afslag naar Tuoro en rijdt richting Passignano sul Trasimeno. Na onder de snelweg te zijn doorgegaan, bereikt u het centrum van deze plaats die het tegenwoordig vooral van het toerisme moet hebben (blz. 43). Ten slotte verlaat u Passignano richting Roma/Perugia. Via de Strada Statale del Trasimeno keert u terug naar Perugia.

Informatie

Start- en eindpunt: Porta San Constanzo, Perugia.

Lengte: circa 170 km; rijtijd 3 à 4 uur.

Opmerking: ga op zondag als u het vulkaanmuseum wilt bezoeken.

Openingstijden

Ipogeo dei Volumni 2: Via Assisana 53, Ponte San Giovanni, zo’n 7 km ten zuidoosten van Perugia, 9-18.30; juli en aug. 9-19.30 uur. Er mogen maximaal zeven personen tegelijk naar binnen, en na vijf minuten moet u er weer uit.

Museo dell Vino (MUVIT) 3: Palazzo Graziani Baglioni, Corso Vittorio Emanuele 31, Torgiano, tel. 07 59 88 02 00, www.lungarotti.it, okt.-mrt. di.-zo. 10-13, 15-17, apr.-juni di.-zo. 10-13, 15-18, juli-sept. ma.-zo. 10-18 uur.

Museo dell’Olivo e dell’Olio (MOO) 4: Via Garibaldi 10, Torgiano, tel. 07 59 88 02 00, www.lungarotti.it, okt.-mrt. di.-zo. 10-13, 15-17, apr.-juni di.-zo. 10-13, 15-18, juli-sept. ma.-zo. 10-13, 15-18 uur.

Parco Vulcanologico e Museo 6: Piazza Roma 1, San Venanzo, tel. 07 63 83 10 75, www.tuttinterra.com, mrt.-sept. zo. 10-13 en 15-18 uur, of na afspraak (min. 8 pers.).

Pizza’s in San Venanzo

La Credenza/Relais Villa Valentini 1: Via Principe Umberto 21, San Venanzo, tel. 07 58 79 01 05, www.relaisvillavalentini.com, di.-zo. (half juli-half sept. ma.-zo.) 19.30-22 uur. La Credenza is gelegen op de begane grond van Villa Valentini en kenmerkt zich door een sobere maar elegante inrichting. De keuken biedt vooral lokale gerechten, onder meer met truffels. De pizza’s zijn goedkoop en aanbevelenswaardig .

Lago Trasimeno B 4/5

Ongeveer 20 km ten westen van Perugia ligt het grootste meer van Umbrië, het Lago Trasimeno of Trasimeense Meer, met een omtrek van 50 km. Het ontstond toen een miljoen jaar geleden door tectonische bewegingen een holte in het aardoppervlak ontstond, overigens zonder natuurlijke afvoer. Het meer heeft dan wel een flinke oppervlakte, maar op het diepste punt staat niet veel meer dan 6 m water. Er liggen drie eilanden in het meer, die met veerponten te bereiken zijn. Een route vanuit Perugia rondom het meer staat beschreven in 2 op blz. 44.

Rondom het Lago Trasimeno liggen verschillende interessante stadjes. Zo ligt Castiglione del Lago ( B 5, 15.500 inwoners) op een kalkrots aan de westoever. In de 13e eeuw bouwde Frederik II van Schwaben zijn ’leeuwenburcht’, waaraan de plaats zijn huidige naam dankt: Castiglione. De stad wordt omsloten door middeleeuwse muren met daarin drie poorten. De Rocca del Leone en het Palazzo Ducale/Palazzo della Corgna zijn een bezoek waard. Magione ( B 4, 14.800 inwoners), aan de oostkant van het meer, wordt gedomineerd door een imposante burcht van de Maltezer ridders, het Castello dei Cavalieri di Malta, in oorsprong gebouwd als magione (onderdak) voor de talloze passerende pelgrims die van of naar Rome op weg waren. Passignano sul Trasimeno ( B 4, 5.500 inwoners) ligt op een rots aan de noordoever van het meer. De plaats heeft een oude kern rondom een middeleeuwse burcht en een moderner deel langs de oever. Tuoro sul Trasimeno ( B 4, 3.850 inwoners) ligt ook aan de noordoever van het meer, tegen de grens met Toscane. Hier in de buurt, tussen de noordoever en het gehucht Sanguineto, versloeg Hannibals Carthaagse leger in de Tweede Punische Oorlog, op 24 juni in 217 v.Chr., het superieur geachte Romeinse leger. Langs een educatief pad met uitleg over deze veldslag zijn de belangrijkste onderdelen van de slag gereconstrueerd.

Overnachten

Rondom het Lago Trasimeno bevinden zich circa 16.000 logeerbedden in alle prijs- en comfortklassen.

Er is een hostel van Hostelling International in Torricella (bij Magione), met prijzen vanaf pakweg € 16 pppn, www.hihostels.com .

Eten en drinken

In de plaatsen rondom het meer zult u tal van eetgelegenheden aantreffen. Uiteraard zult u, naast traditionele Umbrische en Italiaanse gerechten vooral vaak vis uit het Lago op de menukaart aantreffen. Laagdrempelige gelegenheden te over, zoals L’Acquario en La Cantina, beide aan de Via Vittorio Emanuele in Castigliano, en Da Luciano di Cacciatori, tegenover de veersteiger in Passignano.

De dikste karpers

Zodra u bij een Italiaans meer gaat wandelen ziet u ze geduldig langs de oever zitten: talloze enthousiaste vissers. De meren in Umbrië gelden als buitengewoon visrijk. In het Lago Trasimeno zouden de dikste karpers ten zuiden van de Alpen zitten. Maar ook andere vissen als voorn, paling, rivierbaars, vlagzalm, barbeel, meerforel en zeelt zijn het geduld van de visser waard. Gegrild, in de oven gebakken of in een vissoep verwerkt kunnen de Umbrische visgerechten de vergelijking met dergelijke gerechten aan de kust uitstekend doorstaan.

Winkelen

Op de Mercatino del Pidocchietto in Passignano is elke derde zaterdag en zondag van april tot en met september een kleine antiek- en rommelmarkt.

Sport en activiteiten

Rondom en op het Lago Trasimeno bestaan mogelijkheden om te golfen (9 holes, in Panicale), waterskiën (1 waterskischool), boogschieten (2 banen), tennissen, paardrijden, wandelen, kanovaren, zeilen (2 zeilscholen, 5 jachthavens), surfen, een motorbootje te huren (Tuoro) en een tamelijk vlakke fietstocht rondom het meer te maken. In het meer kunt u zwemmen, maar de (vier) zwembaden zijn schoner. In totaal zijn er acht openbare stranden langs het meer, waarvan drie bij Castiglione del Lago.

Fietsverhuur – Cicli Valentini: Via Firenze 68/B, Castiglione del Lago, tel. 07 59 51 663, www.ciclivalentini.it; Circolo Nautico Porto Azzuro: Via della Concordia 34, San Feliciano, Magione, tel. 34 95 11 19 81; Moschi Matteo c/o ristorante i Bonci: Via Lungolago Alicata 31, San Feliciano, Magione, tel. 07 58 47 93 55; Sualzo Beach: Lungolago L. Giappesi, Passignano sul Trasimeno, tel. 39 34 64 92 02, www.trasinet.com; Cicli Marinelli Ferrettini: Via Bruno Buozzi, 26, Castiglione del Lago, tel. 07 59 53 126, www.rentabiketrasimeno.com.

Golf – Golf Club Lamborghini Panicale: Loc. Soderi 1, Panicale, tel. 07 58 37 582, www.lamborghinionline.it.

Kanovaren – Acqua Dolce Sailing: Via dell'Università, 13 - Loc. Monte del Lago, Magione, tel. 34 50 46 79 83, www.acquadolcesailing.it. Verhuur van kayaks, zeil- en motorboten; ook fietsen.

Surfen – Trasimeno Windsurf Club: Monte del Lago, Magione, tel. 34 73 69 81 69, www.trasimenowindsurf.com.

Waterskiën – Sci Club Trasimeno: Via Roma 34, Sanfatucchio, Castiglione del Lago, tel. 07 59 65 28 36, www.trasinet.net/sct.

Zeilen – Club Velico Castiglionese: Via Brigata Garibaldi 3a, Castiglione del Lago, tel. 07 59 53 035; Club Velico Trasimeno: Darsena, Passignano sul Trasimeno, tel. 07 58 29 60 21, www.clubvelicotrasimeno.it.

Informatie en vervoer

IAT: Piazza Mazzini 10, 06061 Castiglione del Lago, tel. 07 59 65 24 84, info@iat.castiglione-del-lago.pg.it, www.comune.castiglione-del-lago.pg.it (turismo).

Trein en bus: het Lago Trasimeno is goed met openbaar vervoer te bereiken over de spoorlijn Milaan-Rome, via de stations Castiglione del Lago, Chiusi-Chianciano Terme en Terontola en de spoorlijn Ancona-Terontola, via de stations Magione, Passignano sul Trasimeno en Tuoro sul Trasimeno. Vervolgens reist u verder met de bus of taxi. De APM verzorgt busdiensten. Zo is Castiglione del Lago onder meer verbonden met Passignano, Città della Pieve, Tavernelle, Pozzuolo en Perugia.

Festivals

Sagra del Toro: het (dorps)feest van de stier (juli) in Tuoro.

Missione Annibale: in Tuoro sul Trasimeno speelt zich jaarlijks ’Hannibals missie’ af. Elke donderdag en zaterdag in juli en augustus wordt deze bijzondere ’re-enactment’ opgevoerd, die de geest en atmosfeer van een oorlog oproept. De aanleiding is de eerste grote nederlaag van de Romeinen tegen Hannibal, in 217 v.Chr., die hier plaatsvond. Het publiek wordt bij de voorstelling betrokken; de acteurs spreken meerdere talen.

Trasimeno Blues: tiendaags muziekfestival rondom het hele meer met veel gratis optredens op mooie locaties, vaak in de openlucht (eind juli).

Palio delle Barche: laatste zo. van juli. In Passignano sul Trasimeno roeien zo’n 160 teams in een spectaculaire race naar de oever, dragen vervolgens de boot op hun schouders door de smalle straatjes en over de steile trappen van het dorp en roeien een tweede afstand. De palio trekt altijd erg veel bekijks.

Rassegna Internazionale del Folklore: internationaal folklorefeest (jul.-aug.) in Castiglione.

Palio del Giogo: historisch toernooi (aug.) in Magione.

La Giostra di Arrigo: historische uitvoering in Castel Rigone (midden aug.).

Tegenwoordig kampt het Trasimeense Meer, in tegenstelling tot in de klassieke oudheid, soms met een watertekort. Daarom is het Anguillara-kanaal aangelegd waarmee water van diverse stroompjes (als de Tresa en de Rio Maggiore) kan worden toegevoegd aan het meer. Het eveneens door mensenhand gebouwde kanaal bij San Savino dient ervoor om water naar de Tiber te kunnen afvoeren bij een onverwacht hoog waterpeil.

In de buurt

Het eiland Polvese ( B 5) is een excursie waard. Het is met de veerpont vanuit San Feliciano te bereiken. Er zijn onder meer een natuurreservaat met een educatieve wandelroute, een watertuin en een biologisch centrum. Flora en fauna zijn er bijzonder.

Op het Isola Maggiore ( B 4), per boot bereikbaar vanuit Passignano en Tuoro Navaccia, staan de romaanse San Salvatore (12e eeuw) en de San Michele Arcangelo (14e eeuw). Er is sinds de 13e eeuw een kloostergemeenschap gevestigd. U kunt hier heerlijk wandelen tussen olijfbomen, cipressen en pijnbomen. Het kantkloswerk op dit eiland geniet enige faam.

Ook het middeleeuwse Panicale ( B 5) (400 m), een stukje ten zuiden van het meer, is een bezoek waard.

In San Feliciano ( B 5) (600 inwoners) is een interessant visserijmuseum te bezoeken, het Museo della Pesca. De geschiedenis van de bevissing van het Lago Trasimeno is er te zien, maar ook uitleg over het meer zelf en over de sporen die de geschiedenis rondom het meer achterliet.

Castel Rigone ( B 4), 10 km ten oosten van Passignano, is een pittoresk dorp met een heerlijk uitzicht op het Lago Trasimeno. U kunt hier ook de Chiesa Madonna dei Miracoli vinden, die als een van de Umbrische renaissancetopstukken te boek staat.

Het in oorsprong Etruskisch-Romeinse Città della Pieve ( A 6) domineert door de ligging op een heuvel de Valdichiana en het Lago Trasimeno. In deze stad werd Pietro Vannucci (1445-1523) geboren, beter bekend als Il Perugino, een van de beroemdste schilders van de Italiaanse renaissance. Het stadscentrum heeft nog een typisch middeleeuwse structuur, maar er is ook interessante architectuur te ontdekken uit latere stijlperiodes.

Rondom Gubbio

Gubbio D 3

Het is een genot om te dolen door de smalle straatjes van deze in de loop der eeuwen vrijwel intact gebleven middeleeuwse stad (32.500 inwoners; 522 m) en uit te komen op de Piazza Grande, vanwaar u van een prachtig panorama kunt genieten. De stad heeft een Umbrische oorsprong, maar indrukwekkende ruïnes getuigen van het belang van deze plaats – eerst Iguvium later Eugubium geheten – in de Romeinse tijd. Dankzij de vervaardiging van majolica beleefde Gubbio vanaf de 14e eeuw opnieuw een bloeitijd, die de stad nog aan te zien is. Met de jaarlijkse Corsa dei Ceri komt het Umbrisch toeristenbureau graag naar voren.

Basilica di Sant'Ubaldo 1 en kabelbaan 2

Voor openingstijden zie 3, blz. 55

Een kabelbaan uit 1960 (Colle Eletto, Via S. Girolamo, dag. 9 à 10-13.15 en 14.30-17 à 20 uur, afh. van seizoen, juli-aug. geen middagpauze; nov.-feb. wo. gesl., zie ook www.funiviagubbio.it/orari.asp) voert u ruim 300 m omhoog naar de op de hellingen van de Monte Ingino (827 m) gelegen Sant’Ubaldo. U kunt er natuurlijk ook per auto of te voet komen (5 km). De aan de patroonheilige van Gubbio gewijde vijfbeukige basiliek kreeg haar huidige vorm in de 16e eeuw. Niet alleen rust bij het hoofdaltaar in de kerk het gebeente van de heilige; ook worden in deze kerk de grote houten ceri van de beroemde Corsa bewaard.

Piazza dei 40 Martiri

Dit is tegenwoordig het centrale plein van de moderne stad, maar in de middeleeuwen was het een belangrijk marktplein. Vandaar ook dat hier de Chiesa en het Convento di Francesco 3 te vinden zijn, opgericht dicht bij de plek waar Franciscus van Assisi in 1255 werd opgevangen door de familie Spadalonga toen hij het huis van zijn vader in Assisi was ontvlucht.

