Welkom

Welcome

Ter oriëntatie

Kennismaking

Geschiedenis, heden en toekomst

Overnachten

Eten en drinken

Praktische informatie

Onderweg tussen Los Angeles, San Francisco en Las Vegas

Los Angeles en de Pacific Coast Highway
Los Angeles
Santa Barbara, Solvang, San Luis Obispo
Big Sur, Carmel, Monterey, Santa Cruz

Van San Francisco naar Las Vegas
San Francisco
Yosemite National Park
Death Valley

Las Vegas en omgeving
Las Vegas
Hoover Dam
Grand Canyon
Red Rock Canyon

De 15 hoogtepunten

1
Hart van een ’zielloze stad’ – Downtown Los Angeles
In het min of meer officiële stadshart liggen de roots van de stad.

2
In de voetsporen van de sterren – Hollywood Boulevard
Beroemdheden zult u op de beroemde straat niet zien, maar hier en daar kunt u nog een klein beetje Hollywoodglamour opsnuiven.

3
Waar de sterren wonen, eten en shoppen – Beverly Hills
Van enorme mansions tot gated communities: in zipcode 90210 is alles net even chiquer en duurder.

4
Eten als attractie – de food trucks van LA
Waar anders dan in LA is de culinaire revolutie gemotoriseerd?

5
Vertier voor jong en oud – pretparken in Zuid-Californië
Een bezoekje aan Disneyland is onderdeel van de American dream.

6
Vriendelijk stadje aan de baai – uitstapje naar San Diego
Slechts 2 uur van Los Angeles, maar een wereld van verschil.

7
De mooiste kustweg van de VS – Pacific Coast Highway
De ultieme road trip over Highway 1.

8
Geen ontsnapping mogelijk – Alcatraz
Bekijk de cel waar Al Capone heeft gezeten.

9
Over de Golden Gate – San Francisco op de fiets
Heuvelop is het even zweten, maar dit is verreweg de leukste manier om de stad te ontdekken.

10
De niet zo nieuwe wijnwereld – Napa Valley
Van Napa naar Calistoga en terug in twaalf wijnhuizen.

11
Monolieten en mammoetbomen – Yosemite National Park
Spectaculaire pieken en valleien in een van de beroemdste nationale parken van de Verenigde Staten.

12
De heetste plek op aarde – Death Valley
Anders dan zijn naam doet vermoeden, is deze vallei verre van doods.

13
Van Parijs naar New York in vijf minuten – de Las Vegas Strip
Hoe gekker, hoe kitscheriger, hoe groter, hoe beter – dat is South Las Vegas Boulevard in een notendop.

14
Op de rand van de afgrond – Grand Canyon
De beroemdste canyon ter wereld is in het echt nog indrukwekkender dan u zich thuis kon voorstellen.

15
Westernlandschap – Red Rock Canyon
Een ruw woestijnlandschap op slechts een halfuur van Las Vegas.

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Colofon

Paklijst

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

1 Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Welcome – Welkom

Piepend, krakend en rammelend beweegt de cable car zich voort, de steile straten op. Veel plezier lijkt het trammetje er niet in te hebben, maar het grijpt zich toch maar vast aan de onder de straat lopende kabel, zoals de durfals zich vastgrijpen aan de handgrepen terwijl ze op de treeplank balanceren voor het ultieme San Francisco-gevoel. Dat dit laatste wordt toegestaan in een land dat aan elkaar hangt van veiligheidsvoorschriften, zegt veel over de relaxte sfeer van deze stad.

Ter oriëntatie

Algemeen

De grote natuurlijke verscheidenheid, de kosmopolitische sfeer in de grote steden en het enorme cultuur- en amusementsaanbod trekt elk jaar weer miljoenen toeristen naar de driehoek Los Angeles, San Francisco en Las Vegas. Het in deze gids besproken gebied is ongeveer 2,5 keer zo groot als de Benelux. Afstanden moeten dan ook niet worden onderschat. Van San Francisco naar Las Vegas is het ruim 900 km – da’s van Amsterdam naar Lyon. Ook de hoogteverschillen zijn opmerkelijk. Van de kust bij de Grote Oceaan rijst het land op tot de Sierra Nevada, met als hoogste berg Mount Whitney (4416 m).

Het natuurschoon in Californië is al net zo divers. De staat is in het zuiden zonovergoten en rijk aan zand- en surfstranden en wordt verder naar het noorden gekenmerkt door grillige, soms moeilijk toegankelijke rotskusten, waar de machtige zee al sinds mensenheugenis tegen klippen en eilanden beukt. In de betoverende sequoiabossen rijzen al duizenden jaren lang woudreuzen tot in de hemel.

Los Angeles

De droomfabriek van Hollywood, de pretparken in Anaheim, prachtige surfstranden aan de glinsterende kust van de Grote Oceaan, een ontspannen lifestyle, toprestaurants en volgens de statistieken 292 dagen zon per jaar hebben Los Angeles ( F/G 7/8) de reputatie van een pretmetropool bezorgd. Maar ook op cultureel gebied is er in LA van alles te beleven, met kunst in de openbare ruimte, spectaculaire architectuur en meer dan 200 musea, theaters en galeries.

Los Angeles (eigenlijk LA County) is een lappendeken van verschillende stadjes en wijken. Downtown is de bakermat van de stad en het financiële, economische en culturele centrum. Eind vorige eeuw moest je hier na kantooruren niet komen, maar de laatste jaren is Downtown weer een sprankelend uitgaansgebied geworden met theaters, goede restaurants en trendy bars.

In Hollywood zijn geen filmstudio’s meer, maar met de Walk of Fame, Hollywood Boulevard en mooie theaters is hier aan entertainment geen gebrek.

Op het gedeelte van Wilshire Boulevard in Midtown dat de Mircale Mile wordt genoemd, staat een aantal interessante musea, waaronder het Los Angeles County Museum of Art. Ook de teerputten van La Brea bevinden zich hier.

West-Hollywood is de uitgaanswijk van LA. Op en rond de Sunset Strip rijgen de muziekclubs, bars en restaurants zich aaneen. Deze wijk is ook het populairst bij de homoscene van LA. Rond West Hollywood Park zijn veel gaybars en -cafés.

Wie aan Beverly Hills denkt, denkt aan exclusieve restaurants, dure boetieks en exotische sportauto’s. Ze zijn allemaal te zien op Rodeo Drive. Een glimpje van beroemde bewoners is heel soms op te vangen in de straten ten noorden van Sunset Boulevard, waar de huizen van de rich and famous staan.

De beach communities aan de Grote Oceaan ten slotte, Santa Monica en Venice, zijn relaxte stadsdelen waar de Angelenos graag het weekend doorbrengen – wat zorgt voor enorme verkeersinfarcten, maar die horen net zo bij LA als Beverly Hills en Hollywood.

Tussen Los Angeles en San Francisco

Er is nauwelijks een plaats in Amerika te vinden waar zee en land op zo’n indrukwekkende wijze op elkaar botsen als tussen Los Angeles en San Francisco. De 480 km lange kuststrook tussen LA en de baai van Monterey wordt de Central Coast genoemd. De legendarische Pacific Coast Highway voert via Santa Barbara ( D 7) naar het noorden, langs adembenemende landschappen met woeste klippen, stille baaien, uitstekende rotsen, weergaloze surfstranden en verscholen liggende state parks.

Het indruwekkendst is Highway 1 bij Big Sur ( B 4), waar de weg zich als een achtbaan tussen de bergen en de kust door slingert. En in het noorden leidt hij naar Carmel ( A 3) en de idyllische Monterey Bay tussen Monterey ( A 3) en surfcity Santa Cruz ( A 3).

San Francisco

San Francisco ( A 1/2) is dan wel een relatief bescheiden stad, toch zijn ook hier zeer verschillende stadsdelen. Chinatown heeft een oosterse sfeer terwijl in het aanpalende Financial District wolkenkrabbers het straatbeeld bepalen. En de straten in North Beach en Marina doen met hun erkergevels eerder denken aan villawijken dan aan de grote stad. Grootste trekpleister van de stad is natuurlijk de Golden Gate Bridge, die vaak in een mistsluier is gevangen.

Las Vegas

In entertainmentwalhalla Las Vegas ( K 4) hoef je je geen seconde te vervelen. Langs de Strip val je van de ene verbazing in de andere: zo veel heerlijke kitsch zie je zelden bij elkaar. En Downtown Vegas mengt zich met lichtshows en retro-vermaak steeds nadrukkelijker in de strijd om de gunst van de toerist.

Nationale parken

Je rijdt in 2,5 uur van Yosemite ( D/E 1/2) naar Death Valley ( G/H 3/4), maar het verschil tussen de twee National Parks kon niet groter zijn. Yosemite heeft kletterende watervallen, hoge pieken en groene weiden, terwijl Death Valley zijn naam in eerste instantie eer lijkt aan te doen. Het woestijnlandschap van Death Valley is echter minstens zo indrukwekkend als het groene Yosemite. In Nevada ligt de Grand Canyon ( M/N 4). Staand op de south rim van de enorme kloof kun je niet anders dan bewondering hebben voor Moeder natuur.

