De 15 hoogtepunten in een oogopslag

Welkom

Willkommen
Ter oriëntatie
Kennismaking, Wenen in cijfers
Geschiedenis, heden, toekomst
Praktische informatie

De 15 hoogtepunten

 1 Het symbool van Wenen – de Stephansdom
Een kathedraal met twee zeer hoge torens en een interieur vol kunstwerken – dat is de Stephansdom, het symbool van Wenen.

 2 Wandelen door de eeuwen heen – Innere Stadt
Het eerste district, omringd door Ringstraße en Donaukanal, is met zijn vele bezienswaardigheden nog steeds het middelpunt van de stad.

 3 Tekenen van de macht – Hofburg
Schatkamer, Spaanse Hofrijschool, Neue Burg, Albertina – bijna nergens ter wereld ziet u zoveel pracht en praal als in de Weense Hofburg.

 4 Rubens en dinosauriërs – Kunst- en Naturhistorisches Museum
De architectuur van deze twee musea is op zich al imposant, maar de getoonde collecties zijn dat nog veel meer.

 5 Pomali, altijd een sfeer van rust – Weense koffiehuizen
Oproep om even bij te komen! De Weense koffiehuizen zijn het waard.

 6 Een prachtige boulevard – de Weense Ringstraße
De grote macht van de vroegere Donaumonarchie valt nergens beter aan af te lezen dan aan de Weense Ringstraße met zijn pronkhuizen.

 7 Strandplezier in de stad – aan het Donaukanal
Voor de oever van het Donaukanal was lange tijd weinig interesse, maar de laatste jaren is er een populair chill-outgebied te vinden.

 8 De bedrijvigste kant van de stad – Naschmarkt
De marktkraampjes hebben allerlei interessante spullen te bieden, en de vele kleine eetkraampjes doen daar niet voor onder.

 9 De barok en het heden – van Karlsplatz tot het 21er-Haus
De Karlskirche en het Belvedere liggen dicht bij elkaar – twee hoogtepunten tijdens een stadswandeling. Direct daarachter begint de nieuwbouw.

10Suikerspin en spiegelkabinet – in het Prater
Het historische reuzenrad bij de ingang is legendarisch, maar het Prater is meer dan een amusementspark. Ontdek het veelzijdige karakter.

11Ironie en humor op het podium – een avondje cabaret
Het talent voor cabaret lijkt de Oostenrijkers aangeboren. Daarvan getuigen de vele cabaretpodia in de hoofdstad.

12Moderne kunst en nieuwe mode – kunstwijk Neubau
Neubau dreigde 20 jaar geleden nog te worden gesloopt, maar is nu met het Museumsquartier een toonbeeld van stadsvernieuwing.

13Party in de rosse buurt – Stadtbahnbögen
De Stadtbahnbögen vormen een spectaculaire, nieuwe ontdekking van de laatste jaren en zijn als uitgaanswijk niet meer weg te denken.

14Keizerlijke pracht en praal – Schloss en Park Schönbrunn
Schönbrunn biedt een barokke pracht, veel groen en Sisi-romantiek.

15Weens wijngenot – bezoek aan de Heurigen
Een verkenningstocht kunt u prima afsluiten in een van de Heurigen.

Nog meer Wenen
Musea
Historisch Wenen
Wenen in de 20e eeuw

Excursies
Carnuntum
Schloss Hof
Klosterneuburg

Te gast in Wenen

Overnachten
Eten en drinken
Winkelen
Uitgaan

Toeristische woordenlijst
Culinaire woordenlijst
Colofon
Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!–tip

Willkommen – Welkom

Te smal en te lang voor een plein, te kort en te breed voor een straat – dat is de Graben, de verbinding tussen de Stephansplatz en de Kohlmarkt. De Graben wordt gedomineerd door de barokke Pestsäule in het midden en wordt omzoomd door exclusieve winkels. In de schaduw van deze panden, met gevels waarin zich de glorie van de monarchie in haar laatste eeuw afspiegelt, nodigen cafés uit tot een pauze, die u echter ook heel goed kunt nemen op de rand van de fontein.

Ter oriëntatie

Een eerste kennismaking

Elk jaar lukt het Wenen in de absolute top te komen van de ranglijst van steden met de hoogste kwaliteit van -leven. Dat heeft ook te maken met de ligging van de stad, die zich van de laatste uitlopers van de Alpen – die hier in het Wienerwald ( kaart 3) glooiende heuvels zijn – tot aan de Donau, de oeverlanden en het verdere vlakke land uitstrekt. Het bos is de groene long van de stad en brengt ook de wind waaraan Wenen zijn goede luchtkwaliteit te danken heeft.

De stadskern, het historische oude stadsdeel, ligt aan een zijarm van de Donau. Dit deel van de stad wordt van de andere districten gescheiden door het Donaukanal en de Ringstraße ( D-G 3-5). Langs deze Ring liggen de binnenste districten, die op hun beurt door de Gürtel worden gescheiden van de vroegere voorsteden. In het noorden en het westen verdunt het stadsgebied zich tot het Wienerwald, in het zuiden gaat het over in het vlakke Wiener Becken. In het oosten doorsnijdt de Donau de conglomeratie en liggen de nieuwe wijken aan de overkant van de rivier.

Wenen is ruwweg tweemaal zo groot als Amsterdam, maar met de metro en de fiets reist u snel van A naar B.

Het 1e district – centrum

Het centrale punt van Wenen is de Stephansplatz ( E/F 4) met de gotische Stephansdom, een van de oudste bouwwerken van de stad, en de Graben, de mooiste plek van Wenen met zijn koffiehuizen en prachtige architectuur. Op de Stephansplatz kruisen twee metrolijnen elkaar (U 1 en U 3). Deze lijnen ontsluiten de binnenstad, oftewel het 1e district, voor zowel de toeristen als de inwoners van Wenen die hier bij banken en op kantoren werken, in hun vrije tijd rondwandelen of 's avonds uitgaan in een van de talrijke cafés die hier te vinden zijn.

De hoofdader van de binnenstad is de Kärntner Straße ( E 4/5) met zijn vele winkels. Deze gaat achter de Stephansplatz over in de Rotenturmstraße, die verderop uitkomt op de Schwedenplatz ( F 3/4) aan het Donaukanal. In de zijstraten vindt u tal van bezienswaardigheden, zoals kerken uit de gotiek of de barok, stadspaleizen van eind 19e eeuw, jugendstilhuizen en kleine musea. De hele binnenstad is voetgangersvriendelijk, want de afstanden zijn kort en zelfs waar het toegestaan is, rijden maar weinig auto's. Langs de Ring ziet u prachtige paleizen en gebouwen in antieke stijlen.

Donaukanal, Donau, 'Transdanubië'

Wanneer u Wenen bezoekt, verbaast het u misschien dat de 'schöne blaue Donau' in de oude stadskern niet meer dan een rivierstroompje is. Dit is eigenlijk slechts een zijarm van de grote rivier, waarvan de bedding zich in de middeleeuwen naar het oosten heeft verlegd. De oevers van dit Donaukanal zijn in de afgelopen jaren ontdekt door de uitgaanswereld (zie blz. 50). Tussen het kanaal en de imponerende Donau ligt het Prater ( J 3) – dankzij het amusementspark, de weide, de bossen en parken een populair recreatiegebied bij de stad.

Hetzelfde geldt voor het 21 km lange Donauinsel, dat kunstmatig werd aangelegd als onderdeel van de waterstandregulering in de rivier. Het daarbij ontstane afvoerbeekje aan de oostkant van de Neue Donau biedt nu een mooie zwemlocatie. Het water is rustig en helder, heel anders dan het water aan de westkant, waar een sterke stroming heerst. Verder is het eiland ook zeer in trek bij joggers, skaters, naturisten en liefhebbers van een barbecue. Het gebied aan de overkant van de rivier, spottend 'Transdanubië' genoemd, omvat de nieuwere woonwijken. Met de DonauCity rondom de UNO-City ( ten noorden van K 1) is hier een moderne skyline ontstaan.