Palazzo dei Consoli 4

Piazza Grande, tel. 07 59 27 42 98, juni-aug. 10-13.30, 14.30-18, apr.-mei en sept.-okt. 10-13, 15-18, nov.-mrt. 10-13, 14.30-17.30 uur

De Piazza Grande is een soort balkon boven de stad, met als blikvanger het unieke Palazzo dei Consoli (1332-1349), met zijn slanke campanile. In het palazzo zijn tegenwoordig het Museo Civico, de Pinacoteca Comunale en het Museo Archeologico gevestigd. In het museum zijn de zeven beroemde bronzen Tavole Eugubine te zien, waarin teksten in de Umbrische taal, verwant aan het Etruskisch, zijn gegrift. Het is een soort stichtingsakte van de stad, vermoedelijk uit de 1e of 2e eeuw v.Chr., vol met interessante gegevens over de organisatie van stad, religie en samenleving in die tijd.

Duomo 5

Via Federico da Montefeltro, apr.-sept. 9-12.15, 15.15-19, okt.-mrt. 9.30-12.15, 15.15-17 uur

In de van buiten somber ogende 13e-eeuwse Duomo is een indrukwekkende collectie 16e-eeuwse schilderkunst te vinden. De bisschoppelijke kapel, rechts van het schip, is een uit de 17e eeuw stammende luxekamer, waarvandaan de bisschop de diensten kon volgen.

Palazzo Ducale 6

Via Federico da Montefeltro, tel. 07 59 27 58 72, di.-zo. 8.30-19.30 uur

Het oude paleis van de hertogen van Montefeltro, gebouwd in renaissancestijl, in 1470. Tegenwoordig vinden er exposities van moderne kunst plaats. Met een bijzonder mooie binnenplaats en nog de originele vloeren en schouwen.

Teatro Romano 7

Viale del Teatro Romano, tel. 07 59 22 09 92, apr.-okt. 10-19.30, nov.-mrt. 9-18.30 uur

Indrukwekkende resten van een Romeins theater met zesduizend zitplaatsen uit de 1e eeuw v.Chr. In de zomer worden hier voorstellingen gegeven.

Museo Diocesano / Palazzo dei Canonici 8

Via Federico da Montefeltro, tel. 07 59 22 09 04, 10.30-17 uur

Palazzo uit de 12e eeuw dat zijn oorspronkelijke architectuur en daarmee zijn oude sfeer heeft behouden. Tegenwoordig is er het Museo Diocesiano in gevestigd, met een schat aan schilder- en beeldhouwkunst uit de 13e en 14e eeuw en archeologische vondsten.

San Francesco della Pace 9

Via Cavallotti / Via Savelli della Porta

Gebouwd in de eerste helft van de 17e eeuw op de plaats waar, volgens overlevering, zich de grot bevond waar de wolf van Gubbio leefde, die de plaats terroriseerde. In de kerk is de steen zichtbaar waarop, volgens zeggen, Franciscus vrede sloot met de wolf die voortaan alleen nog maar afval at. Hier worden de heiligenbeelden voor de Corsa dei Ceri van Ubaldo, Giorgio en Antonio bewaard.

Sant’Agostino 10

Buiten de muren bij de Porta Romana

Kerk met klooster, gebouwd in de cisterciënzer stijl, in de tweede helft van de 13e eeuw, met eenbeukig interieur. De buitenkant van de kerk, met name de voorkant, is bijna volledig herbouwd in de late 18 eeuw: origineel is alleen de rechterkant.

Overnachten

Degelijk comfort – Bosone Palace Hotel 1: Via XX Settembre 22, tel. 07 59 22 06 88, www.hotelbosone.com, 2 pk € 67-159, 1 pk € 60-75. Comfortabele kamers in het Palazzo Rafaelli bieden uitzicht op Gubbio of op het dal. Fraaie ontbijtzaal. Goed restaurant (zie aldaar).

Functioneel – Grotta dell’Angelo 2: Via Gioia 47, tel. 07 59 27 17 47, www.grottadellangelo.it, 2 pk € 55-60, 1 pk € 38-42, ontbijt € 5 . Sobere, doch comfortabele kamers in het hart van de oude stad. Tevens mogelijkheid om te eten in het restaurant (Umbrische keuken) of bij mooi weer in de aardige tuin.

In het centrum – Locanda del Duca 3: Via Piccardi 1, tel. 07 59 27 77 53, www.locandadelduca.it, 2 pk € 50-90, 1 pk € 37-55. Klein hotel in 16e-eeuws huis, met fijne tuin en toch gelegen in het centrum.

Luxehotel – Relais Ducale 4: Via Ducale – Via Galeotti 19, tel. 07 59 22 01 57, www.relaisducale.com, 2 pk € 80-190, 1 pk € 71-85. Luxehotel in een 12e-eeuwse herberg in het hoge deel van de stad. Met zorg samengestelde inrichting. Bij mooi weer kunt u het ontbijt buiten nuttigen met uitzicht op de Piazza Grande.

Rustig en gastvrij – Tre Ceri 5: Via Benamati 6/8, tel. 07 59 27 75 43, www.treceri.it, 2 pk € 60-70, 1 pk € 40-50. Moderne kamers in een middeleeuws gebouw. Rustig, eenvoudig en gastvrij.

Campings

Città di Gubbio/Villa Ortoguidone: buurtschap Ortoguidone 49, tel. 07 59 27 20 37, www.gubbiocamping.com, apr.-sept., ruim 100 plaatsen. Reken voor een gezin op ca. € 50 per nacht.

Rio Verde: buurtschap Fornace 1, Costacciaro, tel. 07 59 17 01 81, www.campingrioverde.it, apr.-sept., 50 plaatsen, voor een gezin ca. € 40 per nacht. Voorzien van een fijn zwembad.

Eten en drinken

Umbrische keuken – Bosone Garden 1: Largo Giorgio Mastro 1, tel. 07 59 22 12 46, di. gesl. In het Palazzo Raffaelli kunt u onder bakstenen gewelven, of bij mooi weer in de tuin, genieten van lokale gerechten tegen een schappelijke prijs.

Pizza – La Cantina 2: Via Picotti 3, tel. 07 59 22 05 83, ma. gesl. Op een fleurige binnenplaats kunt u met pizza lunchen. Ook enkele andere gerechten. Niet duur .

Vriendelijk – Osteria dei Re 3: Via Cavour 15/b, tel. 07 59 22 25 04, wo. gesl. Vriendelijke en snelle bediening tegen schappelijke prijzen; ook tafels buiten. Een aanrader is de Piattone del Re, met een scala aan gerechten als crescia, bruschette, truffels en polenta .

Fijnproevers – La Taverna del Lupo 4: Via Ansidei 6, tel. 07 59 27 43 68, ma. gesl. Gastronomische menu’s, veelal op basis van truffels en porcini (eekhoorntjesbrood) in een niet onaardige sfeer.

Met kinderen – Gelateria La Meridiana 5: Corso Garibaldi 50, tel. 34 85 26 90 98. Hier kunt u een intens blauw Puffo-ijsje eten, iets waar kinderen gegarandeerd voor vallen. Ook voor uzelf is er een enorme keus aan roomijs en sorbets.

Winkelen

In Gubbio zijn tal van keramiekwinkels te vinden, bijvoorbeeld aan de Via dei Consoli. Bij de lokale eetbare producten moet u vooral aan kazen, olijfolies, wijnen en natuurlijk truffels denken. Elke di.-ochtend is er markt op de Piazza dei 40 Martiri. Daar vindt u ook, op nr. 36, La Piazzetta, een winkel met uitstekende Umbrische delicatessen. De zaak staat bekend om zijn goede crescia.

Middeleeuws brood

Een typisch product van Gubbio is de crescia, een plat pizzabrood, waarvan de oorsprong al minstens tot de middeleeuwen teruggaat. Het met water, zout, bakpoeder en biergist bereide deeg wordt in kleine broodjes verdeeld die eerst een kwartier rijzen op kamertemperatuur, waarna ze met de hand worden uitgerold op de testo of panaro, een ronde stenen plaat, en bedekt met as en gloeiende houtskooltjes. De crescia wordt pas echt lekker na te zijn gevuld met vleeswaren als rauwe ham, salami, capocollo (worst van varkensnek) of kaas met gekookte groenten. Zie ook www.cresciaitaliana.it, deze site is tevens in het Engels.

3In looppas de berg op – de Corsa dei Ceri

Kaart: | D 3, oriëntatiekaartje: blz. 50
Vervoer: | Bussen rijden regelmatig naar en van de Piazza dei 40 Martiri

Op 15 mei, aan de vooravond van het feest van de heilige Ubaldo, worden drie grote houten kandelaars, de ceri, in processie door Gubbio gedragen en vervolgens in looppas teruggebracht naar de Sant’Ubaldo. Het hoogteverschil, het tempo en het gewicht van de kandelaars verklaren voor een belangrijk deel de populariteit van het spektakel.

De Corsa dei Ceri is een van de oudste, zo niet de oudste nog bestaande uiting van folklore in Italië. Sommigen beweren dat de traditie zelfs teruggaat op oude heidense rituelen, maar beter gedocumenteerd is de veronderstelling dat de Corsa zijn oorsprong vindt in de verering van de inwoners van Gubbio voor hun bisschop Ubaldo Baldassini en teruggaat tot het jaar van diens dood, 1160. Sindsdien zou elk jaar op 15 mei, de vooravond van het overlijden van Ubaldo, een processie hebben plaatsgevonden in Gubbio, waarbij kaarsen werden rondgedragen door de hele stad en later ook naar boven, de Monte Ingino op, waar sinds 1194 de overblijfselen van Ubaldo rusten in de naar hem genoemde kerk.

De ceri

De eerste eeuwen van de Corsa werd deze gelopen met door de gilden geschonken waskaarsen, maar met het verstrijken der jaren en het in slechtere staat geraken van deze kaarsen, werd de roep om beter tegen de jaren bestand zijnde kaarsen heviger. En zo kwam het dat tegen het eind van de 16e eeuw de waskaarsen werden vervangen door drie stevige, voor die tijd moderne, houten kandelaars van om en nabij de vier meter hoogte en 300 kilo per stuk.

Boven op de zandlopervormige ceri kunnen ter gelegenheid van de Corsa beeldjes (van pakweg een meter lengte)
van de drie heiligen Ubaldo (stadspatroon van Gubbio en tevens beschermheilige van de metselaars), Giorgio (beschermheilige van de winkeliers en andere neringdoenden) en Antonio Abate (beschermheilige van de boeren) worden geplaatst. Deze beeldjes bevinden zich de rest van het jaar in de kleine San Francesco della Pace, aan de Via Savelli.

Voorafgaand aan de festiviteiten van 15 mei worden de ceri, op de eerste zondag van mei, vanuit de Sant’Ubaldo 1 naar de stad beneden gebracht. In afwachting van de 15e mei worden de ceri in de grote hal van het Palazzo dei Consoli 4 aan de Piazza Grande geplaatst.

Voorbereiding

Tijdens de Corsa dei Ceri staat Gubbio volledig op zijn kop. Al om 5.30 uur ’s ochtends trekken trommelaars door de stad. Om 6 uur luidt de Campanone, de grootste klok van het Palazzo dei Consoli. Ondertussen verzamelen de ceraioli, de dragers, zich bij de Sant’Agostino 10. Deze ceraioli vertegenwoordigen steeds een wijk van de stad en zijn per cero ingedeeld in vier manicchie, groepen van tien dragers, die elkaar tijdens de race afwisselen.

Om 8 uur wordt in de San Francesco della Pace 9, de kerk waar de drie heiligenbeelden van de ceri worden bewaard, een mis opgedragen. De processie met de ceraioli arriveert daar ook, tegen het einde van de mis.

Om 9 uur begint dan de ’processie van de heiligen’, waarin de drie beeldjes die op de ceri zullen worden gemonteerd vanuit de San Francesco door de straten van de stad naar het Palazzo dei Consoli aan de Piazza Grande worden gebracht.

Vanaf de Porta Castello 11 trekt een stoet door de stad, voorafgegaan door trommelaars, en met daarin de vaandels van de wijken, allerlei hoogwaardigheidsbekleders en de drie groepen ceraioli. Deze zijn gekleed in witte broeken en gele (Ubaldo), blauwe (Giorgio) en zwarte (Antonio) hemden, zodat ze goed herkenbaar zijn. Ook deze processie eindigt – tegen half twaalf – bij het Palazzo dei Consoli, waar dan eindelijk de heiligenbeelden op de ceri en de ceri op hun draagstellen worden gemonteerd in een nauwgezette ceremonie die de incaviamento wordt genoemd.

De ceri gaan vervolgens rond door de smalle straatjes van Gubbio om te eindigen op de Via Savelli. Daar ook, op het kruispunt van de Via Dante en de Via Savelli 12, zegent de bisschop de ceri.

De Corsa

Om 18.00 uur begint dan de eigenlijke Corsa dei Ceri. De groepen dragers, de manicchie, hebben hun posities langs de route van de Corsa ingenomen, in afwachting van de start. Vanaf de Via Savelli gaat het eerst in looppas door de stad, voorafgegaan door de capitani (de ’bazen’ van de Corsa), vaandeldragers en een heraut, allen in galop te paard. De massa toeschouwers barst uit in de kreet ’via ch'eccoli!’: ’daar komen ze!’ Het publiek splijt als in een Touretappe in de bergen uiteen om de ceri doorgang te geven, die ondertussen angstwekkend schudden op de schouders van de ceraioli, waarbij ze soms muren en ramen raken. Niet zelden glijden de dragers uit, zeker als het regent.

Het eerste deel van de route gaat nog naar beneden over de Via Dante, de Corso Garibaldi en de Via Cairoli: een moeilijk en gevaarlijk traject waarbij de meest ervaren dragers zijn ingezet. In de Via Cairoli aangekomen, wordt een kwartier gerust. Daarna gaat het verder over de Via Mazzatinti naar de Piazza 40 Martiri en langs de Via dei Consoli naar de Piazza Grande, alwaar weer een kwartier rust in acht wordt genomen. Nadat de burgemeester vanuit een raam van het stadhuis met een witte zakdoek heeft gezwaaid, gaan de klokken luiden en wordt de race hervat: eerst drie maal om de vlaggemast en dan over de Via XX Settembre en door een paar steile, smalle straatjes naar de Porta dell’Angelo 13. Hier wordt nog eens een half uur uitgerust, waarna de zware, kronkelende beklimming van de Monte Ingino wordt afgelegd, opgezweept door het dolenthousiaste publiek langs de kant van de weg. Met deze laatste krachtsinspanning wordt na een tiental minuten het einddoel, de basiliek van Sant’Ubaldo, bereikt.

Na afloop

Eenmaal binnen vindt daar nog een korte religieuze plechtigheid plaats en woeden ondertussen de eerste discussies over het verloop van de race: wat er volgens wie waar fout ging … Er zal nog dagen verhit over worden gepraat …

Informatie

IAT: Via della Repubblica 15, 06024 Gubbio, tel. 07 59 22 06 93, info@iat.gubbio.pg.it, www.umbriatourism.it, www.ceri.it, www.comune.gubbio.pg.it.

Openingstijden en locatie

Basilica di Sant’Ubaldo 1: Monte Ingino, www.basilicasantubaldo.net, tel. 07 59 27 38 72, dag. 7.30-19 uur.