Kennismaking, Los Angeles, San Francisco en Las Vegas in cijfers

California dreaming

Californië is een nooit opdrogende bron van ideeën, trends en dromen. Daarom oefent de staat sinds jaar en dag een grote aantrekkingskracht uit op mensen uit de hele wereld. Het arsenaal van Californische verlokkingen is enorm. Na de eerste ontdekkingsreizigers bereikten Spaanse veroveraars en missionarissen de geheimzinnige Grote Oceaankust. Halverwege de 19e eeuw veroorzaakte de goudkoorts een grote volksverhuizing, die de politieke, economische en demografische kaart van het Wilde Westen totaal veranderde. Waar Noord-Amerika bij de Grote Oceaan ophield, geloofden de mensen altijd al in een betere en misschien zelfs ’gouden’ toekomst en stortten ze zich in het onbekende, in de lang gekoesterde droom van geluk en tevredenheid.

Overweldigende natuur

Behalve de belofte van rijkdom heeft de unieke natuur van Californië ook altijd een belangrijk aandeel gehad in de aantrekkingskracht van de staat. Binnen de staatsgrenzen liggen de hoogste berg van de VS, Mount Whitney, waarvan de top oprijst tot maar liefst 4416 m, én, nog geen 200 km verderop in Death Valley, het diepste dal van het westelijk halfrond (86 m onder zeeniveau).

Een indrukwekkend bewijs voor de ongelooflijke landschappelijke diversiteit van de Golden State werd geleverd op een in 1935 uitgegeven landkaart, die speciaal voor de filmindustrie in Hollywood was gemaakt en waarop mogelijke filmlocaties stonden aangegeven. De kaart toonde Californische landschappen die overeenkomsten lieten zien met natuurgebieden in de hele wereld: in Frankrijk, aan de Italiaanse Rivièra, in het Zwarte Woud in Duitsland, India, Nederland, aan de Stille Zuidzee, de Dode Zee, in Zuid-Amerika, China, Scandinavië, de Arabische woestijn, Japan, Tirol en aan de Maleisische kust. Geen wonder dat zich begin 20e eeuw juist in Hollywood een internationale filmindustrie begon te ontwikkelen, die zich specialiseerde in het verwezenlijken van dromen en illusies.

De Governator

Niet alleen de Californische film werd een goedlopend exportproduct, maar ook de staat zelf, die zich blijkbaar telkens opnieuw uitvindt en de rest van de wereld voortdurend met zijn zegeningen verrast. Spijkerbroeken, flowerpower, Easy Rider, The Beach Boys, Baywatch, poweryoga, Google, iPods, windsurfen en Tesla – om maar een paar voorbeelden te noemen – begonnen in Californië hun zegetocht door de wereld. Ondanks aardbevingen, bosbranden, economische crises en het einde van het dotcomtijdperk verloor de staat het geloof in zijn vermogen om te veranderen noch zijn dynamiek en lef. Toekomstgerichtheid is hier dan ook geen modewoord, maar een typisch Californische mentaliteit.

Op een gegeven moment ging zelfs de politiek zich voegen naar het onconventionele beeld dat Californië van zichzelf schept. Van 1967 tot 1975 was voormalig acteur en latere president Ronald Reagan gouverneur van de staat, en tussen 2003 en 2011 bestuurde Arnold Schwarzenegger Californië – de Governator. Onder Schwarzenegger nam Californië het voortouw op het gebied van milieubescherming.

Eeuwige magie

Dat het imago van Californië door deze Holywoodpolitici niet is geschaad, kunnen bezoekers van Californië zelf vaststellen. Miljoenen vakantiegangers uit de hele wereld trekken elk jaar weer naar dynamische wereldsteden als San Francisco, Los Angeles en San Diego, naar de hoge, granietgrijze Sierra Nevada en de exotische woestijnparadijzen in het oosten. Ook in de tijd van het massatoerisme heeft de staat zijn enorme aantrekkingskracht nog niet verloren. Logisch. De magie van een road trip over de legendarische Highway 1 langs de schitterende kust, een fietstocht over de betoverende Golden Gate Bridge in San Fransisco of een wandeling over Hollywood Boulevard, met de in het trottoir verzonken sterren, verbleekt nooit.

Mobiliteit

In de VS, en met name in Californië, is er een nauwe samenhang tussen vrijheid en mobiliteit – zoals in elke roadmovie wordt bevestigd. De koppeling van mobiliteit aan vrijheid en individualisme leidde vooral in de miljoenensteden in de loop der tijd tot een onverdraaglijke verkeerschaos, die vooral het vervoer in de Los Angeles dreigde te verstikken. Dit probleem maakte nieuwe planologische concepten noodzakelijk. In sommige steden werden snelwegen tot boulevards omgetoverd en werden fietspaden aangelegd om het steeds toenemende autoverkeer een halt toe te roepen. Jarenlang mochten gemeenten en steden subsidies van de federale regering ter verbetering van de infrastructuur alleen voor snelwegen gebruiken. Pas na een wetswijziging in 1991 was het ook toegestaan het geld in bus- en treinprojecten te steken, wat in veel steden het lokale openbaar vervoer ten goede kwam. Zo kon in Los Angeles – jaren lang een bolwerk van individueel gemotoriseerd vervoer – al in 1990 een metronetwerk worden aangelegd, dat nog altijd wordt uitgebreid en inmiddels een echt alternatief is.

Wachten op The Big One

De Californische kust is, hoe mooi ook, een rampgebied. Langs de San Andreasbreuk schuiven twee aardplaten over elkaar. De Pacifische Plaat, die onder de oceaan, een deel van de kust en Los Angeles ligt, drijft elk jaar ca. 2,5 cm verder naar het noordwesten. De Noord-Amerikaanse Plaat onder de rest van Noord-Amerika (inclusief San Francisco) beweegt zich in een iets lager tempo naar het zuidoosten. Als gevolg van wrijving gaat het langs elkaar schuiven niet geleidelijk, maar in plotselinge stappen. De energie die daarbij vrijkomt veroorzaakt zo’n tienduizend aardbevingen per jaar. De meeste daarvan zijn (zeer) klein en nauwelijks te voelen, maar zo nu en dan schudt de Californische aarde heel heftig. Zoals in 1906 bij San Francisco, toen een aardbeving met een kracht van 7,8 op de schaal van Richter en daarop volgende verwoestende branden de stad in as legden. Volgens geologen is de kans dat San Francisco ergens in de komende 20 jaar weer wordt getroffen door een grote aardbeving minimaal 62 %.

Er zijn maar weinig Californiërs die uit vrees voor een aardbeving vertrekken, maar er worden wel voorzorgsmaatregelen getroffen. Bijvoorbeeld in de architectuur. In LA mocht vroeger niet hoger gebouwd worden dan dertien verdiepingen. Dit soort bouwvoorschriften zijn achterhaald sinds Japanse ingenieurs een manier hebben gevonden om het gevaar te ondervangen: dempers van staal en rubber in de funderingen van de gebouwen. Die techniek heeft zijn nut inmiddels bewezen. Toen in 1989 door de zogenoemde Loma Prieta-aardbeving onder meer delen van de Oakland Bay Bridge dreigden in te storten, stond het hoogste gebouw van San Francisco, het Transamerica Building, weliswaar te wankelen met een uitslag van zo’n 30 cm, maar had het geen schrammetje schade.

Californiërs zijn niet bang, maar wel voorbereid. Ze weten hoe ze zo snel mogelijk gas, water en elektriciteit kunnen afsluiten en waar de veiligste en de gevaarlijkste plekken in huis zijn. Gezinnen spreken af waar ze bij elkaar komen als ze door een ramp verspreid zijn geraakt, en wie zich ontfermt over zieke of gehandicapte familieleden? Sommige mensen nemen geen enkel risico en bereiden zich voor met complete, veilig opgeborgen overlevingspakketten, inclusief batterijloze zaklampen en luchtdicht verpakte levensmiddelen. Bewoners van zeer gevaarlijke gebieden hebben in hun auto’s vaak een volledige rampenuitrusting liggen, om in geval van een catastrofe onmiddellijk te kunnen reageren.

Economie en toerisme

Californië is een belangrijke grondstoffenproducent. Naast aardolie en -gas behoren kwik, wolfraam, grind, koper- en ijzererts tot de bodemschatten. Bovendien zijn de land- en bosbouw van groot belang. De Golden State levert circa 25 % van alle groente en fruit en ongeveer een tiende van al het timmerhout in de hele VS. In de productiesector zijn bovendien de lucht- en ruimtevaart- en de computer- en elektronica-industrie (vooral in Silicon Valley) van doorslaggevend belang. Ten slotte trekt Californië jaarlijks ongeveer 330 miljoen bezoekers, die met een gemiddelde besteding van $ 120 per persoon per dag ook hun steentje bijdragen aan de staatsinkomsten.