Tussen Ring en Gürtel en in de voorsteden

Tot 1850 waren de nu dichtbebouwde districten 3 tot 9 zelfstandige voorsteden die door een lange wal aan de buitenkant werden beschermd. Deze aarden wal is later verwijderd. De loop ervan valt tegenwoordig nog af te lezen aan de drukke straten, deels uit twee en deels uit vier rijbanen bestaand, die in een halve cirkel rond de binnenste districten liggen. Hier wonen arbeiders (Margareten), gegoede burgers (Josefstadt), studenten en mensen met een alternatieve leefstijl (Neubau) in hun eigen wijken.

Van groot toeristisch belang zijn het paleis Belvedere in Wieden, de
Naschmarkt ( D/E 6) bij de kleine rivier Wien, de winkelstraat Mariahilfer Straße ( A-C 6/7) en de kunstwijk Neubau ( B-D 5/6).

Met de opening van het Museumsquartier ( kaart 2, D 5) is een brug naar de binnenstad geslagen, want deze maakt deel uit van de architectonische eenheid die wordt gevormd met het Natur- en Kunsthistorisches Museum en de Hofburg.

Buiten de Gürtel verheft zich in het Wienerwald de 484 m hoge Kahlenberg, waar u van het mooiste uitzicht over Wenen kunt genieten.

Kennismaking, Wenen in cijfers

Met zevenmijlslaarzen op naar de toekomst

Als u vandaag de dag in Wenen vanuit het centrum over de Reichsbrücke naar de buitenwijken rijdt, wordt u onthaald op een moderne skyline. Glazen gevels waarin de zon wordt weerspiegeld, gigantische kantoorflats en slanke torens verheffen zich tot hoog in de lucht. Het is bijna niet te geloven dat hier nog maar 15 jaar geleden braakliggend land lag met in de verre omtrek alleen de UNO-City en de Donauturm. Wenen heeft zich sinds de jaren 90 van de 20e eeuw sneller ontwikkeld dan de meeste andere Europese steden, wat te maken heeft met de toetreding van Oostenrijk tot de EU en de val van het communisme in Oost-Europa. Met deze historische ontwikkelingen verschoof Wenen van de zijlijn naar het midden van Europa. Mocht de stad iets achter hebben gelopen, dan is dat nu helemaal goedgemaakt.

Dat is niet alleen te merken aan de architectuur, er heerst daarenboven een nieuwe mentaliteit, die ook tot een duidelijke breuk tussen de generaties heeft geleid. Zo zijn er nog de traditionele Weners, conservatief, nuchter, meer gericht op het verleden dan op het heden, en zijn er de moderne stedelingen die vloeiend Engels spreken, die niet zonder hun mobieltje kunnen en met hun laptop in het café gratis op internet surfen. Modieus gekleed en vlot in de omgang: in de vrije tijd heeft het 'u' hier bijna overal plaatsgemaakt voor 'je'.

Sport in de stedelijke ruimte

Over het algemeen houden de Weners veel van lichaamsbeweging. Velen zijn voor hun dagelijks vervoer al overgestapt op de fiets. Als voetganger moet u erop letten in het centrum niet in de weg te staan op de fietspaden. Onder de jonge generatie, die inmiddels tot 50+ gaat, is een zekere cultus van de lichamelijke conditie gangbaar.

In de vroege ochtend- en avonduren en in het weekend zitten de fitnesscentra tjokvol, en bij mooi weer worden de 'openluchtlocaties' drukbezocht. Joggers en skaters bevolken de Prater-Hauptallee en het Donauinsel, terwijl mountainbikers en wandelaars graag op pad gaan in het Wienerwald. Midden in de stad vindt u klimhallen. De spectaculairste klimwand is aangebracht in een voormalige toren van de luchtafweer in het 6e district. Zeilers en roeiers kunnen hun hart ophalen op de Alte Donau, voor zwemmers zijn er behalve tal van locaties in de Donau en de zijarmen ook diverse binnen- en buitenbaden. In het winterseizoen is schaatsen een populaire sport. Verspreid over de stad zijn kunstijsbanen te vinden.

De keerzijde van gezelligheid

Van de Wener wordt gezegd dat hij humor heeft, maar daarbij nogal eens afglijdt naar het boosaardige en dat hij graag sarcastisch wordt. Hij zou gezellig zijn, maar de melancholie in zich dragen en heen en weer zwalken tussen een slecht humeur en vriendelijkheid. Dat klopt ook. Dit zijn de belangrijkste kenmerken van de huidige mentaliteit, en u kunt er het best maar rekening mee houden.

Gezelligheid betekent bijvoorbeeld niet alleen dat men graag urenlang met een kop koffie of een glas wijn bij elkaar zit, maar houdt ook in dat men de dingen meestal wat traag aanpakt. In plaats van een probleem zo snel mogelijk op te lossen, schuift men de kwestie wat heen en weer en op de lange baan – en uiteindelijk komt men vaak niet tot de optimale oplossing, maar tot een compromis. Omgekeerd geldt dat ook als het erom gaat wat bepaalde regels inhouden: men vindt altijd wel een manier om lastige voorschriften te omzeilen.

Al met al leeft men in Wenen nog altijd met minder stress dan in de rest van de moderne, stedelijke wereld. Zo is de vroege sluitingstijd op vrijdag iets heiligs, ongeacht wat er op dat moment in de zaak gebeurt. Bij de omgang met Weners is het goed om te weten dat stiptheid ook een rekbaar begrip is. Het wordt als normaal beschouwd als iemand 10 of 15 minuten te laat voor een afspraak komt, en wie bij een persoonlijke uitnodiging precies op tijd voor de deur staat, wordt bevreemd aangekeken. In geen geval dient u zich te beklagen als iemand wat te laat komt opdagen, want zoiets wordt niet op prijs gesteld.

Weense humor

De spreekwoordelijke Weense humor uit zich vaak in een zwarte, vaak cynische humor, die echter nooit beledigend wil zijn. Gevatheid geldt hier als een grote deugd. Als u niet gevat bent, probeer dan liefst een woordduel te vermijden – anders maakt u zich waarschijnlijk belachelijk.

Met deze humor wordt echter ook bedoeld dat men zelfs serieuze kwesties en situaties met een knipoog probeert af te handelen.

Alles buiten de stad zelf is voor de Wener provincie. Omgekeerd staat de Wener in de rest van Oostenrijk bekend als arrogant. Ook al zetelt hier het nationale parlement, Wenen is naast de hoofdstad van Oostenrijk ook altijd nog zijn eigen stad en land.

De clichés achterna

Het is maar een select groepje Weners dat de nagedachtenis van Sisi nog in ere houdt, dat weleens een voorstelling van de Spaanse Hofrijschool heeft gezien, in een fiaker heeft rondgereden of een concert van de Sängerknaben heeft bijgewoond. Al is het maar één daarvan. De wals dansen de Weners hoogstens op oudejaarsavond (maar dan kun je er ook moeilijk omheen: om middernacht wordt op elk feest de Donauwals ingezet) en klederdracht komt in Wenen praktisch niet voor. In de Heurigen wordt gekletst en gedronken, muziek wordt er overigens weinig gespeeld en goede muziek met viool, gitaar en accordeon al heel weinig. Ondanks het hardnekkige clichébeeld dat men hier een bijzondere band met de dood heeft, kijken de Weners er net zo tegenaan als in andere grote steden. De levenslust staat voorop.

Wenen is natuurlijk de stad van de muziek, maar niet alleen van de klassieke muziek: steeds meer optredens van eigen bodem trekken internationaal de aandacht, vooral van groepen die zich op de alternatieve muziek richten. Aan de andere kant heeft een bal – net als vroeger – een belangrijke sociale functie. Ook teenagers met piercings en tattoos volgen een danscursus. Hier kijkt niemand ervan op als iemand het ene weekend naar een technoparty gaat, en het volgende naar een bal. Ook de traditie om urenlang in een café te hangen staat nog altijd hoog in het vaandel.