Palazzo dei Consoli 4: Piazza Grande, tel. 07 59 27 42 98, apr.-mei, sept.-okt. 10-13, 15-18, juni-aug. 10-13.30, 14.30-18, nov.-mrt. 10-13, 14.30-17.30 uur.

Sant’Agostino 10: net buiten de muren bij de Porta Romana.

San Francesco della Pace 9: Via Cavallotti/Via Savelli della Porta.

Porta dell’Angelo 13: ook wel Porta St. Ubaldo genoemd. Hier begint de weg die naar de Basilica Sant’Ubaldo leidt.

Sport en activiteiten

In het Parco Regionale Monte Cucco zijn tal van sportieve activiteiten te ontplooien. U kunt er wandelen, paardrijden, mountainbiken, zweefvliegen, parapenten, aan speleologie doen, vissen en canyoning (torrentismo).

Deltavliegen en parapente – Zero Problem Flying Team: Via Matteotti 52, Sigillo, tel. 07 59 17 90 44 of 34 90 92 53 53.

Fietsen – Hotel Parco Del Monte Cucco Gubbio Assisi: Via Regina Margherita 1, Fossato Di Vico, tel. 07 59 14 90 33. Vanuit het hotel zijn mooie fietstochten door het Monte Cucco Park te maken. Voor gasten stelt het hotel gratis fietsen ter beschikking.

Mountainbike – Associazione ’Cucco in bike’: Via Flaminia 82, Fossato di Vico, tel. 33 11 13 54 46, www.cuccoinbike.it.

Paardrijden – La Contessa Quarter Horse: in San Bartolomeo, tel. 07 59 27 37 90, www.agriturismolacontessa.com (wel van tevoren aanmelden).

Speleologie – Centro Escursionistico Naturalistico Speleologico (CENS): Via Galeazzi 5, Costacciaro, tel. 33 87 42 79 81, www.cens.it, corrispondenza@cens.it.

Wandelen – Consorzio Obbligatorio Parco del Monte Cucco: Via Matteotti 52, Villa Anita, Sigillo, tel. 07 59 17 73 26, www.discovermontecucco.it. Een heel netwerk aan paden doorkruist Monte Cucco.

Informatie en vervoer

IAT: Via della Repubblica 15, 06024 Gubbio, tel. 07 59 22 06 93, info@iat.gubbio.pg.it, www.gubbio-altochiascio.regioneumbria.eu.

Trein en bus: het Stazione di Fossato di Vico / Gubbio ligt 18 km vanaf Gubbio, aan de lijn Rome-Ancona. Hiervandaan onderhouden bussen een pendeldienst met Gubbio. Bussen van APM onderhouden tevens een lijndienst met Perugia.

Festivals

Festa dei Ceri: op 15 mei is Gubbio het toneel voor een van de vreemdste religieuze gebruiken in Italië. Zie 3, blz. 53.

Palio della Balestra: met staande kruisbogen naar middeleeuws ontwerp bestrijden Gubbio en Sansepolcro elkaar op de Piazza della Signoria; veel historisch vertoon (laatste zo. van mei).

Stagione di spettacoli classici: theater in het Teatro Romano (juli-aug.).

Gubbio No Borders Italian Jazz Festival: jazz, in combinatie met andere kunstuitingen (aug.).

Palio dei Quartieri: de historische stadswijken nemen het tegen elkaar op (14 aug.).

Mostra mercato del tartufo bianco: verkoopexpositie van de witte truffel (eind okt.-begin nov.).

In de buurt

Voor de natuurliefhebbers is een bezoek aan het ruim 100 km² grote Parco Regionale Monte Cucco ( E 3) een aanrader. De top van de Monte Cucco ligt op 1566 m. Aan de oostzijde van de berg zijn spectaculaire rotsachtige en beboste valleien met donderende watervallen te vinden, zoals de Gola del Rio Freddo en het Valle delle Prigioni. In het park zijn tal van dorpjes met een middeleeuws karakter. Parco Regionale Monte Cucco, Via Matteoti 52 (’Villa Anita’), Sigillo, www.parks.it/parco.monte.
cucco, www.discovermontecucco.it, tel. 07 59 17 73 26.

Città di Castello C 2

Cittá di Castello ligt ten noordwesten van Gubbio, aan de grens met Toscane. Het is in oorsprong een nederzetting van de Umbriërs en werd later het Romeinse Tifernum Tiberinum. Na eeuwenlang in verval te zijn geweest, kwam de stad tot zijn grootste bloei onder de familie Vitelli, in de 15e en 16e eeuw. De Duomo, het Palazzo Vitelli alla Cannoniera (zie 5, blz. 61) en het Palazzo Albizzini/Collezione Alberto Burri (zie 4, blz. 58) zijn zeker een bezoek waard.

Bij Città di Castello staat in Morra ( B 3) het Oratorio di San Crescentino, met prachtige fresco’s van Luca Signorelli (ma. gesl). De abdij Badia Petroia ( B 3) is een indrukwekkend voorbeeld van romaanse architectuur. Rondom het opleidingsinstituut Villa Montesca ( B 2), in Montesca, even westelijk van Città di Castello, ligt een bijzonder park met talrijke zeldzame plantensoorten.

Romeinse bouwstijl

De stijl van de oude Romeinse basilica’s is terug te herkennen in veel Umbrische romaanse kerkjes. De gevels zijn vaak verdeeld in drie verdiepingen, met in de façade drie gewelfde portalen, met elk daarboven een roosvenster. De drie deuren leiden meestal naar het schip en de twee zijbeuken. Boven de crypte is vaak een verhoogd priesterkoor; in de crypte bevinden zich niet zelden de resten van een heilige of een martelaar, waarbij het laatste het eerste natuurlijk niet uitsluit, en vice versa ...

4Teer, lompen en plastic – de Collezione Alberto Burri

Kaart: | C 2
Vervoer: | Città di Castello is bereikbaar met bussen van o.a. SITA en BUCCI

Alberto Burri, opgeleid tot arts, maar al snel overgestapt naar het maken van abstracte kunst met voor zijn tijd nog ongebruikelijke materialen, bracht het tot vooraanstaand, kosmopolitisch modern kunstenaar. Hij is zijn geboortestad echter nooit vergeten.

Alberto Burri volgde tot 1940 een medische opleiding aan de Universiteit van Perugia en werd in de Tweede Wereldoorlog ingezet als militair arts. In 1943 werd hij in Noord-Afrika krijgsgevangen gemaakt en vervolgens geïnterneerd in Hereford in de Verenigde Staten. Hier ging hij schilderen en hij bleef dit na zijn terugkeer in 1946 in Rome doen.

Begin carrière

In 1947 had Burri zijn eerste expositie. Hij wendde zich tot de abstracte kunst en maakte collages met gebruikmaking van materialen als puimsteen, teer, jute zakken en metaal. Ook maakte hij doeken die hij in een derde dimensie liet uitpuilen. Halverwege de jaren vijfitig ging Burri steeds vaker werken met verkoold hout, jute en aan elkaar gelaste ijzerplaten. Daarna volgde verbrand plastic, om in de jaren zeventig voor de dag te komen met zijn ’gebarsten’ schilderijen, of cretti. Ook de doorgaans in de bouw toegepaste kunststof Cellotex werd vanaf het eind van de jaren zeventig door Burri gebruikt. Burri groeide gedurende zijn productieve leven uit tot een vooraanstaand modern kunstenaar.

Biënnale en documenta

Tussen 1958 en 1995 vertegenwoordigde Burri Italië zeven maal bij de Biënnale van Venetië en driemaal werd hij uitgenodigd voor de documenta in het Duitse Kassel. In 1965 won Burri, samen met Victor Vasarely, de Grand Prix van de Biënnale van São Paulo in Brazilië. In 1978 stichtte Burri de Fondazione Palazzo Abizzini ’Collezione Burri’ om een museum op te richten voor de expositie van zijn eigen werk. Met medewerking van zijn geboortestad Città di Castello kon in 1981 het Museo Burri worden geopend in het tot 2080 gratis door de stad beschikbaar gestelde Palazzo Albizzini 1, aanvankelijk met 32 door de kunstenaar zelf gedoneerde werken. Het Palazzo Albizzini is in oorsprong een 15e-eeuws renaissancepalazzo. Inmiddels zijn er 130 werken uit de periode van 1948 tot 1989 te zien, chronologisch uitgestald in 20 kamers en zalen, verdeeld over 3 verdiepingen.

Uitbreiding

In 1990 werd een voormalige tabaksdrogerij – buiten het centrum – toegevoegd als dependance van het museum: Ex Seccatoi del Tabacco 2, met 128 werken uit de periode tussen 1970 en 1993. Hiermee is het de meest uitgebreide collectie van de kunstenaar, bovendien met een hoge, en voor Burri representatieve kwaliteit doordat de schilder zelf de werken selecteerde.
Alberto Burri overleed een maand voor zijn tachtigste verjaardag, op 15 februari 1995, in Nice.

Archief en Stichting

Een fotoarchief met daarin alle documenten met betrekking tot de werken van Alberto Burri en een archief met een uitgebreide bibliografie over de kunstenaar complementeren de collectie van de Fondazione Burri.

De Stichting organiseert regelmatig conferenties over oude, moderne en hedendaagse kunst en conventies met up-to-date informatie over hedendaagse kunst. Dit wordt gedaan met de medewerking van gerenommeerde nationale en internationale instituten die direct of indirect meewerken aan de publicatie van catalogi van werken van bij exposities betrokken kunstenaars. De Stichting publiceerde zo ook catalogi en brochures over de Collezione Burri en een overzicht van tweeduizend werken van Burri uit de periode 1945-1990.

Informatie

IAT: Piazza Matteotti – Logge Bufalini, 06012 Città di Castello, tel. 07 58 55 49 22, info@iat.citta-di-castello.pg.it, www.umbriatourism.it, www.fondazioneburri.org.

Openingstijden

Palazzo Albizzini 1: Via Albizzini 1, Città di Castello, tel. 07 58 55 46 49, www.fondazioneburri.org, apr.-okt. di.-za. 9.30-12.30, 14.30-18.30, zon- en feestdagen 10.30-12.30, 15-19; nov.-mrt. di.-za. 9.30-13, 14.30-18, zon- en feestdagen 10.30-12.30, 15-18 uur, ma. gesl.

De dependence Ex Seccatoi del Tabacco 2 is gevestigd aan de Via Pierucci, buiten het centrum van Città di Castello, apr.-okt. di.-za. 9.30-12.30, 14.30-18.30, zon- en feestdagen 10.30-12.30, 15-19; nov.-6 jan. di.-za. 9.30-13, 14.30-18, zon- en feestdagen 10.30-12.30, 15-18 uur, ma. gesl.; 7 jan.-mrt. za. 14.30-18, zon- en feestdagen 10.30-12.30, 15-18 uur (7 jan.-mrt. di.-vr. alleen groepen, na reservering).

Gualdo Tadino E 4

De in het noordoosten van Umbrië, op de grens met de regio Marche gelegen stad Gualdo Tadino (16.000 inwoners) heeft door zijn strategische ligging door de eeuwen heen heel wat heersers voorbij zien komen en verwoestingen meegemaakt. De stad ligt op een heuvel (536 m) tussen de hier bosrijke hellingen van de Apennijnen. Curieus is dat het woord gualdo een reeds in de 11e eeuw ontstane verbastering is van het Duitse Wald.

Rocca Flea

Jan.-mrt. vr.-zo. 10-13, 15-18, apr.-mei do.-zo. 10-13, 15-18, juni-sept. di.-zo. 10-13, 15-19, okt.-dec. do.-zo. 10-13, 15-18 uur

Deze in 1247 door Frederik II gebouwde burcht is een prachtig voorbeeld van middeleeuwse militaire architectuur. De burcht torent hoog boven het stadje uit. Tegenwoordig is er de Pinacoteca Comunale in ondergebracht, met onder andere werk van Nicolò Alunno, keramiek, sculpturen en archeologische vondsten.

Cattedrale San Benedetto

Piazza Martiri della Libertà

13e-eeuwse kathedraal met mooie romaans-gothische facade met bijzonder roosvenster.

San Francesco

Piazza Martiri della Libertà

Uit de 14e eeuw stammende gotische kerk met fresco’s van Matteo da Gualdo, zoon van deze stad en maker van ’De Kruisiging’ en ’Madonna met kind en heilige Franciscus’.

Santa Maria dei Raccomandati

Via Piave, 9-13 uur

13e-eeuwse kerk met een kostbaar drieluik van Matteo da Gualdo, ’Madonna met Kind en de heiligen Sebastiaan en Rocco’.

Overnachten

Wellness – Borgo Hotel Le Terre del Verde: in Badia Val di Rasina, tel. 07 59 10 701, www.leterredelverde.it, 2 pk € 100-170, 1 pk € 70-90. Gerestaureerde middeleeuwse burcht met alle moderne comfort. Uitgebreide beauty- en wellnessvoorzieningen en mogelijkheid tot het volgen van schilder- en kooklessen en keramiekcursussen. Restaurant La Muccheria (zie aldaar) hoort bij het complex.

Rustige natuur – La Casa nel Bosco: Boschetto 42, Boschetto, tel. 07 42 81 07 21, www.albergolacasanelbosco.it, 2 pk € 60, 1 pk € 30-50. Dit rustig gelegen hotel biedt alle comfort te midden van de stilte van de natuur en het gekabbel van de Rio Fergia .

Informatie en vervoer

IAT: Via della Repubblica 15, 06024 Gubbio, tel. 07 59 22 06 93, info@iat.gubbio.pg.it; Corso Cavour 126, 06034 Foligno, tel. 07 42 35 44 59, info@iat.foligno.pg.it; www.umbriatourism.it.

Trein en bus: bij Gualdo Tadino is een spoorwegstation. Met een overstap in Foligno rijd je zo naar Perugia. APM laat stadsbussen rijden in Gualdo Tadino, evenals regionale bussen naar onder meer Gubbio, Foligno, Nocera Umbra en Assisi.

5Toeren op de grens met Toscane –
het noorden van Umbrië

Kaart: | C 3-B/C 2, oriëntatiekaartje: blz. 63
Vervoer: | Autotocht vanaf Umbertide, 120 of 130 km; duur: 3,5 à 4 uur rijtijd

Deze autoroute voert u door oude stadjes en dorpen als Umbertide,
Montone en Pietralunga, met prachtige voorbeelden van middeleeuwse architectuur. Ook de veelzijdige stad Città di Castello is opgenomen in de route. Via het bijzondere Castello Bufalini rijdt u over het fraaie Toscaanse Sansepolcro weer terug naar Umbertide.

Ongeveer 30 km ten noorden van Perugia ligt Umbertide ( C 3). Het middeleeuwse fort La Rocca 1 in het hart van de stad, domineert met zijn torens het stadsbeeld. In het fort is een centrum voor hedendaagse kunst gevestigd. De Santa Maria della Reggia, een achthoekige kerk uit de tweede helft van de 16e eeuw, de Santa Croce, met daarin een fraaie pinacotheek, en de enkele kilometers ten zuiden van Umbertide, in Montecorona staande, 11e-eeuwse Abazzia San Salvatore zijn slechts enkele van de middeleeuwse gebouwen die hier behouden zijn gebleven.