Trendsetter

Nergens ter wereld zijn vrijetijdsbesteding en lichaamscultuur zo ver ontwikkeld als tussen San Francisco en Los Angeles, waar woorden als verveling en nietsdoen allang niet meer tot het vocabulaire behoren. Het Californische ideaalbeeld van totale mobiliteit is al geruime tijd bepalend voor het vrijetijdsgedrag van de Californiërs, die kampioen zijn van verschillende manieren van voortbewegen, bijvoorbeeld op een surfplank, skatend, per mountainbike of op een snowboard. Wat de Californiërs niet zelf bedachten, hebben ze op z’n minst tot de laatste modegril ontwikkeld. Daarom wordt Californië terecht de trendsetter van Amerika genoemd.

Californië en Nevada in cijfers

Ligging: Californië ligt aan de westkust van de VS en grenst in het zuiden aan Mexico en in het noorden aan Oregon. Nevada ligt ten oosten van Californië.

Oppervlakte: Californië: 411 049 km² (na Alaska en Texas grootste staat van de VS); Nevada: 286.585 km².

Inwoners: Californië: 38.802.500 (meeste van de VS); Nevada: 2.839.099; Los Angeles County: 10.116.705; San Francisco: 852.469; Las Vegas: 2.102.238.

Bevolkingssamenstelling: Blank: 39,0 %; latino: 38,4 %; Aziatisch: 14,4 %; Afro-Amerikaans: 6,6 % (2013).

Hoofdstad: Californië: Sacramento; Nevada: Carson City.

Tijdzone: Pacific Standard Time (PST); het is in Californië en Nevada meestal 9 uur vroeger dan in Nederland en België; de zomertijd loopt er van de tweede zondag van maart tot de eerste zondag van november.

Bestuur: De gouverneur van Californië is de Democraat Jerry Brown, de gouverneur van Nevada de Republikein Brian Sandoval. De burgemeester van Los Angeles is Eric Garcetti (D), van San Francisco Ed Lee (D), van Las Vegas Carolyn Goodman (D).

Geschiedenis, heden en toekomst

Spaanse overheersing

Het waren de Spanjaarden die Californië ’ontdekten’. Gaspar de Portola leidde in 1769 een expeditie naar dit onontdekte stukje van de Nieuwe Wereld – later door de Spanjaarden Alta California genoemd. Hij voer vanuit Mexico naar San Diego, liet daar een groep kolonisten en een franciscaner pater achter en zette koers naar de baai van San Francisco.

De eerste van uiteindelijk 21 Califonische missieposten werd meteen uit de grond gestampt in San Diego. De missies waren erg belangrijk voor de kolonisatie van Californië. Ze lagen een dagtocht van elkaar verwijderd, wat erg handig was bij het opbouwen van de infrastructuur.

Oorlog en inlijving

Na de Mexicaanse Onafhankelijkheidsoorlog (1821) werd Californië in z’n geheel Mexicaans. Wat we nu als Nevada kennen, was onderdeel van Alta California en vanaf dat moment dus ook Mexicaans grondgebied. Er trokken echter ook steeds meer Amerikaanse kolonisten naar het westen, aangetrokken door het avontuur en het idee van een Amerikaanse staat die liep van de Atlantische tot de Grote Oceaan. Velen ervan vonden dat het westen hún land toebehoorde. De Amerikaans-Mexicaanse Oorlog (1846) was dan ook onvermijdelijk.

De Verenigde Staten kwamen als winnaar uit de strijd. In het verdrag van Guadalupe Hidalgo werd de Rio Granderivier aangemerkt als de grens tussen de VS en Mexico: Californië en Nevada behoorden vanaf toen tot de VS. Het duurde nog tot 1850 voor Californië de 31e staat van het land werd. Nevada trad pas in 1864 toe tot de Unie, als 36e staat.

Goud- en oliekoorts

Nadat in 1848 vlak bij Sacramento goud was gevonden, was de volksverhuizing naar (Noord-)Californië niet meer te stuiten. De gelukszoekers kwamen niet alleen uit het oosten van de Verenigde Staten, maar ook uit Zuid-Amerika en later uit China (20.000 in 1852). Door zijn perfecte ligging als havenplaats werd San Francisco al snel de belangrijkste en grootste stad van het westen – het aantal inwoners steeg van 200 in 1846 naar 36.000 in 1852. De meeste huizen in San Francisco waren gemaakt van tentzeil en hout. Het is dan ook niet vreemd dat de stad tussen 1849 en 1852 zes keer bijna volledig afbrandde.

De Transcontinental Railroad die vanaf 1869 het westen met het oosten van de VS verbond en de reistijd verkortte van een paar maanden tot een paar dagen, bracht nog meer mensen en rijkdom naar Californië. Het westen werd door spoorlijn tevens een toeristische bestemming. New Yorkers wilden nu wel eens zien what the fuss was all about ...

Na het goud kwam de olie. Het eerste ’zwarte goud’ werd al omstreeks 1850 gevonden, maar eind 19e eeuw werd het oppompen van olie professioneel aangepakt. Toen de vraag naar brandstof aan het begin van de 20e eeuw dramatisch toenam door de komst van de automobiel, sloeg Californië daar munt uit.

De Tweede Wereldoorlog legde de staat evenmin windeieren. In Zuid-Californië zette de regering verschillende bewapeningsprogramma’s op touw. In buurstaat Nevada kreeg de economie een flinke impuls door nieuwe militaire voorzieningen als opleidingscentra en vliegbases.

Droomfabriek en gokparadijs

De eerste Hollywoodfilms werden aan het begin van de 20e eeuw gemaakt, maar de echte bloeiperiode, de Golden Age of Hollywood, begon aan het eind van de jaren 20 met de release van The Jazz Singer, de eerste film waarin werd gesproken. Toen eind jaren 40 in steeds meer huishoudens een televisietoestel kwam te staan, stortte Hollywood zich eveneens op de productie van programma’s voor de nieuwe omroepen ABC, CBS en NBC.

Intussen had Nevada gokken gelegaliseerd. De goddeloze status van het stadje trok de maffia uit het oosten aan, die hier met hun zwart geld enorme casino’s als Flamingo, Stardust en de Golden Nugget uit de grond stampten. Vegas bleef decennialang in handen van de georganiseerde misdaad. Pas in de jaren 80 veegde de FBI de stad schoon. Maffiosi werden onteigend en de casino’s werden verkocht aan grote, legale conglomeraten. Sinds die tijd heeft de stad zichzelf opnieuw uitgevonden als vakantie-hotspot voor het hele gezin – al is het rauwe randje na goed zoeken nog wel te vinden.

Waterproblematiek

Volgens schattingen zullen er in 2050 maar liefst 60 miljoen mensen wonen in Californië, ruim 1,5 keer zo veel als nu. Dat zal voor een aantal problemen zorgen, waarvan watergebrek de grootste is. In de Sierra Nevada valt door de opwarming van de aarde al minder sneeuw dan voorheen, en daar heeft de hele regio last van. Vandaar dat de Californiërs dringend wordt verzocht zuinig aan te doen met water, maar daar wordt maar mondjesmaat gehoor aan gegeven. De staat zorgde voorheen voor een continue watervoorziening met de bouw van dammen en aquaducten Maar dat houdt een keer op. De ideale oplossing voor het waterprobleem is dus nog lang niet in zicht. Verschillende ideeën werden al besproken, maar het belangrijkste is dat het waterconsumptiepatroon van de Califoniërs moet veranderen.

Overnachten

In een land waar de afstanden zo groot zijn en de road trip folklore is, is de toeristische infrastructuur vanzelfsprekend nagenoeg perfect. Een onderkomen is nooit ver weg. In de steden zijn accommodaties in alle prijsklassen te vinden. Van een eenvoudig motel (ook wel motor inn) waar u uw auto voor de deur van uw kamer kunt parkeren tot met veel oog voor detail ingerichte boetiekhotels en kolossen van de bekende ketens. Ook in kleinere steden is men ingesteld op toerisme; een herberg-achtige inn of knusse B&B is nooit ver weg.

Buiten de stad kunt u terecht bij talloze motels, die soms, helemaal in lijn met de verwachting, door middel van neonborden met ’(no) vacancy’ duidelijk kenbaar maken of ze plek hebben of niet. Langs de snelwegen zijn de motels vaak geclusterd; bij een bepaalde afrit staan drie motels, een benzinestation en een paar (fastfood)restaurants. Handig als u vermoeid bent na een hele dag rijden.

Hotelklassen en -ketens

Motels, vooral die langs de (snel)weg liggen, zijn vaak erg voordelig . Voor tussen de $ 40-$ 100 (afhankelijk van de bezetting en de nabijheid van een grote stad of bezienswaardigheid) hebt u een prima kamer met meestal twee queensize bedden (ca. 1.40 m breed), een enorme televisie, een koffiezetapparaat en natuurlijk een airco die, als u de kamer voor het eerst betreedt, staat ingesteld op antarctische temperatuur. Bekende ketens als Motel 6, Super 8, Econo Lodge en Quality Inn zijn het talrijkst, maar niet per se het goedkoopst.