Al eeuwenlang een multiculturele samenleving

Horváth, Pospischil, Skomorowski – het Weense telefoonboek wemelt van de namen die niet van Germaanse oorsprong zijn. Al aan het eind van de 18e eeuw oefende Wenen een grote aantrekkingskracht uit op mensen van elders. Het was toen immers het middelpunt van een van de grootste rijken van Europa. In de tweede helft van de 19e eeuw ontstond er een grote immigratiegolf van vooral arbeiders die in de nieuwe fabrieken nodig waren. Met het ontstaan van de Dubbelmonarchie nam de betekenis van Wenen als metropool alleen nog maar toe: vanuit Bohemen, Moravië, Silezië, Hongarije, de Balkan en uit Italië stroomden mensen toe naar Wenen. Deze mengeling van volken en culturen heeft in tal van aspecten haar stempel gezet op de Weense bevolking en haar stad, met de eerder beschreven mentaliteit van zuidelijk aandoende gezelligheid en verder de keuken, de architectuur en de literatuur.

Ook aan de gezichten van de Weners valt dit verleden af te lezen. Sedert een paar decennia neemt het bevolkingsaantal weer toe, in eerste instantie door de toestroom van immigranten uit het voormalige Joegoslavië en Turkije, die in de jaren 1980-1990 nodig waren als gastarbeiders. Andere grote groepen vormen de Polen en Roemenen – en verder nog Duitsers, die overwegend in de hogere banen werkzaam zijn of als student hierheen komen.

Het Rote Wien

In de periode tussen beide wereldoorlogen was in Wenen de Sozialdemokratische Arbeiterpartei aan de macht. Deze partij verwezenlijkte baanbrekende projecten voor de sociale woningbouw, die – zoals het Karl-Marx-Hof – tegenwoordig nog zeer in trek zijn vanwege de hoge woonkwaliteit. Na 1919 heeft Wenen tal van rode burgemeesters gehad! De huidige burgemeester, de sociaaldemocraat Michael Häupl is in functie sinds 1994, maar deelt sinds 2010 de macht met de Groenen. Sindsdien is er veel ruimte geschapen voor voetgangers en fietsers.

De Weners mogen wel tevreden zijn met hun stadsbestuur: de stad is verschoond gebleven van ernstige sociale problemen. Er is genoeg woonruimte, de medische basiszorg is uitstekend en ook het sociale vangnet is prima, zoals overal in Oostenrijk. Weliswaar bestaat er een duidelijk verschil tussen de woonwijken van gegoede burgers en de wijken met een hoog percentage arbeiders of buitenlanders – waar ook de sociale problemen veel groter zijn – maar er is geen sprake van gettovorming en er komen praktisch geen gewelddadige confrontaties op grote schaal voor. Daarvoor nemen de Weners het leven ook te gemakkelijk. Net als elders in Europa speelt ook hier een discussie over de integratie van moslimimmigranten. Maar tot op heden heeft men met zulke debatten voornamelijk burgers de straat op gekregen die voor meer tolerantie demonstreren.

Feiten en cijfers

Geografie: Wenen ligt in het oosten van Oostenrijk, op slechts 80 km van Bratislava en de grens met Slowakije, maar ruim 600 km van Bregenz, de meest westelijke grote stad van Oostenrijk. Het Wienerwald aan de westkant van de stad vormt een uitloper van de Ostalpen. Aan de andere kant van de Donau en in het zuiden ligt de stad op vlakker terrein.

Bevolking: Wenen heeft ongeveer 1,7 miljoen inwoners, waarmee de bevolking in krap tien jaar met zo'n 10% is toegenomen. Tweederde van de bevolking heeft geen recente migratieachtergrond, ongeveer 22% is geen staatsburger van Oostenrijk. De meeste immigranten komen uit Servië-Montenegro (18,4%), Turkije (12,7%), Duitsland (8,2%), Polen (7,1%), Bosnië en Herzegovina (5,5%) en Roemenië (4%).

Economie: meer dan 80% van de economische bedrijvigheid berust op de dienstverlening. De onroerendgoedbranche en de commerciële dienstverlening zijn verantwoordelijk voor ongeveer 40% daarvan. De economische groei zit al jaren in de plus, met een klein knikje omlaag in 2009, het jaar van de financiële crisis. De opening van de markt in de oostelijke EU-landen heeft Wenen een sterke groei in vestigingen van internationale ondernemingen gebracht. Dit heeft vooral de vastgoedprijzen opgedreven, waardoor de koopkracht verminderd is: Wenen bevindt zich momenteel op de 24e plaats van rijke landen. Een belangrijk onderdeel van de economie is het toerisme: Wenen geldt als een van de populairste bestemmingen voor een stedentrip in Europa.

Belangrijke internationale organisaties: IAEA (International Atomic Energy Agency), UNIDO (United Nations Industrial Development Organisation), UNOV (United Nations Office at Vienna), UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees), OSCE (Organisation for Security and Cooperation in Europe), OPEC (Organisation of the Petroleum Exporting Countries).

Opwinding in Wenen

Hoe gelukkig de Weners zich eigenlijk mogen achten, valt af te leiden aan het thema dat de gemoederen flink kan bezighouden: bij de 'hondenpoepdebatten' gaat het om een strijd tussen hondenbezitters en de stad over de vraag wie de hondenpoep moet opruimen. In Wenen is het namelijk niet genoeg om een verordening af te kondigen – tot deze werkelijk wordt nageleefd, gaan er jaren voorbij met toelichting over het nut. Maar inmiddels is het gebruikelijk geworden dat de eigenaar met een plastic zakje de poep opruimt.

Een andere jarenlang voortslepende discussie ging over roken. Inmiddels is bij wet geregeld waar wel of niet mag worden gerookt, maar in typisch Weense stijl wordt de wet niet bijzonder strikt gehandhaafd.

Over het algemeen klaagt men veel en naar hartenlust over het weer: te warm, te nat, te koud, te droog. Een populair thema is ook de auto dan wel het verkeer. Hardnekkig rijdt men dag in dag uit met de auto naar het werk en komt dan met absolute zekerheid in de file vast te zitten. Men betaalt liever een hoop geld voor een dure parkeersticker of een plek in een parkeergarage dan met jan en alleman in de tram te zitten. Maar omdat de straten van Wenen steeds meer verstopt raken, denkt men erover de internationale trend te volgen en tol te heffen voor verkeer dat de stad in wil.

Een vast onderdeel van de gesprekken wordt gevormd door de chaos van bouwplaatsen in de zomervakantie en de totale chaos wanneer het 's winters voor het eerst stevig sneeuwt.

Hoogste kwaliteit van leven

Het adviesbureau Mercer stelt elk jaar een hoog in aanzien staande ranking op van wereldsteden met de hoogste kwaliteit van leven. Wenen staat steevast in de top en verdrong Zürich in 2009 van de eerste plaats – in 2011 werd deze toppositie nog eens bevestigd. Punten worden toegekend in tien categorieën: woonomgeving en milieu, algemene omstandigheden op politiek, sociaal en economisch vlak, het sociaal-cultureel milieu, onderwijs, medische infrastructuur, openbaar vervoer, beschikbaarheid van consumentenartikelen en vrijetijdsvoorzieningen.

Achter de schermen zet het stadsbestuur zich in voor leefomstandigheden die niet alleen goed, maar ook schoon zijn: in de vuilverbrandingsinstallaties wordt jaarlijks uit 800.000 ton afval energie gewonnen voor zo'n 100.000 huishoudens. En 's zomers wordt de gewonnen energie ingezet voor koeling, zowel bij de airconditioning van grote gebouwen als in het Allgemein Krankenhaus. Interessant op milieugebied zijn ook de nieuwe stations van metrolijn 2, die worden gekoeld dan wel verwarmd door winning van energie uit de aardwarmte in de tunnelwanden.

Als u de Weners vraagt wat hen zo aantrekt in hun stad, noemen zij vooral de goede luchtkwaliteit, die de stad te danken heeft aan het nabije Wienerwald, en het zuivere drinkwater, dat afkomstig is van bronnen hoog in de bergen, en verder de veiligheid, het grote culturele aanbod, de leefwijze in het algemeen en gewoon het feit dat Wenen een prachtige stad is.