Montone en Pietralunga

Van Umbertide rijdt u over de E45 noordwaarts tot de afslag Montone ( C 3), daar naar rechts, waarna u Montone na nog eens 10 km bereikt. Gebouwd op een heuveltop is Montone een prachtig voorbeeld van een middeleeuws dorp waarvan de stedenbouwkundige structuur niet is aangetast. In het Museo Civico di San Francesco 2, in een gerestaureerde kerk, is mooi houtsnijwerk uit de 13e eeuw te zien. De Rocca d’Aries, net buiten de stad, is een imposante middeleeuwse burcht.

Vervolg de weg oostwaarts naar Pietralunga ( D 2), een erg mooi in de heuvelige uitlopers van de Apennijnen gelegen middeleeuws plaatsje, omgeven door muren, en karaktervol door vigoli, steegjes, rondom de ruïnes van het 8e-eeuwse Rocca Longobarda 3.

Città di Castello

Rijd in Pietralunga over de SP201 richting Fano en sla 100 m na het tankstation linksaf naar Città di Castello, de SP106, waarna u deze weg (en de borden) blijft volgen. Deze kronkelende, en niet overal even goed onderhouden weg voert door een mooi, verlaten landschap. Volg in Città di Castello 4 de wijzers naar het centro storico. Breng zeker een bezoek aan de Pinacoteca Comunale, het Palazzo Albizinni met de Collectie Alberto Burri (4, blz. 58), de Duomo en het Palazzo Vitelli alla Cannoniera.

De Duomo werd in de 11e eeuw gebouwd, maar in later eeuwen steeds uitgebreid en gewijzigd. De onvoltooide barokke façade is 17e eeuws, de campanile is 13e eeuws en aan de linkerflank bevindt zich nog een typisch gotisch 14e-eeuws portaal. Het schip toont typische renaissance-vormen, terwijl het houten plafond 18e eeuws is. Het bij de kerk behorende museum bevat een aantal opmerkelijke kerkelijke kunststukken.

Het Palazzo Vitelli alla Cannoniera is een van de vele paleizen die de familie Vitelli in de stad bezat. Dit 16e-eeuwse palazzo aan de rand van de oude stad is omgeven door groen. In het palazzo is tegenwoordig de Pinacoteca Municipale ondergebracht. Op de Galleria Nazionale dell’Umbria in Perugia na, bevat dit museum de belangrijkste schilderijenverzameling van Umbrië, met werken van onder anderen Raffael, Luca Signorelli, Ghirlandaio en Pomarancio

Monte Santa Maria Tiberina

Neem de Via della Bastiglia om de SS3-bis en de Tiber te kruisen, om vervolgens via de SS221 en de SP103 naar Monte Santa Maria Tiberina te rijden. Hier ligt de burcht 5 van de markies Bourbon del Monte die van hier, zoals te zien is, een goed oogje in het zeil kon houden in dit deel van het dal van de bovenloop van de Tiber. Het bij de burcht liggende plaatsje heeft nog een middeleeuwse aanblik.

Verlaat Monte Santa Maria over de SP103 in westelijke richting om vervolgens naar het noorden af te buigen. Over een fraai slingerende SP103 rijdt u naar het net in Toscane gelegen Monterchi. Volg hiervandaan de SP42 en de wijzers naar Citerna, dat weer in Umbrië ligt, mooi gelegen als op een uitkijkterras over de Tiber.

Castello Bufalini en Sansepolcro

Over de SP100 en na het opnieuw kruisen van de Tiber en de E45/SS3bis komt u terecht in San Giustino, een stadje van pre-Romeinse ouderdom dat wordt gedomineerd door het bijzondere, 15e-eeuwse Castello Bufalini 6, sinds kort staatseigendom en toegankelijk voor belangstellenden om de prachtige fresco’s van Ghepardi en de historische meubelstukken te bekijken in de indrukwekkende kamers en zalen.

Van San Giustino bent u in een oogwenk in het Toscaanse Sansepolcro 7, een stad waar u veel middeleeuws en uit de renaissance stammend seculier zowel als religieus stedenschoon kunt bekijken. Zowel van Sansepolcro als van San Giustino rijdt u terug naar de E45/SS3bis om in een minuut of twintig door het dal van de Tiber terug te rijden naar Umbertide.

Informatie

IAT: Piazza Matteotti – Loggiato Gildoni, 06012 Città di Castello, tel. 07 58 55 49 22, info@iat.citta-di-castello.pg.it, www.cittadicastelloturismo.it.

Ufficio Turistico: Via Matteotti 8, 52037 Sansepolcro, tel. 05 75 74 05 36, www.comune.sansepolcro.ar.it, info@valtiberinaintoscana.it.

Openingstijden

Centro per l’Arte Contemporanea La Rocca 1: Piazza Fortebraccio, Umbertide, tel. 07 59 41 36 91, di.-zo. 10.30-12.30 en 16.30-18 uur.

Museo Civico di San Francesco 2: Via San Francesco 4, Montone, tel. 07 59 30 65 35, okt.-mrt., za.-zo. 10.30-13, 15-17.30, apr.-mei vr.-zo. 10.30-13, 15.30-18, juni-sept. vr.-zo. 10.30-13, 16-18.30 uur.

Museo dell Duomo en Campanile 4: Piazza Gabriotti 3/a, Città di Castello, okt.-mrt. 10-12.30, 15-17, apr.-sept. 10.30-13, 15.30-18 uur, ma. gesl.

Palazzo Vitelli alla Cannoniera 4: Via della Cannoniera 22/a, Città di Castello, di.-zo. 10-13 en 15-18 uur.

Castello Bufalini 6: Largo Crociani 3, San Giustino, tel. 07 58 52 26 55, okt.-mrt. zon- en feestdagen 10-13, 14.30-17.30, apr.-sept. za., zon- en feestdagen 10-13, 15.30-18.30 uur.

Eten en drinken

Op veel plaatsen langs de route zijn restaurantjes te vinden.

Specialiteiten onderweg

In Umbertide zijn heel goede mortadella en prosciutto van wild zwijn verkrijgbaar; in Montone en Città di Castello zijn de paddenstoelen en dan vooral de witte truffel beroemd; in Monte Santa Maria Tiberina moet u aan de chicche, tortellini met vlees- en truffelvulling, wild zwijn of rosticcino, een soort van gebarbecuede schaapskebab; in San Giustino zijn ze goed in cakes en taarten.

In de buurt

Nocera Umbra ( F 5), liggend aan de Romeinse Via Flaminia, tussen Gualdo Tadino en Foligno, is een door zware middeleeuwse muren omgeven plaats op een rotsige heuvel (520 m) boven het dal van de Topino. Behalve de muren trekken de gotische San Francesco en de Duomo de aandacht. In de San Francesco bevindt zich een pinacotheek met onder meer fresco’s van Matteo da Gualdo en een veelluik uit 1493 van Nicolò Alunno. De Duomo wordt welhaast overschaduwd door de imposante Campanaccio, een robuuste 11e-eeuwse wachttoren.

In het nabije Bagni di Nocera ( F 5), een overigens levendige toeristenplaats, kunt u het geneeskrachtige mineraalwater waardoor Nocera bekend is geworden uit de Angelica-bron zien stromen.

Assisi, Trevi en daartussen

Assisi D 5

Assisi (28.000 inwoners) ligt in het oosten van Midden-Umbrië op de hellingen van de Monte Subasio, uitkijkend over een door twee zijrivieren van de Tiber, de Topino en de Chiascio, gevormde vlakte. De stad is in oorsprong Umbrisch en Etruskisch, was voor de Romeinen al een belangrijk municipium, maar dankt zijn grote bekendheid toch vooral aan twee in de stad geboren middeleeuwse heiligen: Clara en vooral Franciscus. Het stadsaanzicht wordt bij nadering al van verre bepaald door de contouren van de Basilica San Francesco. Dat de stad gebouwd is met de typische roze steen uit de omgeving draagt alleen nog maar bij aan de uitgesproken spirituele sfeer.

Basilica di San Francesco 6

Zie 6, blz. 69.

Basilica di Santa Chiara 1

Piazza Santa Chiara (bij de Porta Nuova), ’s zomers 6.30-12, 14-19, ’s winters 6.30-12, 14-18 uur

Deze tussen 1257 en 1265 gebouwde basiliek is gewijd aan Santa Chiara, eerste volgeling van Franciscus en oprichter van de orde der clarissen. Clara is in de crypte begraven. Het enorme eenbeukige schip is rijk gedecoreerd met 12e- en 13e-eeuwse kunstwerken.

Cattedrale di San Rufino 2

Piazza San Rufino, 8-13, 14-18 uur

De fundamenten van een indrukwekkende romaanse campanile, die uit de verre omgeving te zien is, rusten op een Romeins waterreservoir uit de 2e eeuw v.Chr. De kathedraal is een Umbrisch-romaans meesterwerk, voorzien van geometrische figuren en een fors rozetvenster. Hier bevindt zich de doopvont waar zowel Franciscus als Clara werden gedoopt.

Rocca Maggiore 3

Piazza delle Libertà Comunali, di.-zo. 10 uur tot zonsondergang

Kardinaal Albornoz liet in 1367 op de ruïnes van een 12e-eeuws fort een machtig verdedigingswerk bouwen, als symbool van de kerkelijke macht. Vanaf de uitkijktoren hebt u een prachtig uitzicht op de stad en de Monte Subasio.

Pinacoteca Comunale 4

Palazzo Vallemani, via S. Francesco 10, half mrt.-half okt. 10-13, 14-18, half okt.-half mrt. 10-13, 14-17 uur

Een indrukwekkende collectie van fresco’s en schilderijen uit Assisi en omgeving, gerangschikt naar plaats van herkomst.

Foro Romano en Tempio di Minerva 5

Via Portica 2, half mrt.-half okt. 10-13, 14-18, half okt.-half mrt. 10-13, 14-17 uur

Een klein museum, ondergebracht in een 11e-eeuwse crypte, met archeologische vondsten uit de Etruskisch-Romeinse periode. Via een gang bereikt u de fundamenten van de Minervatempel (1e eeuw v.Chr.) en de oorspronkelijke vloer van het Romeinse forum. De Minervatempel werd in de 16e eeuw omgebouwd tot kerk, waardoor een merkwaardig contrast ontstond tussen de gevel met zijn zes korinthische zuilen en het 17e-eeuwse barokinterieur.

Basilica Santa Maria degli Angeli

Viale Patrono d’Italia, Santa Maria degli Angeli, 6.15-12.30, 14-19.45, juli-sept. ook 21-23 uur

Op deze plek kwam Franciscus tot zijn roeping en stichtte hij in 1209 de orde der minderbroeders. Het oorspronkelijke plattelandskapelletje dat Franciscus van de benedictijnen kreeg om van daaruit aan zijn nieuwe kloosterorde te gaan bouwen, de Capella della Porziuncola, staat nu onder het dak van een gigantische basiliek die in de 16e en 17e eeuw over de Capella heen werd gebouwd. Op 4 oktober 1226 (3 oktober volgens de toenmalige tijdrekening) stierf Franciscus hier in wat nu de Capella del Transito is. Sinds 2000 staat de basiliek op de UNESCO Werelderfgoedlijst.

Overnachten

Centrale ligging – Alexander 1: Piazzetta Chiesa Nuova 6, tel. 07 58 16 190, www.hotelalexanderassisi.it, 2 pk € 99, 1 pk € 60. Dicht bij de Basilica San Francesco en de Minervatempel, aan een klein pleintje gelegen, tussen het oude stadhuis en de Chiesa Nuova.

In het hart van de stad – Dei Priori 2: Corso Mazzini 15, tel. 07 58 12 237, www.hoteldeipriori.it, 2 pk € 105-140, 1 pk € 89-94 (incl. ontbijt). Hotel Dei Priori ligt midden in de oude stad, vlak bij alle grote bezienswaardigheden. Het is gerenoveerd in 1998. Onder de keldergewelven ligt het restaurant.

Fraai palazzo – Fontebella 3: Via Fontebella 25, tel. 07 58 12 977, www.fontebella.com, 2 pk € 89-320, 1 pk € 64-134. Klassieke elegantie in een 17e-eeuws palazzo, met mooi uitzicht, modern comfort en een goed restaurant.

Panorama – Giotto 4: Via Fontebella 41, tel. 07 58 12 209, www.hotelgiottoassisi.it, 2 pk € 140-430, 1 pk € 115. Op slechts 300 m van de Basilica San Francesco gelegen, mooi uitzicht vanaf de grote balkons, privéparkeergarage.

Comfort – La Rocca 5: Via Porta Perlici 27, tel. 07 58 12 284, www.hotelarocca.it, 2 pk € 61, 1 pk € 48, ontbijt € 5 . Comfortabel hotel in een oud fort in het hogere deel van de stad. Het uitzicht op de Monte Subasio en de hellingen richting Rocca Minore is betoverend. De eigenaresse kookt zelf met lokale ingrediënten.

Traditie en comfort – Sole 6: Corso Mazzini 35, tel. 07 58 12 373, www.assisihotelsole.com, 2 pk € 70, 1 pk € 50, ontbijt € 6. Midden in de oude stad gelegen comfortabel, gerenoveerd hotel met restaurant in origineel 15e-eeuws vertrek.

Campings

Village Assisi: Via S.Giovanni in Campiglione 110, tel. 07 58 13 710, www.campingassisi.it. De strategische ligging op 6 km afstand van Assisi staat garant voor een prachtig uitzicht op de oude stad en de Basilica San Francesco. Restaurant, pizzeria, snackbar, winkel, zwembad, sportvelden en een shuttlebus naar Assisi zijn aanwezig.

Eten en drinken

Midden in de stad – Taverna dei Consoli 1: Via della Fortezza 1 – Piazza del Comune, tel. 07 58 12 516, www.tavernadeiconsoli.it, wo. gesl. Vanaf een aangenaam balkonterras op de 1e etage geniet u van heerlijke gerechten en een mooi stads uitzicht.

Lokale keuken – Buca di San Francesco 2: Via Brizi 1, tel. 07 58 12 204, ma. gesl. Typisch Umbrische gerechten, wel enigszins op toeristen ingesteld. Bij mooi weer bestaat de mogelijkheid om onder een pergola te eten. Voor een door Michelin aanbevolen restaurant schappelijke prijzen.

Eten bij de wijn – Enoteca San Pietro 3: Borgo S. Pietro 18/B, tel. 07 58 13 303, www.enotecasanpietro.com, di. gesl. Umbrische gerechten, vleesspecialiteiten en natuurlijk uitgelezen wijnen.

Zelfbediening – Il Foro Romano 4: Via Portica, tel. 07 58 15 370. Een zelfbedieningsrestaurant waar de wachtrijen een flinke lengte kunnen aannemen. Voor zo’n € 13 hebt u een voorgerecht, hoofdgerecht en dessert. Veel variatie, royale porties. Ook ideaal voor een lekkere lunch .