Iets duurder zijn hotelketens als Travelodge, Howard Johnson, Best Western, Hampton Inn, Holiday Inn Express en Ramada, waar u voor een kamer op minimaal $ 80 moet rekenen. Veel kwaliteitsverschil tussen deze hotels en de eerste genoemde motels is er overigens niet, maar vaak is wel een ontbijtje (slappe koffie en een kleffe donut) inbegrepen.

Voor veeleisende reizigers zijn er onder andere hotels van Hyatt, Marriott, Hilton, Radisson, Ritz-Carlton, Westin, Sheraton en Fairmont. Voor deze hotels, die er qua stijl soms wat gedateerd uitzien, zal het u aan niets ontbreken. Daar betaalt u wel een flinke prijs voor: onder de $ 250 gaan de deuren niet voor u open. En gek genoeg is juist in de duurdere hotels het ontbijt niet inbegrepen en moet u extra betalen voor wifi.

Bed & breakfasts

Bed and breakfasts zijn er in Californië in alle soorten en maten. In veel gevallen zijn het luxueuze privéwoningen met stijlvol, victoriaans ingerichte kamers vol antiek en een hemelbed – voor de traditionele Amerikanen hét symbool van de goede oude tijd. Maar er zijn ook B&B’s met een wat moderner inborst. Een uitgebreid ontbijt is altijd inbegrepen.

In sommige hotels, voornamelijk de enorme casinoresorts in Las Vegas, wordt bovenop de kamerprijs een resort fee geheven – een sluwe manier om extra inkomsten te genereren. Het is verstandig er bij het inchecken naar te vragen, zodat u zo veel mogelijk ’plezier’ hebt van de verplichte opslag – al zijn de ’extraatjes’ die je ervoor ’krijgt’ (wifi, lokale telefoontjes, één gratis kop koffie) in de rest van het land gewoon standaard.

Jeugdherbergen

Wie met een klein budget reist, kan veel geld besparen door in een jeugdherberg (hostel) te overnachten. Een bed op een slaapzaal kost in de stad meestal $ 30-40; in landelijk gebied de helft daarvan. Sommige hostels beschikken over duurdere privékamers. Dat is handig voor gezinnen – niet alleen jongeren zijn welkom in de hostels. Meestal is een eigen slaapzak verplicht. Kijk voor meer info op www.hiusa.org of www.stayokay.com.

Kamperen

Het stikt in de VS van de camp grounds. Hiermee kan een terrein voor tentjes worden bedoeld, maar ook een enorme camping voor motorhomes. Bij en in de nationale parken zijn veel plekken waar u uw tentje kunt opzetten. De terreinen van de National Park Service en de Forest Service zijn voordelig (ca. $ 5-15 per nacht), maar lang niet zo luxueus uitgerust als bijvoorbeeld de in het hele zuidwesten te vinden KOA-terreinen ($ 20-40 per nacht, www.koa.com). Hier zijn vaak ook cabins te huur, houten huisjes met één of twee kamers voor maximaal zes personen. Nog comfortabeler zijn lodges en cottages met een keuken, airco en badkamer (2 pers. $ 50-60).

Wie met een camper door Amerika reist, mag niet zomaar langs de weg overnachten, maar moet van een kampeerterrein gebruikmaken.

Reserveren

Aangezien u vanuit Europa vaak (laat) in de middag aankomt, is het verstandig in elk geval een kamer te reserveren voor uw eerste nacht. In het hoogseizoen, grofweg van eind mei tot half september, is accommodatie in toeristische gebieden schaars. Op de bonnefooi gaan rijden is dan een risico.

Hotels en campings in de nationale parken zitten vaak al een halfjaar van tevoren vol. Buiten het hoogseizoen is op de bonnefooi reizen meestal geen probleem.

Wat is er leuker dan je een paar dagen een local te voelen? Via Airbnb huurt u een hip appartement in San Francisco of West-Hollywood of een strandhuisje in Santa Monica en dompelt u zich helemaal onder in uw vakantiebestemming. Voor gezinnen met kinderen is dit ook nog eens een voordeliger optie dan bijvoorbeeld twee hotelkamers (www.airbnb.com).

Veel hotels hebben zich inmiddels gewapend tegen reserveringssites; ze garanderen dat u nergens goedkoper boekt dan op hún website. Om te vergelijken, kunt u echter niet zonder sites als www.booking.com en www.hotels.com. Hebt u uw keuze gemaakt, dan kan het lonen een mailtje te sturen naar het hotel. Ze geven u liever een upgrade of een gratis ontbijt dan dat ze commissie betalen aan de concurrent op internet. Let bij het boeken overigens altijd op de voorwaarden. Gratis annuleren kan een uitkomst zijn als uw plannen gedurende uw road trip veranderen.

Eten en drinken

Dat de Amerikaanse keuken meer te bieden heeft dan oversized hamburgers en pizza’s zo groot als autobanden is gelukkig allang bekend. Dat geldt al helemáál voor de westkust, waar u gevarieerder, gezonder en exotischer kunt eten dan in de rest van de Verenigde Staten – New York City uitgezonderd. Bovendien wordt in Californië op een zeer creatieve manier gekookt, met veelal lokale, innovatieve ingrediënten. Bijvoorbeeld in de op gezondheid gerichte California Cuisine, die in heel Amerika school heeft gemaakt.

Gezond en lekker

Vers en caloriearm, dat zijn de toverwoorden waarop de Californische keuken zich al sinds de jaren 70 richt. Chef-koks als Alice Waters (Chez Panisse in Berkeley) en Jean Bertranou (L’Ermitage in Los Angeles) waren de pioniers van de California Cuisine. Ze namen afscheid van de oorspronkelijke bereidingswijzen met dikmakende sauzen en lieten zich leiden door de in het hele land uitgebroken gezondheidsmanie. Alles wat zwaar op de maag lag, was uit den boze; voortaan moesten de gerechten licht verteerbaar zijn. Het nieuwe motto luidde, vooral in de Golden State: anything goes (alles is geoorloofd), ook als het om eten gaat. Deze slogan vond zijn weerslag in fantasievolle, gevarieerde gerechten en het lef om met ingrediënten te experimenteren.

De California Cuisine is door de jaren heen steeds wat aangepast aan de smaak van het moment, maar is nog steeds gestoeld op gezond en lokaal. Zo opende chef-kok Daniel Patterson in 2006 in San Francisco restaurant Coi. De nadruk lag op lokale groente en ’wilde’ ingrediënten zoals boomschors. Daarnaast speelde hij met de zintuigen van zijn gasten door ze bijvoorbeeld hun handen te laten inwrijven met grapefruitolie alvorens een bepaald gerecht te proberen.

Invloeden uit de hele wereld

Het eten aan de westkust is een afspiegeling van de enorme etnische diversiteit. Aziatisch, Europees, Latijns-Amerikaans – waar u ook trek in hebt, het is er. Natuurlijk kunt u overal terecht voor Japans, Chinees, Frans en Italiaans, maar vooral de Mexicaanse keuken is van grote invloed op het Californische culinaire landschap. Op elke straathoek zijn, zeker in Zuid-Californië, taco’s en chili con carne te koop. Maar veel restaurants serveren ook meer verfijnde Mexicaanse gerechten, of in elk geval door de Mexicaanse keuken geïnspireerde fusiongerechten. Ook de combinatie van Aziatisch en Mexicaans (taco met rendang!), is overigens zeer populair.

Ontbijt- en koffiecultuur

Dat het ontbijt de belangrijkste maaltijd van de dag is, nemen ze in de Verenigde Staten ter harte. Een typisch Amerikaans ontbijt – eieren met spek, gebakken aardappels, pannenkoeken, bagels met voldoende creamcheese om een weeshuis te voeden – zal echter niet bij iedereen in de smaak vallen. Gelukkig zijn er, zeker in Californië, voldoende gezonde alternatieven. In de Golden State zijn immers altijd voldoende groente en fruit voorhanden – een gezondere avocado bijvoorbeeld, een symbool van Californië. Een bakje yoghurt, al dan niet met fruit, noten, granen en honing, staat ook op de ontbijtkaart.

Bij een ontbijt hoort uiteraard een bottomless kop koffie – zolang u niet hebt betaald, zal uw mok worden bijgevuld. Veel smaak heeft die ’koffie’ echter niet. Nee, voor goede koffie moet u in de overal aanwezige koffietenten zijn – en dan vooral een espresso bestellen, tenzij u benieuwd bent naar een caramel flan latte of skinny peppermint mocha. Dankzij de koffietentjes is er tegenwoordig niet alleen betere koffie te koop, er ontstond ook een nieuwe subcultuur; trendy koffiebars kunnen niet zonder poëzievoordrachten, tentoonstellingen, livemuziek en andere culturele happenings.