Wapen en zegel van Wenen

Het stadswapen van Wenen bestaat uit een rood schild met een wit kruis. In het zegel van Wenen vormt dit schild het borstschild van een adelaar, die is ontleend aan het wapen van de familie Babenberg, de dynastie van de vroegere hertogen van Oostenrijk. Het kruis en de rode kleur gaan terug op de kruistochten in de middeleeuwen.

Geschiedenis, heden, toekomst

Romeinen, hertogen van Babenberg, eerste Habsburgers

Ter bescherming van de noordgrens van het Romeinse Rijk werd omstreeks 100 n.Chr. op de plek van de huidige binnenstad de versterkte legerplaats Vindobona opgericht. Van de 1e tot de 5e eeuw waren daar enkele duizenden Romeinse soldaten gelegerd. Toen in 976 met de dynastie van Babenberg Oostenrijk ontstond, bloeide Wenen op dankzij de handel. Halverwege de 11e eeuw werd Wenen de residentie en in 1221 kreeg het stadsrechten. Rond 1200 werden er stadsmuren gebouwd. Vanaf 1278 heersten de Habsburgers in Oostenrijk. Na een grote bouwwoede in de 14e eeuw kreeg de stad een gotische aanblik. Imposante getuigen van die periode zijn de Stephansdom, Maria am Gestade, de Augustinerkirche en de Minoritenkirche. In het kader van de rivaliteit met Praag werd in 1365 de universiteit opgericht.

Wenen wordt een metropool

Vanwege de dreiging van een Turkse aanval concentreerde men zich vanaf de 16e eeuw op de aanleg van verdedigingswerken. Er werden vestingen in plaats van kerken gebouwd – en die keus bleek verstandig: Wenen kon de twee belegeringen van 1529 en 1683 weerstaan en vervolgens de Osmanen terugdringen uit Midden-Europa. Daarna begon de wederopbouw en uitbreiding tot residentiële hoofdstad van Oostenrijk. Zelfs de twee grote pestepidemieën van 1679 en 1713 remden de voortgang niet af. Onder leiding van hof, adel en kerk ontstond een prachtige barokstad. Met de toenemende macht van de Habsburgers in Europa groeide Wenen uit tot een van de belangrijkste cultuurcentra, dat vooral op het gebied van de muziek de andere grote steden in de schaduw stelde: Haydn, Mozart, Beethoven en Schubert kwamen hier tot grote bloei.

Dubbelmonarchie

In 1804 kroonde de Habsburgse heerser Franz zich tot de eerste keizer van Oostenrijk. Napoleon trok tweemaal de stad binnen. In 1814-1815 werd op het Weens Congres een nieuwe verdeling van Europa – met Oostenrijk, Rusland, Groot-Brittannië en Pruisen als grootmachten – vastgelegd. De daaropvolgende periode tot 1848 werd gekenmerkt door een sterke industrialiseringsgolf en politieke repressie. Toch waren juist in deze biedermeiertijd grote kunstenaars actief in Wenen: Johann Strauß, Franz Grillparzer, Ferdinand Raimund en Ferdinand Georg Waldmüller. In navolging van de Franse Februarirevolutie brak in maart 1848 in Wenen een revolutie uit, maar Frans Jozef I bleef aan de macht. Hij liet een nieuwe infrastructuur in de stad aanleggen waardoor de sociale problemen werden verscherpt. In 1850 werden de stadsmuren gesloopt, in 1867 ontstond de Dubbelmonarchie van Oostenrijk en Hongarije, die tot 1918 standhield. De afspiegeling van haar macht is de architectuur van de Ringstraße.

De 20e eeuw

Het Weense modernisme, met de jugendstil en grote beroemdheden als Robert Musil en Sigmund Freud, was de laatste culturele bloeitijd voordat het oude Europa ten onder ging in de Eerste Wereldoorlog. Het Interbellum stond in het teken van een sociaaldemocratisch bewind dat grote woningbouwprojecten opzette. In 1938 volgde de Anschluss met Hitler-Duitsland. In de Tweede Wereldoorlog werden delen van Wenen verwoest door bombardementen en na 1945 werd de stad opgedeeld in vier bezettingszones. De wederopbouw begon, maar pas na de terugtrekking van de bezettingstroepen in 1955, en met steun van Amerika zette een economische opbloei in. Internationale erkenning kreeg men door de vestiging van enkele grote organisaties als de OPEC en de IAEA. In 1979 werd Wenen met de bouw van UNO-City de derde VN-stad ter wereld na New York en Genève. De Donauturm werd ingericht voor een tuinbouwtentoonstelling, en het Donauinsel en de metro werden aangelegd.

De nieuwe skyline

De keuze voor een moderne architectuur volgde in de jaren 90. Rond UNO-City ontstond de nieuwe wijk Donau City, die tegenwoordig het stadsbeeld aan de Donau bepaalt en die nog verder wordt uitgebreid. De Millennium Tower ertegenover is met 202 m het hoogste gebouw van de stad en een symbool van het hernieuwde zelfbewustzijn, dat de Oostenrijkers hadden verloren toen hun land na de Eerste Wereldoorlog van een grootmacht werd teruggebracht tot een klein land. De oude gasreservoirs werden verbouwd tot futuristisch ogende bouwwerken. In de binnenstad kregen de bogen van het stadsspoor een nieuwe bestemming en werd de centrale bibliotheek gebouwd.

Een stadsontwikkeling van recenter datum is het ombouwen van drie centrale spoorwegstations tot moderne trefpunten met een groot aanbod aan winkels. Westbahnhof en Wien-Mitte zijn inmiddels gereed en in de omgeving van het tot centraal station van Wenen verbouwde Südbahnhof (opening in 2015) ontstaat een geheel nieuwe wijk. Nieuwe woonwijken worden ook gebouwd in Aspern en in de omgeving van het Nordwestbahnhof (2025).

Praktische informatie

Reizen naar Wenen

Met het vliegtuig

De vliegverbinding tussen Wenen en Amsterdam of Brussel is zeer goed en bij tijdige reservering ook goedkoop. De luchthaven Wien-Schwechat is in vergelijking met andere internationale luchthavens aangenaam overzichtelijk. De afstand tot Wenen zelf is niet groot en de luchthaven is vanaf de stad terug ook snel te bereiken.

CAT: de City Airport Train rijdt elk halfuur non-stop naar station Wien-Mitte (vanwaar u met de metro door de stad kunt reizen), duur: 16 min., enkele reis € 11, tot 14 jaar gratis. Inlichtingen: www.cityairporttrain.com

Sneltram: de regelmatig rijdende sneltram (vertrek elk halfuur, duur 34 min.) biedt het goedkoopste vervoer naar de stad zelf. Een kaartje kost € 4 en is dan tevens geldig voor de metro.

Bus: de bussen van Vienna Airport Lines rijden langs diverse routes. Naar het centrum neemt u de bus naar de Schwedenplatz. Volgens de dienstregeling duurt de rit 20 minuten, maar houdt u in de spits rekening met vertraging. Vertrek elk halfuur, enkele reis € 8.

Taxi: de taxirit van de luchthaven naar het centrum kost zo'n € 30 en duurt onder normale verkeersomstandigheden ongeveer 20 minuten.

Met de auto of trein

Auto: voor een stedentrip naar Wenen kunt u de auto beter thuislaten. In de binnenstad is een tekort aan parkeerruimte en is parkeren bovendien duur.

Trein: er is één doorgaande verbinding van Nederland naar Oostenrijk: de nachttrein van Amsterdam naar Wenen. Als u overdag reist, moet u in Duitsland (Duisburg of Keulen) overstappen. Vanuit België kunt u met een overstap in Keulen naar Wenen reizen.

Reizen in Wenen

Openbaar vervoer in Wenen

In Wenen reist u het snelst met de metro. Er zijn vijf metrolijnen, die de buitenwijken verbinden met het centrum. De metro rijdt elke 5 min. van ongeveer 5 uur 's ochtends tot iets na middernacht. Vrijdag en zaterdag rijdt de metro de hele nacht door, evenals de nacht voor een feestdag. Het nachtelijk vervoer wordt aangevuld met bussen van de Nightline. Overdag kunt u verder nog gebruikmaken van tal van trams en bussen. Een gedetailleerd overzicht vindt u op www.wienerlinien.at.