Voor fijnproevers – La Fortezza 5: Vicolo della Fortezza 2b, tel. 07 58 12 993, www.lafortezzaristorante.it, do. gesl. Dit is zeker een van de betere restaurants van Assisi. De familie Chiocchetti kookt voortreffelijke Umbrische gerechten; de bediening is ouderwets elegant.

Middeleeuws decor – Taverna de l’Arco 6: Via San Gregorio 8, tel. 07 58 16 689, www.tavernadelarco.it, wo. gesl. In een eetzaal die volledig in middeleeuwse sfeer is ingericht kunt u hier bijvoorbeeld runderfilet met zwarte truffel eten, een specialiteit uit Assisi.

Wild en meer – Trattoria Pallotta 7: Vicolo della Volta Pinta 3, tel. 07 58 12 649, www.pallottaassisi.it, di. gesl. Uitstekend eten. Probeer bijvoorbeeld de piccione alla ghiotta, gebraden duif, of salsicce alla griglia, worstjes van de gril. Ook een ruime keuze aan vegetarische gerechten.

Winkelen

De weekmarkt is in Assisi op zaterdag, in het naburige S. Maria degli Angeli op maandag, in Bastia Umbra op vrijdag en in Cannara op woensdag.

Lokale producten zijn te kust en te keur verkrijgbaar: wijn, likeuren en sterkedrank op basis van kruiden, kazen, paddenstoelen (waaronder truffels), honing, olijfolie, rocciati di Assisi (een lekkernij met appel en pijnboompitten) en een heel scala aan kunstnijverheidsproducten en kunstige reproducties.

Uitgaan

Assisi moet het duidelijk niet van een nachtelijk uitgaanspubliek hebben.

Dansen – In het weekend kunt u in Rivotorto di Assisi terecht in dancing Poco Loco (Via Sacro Tugurio 118, tel. 39 33 32 66 29, www.pocoloco.it). Ook in Bastia Umbra zijn enkele gelegenheden.

Theater – Metastasio 1: Piazzetta Verdi 1, tel. 075 81 53 81, www.teatrometastasio.it.

Sport en activiteiten

Fietsen – Andrea Angelucci, Cicli Riparazione Noleggio: Via Risorgimento 54a, Santa Maria degli Angeli, tel. 07 58 04 25 50, www.angeluccicicli.it, info@angeluccicicli.it (verhuur).

Tussen Assisi (Arezzodam) en Spoleto (Azzanotoren) loopt een bijna vlakke fietsroute van 60 km; op de Monte Subasio valt ook prima te fietsen, maar dan wel met een bergverzet ...

Paardrijden – Bij of vanuit verschillende maneges, bijv. in Maneggio La Chiona, tussen Assisi en Spello, 07 42 84 90 90, info@sanpotente.it.

Parapente – Alisubasio: C/O Pro Loco di Rivotorto, via Sagro Tugurio, Rivotorto, tel. 34 89 17 61 80, info@alisubasio.it. Deze club bevordert het parapente op de Monte Subasio, een populaire startplaats; het landingsterrein ligt bij Rivotorto.

Wandelen – Op de Monte Subasio zijn veel bewegwijzerde wandelpaden. De klim naar de top is inspannend maar u wordt beloond met prachtige panoramische vergezichten, al zult u op de top, zeker op mooie dagen, tal van inwoners van Assisi tegenkomen.

Zwemmen – In Santa Maria degli Angeli vindt u een 25-meterbad en een kinderbadje, tel. 07 58 04 10 59, zo. gesl.

Informatie en vervoer

IAT: Piazza del Comune, 06081 Assisi, tel. 07 58 13 86 80, info@iat.assisi.pg.it, www.assisionline.com.

Trein en bus: het treinstation ligt in Santa Maria degli Angeli, aan de lijn Foligno-Terontola, op enige afstand van het centrum van Assisi. In Assisi rijden minibussen van APM (www.apmperugia.it) tussen de belangrijkste monumenten van de stad en het station. Bussen naar andere plaatsen vertrekken van de Porta San Pietro of de Piazza Matteotti in Assisi en de Piazza Garibaldi in Santa Maria degli Angeli.

6Monument voor Il Poverello – de Basilica di San Francesco

Kaart: | D 5, oriëntatiekaartje: blz. 70
Vervoer: | Bus C vanaf station Santa Maria degli Angeli naar Piazza Matteotti

Assisi staat voor een belangrijk deel in het teken van Franciscus, de stichter van de orde van minderbroeders, beter bekend als de franciscaner orde. Na zijn dood in 1226 werd Il Poverello (’kleine arme’) heilig verklaard, en al vier jaar na zijn dood verhuisde zijn lichaam van de San Giorgio naar de nieuw gebouwde Basilica San Francesco.

Het enorme complex, waaraan met de bouw werd begonnen in 1228, is een meesterwerk van middeleeuwse bouwkunst, bestaande uit een Benedenkerk (1228-1239) en een Bovenkerk (1230-1253). Niet verwonderlijk dat de San Francesco op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat.

Benedenkerk

Met de bouw van de kerk werd in 1228 begonnen, dus twee jaar na de dood van Franciscus; in 1253 werd de kerk gewijd – de bouw verliep dus heel wat sneller dan die van het gemiddelde middeleeuwse godshuis. De basiliek bestaat uit twee boven elkaar gelegen kerken, de Benedenkerk (Chiesa inferiore) en de Bovenkerk (Chiesa superiore). De Benedenkerk is het echte heiligdom: daar liggen de overblijfselen van Franciscus in een sarcofaag in de crypte. Voor de versiering van de kerk werden beroemde Toscaanse kunstenaars ingehuurd, zoals Giotto, Cimabue en Pietro Lorenzetti.

Duister

Onmiddellijk opvallend in de eenbeukige Benedenkerk is het strenge, donkere interieur. De wanden en gewelven zijn geheel bedekt met fresco’s, vooral bedoeld om de gelovigen die niet konden lezen vertrouwd te maken met de bijbelverhalen.

Het dubbele hoofdportaal geeft toegang tot een voorhal 1, met enkele oude graftombes. In het schip van de kerk 2 zijn de wanden voorzien van scènes uit de levens van Jezus en Franciscus. Het zijn de eerste afbeeldingen met het leven van Franciscus als onderwerp. Aan weerszijden van het schip liggen enkele kapellen, met schilderingen uit de 14e tot 17e eeuw. In de Capella di Santa Maria Maddalena 3 hebben leerlingen van Giotto hun talenten kunnen uitoefenen. We spreken dan van de 14e eeuw. Vanuit het schip leiden trappen naar beneden, naar de crypte 4, waar de eenvoudige stenen sarcofaag met het gebeente van Franciscus staat. Deze sarcofaag heeft overigens bijna 600 jaar op een geheime plaats onder de kerk gelegen en is pas in 1818 weer tevoorschijn gekomen.

Apsis

Terug in het schip, boven het hoofdaltaar, zijn de plafonds voorzien van schilderingen door – alweer – een leerling van Giotto, de Maestro delle Vele, met in de vier gewelfvelden allegorische voorstellingen van de deugden armoede, kuisheid en gehoorzaamheid en van Franciscus.

In de apsis 5 staan 15e-eeuwse koorbanken met houtsnijwerk. In het linker transept werkte Pietro Lorenzetti zijn visie op het lijdensverhaal uit, waarbij vooral de Kruisafneming indrukwekkend is. Aan het uiteinde van het transept, in de Cappella di San Giovanni Battista 6, beeldde Lorenzetti Johannes de Doper af, samen met Jezus, Maria én Franciscus. In de tegenoverliggende transeptarm siert een Maria met Kind op een troon van Cimabue de wand. Rechts van Maria ziet u een afbeelding van Franciscus die karakteristiek is geworden voor de beeldvorming van de heilige: een wat introvert ogende jongeman met een baardje, in een simple bruine pij. In de kapel aan het eind van het transept 7 bevinden zich beelden uit het leven van de heilige Nicolaas, aangebracht door leerlingen van Giotto.

Bovenkerk

De Bovenkerk is zowel binnendoor als buitenom – het laatste is indrukwekkender – te bereiken. Deze Chiesa Superiore is, in scherpe tegenstelling tot de Benedenkerk, hoog en licht: als het ware de hemelse verlossing na de aardse worsteling dus. In 28, niet in geringe mate ook door het afgebeelde landschap van het 14e-eeuwse Italië, sterk tot de verbeelding sprekende tekeningen 8 wordt hier het leven van Franciscus uitgebeeld. Franciscus die de vogels toespreekt, is een van de bekendste hier getoonde scenes uit zijn leven. In de hogere delen van het schip en op de gewelven zijn werken van leerlingen van Cimabue te bewonderen: kerkvaders en Oud- en Nieuw-Testamentische verhalen. In het koor en het transept heeft Cimabue zelf geschilderd.

Aardbeving

Bij de aardbeving van 1997 werd de Bovenkerk het zwaarst getroffen: enkele van de fresco’s voorin de kerk kwamen naar beneden en vielen uiteen in naar schatting 300 duizend stukjes. In de tien jaar daarna is het met ware monniksijver echter gelukt de meeste fresco’s weer in elkaar te puzzelen en te restaureren. De Kruisiging, het pronkstuk van Cimabue, dat zich aan het eind van het schip bevond, ging helaas wel verloren.

Franciscus

Hoewel Franciscus (1181 of 1182-1226) als zoon van de rijke koopman Pietro di Bernardone opgroeide in een welgestelde familie, kreeg hij uiteindelijk de bijnaam Poverello, ’kleine arme’. Want na tot het inzicht te zijn gekomen dat zijn rijke leven tot niets werkelijk waardevols leidde, legde hij in 1206 de gelofte van armoede af, verkocht zijn hebben en houwen en stichtte de orde der minderbroeders. In 1210 kreeg hij van paus Innocentius III toestemming om te preken, hetgeen hij vurig deed – volgens de overlevering zelfs tot de vogelen des velds. Franciscus’ eerste volgelinge, de eveneens uit Assisi afkomstige Clara, stichtte in 1212 samen met Franciscus een orde voor vrouwen die de gelofte van armoede aflegden, de clarissen. Beiden zijn na hun dood heilig verklaard. Franciscus ligt begraven in de Basilica San Francesco en Clara in de Basilica di Santa Chiara.

Informatie

IAT: Piazza del Comune, 06081 Assisi, tel. 07 58 13 86 80, info@iat.assisi.pg.it, www.assisionline.com.

Openingstijden

Basilica di San Francesco: Piazza San Francesco, Chiesa inferiore (Benedenkerk) Pasen-okt. ma.-za. 6.30-18.50, zon- en feestdagen 6.30-19.15, nov.-Pasen dag. 6.30-18 uur; Chiesa superiore (Bovenkerk) Pasen-okt. ma.-za. 8.30-18.50, zon- en feestdagen 8.30-19.15, nov.-Pasen dag. 8.30-18 uur.

Festivals

Calendimaggio: de twee historische districten van Assisi, Sopra en Sotto, gaan jaarlijks in mei een spectaculaire uitdaging aan. Gekleed in fraaie middeleeuwse en renaissancekostuums worden historische tijden opgeroepen in een culturele competitie met theatervoorstellingen, zang, dans, processies, boog- en kruisboogschieten en vaandelzwaaien. Een zangwedstrijd vindt plaats te midden van prachtige bloemversieringen, kandelaars en toortsen (eerste do., vr. en niet-vakantie za. na 1 mei).

Festa di Santa Chiara: feest van Sint- Clara (aug.).

Festa di San Rufino Patrono: feest van de schutspatroon van Assisi (aug.).

Festa di San Francesco Patrono d’Italia: in Assisi vindt op 3 en 4 oktober de plechtige nationale viering plaats ter ere van Sint-Franciscus, patroonheilige van de stad. Naast het liturgisch ceremonieel zijn er populaire optredens en voorstellingen.

In de buurt

Convento di San Damiano ( D 5) als u Assisi via de Porta Nuova verlaat, kunt u over een wandelpad in een kwartier naar dit kleine klooster lopen. Rond 1205 stond hier een klein kerkje waar Franciscus werd toegesproken door een crucifix (nu in de Basilica di S. Chiara). Het 13e-eeuwse klooster is gesticht door Franciscus en met Clara als abdis werd het het eerste clarissenklooster. U kunt er de kamer bezichtigen waar de heilige Clara in 1253 is gestorven. De sobere kerk, het klooster met fresco’s van Eusebio di San Giorgio (1507) en de kloostertuinen zijn open voor het publiek, 10-18 uur.

Eremo delle Carceri ( E 5): Via Eremo delle Carceri, zomertijd 6.30-19, wintertijd 6.30-18 uur. Volg de richting Monte Subasio en na 4 km bereikt u dit klooster. Franciscus en zijn volgelingen trokken zich terug in een hermitage omdat zij terugverlangden naar het eenvoudige kloosterleven. In cellen in het bos voerden zij een ingetogen bestaan. Het klooster, toepasselijk bewoond door minderbroeders (’franciscanen’) en clarissen, is gebouwd in de 15e eeuw, net als het kerkje.

Voorbij de Eremo kunt u het smaller wordende weggetje verder volgen naar de Monte Subasio ( E 5). U zult onder de indruk raken van de glooiende velden vol bloemen en de prachtige vergezichten.

Bettona D 5

In de altijd groene vallei van de Chiascio ligt deze in oorsprong Etruskische stad (4400 inwoners) op een met olijfbomen begroeide heuvel die een fantastisch uitzicht biedt op Perugia, Spello en vooral Assisi. Een wandeling rondom de – deels nog Etruskische – stadsmuren is zeer de moeite waard. Nadat Bettona in 1352 door Perugia was veroverd, werd het goeddeels verwoest, maar na 1367 herbouwd onder kardinaal Albornoz.

Santa Maria Maggiore

13e-eeuwse kerk met schilderingen van Perugino en Nicolò Alunno en een fresco van Gerardo Dottori. De kerk heeft een robuuste klokkentoren.

Palazzo del Podestà

Piazza Cavour 3, tel 075 98 73 47, mrt.-okt. di.-zo. 10.30-13, 15.30-17.30 à 18.30, nov.-mrt. vr.-zo. 10.30-13, 15 à 15.30-17.30 à 18 uur

14e-eeuws palazzo met daarin een pinacotheek met schilderstukken van onder anderen Perugino, Dono Doni en Tiberio d’Assisi en Etruskische vondsten uit de omgeving. De buitentrap wordt gesierd door wapenschilden en – boven het portaal – een fresco.

Overnachten

Centrale ligging – Relais La Corte di Bettona: Via S. Catarina 2, tel. 07 59 87 114, www.relaisbettona.com, 2 pk € 120-160, 1 pk € 90-120. Dit hotel ligt midden in Bettona aan het centrale plein. Het gebouw was een middeleeuws hospitaal voor pelgrims en wezen. Er is een zwembad en er zijn heerlijke terrassen met een fraai uitzicht. De bijbehorende Taverna dei Giullare is een sfeervolle en smakelijke eetgelegenheid.

Informatie en vervoer

IAT: Piazza del Comune, 06081 Assisi, tel. 07 58 13 86 80, info@iat.assisi.pg.it, www.umbriatourism.it

Trein en bus: het dichtstbijzijnde spoorwegstation is Ponte San Giovanni, net onder Perugia (10 km). Er is een zeer sporadische busverbinding met Assisi en Perugia.