Reserveren en etiquette

Bij de meeste restaurants kunt u telefonisch of online (via de eigen site of www.opentable.com) reserveren. Wilt u naar een toprestaurant, dan moet u een paar weken tot wel een halfjaar van tevoren boeken. Wat op een bepaald moment trendy is, ziet u aan de rij voor de ingang, maar kunt u ook aan de concierge van uw hotel vragen.

Loop in het restaurant in geen geval zelf naar een vrij tafeltje; het bordje ’Please wait to be seated’ betekent dat de bediening u een plekje toewijst. U mag alleen aan tafel als de party complete is, als iedereen er is dus.

Het tap water met ijs dat u krijgt, kost helemaal niets en u bent niet verplicht iets anders te drinken te bestellen. Wie een biertje of wijntje neemt, moet niet schrikken: een glas is vaak net zo duur als een voorgerecht, dat hier starter heet (gek genoeg noemen ze hoofdgerechten in de VS entree).

De hoogte van de Amerikaanse fooien is voor Europeanen vaak onbegrijpelijk. Helaas krijgen obers en serveersters vaak slechts een minimumloon van een paar dollar per uur en zijn ze dus afhankelijk van tips. Het grote voordeel hiervan is dat ze er alles aan zullen doen om ervoor te zorgen dat u het naar uw zin hebt. Daar hoort ook het ongevraagd brengen van de rekening als u klaar lijkt te zijn; niemand wil u wegjagen, maar de ober wil vooral niet dat u op hém zou moeten wachten. Een fooi van zo’n 15-20 % is tegenwoordig gebruikelijk.

Wijn

Tot de jaren 90 van de vorige eeuw hadden alleen de duurste (Franse) restaurants in de Verenigde Staten een enigszins acceptabele wijnkaart, maar tegenwoordig is wijn drinken in Amerika net zo gebruikelijk als bij ons. In de meeste restaurants staat dan ook prima wijn op de kaart. Gek genoeg is wijn uit eigen land (bijvoorbeeld uit Napa of Sonoma Valley, zie 10, blz. 92) vaak duurder dan Franse of Italiaanse. Maar u moet beslist een keertje een Californische chardonnay of zinfandel proberen.

Praktische informatie

Reizen naar San Francisco, Los Angeles en Las Vegas

Met het vliegtuig

Vanaf Schiphol gaan dagelijks rechtstreekse vluchten (KLM) naar Los Angeles en San Francisco. De vliegtijd bedraagt zo’n 11 uur. Vanaf Brussel Airport zult u moeten overstappen. Directe vluchten naar Las Vegas zijn er niet vanuit de Benelux.

Een goed en vaak goedkoper alternatief is Air Berlin. Deze maatschappij vliegt rechtstreeks vanaf Düsseldorf naar Los Angeles (12 uur) en met één overstap naar San Francisco en Las Vegas.

Aankomst en transfer

De internationale luchthaven van Los Angeles (LAX, www.lawa.org/lax) ligt aan de Stille Oceaan tussen Manhattan Beach en Marina del Rey, zo’n 30 km van Downtown. De diverse vormen van ground transportation worden op de borden aangegeven met kleuren. Zo volgt u voor een taxi de gele en voor de shuttle bus naar de autoverhuurbedrijven de paarse borden. Voor elke terminal staan taxi’s te wachten. Een ritje naar Downtown kost $ 46,50 (vast tarief), naar Santa Monica zo’n $ 50 en naar Hollywood minimaal $ 70. Gezien het drukke verkeer in LA kunnen de bedragen behoorlijk oplopen.

Een goedkoop alternatief zijn de bussen van LAX FlyAway (www.lawa.org/flyaway). Deze rijden naar Union Station (Downtown), Santa Monica en Hollywood (enkele reis $ 8 (alleen creditcards), kind tot 5 jaar gratis). Er rijden ook gratis bussen naar het dichtsbijzijnde metrostation.

San Francisco International Airport (SFO, www.flysfo.com) ligt aan de baai ten zuiden van de stad, op zo’n 25 km van Downtown. Taxi’s staan voor elke terminal. Een ritje naar Downtown kost $ 45-65, afhankelijk van de drukte. Een uitstekend alternatief is de metro (BART, www.bart.gov): de gele lijn brengt u van het vliegveld rechtstreeks naar het centrum ($ 8,65, kind tot 5 jaar gratis).

McCarran International Airport (www.mccarran.com) in Las Vegas ligt aan het zuidelijke uiteinde van de beroemde Strip. Bij elke terminal staan taxi’s. Een ritje naar de dichtstbijzijnde hotels kost zo’n $ 15, naar de noordkant van de Strip tot ongeveer $ 25. Shuttlebussen brengen u van het vliegveld naar diverse locaties op de Strip, waaronde de (grote) hotels ($ 7-8).

Douane

De Verenigde Staten hebben de inreisbepalingen de afgelopen jaren aanzienlijk aangescherpt. Elke bezoeker moet minstens 72 uur voor aankomst ’reistoestemming’ (travel authorization) vragen via het registratiesysteem ESTA (https://esta.cbp.dhs.gov). De kosten hiervan bedragen $ 14 per persoon en moeten vooraf met een creditcard worden voldaan. Zowel volwassenen als kinderen moeten in het bezit zijn van een eigen, geldig paspoort.

Wie langer dan negentig dagen in de VS wil verblijven, moet een visum aanvragen. Dit geldt ook voor scholieren in uitwisselingsprogramma’s, studenten en iedereen die tijdens zijn verblijf in de VS wil werken.

Bij het loket van de immigratiedienst worden van elke bezoeker elektronische vingerafdrukken gemaakt en bovendien wordt er een portretfoto genomen. Men kan u vragen stellen over de reden van uw bezoek, uw bestemmingen in de VS en de geldmiddelen waarover u beschikt.

Invoerbepalingen: reizigers vanaf 21 jaar mogen 200 sigaretten of 50 sigaren of 200 g tabak, 1 l alcohol en cadeaus tot een waarde van $ 100 belastingvrij invoeren. De invoer van levensmiddelen is verboden; neem dus geen eetbare dingen mee als u het vliegtuig verlaat.

Tips: doe uw koffer(s) of tas(sen) niet op slot. De Transport Security Administration heeft het recht om bagage te openen voor controle; hiervoor wordt wel eens een nijptang gebruikt en de schade is niet verhaalbaar. Verder is het verstandig om ruim voor vertrek te informeren of er veranderingen zijn in de inreisbepalingen. U kunt hiervoor contact opnemen met de luchtvaartmaatschappij, het reisbureau of de ANWB.

Reizen in en tussen San Francisco, Los Angeles en Las Vegas

Openbaar vervoer in de steden

Het verschil in status van het openbaar vervoer in Los Angeles en San Francisco zou niet groter kunnen zijn. In LA reizen eigenlijk alleen mensen die zich geen auto kunnen permitteren met de bus en de metro, in San Francisco maakt iedereen gebruik van de bussen en natuurlijk van de beroemde cable cars.

De metro (www.metro.net) van Los Angeles bestaat al 25 jaar, maar is nog steeds het best bewaarde geheim van de stad. Toch biedt het uitgebreide netwerk een prima, veilige manier om van A naar B te komen. Ook een aantal buslijnen is voor toeristen interessant, bijvoorbeeld de lijnen 4 en 720, die van Downtown naar het strand in Santa Monica rijden over Santa Monica Blvd. resp. Wilshire Blvd. Een ritje met bus of metro kost $ 1,75 (kind tot 5 gratis). Voor de metro is een chipkaart (TAP, $ 1) verplicht. Er zijn ook passen voor 1 dag ($ 7) of 7 dagen ($ 30) te koop. Kijk voor meer informatie op www.metro.net.

Het zeer uitgebreide ov-systeem (Muni, www.sfmta.com) van San Francisco bestaat uit bussen, light rail en de beroemde cable cars. Een enkele reis met de bus of light rail kost $ 2,25, een ritje met de cable car $ 7. Een dagpas voor al het ov van Muni kost $ 17, 3 dagen $ 26, 7 dagen $ 35 (kind tot 5 gratis). Daarnaast rijden de metro’s van Bart (Bay Area Rapid Transit, www.bart.gov) deels door de binnenstad, en verder naar het vliegveld in het zuiden en de baai over naar onder meer Oakland en Berkeley. De prijs van een kaartje (chipkaart verplicht) is afhankelijk van de afgelegde afstand (kind tot 5 gratis).

De enige buslijn in Las Vegas die van belang is voor bezoekers is de Deuce. Deze rijdt 24 uur per dag ongeveer elk kwartier van Downtown (het ’oude’ Las Vegas) tot het Four Seasons aan de zuidelijke Strip. Een kaartje voor 2 uur kost $ 6, voor 24 uur $ 8 en voor 3 dagen $ 20 (kind tot 5 gratis). De Strip & Downtown Express volgt dezelfde route, maar stopt op veel minder plekken.

In de grote steden wemelt het op straat op elk uur van de dag van de taxi’s. De ritprijs is vergeleken met die in Nederland laag, al moet u er rekening mee houden dat de afstanden groot zijn. Een taxi kunt u op straat aanhouden door u hand op te steken, of u kunt er in uw hotel of een restaurant een laten bestellen.