Prijzen: een enkele reis kost € 2. Dagkaarten zijn verkrijgbaar naargelang de behoefte: zo is er een kaart die 8-20 uur geldig is (€ 5,40), 24 uur (€ 6,70), 48 uur (€ 11,70) of 72 uur (€ 14,50). Die laatste is inbegrepen bij de Wien Card (€ 19,90). De kaartjes zijn verkrijgbaar bij alle ticketautomaten in de metrostations en in tabakszaken. Kinderen tot 6 jaar mogen altijd gratis reizen, kinderen tot 15 jaar mogen gratis reizen op zon- en feestdagen en tijdens de Weense schoolvakanties.

Regionaal vervoer

In de stad Wenen rijden ook nog treinen van de Österreichische Bundesbahnen (ÖBB). Deze rijden vanuit de stad naar de regio's in de rest van het land, maar ze verbinden ook de binnenstad met de buitenwijken en voorsteden. Vooral voor toeristen van belang is de S 45, de lijn die over het door Otto Wagner ontworpen traject van Hütteldorf naar Heiligenstadt rijdt. Met een kaartje van het Weense openbaar vervoer kunt u binnen het bereik van de stad gebruikmaken van alle ÖBB-treinen. Zie voor verdere informatie www.oebb.at.

Taxi en fietstaxi

Het basistarief bedraagt € 3,80, tot 4 km kost elke kilometer € 1,42. De reis van het plein voor het Prater naar de Naschmarkt kost dus ongeveer € 13. Voor het nachttarief geldt slechts een kleine opslag.

Zoals ook in veel andere grote steden zijn er inmiddels in Wenen fietstaxi's voor twee personen te vinden (plus handbagage; de berijder beschikt over een elektromotor ter ondersteuning). In Wenen wordt de fietstaxi 'faxi' genoemd (€ 5 voor ca. 2 km, € 49 per uur., www.faxi.at).

Tour door Wenen

Voor de Staatsoper staan de bussen van Vienna Sightseeing Tours ( E 5, www.viennasightseeing.at) gestationeerd. Deze vertrekken elke 30 -minuten voor een tocht langs de belangrijkste bezienswaardigheden. Een enkele rondrit kost € 13, een 'Hop on/Hop off'-dagkaart met vijftien in- en uitstapplaatsen kost € 20. Voor een rit over de hele Ring kunt u de Vienna Ring Tram (zie blz. 49) nemen.

Over de Ring en langs de Stephansdom rijdt de bus met open dak uit de jaren 40 van Oldtimer City Tour (mei-okt. dag. 11, 12.30, 14 en 16 uur, vanaf Heldenplatz, 1 uur € 19). Het doet een beetje kitscherig aan, maar u kunt ook een mooi tochtje maken met een paardenkoets, die men in Wenen een -fiaker noemt. De koetsier geeft u dan uitleg over de bezienswaardigheden. Fiakerstandplaatsen zijn er op de Stephansplatz en de Heldenplatz. Er worden tochten van verschillende lengte aangeboden: 20 min. ca. € 55 en 40 min. ca. € 80.

Met een boot kunt u een ontspannen rondvaart over het Donaukanal maken: 1,5 uur duurt de tocht van de Schwedenplatz stroomopwaarts naar de sluis van Nußdorf, daarna gaat het stroomafwaarts naar de monding van de Wien en terug naar het beginpunt (mei-sept. 4 x dag., € 19).

Rondleidingen

Onder de noemer 'Wiener Spaziergänge' bieden erkende gidsen thematische wandelingen aan die zich vooral concentreren op de binnenstad. Zulke thema's zijn bijvoorbeeld 'Wenen in het avondlicht', 'Huizen voor voer, drank, en plezier', 'Joods Wenen in Leopoldstadt' of 'Weg met het korset – uitspattingen en verkleedpartijen tijdens keizer Franz Josef'. De rondleidingen gaan ongeacht het weer altijd door, duren 1,5 à 2 uur en kosten € 14 (€ 12 met de Wien Card). Van tevoren aanmelden is niet nodig. Overzicht en informatie: www.wienguide.at.

Er worden ook rondleidingen georganiseerd met een Segway, een elektrisch aangedreven, zelfbalancerend eenpersoonsvervoermiddel dat u met uw lichaamshouding vooruit of achteruit kunt laten rijden of laten stoppen. De rondleiding begint met een inleiding van 25 minuten in de rijtechniek en duurt daarna 3 uur (www.segway-vienna.at, apr.-okt. dag. 14 uur, mei-juni dag. 10 en 14 uur, trefpunt Elisabethstraße 13, 15 min. voor het begin, € 70). Gtour biedt een tocht voor genieters van chocolade of zoetigheden (www.gtour.at).

Feestdagen

1 januari: nieuwjaar

6 januari: Driekoningen

tweede paasdag

1 mei: Dag van de Arbeid

april-juni (afhankelijk van de datum van Pasen): Hemelvaartsdag, pinkstermaandag, Sacramentsdag

15 augustus: Maria-Hemelvaart

26 oktober: nationale feestdag

1 november: Allerheiligen

8 december: Maria-Ontvangenis

25-26 december: Kerstmis

Feesten en festivals

Wean hean: apr.-mei, www.weanhean.at. Festival van het echte Weense lied, dat dreigt uit te sterven. (De naam betekent zoiets als 'Wenen horen').

Wiener Festwochen: mei-juni, www.festwochen.at. Nieuwe uitvoeringen van beroemde werken op het gebied van opera, toneel en klassieke muziek. Spectaculaire opening in de openlucht op de Rathausplatz.

Donauinselfest: eind juni, www.donauinselfest.at. Het grootste openluchtevenement van Europa wordt drie dagen lang op het Donauinsel gehouden. Op diverse podia worden liveconcerten in allerlei genres gegeven, van popmuziek en alternatieve muziek tot volksmuziek. De toegang is gratis.

Jazzfest Wien: juni-juli, www.viennajazz.org. Een internationaal bekend jazzfestival. Concerten in uiteenlopende stijlen, onder meer in de Staatsoper, de binnenplaats van het stadhuis, de Rathausplatz en de Summer Stage (de laatste twee zijn gratis).

Kino unter Sternen: juni-juli, www.afterimage.at. Op de Karlsplatz worden films van niveau getoond. Vaak zijn ook de filmregisseur en de medewerkers aanwezig. Toegang gratis.

Film Festival: juli-aug. Grote openluchtbioscoop op de Rathausplatz met films uit de wereld van opera, ballet, wereldmuziek en jazz. De voorstellingen beginnen bij zonsondergang en zijn gratis. Er zijn ook tal van eettentjes met gevarieerde hapjes en gerechten.

Life Ball: voorjaar, www.lifeball.org. Grootste liefdadigheidsfeest voor aids in Europa. Luisterrijk en alternatief. Tal van wereldsterren komen voor het bal in het stadhuis. Buitenstaanders kunnen de sfeer proeven wanneer de deelnemers met veel vertoon arriveren op de Rathausplatz.

Wien Card

Met de Wien Card krijgt u 's zomers korting bij meer dan 210 aangesloten instellingen en bedrijven. De korting bedraagt 5% tot 50% in alle grote, maar ook veel kleine musea, 10% tot 25% voor toneelvoorstellingen en concerten, en doorgaans 10% tot 33% op allerlei attracties, zoals UNO City, een boottocht over de Donau en diverse sightseeingtours. Er wordt ook korting geboden in bepaalde winkels en er zijn speciale aanbiedingen in cafés, Heurigen en restaurants. De kaart kost € 19,90 en is drie dagen lang geldig. Hierbij inbegrepen is ook een 72 uur geldige kaart voor het openbaar vervoer in Wenen, met vrij gebruik van metro, bus, tram en regionale treinen, die anders € 14,50 kost.