In de buurt

In het gehucht Colle ( D 5) is een Etruskisch hypogeum (2e eeuw v.Chr.) te zien, een grote rechthoekige grafkamer met een aantal urnen. In het gehucht Passaggio di Bettona ( D 5) staat de fraaie Torre del Molinaccio (13e eeuw), als uitkijktoren gebouwd ten tijde van de oorlogen met Perugia. Ook in Passaggio staat de abdij San Crispolto al Piano, stammend van voor het jaar 1000 en gebouwd boven op Romeinse fundamenten. Ten slotte is in Passagio ook de Villa del Boccaglione een uitstapje waard: een imposant 18e-eeuws landgoed, ontworpen door Giuseppe Piermarini.

Deruta C 5

Op 20 km van Assisi ligt Deruta (9500 inwoners) op een heuvel (218 m) op de linkeroever van de Tiber. Deruta is vooral bekend vanwege het aardewerk, ’majolica’, dat hier al eeuwen wordt vervaardigd. Op de centrale Piazza dei Consoli zijn tal van aardewerkwinkeltjes te vinden. Veel gebouwen zijn versierd met kleurrijke majolicategels of - borden.

Palazzo Comunale

Piazza dei Consoli 15, tel. 07 59 71 10 00, mrt. en okt. zo. 10.30-13, 14.30-17, apr.-juni zo. 10.30-13, 15-18, juli-sept. zo. 10-13, 15-18 uur, nov.-feb. gesl.

In dit palazzo is de Pinacoteca Civica ondergebracht, met werken van Perugino en Alunno. De toren van het Palazzo bepaalt samen met de campanile van de San Francesco het stadssilhouet.

Museo regionale della Ceramica

Piazza dei Consoli / Largo San Francesco 1, tel. 07 59 71 10 00, apr.-juli wo.-zo. 10 à 10.30-13, 15-18, aug.-sept. di.-zo. 10-13, 15-18, okt.-mrt. wo.-zo. 10.30-13, 14.30-16.30 à 17 uur

In een voormalig benedictijner klooster (1008) dat later aan de minderbroeders werd overgedragen, is sinds 1998 een aan de lokale majolica gewijd museum ondergebracht, met soms zeer oude en bijzondere voorwerpen.

Informatie en vervoer

IAT: Piazza Matteotti 18, 06121 Perugia, tel. 07 55 73 64 58, info@iat.perugia.it, www.umbriatourism.it.

Trein en bus: Aan de overzijde van de Tiber ligt een treinstation, aan de lijn Perugia-Todi-Terni van de Ferrovia Centrale Umbra (FCU). Er is een goede busverbinding van APM met Perugia en Todi.

Spello E 5

Zie 7, blz. 75.

7Middeleeuwse stad met veel Romeins erfgoed – Spello

Kaart: | E 5, oriëntatiekaartje: blz. 76
Vervoer: | Treinverbinding met onder andere Perugia, Rome en Florence

Ondanks dat Spello een middeleeuws uiterlijk heeft, zijn het toch vooral de Romeinse overblijfselen die indruk maken: de middeleeuwse muur rust op Romeinse fundamenten en heeft drie Romeinse poorten, de Porta Consulare, de Porta Urbica en de Porta Venere met de twee Torri di Properzio. En ook het theater, het amfitheater, de thermen en de Arco di Augusto, of wat ervan rest, stammen uit de Romeinse tijd.

Op de zuidelijke hellingen van de Monte Subasio ligt, tussen Assisi en Foligno, Spello (8700 inwoners, 280 m), met aan haar voeten de vruchtbare akkers in het dal van de Topino. De stad vindt haar oorsprong bij de Umbriërs, maar kreeg, als zoveel plaatsen, haar naam van de Romeinen, die hun kolonie circa 41 v.Chr. Julia Hispellum doopten. Na de ondergang van het Romeinse Rijk werd Spello verwoest door de Ostrogoten onder Totila en kwam het uiteindelijk onder het hertogdom Spoleto. Althans, tot de 12e eeuw, want toen werd Spello een vrije comune. Van 1583 tot 1860 behoorde Spello, afgezien van de Napoleontische jaren, tot de Kerkelijke Staat.

Oorsprong

Keizer Augustus gaf als afzwaaipremie aan zijn veteranen een groot deel van de Noord-Umbrische vlakte en voorzag ze tevens van de middelen om de moerassen in de laagste delen langs de Topino te ontginnen. Al eerder hadden de Etrusken kanalen gegraven om de Topino beter te doen afwateren op de Tiber. Deze kanalen werden door de gepensioneerde legionairs in oude glorie hersteld en verbeterd, zodat de vallei rond de Topino tot bloei kon komen. Als plaats voor een nederzetting werd de locatie van het huidige Spello uitgezocht: niet alleen was de ligging op een heuvel veiliger, ook was het er gezonder leven dan op de vlakte. De hoofdstraat werd aangelegd tussen het laagste punt, waar de Porta Consolare 1 verrees, en het hoogste punt van de beoogde nederzetting met de Porta dell’Arce 2, terwijl muren werden gebouwd rondom de hele plaats. Die dienden overigens niet eens zozeer ter verdediging van de stad-in-wording, als wel ter voorkoming van het afglijden van de bodem. De hoofdpoort kreeg het uiterlijk van een triomfboog; een hoge toren en andere versterkingen werden later toegevoegd.

Na de val van het Romeinse Rijk namen de Longobarden de stad in, die opging in het hertogdom Spoleto. De bevolking nam in die tijd geweldig af, zodat gedurende langere tijd eigenlijk alleen het hoogste deel van de stad, dat voor de gelegenheid een kasteelachtig uiterlijk kreeg, bewoond werd.

Langs Romeinse poorten

Om een goede indruk van de stad te krijgen is een wandeling vanzelfsprekend een probaat middel. U kunt uw auto het best parkeren buiten de poort op de Piazzale Minolfo Masci. Ga de stad in door de Porta Consolare 1. Deze Romeinse poort stamt uit de 1e eeuw n.Chr. Vervolg uw weg over de Via Consolare, langs de 14e-eeuwse Capella Tega 3, en de in het verlengde liggende Via Cavour. Aan uw rechterhand staat de kathedraal van Spello, de Santa Maria Maggiore 4. In deze uit de 12e/13e eeuw stammende kerk bevinden zich prachtige kunstschatten, zoals de Cappella Baglioni, met fresco’s van Pinturicchio, schilderijen van Perugino en een majolicavloer uit Deruta (1516). Verderop aan de Via Cavour treft u de Chiesa di Sant’Andrea 5, met een fraaie Madonna met Kind van de hand van Pinturicchio. Verdergaand over de Via Cavour bereikt u ten slotte de Piazza della Repubblica, met het 13e-eeuwse Palazzo Comunale 6, waar zich een aantal Romeinse beelden bevindt in de hal. Links van de weg, die inmiddels de Via Garibaldi heet, staat het nieuwe gemeentehuis: het Palazzo Urbani, en rechts de Chiesa di San Lorenzo.

Uitzicht op Assisi

Loop rechtdoor, onder een boog door, de Via Torre di Belvedere op. Langs de 13e-eeuwse Chiesa di San Martino komt u op de Piazza Belvedere 7, vanwaar zich een schitterend uitzicht, over het dal, op Assisi ontrolt. Hier ziet u ook de Romeinse Porta dell’Arce. Volg de Via Arco Romano tot de Santa Maria di Vallegloria en keer terug naar de oude stad over de Via Gulia, naar de restanten van de Romeinse Arco di Augusto 8. Volg opnieuw de Via Gulia, terug naar de Via Garibaldi, ga rechts de Via Catena in en volg de Via Scalette en de Via Torri di Properzio naar de grootste Romeinse poort van de stad, de Porta Venere 9. Ga vandaar links de Via Tornetta af, naar links volgt u de Via Centrale Umbra tot de Porta Urbica 10 en volg ten slotte de muur om weer uit te komen bij de Porta Consolare.

Informatie

IAT: Porta Romana, Corso Cavour 126, 06034 Foligno, tel. 07 42 35 44 59, info@iat.foligno.pg.it, www.umbriatourism.it.

Openingstijden

S. Maria Maggiore 4: Via Cavour, zomertijd ma.-za. 8.30-12.30, 15-19, zon- en feestdagen 9-12.30, 15-19, wintertijd ma.-za. 8.30-12.30, 15-18, zon- en feestdagen 9-12.30, 15-18 uur. Niet toegankelijk tijdens kerkdiensten.

Overnachten

Palazzo Bocci 1: Via Cavour 17, tel. 07 42 30 10 21, www.palazzobocci.com, 2 pk € 130-160, 1 pk € 80-100. 17e-eeuws palazzo met fraaie fresco’s in de hal, een fontein bij de ingang en een hangende tuin met eeuwenoude palmen. Exclusieve, ruime kamers. Restaurant Il Molino hoort bij dit hotel.

Del Prato Paolucci 2: Via Brodolini 4, tel. 07 42 30 10 18, www.hoteldelpratopaolucci.it, 2 pk € 60, 1 pk € 40. In een rustige en ontspannen sfeer logeren op 300 m van het centrum van Spello. ’s Zomers beschikken de gasten over een ruim zwembad .

Campings: Subasio, Via del Campeggio, Pietrolungo, tel. 07 58 01 06 55, www.campeggiosubasio.com, 830 m hoog, 25 plaatsen; Umbria: Via Spineto 27, Chiona, tel 39 07 42 65 17 72, buiten seizoen: 07 42 23 705, zestig plaatsen.

Eten en drinken

Il Cacciatore 1: Via Gulia 42, tel. 07 42 65 11 41, ma. gesl. De familie Cruciani bereidt lokale en Umbrische gerechten. In het zomerseizoen is er ook een fraai panoramaterras.

Il Frantoio 2: Via Consolare 16, tel. 07 42 30 11 34, wo. gesl. In een warme sfeer met attente bediening worden hier goede lokale en Umbrische gerechten geserveerd. Er zijn ook pizza’s verkijgbaar.

Il Molino 3: Via Cavour 17, in hotel Palazzo Bocci, tel. 07 42 65 13 05. Umbrische keuken: truffels, paddenstoelen, wild, kruiden uit de bergen, wilde asperges ... Het restaurant is gevestigd in een 14e-eeuwse oliemolen. In de zomer is er ook een terras.

Il Trombone 4: Vicolo del Fontanello 1, tel. 07 42 65 10 69, ma. gesl. Fraai terras in het oude centrum; lokale gerechten en ook een pizzeria. Reserveren gewenst.

La Bastiglia 5: Piazza Vallegloria 7, tel. 07 42 65 12 77, wo. gesl. In een rustige omgeving, in een middeleeuwse burcht in het oude centrum, valt hier te genieten van smakelijke Umbrische gerechten. Bij mooi weer op het terras, waar van een fraai panoramisch uitzicht kan worden genoten. Menu della Batiglia € 25 (min. 2 pers.).

Winkelen

La Bottega Di Teresa 1: Via Garibaldi 1, tel. 07 42 30 12 64, www.labottegaditeresa.it. Een prima winkeltje voor wijn, worst, olijfolie en andere levensmiddelen. Typische streekproducten zijn olijfolie, Cantico-wijnen en honing.

Regionale pastagerechten

Een reis door Umbrië zou niet compleet zijn zonder van de regionale pasta's te hebben geproefd. Tot de Umbrische pasta's behoren bijvoorbeeld de ciriole, dat zijn tagliatelle met olie, knoflook en een vleesragout, spaghetti met bacon, marjoraan of ansjovis en zwarte truffels, strascinati, oftewel macaroni met worst, ei en kaas, en embrici, kleine zelfgemaakte spaghetti met tomaat, knoflook en veel pecorino (schapenkaas).

8Oude stad tussen vruchtbare akkers – Bevagna

Kaart: | D 6, oriëntatiekaartje: blz. 80
Vervoer: | Op werkdagen regelmatige busverbinding met Foligno

Aan de rand van de vlakte van Foligno, in het hart van Umbrië, ligt Bevagna, omgeven door een stadsmuur met torens en poorten. De plaats strekt zich uit tot aan de voet van de heuvels van Montefalco, omgeven door graanvelden, wijn- en olijfgaarden.

Al in de Romeinse tijd was het toenmalige ’Mevania’ een belangrijke plaats aan de doorgaande Via Flaminia, die Rome verbond met de Adriatische kust bij Rimini. Na de val van het Romeinse Rijk was het regelmatig de inzet van strijd.

Romeinse resten

Het huidige Bevagna (5100 inwoners, 210 m) kenmerkt zich door een middeleeuws stadsplan en is omgeven door een uit de middeleeuwen stammende, maar op Romeinse fundamenten gegrondveste muur met zes stadspoorten, waaronder de 13e-eeuwse Porta Perugina of Porta Cannara 5. In het hoogste deel van de stad zijn nog veel overblijfselen uit de Romeinse tijd te vinden: de resten van een tempel, van een theater en van thermen, die laatste in de vorm van een ’frigidarium’ met een prachtige mozaïekvloer 6 uit de tweede eeuw n.Chr., compleet met decoratieve zeeslangen, octopussen, vissen en fantasiebeesten.

Het stratenplan boven op de oude Romeinse stad kenmerkt zich door een typisch middeleeuwse wirwar van straten, steegjes en pleinen, omzoomd door palazzi, zoals het mooie Piazza Silvestri met het gotische Palazzo dei Consoli 1 uit 1270, de romaanse San Silvestro 2 en de eveneens romaanse San Michele 3, beide stammend uit het einde van de 12e eeuw.

San Silvestro

De San Silvestro is architectonisch erg interessant. De gevel is van eenvoudige romaanse aard en is opgebouwd met gesteente in twee kleuren. Het portaal is versierd met reliëfs, klassieke geometrische mozaïeken en een wat ingewikkelde allegorische fries waarop een berg (= Christus) en een rivier (= een van de vier Evangeliën), een weelderige wijnstok (= de Kerk), met daaronder een aantal dieren (= gelovigen) en aan de rechterkant een draak (= de duivel) staan afgebeeld. Het grondplan van de San Silvestro is als dat van een basiliek, maar zonder een transept. Het koor ligt verhoogd, om zo meer ruimte voor de crypte te creëren.

Campanile

De tegenover de San Silvestro liggende en eveneens romaanse San Michele stamt evenals de Silvestro van rond 1200. Boven de kerk torent een machtige campanile uit.

Als u vanaf de Piazza Silvestri de Corso Matteotti inloopt, passeert u aan uw linkerhand (nr. 72) het Palazzo Comunale, met daarin het Museo Civico 4, waarin werken van lokale meesters en een bibliotheek met middeleeuwse handschriften zijn ondergebracht.

Doorlopend naar het hoogste punt van de stad komt u uit op de Piazza Garibaldi en de 13e-eeuwse San Francesco. Hier ligt onder een ijzeren rooster de steen waar vanaf Franciscus zijn beroemde preek tot de vogels op de – toen nog – Pian d’Arca zou hebben gehouden.