Regionaal vervoer

Amerikanen reizen voornamelijk met de auto of met het vliegtuig. Tussen de grote steden kunt u kiezen uit tientallen vluchten per dag, wat de prijs natuurlijk behoorlijk drukt. Met maatschappijen als Virgin America en Spirit vliegt u vaak voor een prikkie. Zo kost een enkeltje van Los Angeles naar San Francisco (of Oakland, aan de andere kant van de baai) iets meer dan $ 50 en kunt u voor slechts $ 35 al van LA naar Las Vegas vliegen.

De trein is een mooi alternatief voor het vliegtuig – een stuk relaxter dan vliegen en u ziet veel meer. Tussen LA en San Francisco kunt u reizen met de Coast Starlight, en vanuit San Luis Obispo rijdt de Pacific Surfliner prachtig langs de kust via Santa Barbara naar Los Angeles en verder naar San Diego (www.amtrak.com). Las Vegas is niet met de trein te bereiken.

De langeafstandsbussen van het beroemde Greyhound (www.greyhound.com) hebben sinds een paar jaar concurrentie van die van Megabus (us.megabus.com). Dit heeft ervoor gezorgd dat de prijzen zijn gedaald en het serviceniveau is gestegen.

Huurauto’s

Een road trip hoort net zo bij de Verenigde Staten als gigantische hamburgers en de stars and stripes. Hoe duur uw huurauto is, is sterk afhankelijk van het seizoen. In het hoogseizoen, grofweg van april tot en met september, kan een auto u wel € 100 per dag kosten, in de winter kunt u soms een week rijden voor dat bedrag. Vergelijk de prijzen op de websites van de bekende verhuurmaatschappijen (Hertz, Avis, Budget, Thrifty) en op sites als www.easyterra.nl en www.sunnycars.nl. Kijk ook naar het verschil in prijs tussen verhuurlocaties in de stad en die op het vliegveld – het kan lonen een taxi te nemen naar een locatie downtown en daar uw auto op te pikken.

Een auto op de ene plek ophalen en op een andere terugbrengen is altijd mogelijk. Let wel op de prijs voor zo’n one way rental, want ook die kan behoorlijk fluctueren.

Camper

Het in deze gids beschreven gebied leent zich bij uitstek voor een reis per camper (RV). Vooral als de nadruk van uw reis ligt op de nationale parken en ander natuurschoon is dit een ideaal vervoermiddel. Voor alleenreizenden volstaat wellicht een simpele campervan met een matras en wat kookgerei (bijvoorbeeld www.jucyrentals.com en www.escapecampervans.com), gezinnen zullen eerder gaan voor een grote of misschien wel megalomane motorhome met werkelijk alle luxe die u zich maar kunt voorstellen (www.apollorv.com, www.roadbearrv.com). Bij het Nederlandse Travelhome (www.travelhome.nl) kunnen ze u er alles over vertellen.

Wildkamperen is op de meeste plaatsen verboden, maar de grote en kleinere RV Parks en kampeerterreinen staan vaak op zeer idyllische plekken.

Reizen met een handicap

De Verenigde Staten zijn zeer goed ingesteld op mensen met een beperking. In vrijwel alle openbare gebouwen zijn voorzieningen getroffen.

Diplomatieke vertegenwoordigingen

Nederlands consulaat-generaal: 120 Kearny Street, Suite 3100, San Francisco, tel. 1 877 388 24 43, sfn@minbuza.nl, ma.-vr. 8-17, visa en paspoorten 9.30-13 uur, alleen op afspraak.

Nederlandse honorair-consul: 11766 Wilshire Blvd., Suite 1150, Los Angeles, tel. 1 877 388 24 43, losangeles@nlconsulate.com, ma.-vr. 9.30-12.30 uur.

Belgisch consulaat-generaal: 6100, Wilshire Boulevard, Suite 1200, Los Angeles, tel. 1 323 857 12 44, LosAngeles@diplobel.fed.be, ma.-vr. 9-12.30, 13.30-16 uur.

Feestdagen

De belangrijkste feestdagen in de VS zijn Thanksgiving Day en Independence Day, de nationale feestdag op 4 juli.

Voor alle feestdagen geldt dat instanties en banken zijn gesloten. Winkels zijn doorgaans open. Alleen op Thanksgiving Day en Independence Day is bijna alles dicht. Het hoogst noodzakelijke is in de steden echter altijd verkrijgbaar.

New Year’s Day: 1 januari (Nieuwjaar)

Martin Luther King jr. Day: 3e ma. in januari (geboortedag van Martin Luther King)

President’s Day: 3e ma. in februari (geboortedag van George Washington)

Memorial Day: laatste ma. in mei (Dodenherdenking; begin van het vakantieseizoen)

Independence Day: 4 juli (Onafhankelijkheidsdag)

Labor Day: 1e ma. in september (Dag van de Arbeid; einde van het vakantieseizoen)

Columbus Day: 2e ma in oktober (viering van de landing van Columbus.

Veterans Day: 11 november (herdenking van de oorlogsveteranen)

Thanksgiving Day: 4e do. in november (Oogstdankfeest)

Christmas Day: 25 december (eerste kerstdag)

Feesten en festivals

Chinese New Year, San Francisco: het grootste Chinees nieuwjaarsfeest van het land, met een enorme optocht in Chinatown (eind feb., begin mrt., www.chineseparade.com). In het Chinatown van Los Angeles wordt Chinees Nieuwjaar ook gevierd, zij het op iets bescheidener schaal.

St. Patrick’s Day Parade, San Francisco: de Ieren vieren hun nationale feestdag met een grote optocht met Californisch-Ierse dansgroepen en bands. Tijdens en na de optocht vloeit het bier rijkelijk langs de route en in de Ierse pubs in de stad (17 april).

Academy Awards Ceremony, Los Angeles: wilt u tijdens de jaarlijkse Oscar-uitreiking in het Dolby Theatre in Hollywood een glimp opvangen van de sterren, kom dan vroeg (eind februari, www.oscars.org/oscars).

Cherry Blossom Festival, San Francisco: de Japanse gemeenschap brengt een ode aan haar tradities met muziek, dans, origami en meer (half april, www.sfcherryblossom.org).

Cinco de Mayo: voor veel Mexicanen de alternatieve nationale feestdag. Grootse feesten in Los Angeles en San Francisco (5 mei).

Bay to Breakers, San Francisco: knotsgekke hardloopwedstrijd van 12 km dwars door de stad. Er doen professionele lopers aan mee, maar het gaat vooral om de meest waanzinnig uitgedoste amateurs. (3e zo. mei, www.baytobreakers.com).

San Francisco Carnaval: het grootste en bontste multiculturele feest van de stad, met grote optocht in het Mission District (laatste weekend mei, www.carnavalsf.com).

San Francisco Pride: homo- en lesbofestival met muziek en een parade op Market Street (eind juni, www.sfpride.org).

Gilroy Garlic Festival: in dit plaatsje, zo’n anderhalf uur rijden van San Francisco, ruikt het drie dagen lang heerlijk naar knoflook. Kookwedstrijden, demonstraties en zo veel knoflookijs als u op kunt (eind juli, www.gilroygarlicfestival.com).

Monterey Jazz Festival: op ’s werelds oudste jazzfestival spelen de groten der aarde (3e weekend sept., www.montereyjazzfestival.org).

Danish Days, Solvang: Deense hapjes en drankjes, optredens en optochten (eind sept. www.solvangdanishdays.org).

Pumpkin Festival, Half Moon Bay: wie heeft de grootste en wat kan hij ermee? Daar draait het om bij dit pompoenfestival. Schitterende groentesculpturen, heerlijke pompoengerechten en veel entertainment (half okt, www.pumpkinfest.miramarevents.com).

Geld

De munteenheid in de Verenigde Staten is de dollar, die bestaat uit 100 cents. Er zijn bankbiljetten van 1, 5, 10, 20, 50 en 100 dollar, maar de laatste twee worden met tegenzin geaccepteerd. Munten zijn er in waarden van 5 cents (een nickel), 10 cents (een dime) en 25 cents (een quarter). Creditcards worden overal geaccepteerd. U kunt bij de meeste geldautomaten (ATM’s) terecht met uw Nederlandse bankpas (kies na het intoetsen van uw pincode withdrawal from checking).

De dollar ($) was in november 2015 circa € 0,92 waard (€ 1 = ca. $ 1,09).

Gezondheid

Vanwege de hoge kosten van de Amerikaanse gezondheidszorg is het afsluiten van een reisverzekering waarbij ook medische kosten inbegrepen zijn beslist aan te bevelen. Een bezoek aan een arts of een ziekenhuis moet altijd ter plaatse worden betaald. Vraag dus altijd om een nota, die u eenmaal thuis bij uw verzekeraar kunt indienen.