De Wien Card is verkrijgbaar bij de bureaus voor toeristische informatie (zie blz. 21), bij de verkooppunten van het Weense openbaar vervoer en in veel hotels. U kunt de Wien Card ook vanuit eigen land bestellen via tel. 01 79 84 40 01 48 of www.wien.info.

Impuls Tanz: juli-aug., www.impulstanz.com. Internationaal festival voor eigentijdse dans en performance.

Adventsmarkten: dec. De grootste adventsmarkt van Wenen wordt gehouden op de Rathausplatz. Sfeervol zijn de markt bij Schloss Schönbrunn en de kunstnijverheidsmarkt op de Karlsplatz. De markt in Spittelberg is over het algemeen erg druk.

Gevonden voorwerpen

Zentrales Fundservice der Stadt Wien, Am Modenapark 1-2, tel. 01 40 00 80 91.

Fundbüro der U-Bahnen, Wiener Linien Erdberg, tel. 01 790 91 88, na drie dagen worden in de metro gevonden voorwerpen naar de centrale dienst (zie hierboven) gestuurd.

Gezondheid

Met de European Health Insurance Card (EHIC) bent u verzekerd voor de noodzakelijke eerste hulp in het buitenland tegen een vergelijkbaar bedrag als in eigen land. In Wenen treft u overwegend openbare ziekenhuizen en veel artsen die rechtstreeks met de verzekering afrekenen.

Informatie

Nederland: Oostenrijks toeristenbureau, postbus 17287, 1001 JG Amsterdam, tel. 020 462 35 00, www.austriatourism.com (kies land).

België: Oostenrijkse Dienst voor Toerisme, postbus 10700, 1050 Brussel 5, tel. o2 642 22 12, www.austriatourism.com (kies land).

Oostenrijk: Wien-Hotels & Info, tel. 01 245 55, dag. 9-19 uur.

Toeristenbureau: binnenstad ( E 5), Albertinaplatz / Maysedergasse, achter de Staatsoper, dag. 9-19 uur; luchthaven, aankomsthal, dag. 6-23 uur.

Internet

www.wien.info: de officiële website van het Weense toeristenbureau, uitstekend opgezet, bijzonder omvangrijk en steeds actueel. U kunt brochures als pdf downloaden, hotelkamers boeken en naar adressen zoeken.

www.falter.at: website van het links georiënteerde stadsblad van Wenen met artikelen over wat er in de stad gebeurt, actuele informatie over films en evenementen en een per categorie gerangschikte lijst van adressen.

www.wien.orf.at: op deze website kunt u dagelijks vanaf 19 uur het actuele nieuws in 'Wenen heute' als livestream volgen. U kunt ook afzonderlijke berichten bekijken.

www.wien.gv.at: de officiële website van de stad Wenen. Hier is vrijwel alles te vinden wat voor de inwoners van de stad van belang is. Zeer gedetailleerd en ook interessant voor toeristen is de informatie per district en de tips voor vrijetijdsbesteding.

www.wieninternational.at: hier vindt u een week-journaal met een bonte mengeling van actuele berichten en algemene artikelen over Wenen. De stad krijgt een cruciale plaats toebedeeld in de nieuwe ontwikkelingen in Europa.

www.wienerjournal.at: in dit weekmagazine van het oudste dagblad van Oostenrijk (Wiener Zeitung) vindt u vrolijke stadsreportages en bijdragen in de lifestylesfeer. In de krant zelf vindt u ook actuele nieuwsthema's.

Kinderen

Amusementspark

Behalve het Wurstelprater ( J 3, -prater.wien.info, mrt.-eind okt. 10-23 uur, zie blz. 57), dat met de draaimolen voor de kleinsten en de zweefmolen voor de moedigsten al veel kinderwensen vervult, is er ook nog het Böhmischer Prater ( ten zuiden van F 8, www.tivoliwien.at, apr.-okt.) met aanmerkelijk minder attracties, maar wel een poppenkast (vaak za., zo.-middag).

Op de 1e Wiener Sommerrodelbahn ('s winters een skipiste) bereikt u op het ongeveer 850 m lange traject met ingebouwde jump een snelheid van wel 40 km per uur (Mauerbachstr. 174, tel. 01 979 00 25, www.highhills.at, in de zomervakantie dag. 10-19, mei, juni, sept. do., vr. 14-18, za., zon- en feestdagen 10-18 uur, bij regen gesl.). De reis erheen vanuit de stad duurt vrij lang (U4: -Hütteldorf, verder met bus 249 of 250).

Dieren

De Schönbrunner Zoo ( ten zuiden van A 8, www.zoovienna.at, zie blz. 72) is voor kinderen absoluut een hoogtepunt en is bijzonder geschikt voor een gezinsexcursie, omdat ook volwassenen hier plezier aan beleven.

In een voormalige toren van de luchtafweer in de stad vindt u nu het Haus des Meeres ( C 6, Fritz-Grünbaumplatz 1, www.haus-des-meeres.at, U3: Neubaugasse, dag. 9-18, do. tot 21 uur, € 14,20, voor kinderen € 4,40-6,50). In de afdeling met tropisch zeewater kunt u aquaria bewonderen met haaien, een zeeschildpad, kleurrijke koralen en prachtige vissen. De grootste attractie van de afdeling met tropisch zoetwater zijn de piranha's. Ongehinderd rondvliegende vogels en rondwandelende apen zijn te zien in het Tropenhaus. In de afdeling met terraria ziet u krokodillen, hagedissen, gifslangen en grote slangen. Al met al huisvest het Haus des Meeres meer dan 10.000 dieren.

Ook het Naturhistorisches Museum ( D 5 www.nhm-wien.ac. at, zie blz. 40), met zijn skeletten van dinosauriërs, walvisbeenderen en opgezette dieren, biedt kinderen veel vermaak.

Theater, bioscoop, museum

Voorstellingen van allerlei kinderfilms, van animatiefilms tot bekroonde jeugdfilmproducties, zijn te zien in Cinemagic (  G 3/4, Uraniastraße 1, www.cinemagic.at, vr., za., zo., feestdagen en tijdens vakanties, € 4,70. Programma voor kinderen van 4-12 jaar en een eigen jongerenprogramma met tekenfilms).

Dschungel Wien:   kaart 2, D 5, www.dschungelwien.at, in het Museumsquartier, bijna dag., € 8,50. In dit theater voor jongeren worden toneelstukken opgevoerd voor kinderen vanaf 2 jaar.

In het poppentheater Lilarum (  J 6, Göllnergasse 8, www.lilarum.at, U3: Rochusgasse, € 8) speelt men met hand- en stokpoppen. Een marionettentheater (  ten zuiden van A 8, Hofratstrakt, www.marionettentheater.at, bijna dag., vanaf € 8) is te vinden in Schloss Schönbrunn.

In het ZOOM Kindermuseum ( D 5, in Museumsquartier, www.kindermuseum.at, reserveren noodzakelijk: tel. 01 524 79 08, expositie € 4, voor kinderen gratis toegang tot interactieve expositie, geschikt voor 6-12 jaar) kunnen kinderen naar hartenlust vragen, aanraken, onderzoeken, bevoelen en spelen.

Zwemmen

Het Donauinsel biedt geweldige mogelijkheden om te zwemmen. Bovendien zijn er veel gelegenheden voor eten en drinken te vinden. Verder kunt u er waterfietsen en elektrisch aangedreven boten huren (www.donauinsel.at, U1: Donauinsel of Neue Donau). Als de drukte rond de zogeheten Sunken City u te veel wordt, zoekt u gewoon iets verderop een rustiger plekje.

Klimaat en reisseizoen

Wenen heeft een landklimaat, dus koude winters en warme zomers. Temperaturen van (ruim) boven 30 °C in juli en augustus zijn geen zeldzaamheid, in veel jaren zelfs de regel. Het mooist is het van half april tot eind juni en van september tot half oktober. Bijzonder sfeervol is de periode voor kerst, al hangt er dan vaak dagen- of zelfs wekenlang een grijze nevel boven de stad.

Openingstijden

Banken: 's middags gelden er per bank of filiaal verschillende openingstijden. Maar alle banken zijn ma.-vr. in elk geval 9-12 uur geopend.