Het interieur van de San Francesco is halverwege de 18e eeuw aangepast aan de smaak van die tijd en ademt barok.

Overigens: als u een keer de kans krijgt, bestel dan zeker een keer porchetta. Dit zou je gerust de onomstreden kampioen van de Umbrische keuken kunnen noemen. Porchetta is een in een houtgestookte oven of aan het spit gebraden speenvarken, op smaak gebracht met aromatische kruiden, venkel en knoflook. Voor porchetta worden uitsluitend jonge, magere varkens van een kilo of 40 gebruikt.

Informatie

IAT: Corso Cavour 126, 06034 Foligno, tel. 07 42 35 44 59, info@iat.foligno.pg.it, www.umbriatourism.it.

Comune di Bevagna, Corso G. Matteotti 58, Bevagna, tel. 07 42 36 81 11, www.comune.bevagna.pg.it.

Museo Civico 4: Corso G. Matteotti, tel. 07 42 36 00 81, vr.-zo. 10.30-13, 15-18 (okt.-mrt. 14.30-17) uur, ma.-do. gesl.

Mosaico Romano 6: Via di Porta Guelfa. Op afspraak bij het Museo Civico.

Overnachten

El Rancho 1: Via Flaminia 53, tel. 07 42 36 19 13, www.elrancho.it, 2 pk € 60-75, 1 pk € 45-55. Betrekkelijk eenvoudig hotel, dicht bij het centrum .

Il Chiostro di Bevagna 2: Corso G. Mateotti 107, tel. 07 42 36 19 87, www.ilchiostrodibevagna.com, 2 pk € 80, 1 pk € 55. Een oud dominicanenklooster in het hart van de stad, dat werd gerestaureerd tot een sfeervol hotel.

L’Orto degli Angeli 3: Via Dante Alighieri 1, tel. 07 42 36 01 30, www.ortoangeli.it, 2 pk en 1 pk € 130-350. Klein, luxehotel in een historisch palazzo, binnen de muren van de oude stad.

Palazzo Brunamonti 4: Corso Matteotti 79, tel. 7 42 36 19 32, www.brunamonti.com, 2 pk € 90-110, 1 pk € 65. Comfortabel hotel in een fraai palazzo. Sfeervolle kamers in een historische omgeving.

Camping: Pian di Boccio, in Pian di Boccio (nr. 10), een paar km ten zuidwesten van Bevagna, tel. 07 42 36 03 91, www.piandiboccio.com. Glooiend terrein, grenzend aan olijfgaarden. Naast traditionele kampeer- en camperplekken ook allerlei vormen van accommodatie beschikbaar.

Eten en drinken

Alla Corte dello Spacca 1: Via A. de Gasperi 61, tel. 07 42 36 01 04, wo. gesl. Met pizzeria.

El Rancho 2: zie het gelijknamige hotel, tel. 07 42 36 01 05, ma. gesl. Lokale gerechten, in een eetzaal met airco. Onder meer op basis van wild zwijn en truffels.

Ciccia e Tata Piazza Onofri 3: Piazza Onofri, tel. 07 42 36 19 26, www.spiritodivino.net/ristorante-bevagna. In een oude molen uit 1200 laat de chef-kok u kennismaken met de rijke smaken van de Umbrische keuken. Met een groot aanbod aan kazen en maar liefst 700 wijnen.

Sagittario 4: Via Flamina 1/3, tel. 07 42 36 15 39, wo. gesl. Voor wie in een rustige omgeving wil eten, net buiten de Porta Foligno. Ook pizza’s.

Winkelen

Paddenstoelen, asperges, olijfolie en wijn zijn lokale producten waarmee Bevagna zich onderscheidt.

Festivals

Festa del patrono San Vincenzo: feestelijkheden ter ere van de patroonheilige van de stad (6 juni).

Mercato delle Gaite: de inwoners van de vier guaite (wijken) laten de middeleeuwen tot leven komen (juni).

Agosto Bevenate: een maand vol culturele evenementen en voorstellingen (aug.).

Foligno E 6

Na Perugia en Terni is Foligno in inwoneraantal (57.000, 234 m) de derde stad van Umbrië, maar zonder de charme van de meeste andere Umbrische steden. De door de Umbriërs gestichte stad werd onder de Romeinen een belangrijke post aan de Via Flaminia, de weg die Rome met de Adriatische kust verbond. Vanaf begin 14e eeuw maakte de familie Trinci geruime tijd de dienst uit en kwamen steeds meer steden (Assisi, Spello, Bevagna, Nocera Umbra, Montefalco) onder het gezag van Foligno. Na de Tweede Wereldoorlog breidde de stad zich snel uit.

Duomo di San Feliciano

Piazza della Repubblica / Piazza del Duomo

Een architectonisch pronkstuk van de maestri Rodolfo en Binello. Omdat de Duomo aan twee pleinen grenst, heeft hij twee façades gekregen. Naar de Piazza della Repubblica heeft de kerk een gevel van rond 1200, met een fraai romaans portaal. Naar de Piazza del Duomo toont de kerk zijn hoofdgevel uit de 12e eeuw, welke een eeuw geleden ingrijpend is gerestaureerd. Het interieur heeft nog de 12e-eeuwse crypte en de 16e-eeuwse Capella del Sacramento, maar voor het overige is het vooral 18e-eeuwse laatbarok.

Palazzo Trinci

Piazza della Repubblica, 10-13 en 15-19 uur, ma. gesl.

Tussen 1389 en 1407 werd dit laatgotische palazzo gebouwd voor Ugolino Trinci, de toenmalige signore van de stad. Afgezien van de 19e-eeuwse gevel heeft het gebouw veel van zijn originele glorie bewaard. Tegenwoordig zijn het archeologisch museum en de gemeentelijke pinacotheek in het pand gevestigd, onder meer met werken van Nicolò Alunno.

Overnachten

Centraal – Bolognese: Via Istituto Denti 12, tel. 07 42 35 23 50, www.hotelbolognese.org, 2 pk € 50-65, 1 pk € 30-45. Gemoedelijk hotel met eenvoudige kamers. Er is ook een restaurant. Vlak bij station en centrum .

Ostello – Palazzo Pierantoni: Via Pierantoni 23, tel. 07 42 35 37 76, www.ostellodifoligno.it, bed € 20, 1 pk € 30, 2 pk € 48, 3 pk € 72, 4 pk € 80. Fraai palazzo dat in de jaren tachtig van de vorige eeuw werd gerestaureerd en omgebouwd tot hostel .

Winkelen

Producten van de streek zijn linzen, olijfolie en rode aardappelen.

Informatie en vervoer

IAT: Corso Cavour 126, 06034 Foligno, tel. 07 42 35 44 59, info@iat.foligno.pg.it, www.umbriatourism.it.

Trein en bus: Foligno heeft een treinstation aan de lijn Rome-Ancona. Ook kunt u met de trein naar Perugia en verder. Veel buslijnen doen Foligno aan.

Festivals

I Primi d’Italia: sept. / begin okt. Een nationaal culinair festival, waar men zich tegoed kan doen aan Italiaanse primi, de eerste gang van het Italiaanse diner, dus pasta, rijstgerechten, soepen en polenta. Er vinden workshops, proeverijen en prijsuitreikingen plaats, naast diverse, meestal komische voorstellingen.

In de buurt

Abbazia di Sassovivo ( E 6): op de beboste hellingen van de Monte Serrone ligt deze 11e-eeuwse benedictijner abdij zo’n 6 km van Foligno verwijderd. De 13e-eeuwse romaanse kloosterhof is erg mooi en bijna mystiek. Let op de zuiltjes die elk op een andere wijze bewerkt zijn.

In het dorp Pale ( E 6), beroemd vanwege zijn 13e-eeuwse papierfabriek, zijn een burcht en de kerken San Biagio en Santa Maria Giacobbe te zien. Vlakbij ligt ook nog ’l’Eremo’, een in de rotsen uitgehouwen en van fresco’s voorzien kerkje.

Het Parco regionale di Colfiorito ( F 5) is van groot natuurwetenschappelijk belang. Het is een uitgestrekte hoogvlakte met moerasgedeeltes met zeldzame bloemen en planten en veel watervogels. Ook zijn er resten van de Romeinse stad Plestia te vinden. Neem vanuit Foligno de oostwaarts lopende SS77 en volg deze tot Colfiorito.

Bevagna D 5

Zie 8, blz. 78.

9Umbrische renaissance – Montefalco

Kaart: | E 6, oriëntatiekaartje: blz. 84
Vervoer: | Regelmatige busverbinding met Montefalco

Vanwege de ligging op een hoog boven de uitgestrekte vlakte van de Valle Umbra uitstekende en met olijf- en wijngaarden bedekte heuvel (472 m) wordt Montefalco wel ’la Ringhiera dell’Umbria’, het balkon van Umbrië genoemd. De strategische ligging in het dal tussen Spoleto en Perugia maakte de stad al vroeg in de geschiedenis van groot belang, maar daardoor ook een oord waar veel strijd om is gevoerd.

Montefalco (5700 inwoners) was al in de Romeinse tijd een belangrijke plaats: tal van patriciërs hadden er een villa laten bouwen, waarvan de overblijfselen worden bewaard in het Museo Comunale. Een nieuwe bloeiperiode volgde in de 11e eeuw, toen de stad overigens nog Coccorone heette. In de 13e en 14e eeuw werden langdurige conflicten uitgevochten. Nadat Francesco Sforza in 1424 de stad na vijftig jaar ’bezetting’ bevrijd had van het juk van Foligno leefden ambacht en economie fors op en kan in de waarste zin van het woord van een renaissance worden gesproken, ook in de kunst. Door plundering, pestepidemieën en economische achteruitgang kwam daar echter een einde aan. Aan deze stagnatie is wel te danken dat het huidige stadsbeeld nog veel biedt van wat in de middeleeuwen en renaissance tot stand is gekomen, met inbegrip van de fraaie stadsmuren.

San Francesco

In Montefalco is een goed referentiepunt te vinden om de Umbrische schilderkunst te doorgronden: daarvoor is de San Franceso de uitgelezen plek. Deze kerk werd tussen 1335 en 1338 gebouwd en is tegenwoordig het Museo di San Francesco 1. In de voormalige kerkruimte bevindt zich een beroemde frescocyclus (1450-1452) van Benozzo Gozzoli, met voorstellingen uit het leven van de heilige Franciscus van Assisi. Dankzij de in de 15e eeuw in Montefalco heersende economische en culturele bloei, kon een ook in zijn tijd al geprezen kunstenaar als Gozzoli, leerling van Fra’Angelico, worden ingehuurd. De fraaie weergave van landschappen en gebouwen, de gracieuze figuren, de vlakverdeling en het gebruik van perspectief betekenden voor veel Umbrische kunstenaars de eerste kennismaking met deze door Gozzoli vanuit Florence meegebrachte en hier toegepaste nieuwe schilderkundige opvattingen. In de San Francesco zijn voorts werken van onder anderen Tiberio di Assisi, Perugino en andere Umbrische kunstenaars, als Francisco Melanzio en Antoniazzo Romano, uit de 14e tot de 18e eeuw te zien. In de crypte zijn archeologische vondsten uitgestald.

Sant’Agostino

Naast de San Francesco beschikt Montefalco over nog een fraaie, grote kerk: de Sant’Agostino 2. In de tweede helft van de 13e eeuw werd deze over de toenmalige San Giovanni Battista gebouwd, samen met een klooster. De eenvoudige en elegante gevel heeft een prachtig portaal uit het einde van de dertiende eeuw, versierd met rijke kapitelen en zuilen. Tot op heden is deze kerk bepalend voor het middeleeuwse aanzicht van Montefalco. In de kerk zijn fresco’s van Ambrogio Lorenzetti en Bartolomeo Caporali te zien.

Een merkwaardig relikwie in de kerk zijn de overblijfselen van een pelgrim die in de 14e eeuw kwam bidden bij de twee heilige zusters die in de kerk zijn bijgezet, Beata Illuminata en Chiarella. De man was van ver gekomen, dus de dienstdoende priester liet hem binnen, ondanks het late uur. Toen de priester de volgende ochtend binnenkwam, zat de pelgrim in gebedshouding bij de twee zusters, maar al gauw bleek dat hij was overleden. De priester liet daarop de man begraven. Echter, de volgende ochtend zat het lijk opnieuw in gebedshouding bij de zusters. En dit herhaalde zich nog enkele malen. Daarop besloot de priester de pelgrim bij te zetten in een glazen kist in de kerk, zodat hij voortaan in de nabijheid kon blijven van Beata Illuminata en Chiarella. En dat is tot op de dag van vandaag zo gebleven.

Piazza del Comune

Het centrale plein van Montefalco, de Piazza del Comune, waar alle belangrijke straten op uitkomen, wordt beheerst door palazzo’s: Palazzo Pambuffetti, Palazzo Senili, Palazzo Santi-Gentili, Palazzo Langeli en Palazzo De Cuppis of Cavilli. Maar het meest opvallend is toch het in 1270 gebouwde Palazzo Comunale 3. In de 15e eeuw werd de renaissancistische loggia of porticus tegen de façade gebouwd. De campanile stamt uit de 19e eeuw. In de bibliotheek bevinden zich ruim 10.000 boeken, waarvan veel uit de 16e en 17e eeuw, naast 76 incunabelen en 100 manuscripten.

Informatie

IAT: Corso Cavour 126, 06034 Foligno, tel. 07 42 35 44 59, info@iat.foligno.pg.it, www.umbriatourism.it.

Openingstijden en locatie

S. Francesco 1: Via Ringhiera Umbra 6, tel. 07 42 37 95 98, apr.-mei, sept. dag. 10.30-18, juni-aug. dag. 10.30-19, okt. dag. 10.30-18, nov.-mrt. wo.-zo. 10.30-13, 14.30-17 uur.

Chiesa di Sant’Agostino 2: Corso Mameli.

Palazzo Comunale 3: Piazza del Comune.

Overnachten

In de Villa Pambuffetti 1, aan de Viale della Vittoria 20, tel. 07 42 37 94 17, www.villapambuffetti.it, 2 pk € 105-150, 1 pk € 90, valt goed te overnachten. Dit hotel heeft zeer comfortabele kamers met uitzicht over het eigen park. Vanuit de hogergelegen kamers kunt u ook schitterend uitkijken over de Valle Umbra, de Monte Subasio en Assisi. Het hotel heeft een eigen buitenzwembad en een prima restaurant.

Goedkoper is Albergo Ororosso 2, aan de Corso Mameli 18, tel. 07 42 37 88 29, www.ororossohotel.it, 2 pk € 75-105, 1 pk € 55-70.

Eten en drinken

Il Falisco 1, Via XX Settembre 12/14,
tel. 07 42 37 91 60, ma. gesl., serveert lokale gerechten, maar heeft ook een pizzeria. Schappelijke prijzen .

In hotel Villa Pambuffetti 2 (zie hierboven) kunt u in een luxueuze ambiance en onder het genot van een fraai panoramisch uitzicht genieten van lokale en andere Umbrische gerechten, ma. gesl. Niet verwonderlijk dat hier de Sagrantino di Montefalco prominent op de wijnkaart staat.