Op internet vindt u huisartsen met de zoekterm ’physician’ of ’ general practitioner’. Uiteraard kan de receptie van uw hotel u ook aan een dokter helpen. Voor noodgevallen zie blz. 27. Wie medicijnen gebruikt, doet er verstandig aan voldoende voorraad mee te nemen (en ze in de handbagage te stoppen).

Informatie

Voor vertrek

In Nederland en België zijn geen Amerikaanse verkeersbureaus. Voor informatie over de streek kunt u echter prima terecht bij tientallen, zoniet honderden uitstekende websites, waarvan we er hier enkele uitlichten.

www.visitcalifornia.com: bijzonder uitgebreide website van het verkeersbureau van Californië met allerlei tips over reisschema’s, themareizen, activiteiten voor het hele gezin. U kunt er ook een gratis visitor’s guide en boekje met road trips bestellen.

www.discoverlosangeles.com: enorme hoeveelheid informatie over Los Angeles, onder de kopjes ’What to do’, ’How to explore’ en ’Where to stay’. Daarnaast wisselende thema’s zoals ’How to spend 72 hours in LA’ of ’The hidden bars of LA’.

www.sanfrancisco.travel: uitgebreide site over de Bay Area met de hoogtepunten per wijk, hoteldeals, eten en drinken en voorstellen voor tripjes.

www.lasvegas.com: alles wat u wilt weten over Las Vegas staat op deze site. Bovendien kunt u er zowel shows als dagtrips boeken – al is hier inspiratie opdoen en zelf de goedkoopste optie kiezen vaak een beter idee.

www.nps.gov/state/ca: officiële website van de nationale parken van Californië. Met de usual suspects als Yosemite, Death Valley en Joshua Tree, maar ook verrassingen. Wist u bijvoorbeeld dat gevangeniseiland Alcatraz ook een nationaal park is?

www.visitsyv.com, www.centralcoast-tourism.com, www.visitnapavalley.com, www.sonomacounty.com: websites van respectievelijk de Santa Ynez Valley (Solvang, Los Olivos), de Central Coast (Santa Barbara, San Luis Obispo, Monterey) en Napa en Sonoma Valley.

Ter plekke

Verspreid door de grote steden staan kiosken waar u terecht kunt voor informatie. Grotere ’visitor information centers’ vindt u op de volgende locaties:

Los Angeles: Hollywood & Highland Center, 6801 Hollywood Blvd.; Union Station, 800 N. Alameda St.

San Francisco: 900 Market Street.

Las Vegas: 3150 Paradise Road.

Ook in kleinere plaatsen is altijd voldoende toeristeninformatie voorhanden. Is het niet in uw hotel, dan wel op plekken waar veel toeristen komen. Elk nationaal park heeft eveneens een visitor center waar u kunt aankloppen voor al uw vragen en vaak ook souvenirs kunt kopen.

Kinderen

Naar Californië reizen is voor kinderen misschien vermoeiend, maar als u eenmaal in de Golden State bent aangekomen, zullen ze zich er beslist vermaken. Los Angeles en San Francisco zijn voor kinderen minstens zo leuk en opwindend als voor volwassenen. Er zijn dierentuinen en pretparken en het strand is nooit ver weg. Daarnaast zullen de kinderen zich in sommige musea meer dan goed vermaken. Zo mogen ze in het Zimmer Children’s Museum (LA) en het Exploratorium in San Francisco (zie blz. 79) lekker overal aanzitten. Maar ook in het LACMA (Los Angeles County Museum of Art, zie blz. 45) is genoeg te zien voor kinderen. En natuurlijk geniet jong én oud van een ritje in een cable car en de mysterieuze wereld van Chinatown. Even uitrusten kan in een van de vele parken die de grote steden rijk zijn.

Zelfs Las Vegas, traditioneel een op volwassen vermaak gerichte stad, wordt steeds familievriendelijker. Veel van de ontzettend over the top-activiteiten in de grote hotels zijn net zo leuk voor kinderen als voor volwassenen. Met een gondel door nep-Venetië, allerlei achtbanen en andere thrill rides, haaien, een ’echte’ vulkaan – in Las Vegas is niets te gek. En er is zélfs een kindermuseum (zie blz. 108)

Het epicentrum van Californisch kindervermaak bevindt zich evenwel ten zuiden van Los Angeles (5, blz. 60). Met amusement parks als Disneyland, Legoland, Seaworld en Knott’s Berry Farm zullen ze zich geen moment vervelen.

Uiteraard zullen ook kinderen het goed naar hun zin hebben in de vele nationale parken die de streek rijk is. Een wandeling, misschien een fietstochtje, slapen in een tentje – spannend! In de educatieve centra van de parken worden vaak ook speciaal op kids gerichte activiteiten georganiseerd.

Klimaat en reistijd

Terwijl San Francisco zelfs midden in de zomer ’s ochtends in nevelen is gehuld en het kwik hoogstens oploopt tot lenteachtige temperaturen, wordt het aan de andere kant van het kustgebergte in de Central Valley aanzienlijk warmer. Ook verder naar het zuiden liggen de temperaturen hoger, vooral vanaf Los Angeles. In San Diego kan zelfs in januari en februari het kwik overdag oplopen tot zo’n 15 °C . In de woestijn is het ’s zomers ondraaglijk heet – in Death Valley is 45 °C eerder regel dan uitzondering.

Las Vegas kunt u om die reden van pakweg juni tot september het beste vermijden. Dat geldt eigenlijk ook voor Los Angeles, zowel in verband met de enorme drukte tijdens de zomervakantie als de smog die gepaard gaat met de hoge temperaturen. De beste perioden om het in deze gids beschreven gebied te bezoeken, zijn het voor- en najaar. Dan is het misschien wat frisjes in San Francisco, maar lekker in Las Vegas en Los Angeles. Bovendien hebt u dan minder ’last’ van hordes andere toeristen.

Openingstijden

Banken: ma.-vr. 9-15.30 uur.

Postkantoren: ma.-do. 8-18, vr. 8-19, za. 8-13 uur.

Winkels zijn vrij in het bepalen van hun openingstijden.

Roken

In cafés, bars, restaurants en openbare gebouwen is roken verboden en ook bij veel mensen thuis wordt het bepaald niet op prijs gesteld. Eigenlijk kan er in de VS alleen buiten worden gerookt.

Veiligheid en noodgevallen

Op de ranglijsten van Amerikaanse steden met de hoogste misdaadcijfers staan Los Angeles, San Francisco of Las Vegas niet in de top honderd. Uiteraard kennen deze steden net als andere metropolen in de VS buurten waar u beter niet kunt komen (vraag ernaar in uw hotel) en moet u altijd goed op uw spullen letten. Andere aanbevelingen zijn:

Doe u niet overduidelijk als toerist voor. Door de stad lopen met een opengevouwen plattegrond en een camera om uw nek trekt de aandacht.

Laat waardevolle spullen achter in de kluis van uw hotel en laat dure sieraden en horloges gewoon thuis. Houd contant geld tot een minimum beperkt.

Blijf zo veel mogelijk in de drukkere gebieden. Hoe meer mensen er op straat zijn, hoe veiliger het er is (maar pas dan wel weer op voor zakkenrollers!).

Blokkeren bankpas en creditcard: via www.pasblokkeren.nl kunt u naar de websites van uw bank of creditcardmaatschappij. Het is ook raadzaam om het nummer van uw bank op te slaan in uw telefoon.

Algemeen alarmnummer: 911

Sport en activiteiten

Amerikanen zijn gek op the great outdoors en gaan dan ook graag op pad. Tijdens een road trip van een paar dagen doen ze meer dan alleen in de auto zitten. Wandelen (hiken), fietsen en natuurlijk surfen zijn de favoriete buitenactiviteiten van de Californiërs.

Fietsen

Met zo veel bossen en bergen is het niet verwonderlijk dat in dit deel van Amerika mountainbiken erg populair is. Door Californië lopen dan ook tientallen trails, van min of meer vlakke routes voor beginners tot uitdagende voor adrenalinejunkies. Vergeet als u in de VS wilt gaan mountainbiken niet uw fietsschoenen en toeclips mee te nemen. Bijna nergens worden namelijk clipless mountainbikes verhuurd. Een uitgebreid overzicht van mountainbiketrails vindt u op www.singletracks.com.

In het kielzog van Lance Armstrong (pre-doping) stapten miljoenen Amerikanen op de wielrenfiets. En ze zijn er niet meer af gekomen. Zeker langs de Californische kust zult u veel wielrenner tegenkomen, al dan niet in roedels. Een favoriete route is de Pacific Coast Highway, die op de fiets minstens zo mooi is als met de auto – zij het wat zwaarder. Ook het wijngebied ten noorden van San Francisco is een populaire streek om met de fiets te verkennen. Voor serieuze wielertochten kunt u een kijkje nemen op www.udctours.com.