Winkels: in de bekende winkelstraten en in het centrum ma.-vr. 8/9.30-18/20, za. tot 18 uur. Kleinere winkels, vooral buiten de Gürtel, gaan meestal 's avonds vroeger dicht en zijn meestal ook op zaterdagmiddag gesloten. Met uitzondering van de souvenirwinkels en de supermarkten bij de spoorwegstations en de luchthaven zijn vrijwel alle winkels op zon- en feestdagen gesloten.

Musea: veel musea zijn ma. gesloten. Gebruikelijke openingstijden zijn 9-18 uur, grote musea zijn vaak één dag per week (vaak do.) langer geopend.

Postkantoren: het hoofdpostkantoor op Fleischmarkt 19 ( kaart 2, F 4) is ma.-vr. 7-22, za., zon- en feestdagen 9-22 uur geopend, de meeste andere in elk geval ma.-vr. 8-18, za. 9-12 uur.

Reizen met een handicap

Via de website van het Weense toeristenbureau kunt u alle informatie als Word-document downloaden: op 86 pagina's staan de hotels, bezienswaardigheden, podia, cafés en restaurants gedocumenteerd, met uitgebreide informatie over voorzieningen voor gehandicapten. Zo vindt u hier adressen voor dienstverlening, rolstoelverhuur, dialyse tijdens de vakantie, vervoersdiensten en gespecialiseerde stadsgidsen. In het openbaar vervoer zijn bijna overal speciale voorzieningen als een gelijkvloerse instap in trams en een uitschuifplaat bij bussen in ontwikkeling. Het best aangepast is de metro: zo goed als alle stations zijn toegankelijk voor rolstoelgangers, en bijna alle stations hebben geleidestroken voor slechtzienden naar trappen, roltrappen en liften.

Roken

Oostenrijk was een van de laatste landen waar men een rookverbod in restaurants instelde. Kleine cafés en restaurants met één ruimte voor gasten mogen zelf bepalen of ze roken wel of niet toestaan. In grote cafés en restaurants geldt een rookverbod, tenzij er een afgescheiden ruimte voor rokers beschikbaar is.

Sport en activiteiten

Fietsen

In de binnenstad kunt u goed uit de voeten met de citybikes (zie blz. 49). Voor een langere rit is Pedal Power aan te raden. Dit bedrijf levert de fiets op uw adres af en verschaft u tevens informatie over tochten door de stad. Verder organiseert het stadsrondritten met een gids over fietspaden of straten met weinig verkeer (www.pedalpower.at, huur voor 24 uur van een fiets die wordt bezorgd en afgehaald bij het hotel € 32, mei-sept. dag. een tocht met gids in de ochtend of in de middag met huur van fiets € 29).

Als het u vooral om de sport gaat, kunt u een mooie fietstocht maken op het Donauinsel (fietsverhuur bij metrostation Donauinsel, www.fahrradverleih.at) of in het Wienerwald aan de rand van de stad de mountainbike nemen (onder meer te huur bij de fietsverhuurder op het Donauinsel).

Golf

Vijf Weense golfbanen bieden ook gasten de gelegenheid een balletje te slaan – het is aan te bevelen tijdig te reserveren: Golf Club Wien Freudenau (www.gcwien.at), Golfclub am Wienerberg (www.cityandcountry.eu), Golfclub Wien-Süßenbrunn (www.gcwien-sb.at), Golfclub Marco Polo (www.marco-polo.co.at) en Citygolf Vienna (www.citygolfvienna.at)

Inlineskaten

Inlineskaters vinden een geweldig terrein op het Donauinsel: dit eiland is 'plankvlak' (zoals men in Wenen inmiddels zegt als men volkomen vlak bedoelt) en over de hele lengte van 21 km zijn de paden geasfalteerd en autovrij. Direct bij het U1-metrostation Donauinsel is een skateverhuurder gevestigd. In principe is skaten toegestaan op alle fietspaden in de stad. Vanaf mei wordt elke vrijdagavond een skatetocht gehouden, die om 21 uur begint op de Wiener Heldenplatz (http://wien.gruene.at/skater).

Joggen en wandelen

Het recreatiegebied Prater en het Donauinsel bieden een vlak terrein. In de Lobau liggen vlakke grint- en zandpaden voor een ontspannen tijdje joggen of wandelen, terwijl de wandelpaden op de Wienerwaldhügel duidelijk hogere eisen aan de sportieve prestatie stellen. Voor vroege vogels is het Schlosspark Schönbrunn een heel geliefde locatie om te joggen. Tijdens uw verblijf in Wenen kunt u de stad op sportieve wijze bezichtigen; twee organisatoren bieden sightseeing-joggingtochten: www.vienna-sightrunning.at en www.ruthriele.at.

Klimmen

Geoefende klimmers kunnen van een mooi uitzicht over de daken van de stad genieten als ze een van de twintig klimtrajecten volgen op de toren van de luchtafweer in het Esterhazypark (  C 6) – de uitrusting kunt u ter plekke huren (Esterhazypark bij het huis aan het water, U3: Neubaugasse, klimmen: Pasen-okt.). Aan de overzijde van de Donau, in Kagran, staat de Kletterhalle Wien, de grootste klimhal van Oostenrijk, waar u zowel binnen als buiten kunt boulderen (Erzherzog-Karl-Str. 108, www.kletterhallewien.at, U1: Kagran, verder tram 25 of bus 26A of 94A, dag. 9-23 uur).

Wandelen

Er zijn mooie wandelroutes uitgezet over paden in het Wienerwald in het noorden en het westen van de stad en bij het Prater. Een prachtige route is de 11 km lange Stadtwanderweg Nr. 1, die begint bij het -eindstation van tram D in Nussdorf en na een matig steil traject omhoog naar de Stephaniewarte op de Kahlenberg voert (mei-okt. za. 12-18, zon- en feestdagen 9-18 uur). Het uitzicht over de stad en de Donau is gewoonweg sensationeel. Aan de overkant van de Donau biedt Stadtwanderweg Nr. 5 een tocht door wijngaarden en eikenbossen. Aan het eind van het 10 km lange traject kunt u bijkomen in een Heurige in Stammersdorf. Verder kunt u een mooie wandeling maken in de Lainzer Tiergarten (vrij rondlopende wilde zwijnen, Hermesvilla) aan de westrand van de stad. Informatie over de diverse wandelroutes kunt u vinden op www.wien.gv.at (onder milieu, bossen en vrijetijdbesteding).

Duurzaam reizen

Het milieu beschermen, de lokale economie bevorderen, een diepgaand contact mogelijk maken, van elkaar leren – het duurzaam toerisme wil zich verantwoordelijk gedragen tegenover milieu en samenleving. De volgende (vaak meertalige) websites geven enkele algemene tips waarmee u uw reis een duurzaam karakter kunt geven:

www.tourism-watch.de: een per kwartaal uitgegeven nieuwsbrief met achtergrondinformatie over wereldwijd toerisme en thematische informatie over cultuur, religie en mensenrechten in het toerisme.

www.zukunft-reisen.de: het portaal van deze vereniging voor ecologisch toerisme in Europa biedt uitleg over de manier waarop men milieuvriendelijk en maatschappelijk verantwoord kan reizen.

Het Oostenrijkse milieulabel is het belangrijkste label in Oostenrijk: het staat voor milieuvriendelijke producten en diensten, en wordt ook uitgereikt aan hotels en restaurants. Een lijst van Weense ondernemingen die hiervoor in aanmerking komen, vindt u op www.umweltzeichen.at. Een andere aanbevelenswaardige onderneming is het Weltcafé (  D 2/3, Schwarzspanierstr. 15, www.weltcafe.at, U2: Schottentor, ma.-zo. 9-2 uur), dat alleen Fair Trade- en bioproducten aanbiedt, zowel bij de eigen modecollectie als in het restaurant met de interessante etnische keuken en de grote keus in wijn en koffie. Bovendien worden hier evenementen in verband met dit thema georganiseerd. Als u uit eten gaat en daarbij waarde hecht aan het gebruik van biologische ingrediënten, kunt u voor een uitgebreide lijst van geschikte restaurants terecht op www.wienwieesisst.at (klik op 'Bioprodukte').