Winkelen

Houdt u van wijn dan moet u in Montefalco zijn voor de uitgelezen rode Sagrantino. Ook is hier uitstekende olijfolie en honing te koop.

Festivals

Genius Loci: Sagrantino en muziek voor fijnproevers (juli).

Agosto Montefalchese en Fuga del Bove: drie augustusweken lang een boordevolle agenda met artistieke, culturele en gastronomische gebeurtenissen, culminerend in een fascinerende processie, kruisboogwedstrijden, vaandelzwaaien en de choreografische ’vlucht van de os’ (aug.).

Settimana Enologica: verkoopexpositie van een week gewijd aan de DOCG-wijnen van Montefalco (sept.).

Trevi E 6

Het tussen Foligno en Spoleto gelegen Trevi (8400 inwoners, 412 m) ligt tegen de uitlopers van de Monte Serano. De plaats werd gesticht door de Romeinen als versterking langs de Via Flaminia. De uit de 1e eeuw stammende stadsmuur herinnert er nog aan. Het profiel van de stad wordt bepaald door kerken, torens en palazzi, zoals het fraaie 13e-eeuwse Palazzo Comunale aan de Piazza Mazzini. De heuvel waarop Trevi ligt, is begroeid met olijfgaarden. Vanuit Trevi hebt u een adembenemend uitzicht op de omgeving.

Convento di San Francesco

Largo don Bosco 14, apr.-juli, sept. di.-zo. 10.30-13, 14.30-18, aug. dag. 10.30-13, 15-19, okt. do.-zo. 10.30-13, 14.30-17, nov.-mrt. vr.-zo. 10.30-13, 14.30-17 uur

Sinds 1996 zijn in een deel van het voormalige Convento di San Francesco de 12e-eeuwse gotische San Francesco, de stadspinacotheek – met onder meer werk van Pintoricchio, Orbetto en Spagna – het stadsmuseum en de archeologische verzameling van de stad samengevoegd onder de naam Raccolta d’arte di San Francesco. Ook bevindt zich hier het Museo della Civiltà
dell’Ulivo, geheel gewijd aan de olijfolie en de olijfboom. Overigens staat in het nabije Bovara ( E 6) de oudste olijfboom van Umbrië: 9 meter in omtrek en 1700 jaar oud.

Informatie en vervoer

IAT: Corso Cavour 126, 06034 Foligno, tel. 07 42 35 44 59, info@iat.foligno.pg.it, www.umbriatourism.it.

Trein en bus: Trevi heeft een treinstation van de FS aan de lijn Orte-Falconara, waardoor Trevi rechtstreeks verbonden is met Perugia, Spoleto en Terni.

In de buurt

Een wandeling naar de 14e-eeuwse San Martino ( E 6), een kwartiertje lopen vanuit Trevi over de Viale Ciuffelli, biedt een fraai uitzicht op de uitgestrekte vlakte van Foligno. Vanaf het plein voor de kerk, waarin zich fraaie fresco’s bevinden, hebt u een mooi uitzicht op Trevi.

Langs de SS3 naar Spoleto staat rechts van de weg de mogelijk 4e- of 5e-eeuwse, uit Romeinse overblijfselen opgetrokken Tempietto del Clitunno ( E 6). Het is een vroegchristelijk kerkje maar met het uiterlijk van een Romeinse tempel.

Iets verderop langs de SS3 liggen de Fonti dei Clitunno ( E 7). Op deze vanouds contemplatieve en inspirerende plek vormen bronnen een meertje waaruit het riviertje de Clitunno ontspringt, dat even verder met zijn kristalheldere water door de buitengewoon mooie landschappen van de zuidelijke Valle Umbra stroomt. De Italianen roemen de plek als een van de mooiste van Umbrië, maar een bezoeker uit de lage landen ziet eigenlijk gewoon een parkvijver met eenden en populieren eromheen.

Montefalco E 6

Zie 9, blz. 82.

Orvieto en het zuiden

Orvieto B 7

Komend vanuit het dal van de Paglia lijkt het alsof het op een tufstenen rotsplateau (325 m) liggende Orvieto (21.000 inwoners) in de lucht zweeft. De Etrusken hadden al in de 9e eeuw v.Chr. de geprononceerde plek uitgekozen om een nederzetting te stichten die in de 6e tot de 4e eeuw v.Chr. haar bloeitijd beleefde. In 263 v.Chr. namen de Romeinen de stad in en doopten haar Urbs Vetus, maar lieten de Etruskische gebruiken en taal ongemoeid.

Rond het jaar 1000 werd Orvieto een vrije comune. De macht van de stad nam toe en haar territorium werd geleidelijk uitgebreid tot over grote delen van wat nu het huidige Toscane en Lazio is. In de 13e en 14e eeuw was de stad op het toppunt van haar macht en rijkdom, zoals het huidige stadsbeeld nog laat zien. Na een roerige tijd van twisten tussen verschillende adellijke families wist kardinaal Albornoz in 1449 Orvieto aan de Kerkelijke Staat toe te voegen, waar het, afgezien van de Napoleontische jaren, deel van uit bleef maken tot de stichting van Italië in 1860.

Duomo 1

zie 10, blz. 90.

Palazzo Soliano / Palazzo Papale 2

Piazza del Duomo, tel. 07 63 34 35 92, mrt. en okt. ma., wo.-zo. 10-17 (di. gesl.), apr.-sept. dag. 9.30-19, nov.- feb. ma., wo-zo.10-13, 14-17 uur

Het Palazzo Soliano is een uitbreiding van rond 1300 van het verder naar achter gelegen pauselijk paleis, het Palazzo Papale. Het Museo dell’Opera del Duomo is daar nu in gevestigd met werken van onder anderen Luca Signorelli, Andrea Pisano en Simone Martini, en twee op perkament getekende ontwerpen voor de domfaçade.

Palazzo Comunale 3

Piazza della Repubblica

Tegenwoordig zetelt het stadhuis in dit palazzo dat in romaanse stijl (13e eeuw) is opgetokken en in de 16e eeuw gedeeltelijk is verbouwd.

Sant'Andrea 4

Via Cavour / Piazza della Repubblica

Op de plaats van veel oudere heiligdommen verrees dit geraffineerde voorbeeld van romaans-gotische bouwkunst (11e/12e eeuw), voorzien van een porticus uit 1400 die tegenwoordig als bloemenstal dienstdoet, en een twaalfhoekige campanile. Ondergrondse gangen gunnen een blik in de tijd voorafgaand aan de bouw van de kerk.

Palazzo del Popolo 5

Piazza del Popolo

12e-eeuws palazzo in romaans-gotische mengstijl.

Palazzo dei Signori Sette en Torre del Moro 6

Corso Cavour 87, nov.-feb. 10.30-16.30, mrt.-apr. en sept.-okt. 10-19, mei-aug. 10-20 uur

Dit 13e-eeuwse stadspaleis was oorspronkelijk de zetel van de Signori Sette, de zeven rechters, en van verschillende pausen. Vanaf de indrukwekkende 13e-eeuwse, 42 m hoge campanile kan na een hachelijke klim genoten worden van een fraai panoramisch uitzicht op het omliggende landschap.

Parco delle Grotte / ’Orvieto Underground’ 7

Piazza Duomo 23, tel. 07 63 34 48 91, www.orvietounderground.it, rondleidingen dag. 11, 12.15, 16 en 17.15 uur, zomervak. elk kwartier

Orvieto heeft ondergronds een parellelle stad waarin u onder begeleiding kunt afdalen. In een rondleiding van een uur krijgt u een fascinerend beeld van de gangen, kelders en doorgangen.

Pozzo di San Patrizio 8

Viale Sangallo / Piazza Cahen, tel. 07 63 34 37 68, mrt.-apr. en sept.-okt. 9-18.45, mei-aug. 9-19.45, nov.-feb. 10-16.45 uur

De poreuze tufstenen rots waarop Orvieto is gebouwd, biedt geen enkele mogelijkheid tot watervoorziening. Er zijn eindeloos veel putten gegraven op zoek naar water. Dit is een van de indrukwekkendste, met een breedte van 13 m en een diepte van 63 m. Hij werd tussen 1527 en 1537 aangelegd in opdracht van paus Clemens VII door Antonio da Sangallo il Giovane. De twee wenteltrappen – een naar beneden en een omhoog! – tellen bijna 250 treden. Eenmaal beneden is de hemel een klein licht stipje ...

Overnachten

Centraal gelegen – Aquila Bianca 1: Via Garibaldi 13, tel. 07 63 34 12 46, www.hotelaquilabianca.it, 2 pk € 120-180, 1 pk € 75-120, garage € 12. Recent gerestaureerd hotel in het hart van de oude stad, met ruime, comfortabele kamers.

Stijlvol – Grand Hotel Italia 2: Via di Piazza del Popolo 13, tel. 07 63 34 20 65, www.grandhotelitalia.it, 2 pk € 115-265, 1 pk € 65-100. Gelegen in het historische centrum, vlak bij het Palazzo del Capitano del Popolo, de Duomo en alle belangrijke monumenten van de middeleeuwse stad.

Net buiten de muren – Picchio 3: Via G. Salvatori 17, tel. 07 63 30 11 44, www.hotelpicchio.it, 2 pk € 65-120, 1 pk € 55-85. Eenvoudig, maar betaalbaar hotel op 700 m van de oude stad; vlak bij het station en de funicolare naar het centrum.

Vlak bij de Duomo – Virgilio 4: Piazza Duomo 6, tel. 07 63 39 49 37, www.orvietohotelvirgilio.com, 2 pk € 80-190, 1 pk € 65-100.

Klooster – Convento San Crispino da Viterbo: loc. Cappuccino 8, tel. 07 63 34 13 87, conventosancrispino@tele2.it, 18 kamers, 1 pk ca. € 20, 2 pk ca. € 30 . Minimaal 2 nachten.

Campings

Agriturismo Sossogna: Rocca Ripesena 61, tel. 07 63 34 31 41, www.sossogna.net, 6 plaatsen, gezin ca. € 40 pn.

Il Falcone: Vallonganino 2/a, Civitella del Lago, tel. 07 44 95 02 49, www.campingilfalcone.com, 37 plaatsen, gezin ca. € 45 pn. Beide campings zijn vooral geschikt voor rustzoekers/natuurliefhebbers.

Eten en drinken

Paddenstoelen – Al Pozzo Etrusco 2: Piazza dei Ranieri 1/A, tel. 07 63 34 10 50, di. gesl. Umbrische keuken, dus paddenstoelen en wild.

Ontspannen eten – Etrusca 3: Via Lorenzo Maitani 10, tel. 07 63 34 40 16. Betaalbaar, eenvoudig en ongedwongen.

Eenvoudige kost – Paoleri 4: Corso Cavour 49, tel. 70 63 34 23 70, wo. gesl. Pizzeria en spaghetterria.

Pizza’s – Il Rustichello 5: Corso Cavour 213, tel. 07 63 34 18 59, wo. gesl. Pizzeria.

Niet duur – La Grotta 6: Via Lucca Signorelli 5, tel. 07 63 34 13 48, di. gesl. Knusse trattoria.

Duur en exquise – Trippini: Via Italia 14, Civitella del Lago, tel. 07 44 95 03 16, www.trippini.net. Chefkok Trippini maakt verrukkelijke creaties in zijn restaurant met oogverblindend uitzicht.

Ontbijt – Caffè del Corso, Corso Cavour, kruispunt Piazza Sant’ Angelo, Caffè Cavour, Corso Cavour 74 en Blue Bar, Via Garibaldi 23, zijn prima ontbijtadressen.

Paleis van de smaak

In een renaissanceklooster is het Palazzo del Gusto, het ’paleis van de smaak’ ingericht, geheel gewijd aan de gastronomische genoegens van Orvieto, Umbrië en de slowfoodbeweging, waarin Orvieto een belangrijke plaats inneemt. In de kelders van het San Giovanni-klooster zijn de beste wijnen uit de gehele regio verzameld en – natuurlijk – ook te proeven: Orvieto, Sagrantino, Torgiano, Trasimeno en Amerino.

Palazzo del Gusto / Enoteca Regionale dell’Umbria 1: Convento di San Giovanni, Via Ripa Serancia I 16, tel. 07 63 34 18 18, vier rondleidingen/proeverijen per dag, apr.-sept. ma.-vr. 9.30, 13, 14.30, 18, okt.-mrt. ma.-vr. 9.30, 13, 14.30, 16 uur.

Winkelen

Voor lokale producten en vormen van kunstnijverheid zijn er tal van winkels. De Corso Cavour is dé winkelstraat, maar ook elders is van alles te vinden.

Fleurig – Een kleurige bloemenmarkt 1 is er ma.-za. ’s ochtends op de Piazza del Popolo.

Terracotta – Biancalana 2: Via dei Magoni 7; Elena Giorgini: Piazza del Duomo 12; L’Arte del Vasaio: Via Pedota 3; Storie di Terra: Via dei Magoni 14.

Houtsnijwerk – I Maestri Falegnami: Strada Fontanelle di Bardano 18.

Edelsmeedkunst – Arsauri 3: Via di Piazza del Popolo 18; Tonino Camilli: Via del Duomo 26; Adamas: Corso Cavour 47.

Poppen – Alina 4: Via dei Magoni 16.

Smeedijzer – La Fucina: Fontanelle di Bardano; Lucio Cecchitelli: Via Mazzini 5, Sugano.

10Romaans-gotisch meesterwerk – de kathedraal van Orvieto

Kaart: | B 7
Vervoer: | Tandradbaan (funicolare) vanaf het station naar Piazza Cahen

De dom is het juweel van Orvieto en een hoogtepunt van romaans-gotische architectuur. In opdracht van paus Nicolaas IV werd met de bouw begonnen in 1290. De pracht van de mozaïeken en reliëfs van de uit Siena afkomstige Lorenzo Maitani in de voorgevel is een bekroning van het samenvloeien van diverse bouwstijlen en tegelijk hét hoogtepunt van de gotische beeldhouwkunst in Umbrië.

Als een enorm drieluik toont zich de gevel van de Duomo 1 aan de wereld. Het is een waar pronkstuk van de toen nieuwe gotische stijl in een nog veelal romaanse omgeving.

Façade

Vier pilasters, bekroond door spitsen, verdelen de gevel in drie verticale vlakken, terwijl een dwerggalerij een horizontale verdeling bewerkstelligt. De drie spitsen boven de portalen zijn, evenals de vlakken aan weerszijden daarvan, versierd met felgekleurde mozaïeken. Ook in het bovenste deel van de voorgevel zijn in de geveltoppen mozaïeken aangebracht. Deze in oorsprong 15e-eeuwse decoraties zijn overigens in de 17e/18e eeuw door lokale vaklieden vernieuwd. In het brede middengedeelte van de voorgevel bevindt zich een in een vierkant vlak gevat roosvenster, met in het midden het hoofd van Christus en in de mozaïeken in de hoeken afbeeldingen van de kerkvaders. Daaromheen is een lijst aangebracht met 52 bustes van heiligen, zij zijn evenals het roosvenster het werk van de 14e-eeuwse Andrea Orcagna. In nissen links en rechts staan twaalf profeten, en erboven de twaalf apostelen.