Wellness

Geneeskrachtige warme zwavelbronnen zijn te vinden in de Therme Wien (  ten zuiden van F 8, Kurbadstr. 14, www.oberlaa.at, U1: Reumannplatz, verder met tram 67). Behalve tal van binnen- en buitenbaden met uiteenlopende watertemperaturen vindt u hier saunalandschappen en een fitnesscentrum-wellnesspark. De Therme is in 2010 grondig gerenoveerd. In de binnenstad zelf zijn een paar exclusieve dagkuuroorden, zoals Pure Day Spa (  kaart 2, E 4, Tuchlauben 11, www.dayspa.at) met diverse behandelingen uit Azië, Australië en Europa, of Bella Vital (  kaart 2, E 4, Naglergasse 2, www.bella-vital.at) met anti-aging- en speciale behandelingen voor mannen. Verder zijn ook niet-gasten welkom in de kuuroorden van Hotel Sacher (www.sacher.com) en het hotel The Ring (www.theringdayspa.com). Een Turkse hamam is te vinden in café-restaurant Aux Gazelles (zie blz. 112) en in SoSpa van Sofitel Vienna Stephansdom (Praterstraße 1) – met prachtig uitzicht.

Wintersport

Skiën is in Wenen niet goed mogelijk, maar schaatsen kent hier een lange traditie. De Engelmann (  A 2, Syringgasse 6-14, www.engelmann.co.at, U6: Alser Straße) is met meer dan 100 jaar de oudste kunstijsbaan in de openlucht ter wereld. Verder is het al lange tijd mogelijk 's winters in het Stadtpark een baantje te rijden bij de Wiener Eislaufverein (  F 5/6, Am Heumarkt, www.wev.or.at, U4: Stadtpark). De nieuwste ijsbaan in Wenen is de Wiener Eistraum (  kaart 2, D 4, www.wienereistraum.at, eind jan.-begin mrt.), die kan bogen op een bijzonder sfeervolle ligging in het Rathauspark.

Veiligheid en noodgevallen

Wenen is een van de veiligste grote steden ter wereld. Geweldsdelicten komen bijzonder weinig voor en dan in de eerste plaats nog binnen de eigen kring van familie en bekenden. Als toerist kunt u zonder bezwaar 24 uur per dag door afgelegen wijken gaan. Het grootste gevaar voor toeristen zijn de tassendieven, van wie het aantal de laatste jaren helaas aanzienlijk is gestegen. Let in het bijzonder op uw spullen op de treinstations en op de luchthaven en in de drukte bij de belangrijkste bezienswaardigheden. Overigens hoeft u daar niet lang te zijn.

In een noodgeval

Als er iets van u wordt gestolen, doe dan aangifte bij het dichtstbijzijnde politiebureau. Deze aangifte geldt tevens als bewijs voor uw reisverzekering, indien u tenminste een verzekering voor uw bagage hebt afgesloten. Bij vermissing of diefstal van uw pinpas, creditcard of mobiele telefoon belt u het internationale alarmnummer van uw bank of provider. Zorg ervoor dat u de juiste telefoonnummers bij de hand hebt. Als u uw geld en reisdocumenten kwijtraakt, gaat u met uw aangiftebewijs naar uw ambassade – daar kan men u in elk geval geld lenen voor de thuisreis.

Nederlandse ambassade: Opernring 5, 7e verdieping, 1010 Wenen,

tel. 01 58 93 90, www.mfa.nl/wen

Belgische ambassade: Prinz-Eugen-straße 8-10, 1040 Wenen,

tel. 01 50 20 70, www.diplomatie.belgium.be/austria

Belangrijke alarmnummers

Algemeen alarmnummer: 112, brandweer: 122, politie: 133, ambulance: 144; alarm voor doven (brandweeer, politie, ambulance) per fax of sms: 0800 13 31 33 of per e-mail: gehoerlosennotruf@polizei.gv.at; voor vrouwen: 01 717 19.

Zwemmen

Donau: voor het strandgevoel moet u op het Donauinsel (U1: Donauinsel, U6: Neue Donau) zijn. Het water van de Neue Donau is rustig en helder. Er zijn talloze zwemlocaties en langs de levendige oeverpromenade bij de Reichsbrücke, de zogenaamde Copa Cagrana, staan veel eettentjes, cafés en restaurants. Aan de zuidelijke kant (U2: Donaustadtbrücke) vindt u een wakeboardlift: hier kunt u wakeboarden, kneeboarden, waterskiën, monoskiën of trickskiën (www.wakeboardlift.at).

Een populaire zwemlocatie is verder de Alte Donau (  ten noorden van K 1), waar de keurige weiden bij de oude strandbaden uitnodigen om te zonnebaden, zoals het Strandbad Alte Donau (Arbeiterstrandbadstr. 91, tel. 01 263 65 38, U1: Alte Donau) of het Strandbad Gänsehäufel (Moissigasse 21, www.gaensehaeufel.at, U1: Kaisermühlen).

Mooie natuurlocaties om te zwemmen biedt de Lobau in het Nationalpark Donauauen (U2: Donaustadtbrücke, verder met bus 92B, station Panozzalacke). Lobau is bijzonder in trek bij naturisten.

Zwembaden: aan het Donaukanal kunt u zwemmen in de zwembadboot (  kaart 2, F 3, zie blz. 51). Het mooiste buitenbad is het Kongressbad (  ten westen van A 3) uit de jaren 1920, dat deels een beschermde status als monument geniet (Julius-Meinl-Gasse 7a, tel. 01 486 11 63, tram 45: Hernals).

Onder de binnenbaden van Wenen zijn er twee historische, die alleen al om hun fraaie architectuur een bezoekje verdienen: het Amalienbad (  ten zuiden van F 8, Reumannplatz 23, tel. 01 607 47 47, U1: Reumannplatz, di.-zo. vanaf 7 of 9 uur), uit de jaren 20 met prachtige keramiektegels, en het Jörgerbad (  A 2, Jörgerstr. 42-44, tel. 01 406 43 05, U6: Alser Straße, di.-zo. vanaf 8 of 9 uur), uit 1914, met een mooie zwemhal. Toegang voor deze twee zwembaden: € 5, kinderen € 1,70.

Telefoon en internet

Het landnummer van Oostenrijk is (00) 43, waarna de eerste nul van het netnummer vervalt. Voor Wenen toetst u dus vanuit het buitenland eerst 00 43 1 en dan het gewenste abonneenummer. Het landnummer van Nederland is (00) 31, van België (00) 32.

Telefooncellen zijn er inmiddels niet veel meer, aangezien bijna iedereen mobiel telefoneert. De tarieven voor roaming ontlopen elkaar niet veel meer (ca. € 0,35 per min.), zodat u de telefoon gewoon automatisch zijn netwerk kunt laten kiezen.

De Weners zijn dol op internet: talloze cafés, trendy restaurants en hotels bieden een gratis wifi-verbinding. Dit aanbod wordt langzamerhand steeds meer standaard. Een zeer lange lijst met gratis hotspots kunt u op internet vinden bij www.freewave.at/hotspots.

Biologische levensmiddelen zijn belangrijk voor Oostenrijkers. De twee grote supermarktketens 'Billa' en 'Spar' hebben een breed assortiment van producten die als eigen merk in de schappen liggen (Ja natürlich en Natur pur). Als u levensmiddelen koopt, moet u letten op het label 'Made in Austria', dat een kort vervoerstraject garandeert. Op de Karmelitermarkt in het 2e district heeft Slow Food elke zaterdag een stand op de markt waar biologisch geteelde en ambachtelijk verwerkte bakkersproducten, kaas, groente en zalm worden aangeboden. Veel meer dan alleen levensmiddelen bieden de winkels van denn's Biomarkt: in een feng shui-sfeer vindt u hier groente, schoonmaakmiddelen, vers vlees en tandpasta (www.dennsbiomarkt.at).