San Francisco is een van de fietsvriendelijkste steden van de VS. De stad is perfect met de fiets te verkennen, en door zijn vele heuvels is een fietstocht door San Francisco nog goed voor uw conditie ook (zie ook 9 blz. 85). In Las Vegas zult u geen fietsers tegenkomen, maar steeds meer jongeren zien in dat je in Los Angeles ook prima – vaak beter – met de fiets uit de voeten kunt. Vooral in Santa Monica en Venice, en in Westwood (UCLA) wordt steeds meer gefietst.

Surfen

Surfen is misschien niet uitgevonden in Californië, de sport is hier wél groot gemaakt. Wat wil je, met zulke prachtstranden. Bekende surfstranden zijn Surfrider Beach in Malibu, Mavericks bij Pillar Point Harbor, waar grillige rotsen onder water vooral in de winter enorme golven opstuwen, en Huntington Beach net onder Los Angeles. Tussen LA en San Diego zijn trouwens wel meer stranden waar surfers hun kunsten kunnen vertonen. Maar er is maar één Surf City USA, en dat is Santa Cruz.

Wandelen

Overal en nergens zijn hiking trails. Sommige zijn niets meer dan een korte loop, bijvoorbeeld naar een uitkijkpunt een kilometer verderop. Maar er zijn ook nauwkeurig uitgezette wandeltochten van vele kilometers, waar u soms dagen kunt lopen zonder iemand te zien.

In het in deze gids beschreven gebied zijn tal van nationale parken. Ook daar zijn veel hiking trails uitgezet. Bij de visitor centers van de parken kunt u terecht voor kaarten en informatie over de begaanbaarheid van de verschillende paden.

Zwemmen

De Californische kust ziet er fraai uit, maar er zwemen is geen aanrader. Het water van de Grote Oceaan is koud, heel koud. Zelfs in Zuid-Californië komt de temperatuur nooit boven de 18 °C uit. Dat moet u er overigens niet van weerhouden het strand op te zoeken. Met een kustlijn van 1350 km hebt u genoeg te kiezen. Mooie stranden zijn bijvoorbeeld Stinson Beach net ten noorden van San Francisco, Newport Beach en het aangrenzende Huntington Beach ten zuiden van Los Angeles, East Beach in Santa Barbara en het ruige Moonstone Beach in Cambria. En dan zijn er natuurlijk nog de usual suspects als Santa Monica, Venice en Santa Cruz.

Professionele sporten

Honkbal is Amerika’s favoriete sport en dat is in Californië niet anders. Zeker in San Francisco, waar de Giants sinds 2010 drie keer de World Series wisten te winnen. In Los Angeles wil het wat minder vlotten; de Angels en Dodgers doen dit millennium niet echt mee om de prijzen.

In LA kunnen ze beter basketballen; de legendarische LA Lakers spelen de laatste jaren helaas wat minder goed, maar de Clippers, vroeger het lachertje van de NBA, spelen fris, leuk basketbal.

Professionele American footballclubs zijn er niet in LA, maar wel in San Francisco: de 49ers in de stad en de Oakland Raiders aan de overkant van de baai.

Voetbal is door de vele latino’s in Californië veel populairder dan in de rest van het land. LA Galaxy (waar David Beckham ooit speelde) krijgt er in 2018 een lokale concurrent bij in de vorm van Los Angeles FC.

Telefoon en internet

Een lokaal gesprek vanuit een telefooncel kost $ 0,50. Een alternatief is om te bellen met een prepaid phone card, die ook geschikt is voor internationale gesprekken (verkrijgbaar met tegoeden van $ 10-100 bij onder andere krantenkiosken). Vaak zijn local calls vanuit uw hotelkamer gratis. Bellen naar het thuisfront moet u daarvandaan zeker niet doen.

Alle smartphones werken gewoon in de VS. Alleen als u een antiek mobieltje hebt, kunt u problemen ondervinden met mobiel bellen. Mobiel bellen is hoe dan ook een dure hobby; de roamingkosten zijn erg hoog. Zet voor de zekerheid roaming uit op uw telefoon voor u vertrekt. Bent u van plan veel mobiel te gaan bellen of surfen, dan kunt u beter een Amerikaanse prepaidkaart {src="../Images/euro.png"}kopen. Hiermee worden zowel binnenlandse als internationale gesprekken aanzienlijk goedkoper, en raakt u niet failliet als u een foto op Facebook zet.

Voor dat laatste is overigens ook overal wifi. In hotels en restaurants, maar ook in shopping malls, musea en zelfs in parken kunt u meestal gratis op internet. Zet simpelweg wifi aan op uw smartphone of tablet en klik een open verbinding aan. Zoals altijd geldt ook hier: als u het niet vertrouwt, is het waarschijnlijk niet te vertrouwen. En uw bankzaken kunt u wellicht beter regelen in het beveiligde netwerk van uw hotel.

Onderweg in en tussen Los Angeles, San Francisco en Las Vegas

In de driehoek Los Angeles, San Francisco en Las Vegas komt elke vakantieganger aan zijn trekken. De natuurliefhebber in Big Sur en de vele nationale parken, de strandganger langs de honderden kilometers Grote Oceaankust en de stadsmens in het gemoedelijke San Francisco of het uitgestrekte Los Angeles, dat je moet leren kennen om het te waarderen. En dan is er nog Las Vegas, de entertainmenthoofdstad midden in de woestijn. Je beleeft deze streek het beste door een road trip te maken. On the road wordt de honger naar vrijheid die deze streek heeft gevormd, het beste gestild.

Los Angeles en de Pacific Coast Highway

Los Angeles F/G 7/8, stadsplattegronden blz. 36, 38

Maar weinig steden roepen zulke negatieve reacties op als Los Angeles. Het verkeer staat er constant vast, er hangt altijd smog boven, het is er crimineel ... Maar in LA is de laatste decennia veel veranderd. Oké, je staat er nog steeds eeuwig in de file, maar met de smog valt het tegenwoordig erg mee en de crime rate is niet hoger dan in andere grote steden. Een stad die geen stad is, is een ander vaak gehoord ’oordeel’; een stad zonder centrum, zonder ziel. Auteur Dorothy Parkler zei 90 jaar geleden: ’Los Angeles is 72 of suburbs in search of a city’ – Los Angeles is 72 buitenwijken op zoek naar een stad. Dat klopt nog steeds. LA is niet een geheel, het is een uitgestrekte agglomeratie van meer dan tachtig zelfstandige steden met elk zijn eigen karakter. Het is dan ook moeilijk om Los Angeles te leren kennen. Liefde op het eerste gezicht zoals bij Parijs en New York kun je in LA vergeten. Pas bij een tweede of derde bezoek begin je de stad door te krijgen en de schoonheid ervan te zien. Dan pas ga je het creatieve, dynamische en onconventionele karakter ervan waarderen. En dan wil je terug.

Downtown

De paar wolkenkrabbers die Los Angeles rijk is, staan in Downtown, het zakelijk en financieel centrum van de stad. Niet alleen de architectuur is hier zakelijk; ook de infrastructuur lijkt vooral op bankiers en kantooorpersoneel te zijn gericht. Toch is in deze bakermat van Los Angeles meer te zien dan alleen banken en kantoorgebouwen (1 zie blz. 33).

Downtown Art Walk 1

www.downtownartwalk.org, 2e do. van de maand

In Downtown zijn tal van kunstgaleries, maar eigenlijk is hier overal kunst te zien: op pleinen, in parken en in foyers van bedrijven en banken. En dan gaat het niet om lokale graffitiartiesten, maar om wereldberoemde kunstenaars als Joán Miró, Alexander Calder, Robert Rauschenberg en Jonathan Borofsky. Sinds de jaren 60 zijn projectontwikkelaars verplicht om 1 % van de bouwsom in kunst te investeren. Dit heeft ervoor gezorgd dat Downtown een soort openluchtmuseum is geworden. Zo steekt bij het Ernst & Young-gebouw (7th St om de hoek van Figueroa) een bronzen zakenman zijn hoofd in de gevel – de Corporate Head van Terry Allan. En voor de Bank of America (333 Hope St) staat het spinachtig, 20 m hoog oranje sculptuur van staal met de naam Four Arches van de beroemde Amerikaanse beeldhouwer Alexander Calder. Tijdens de Art Walk Gallery Tour bezoekt u een aantal galeries, maar wordt u ook langs openbare kunstwerken geleid.

1Hart van een ’zielloze stad’ – Downtown Los Angeles

Kaart: | Oriëntatiekaartje zie blz. 34
Vervoer: | Metro Purple of Red Line naar Union Station

Het hart van Los Angeles is niet het gezelligste deel van deze zo wijd verspreide stad. Maar het is historisch gezien wel het interessantste stuk, en op cultureel gebied is er meer dan voldoende (en steeds meer) te beleven.

Een stad zonder ziel. Zo wordt Los Angeles weleens beschreven. Dat is deels waar. LA is een moeilijk te doorgronden metropool, die bestaat uit tientallen stad-in-stadjes met elk zijn eigen voorzieningen, elk een eigen ’centrum’. Toch is er een min of meer officieel stadshart, Downtown. Hier liggen de (Spaanse) roots van LA en wordt de stad bestuurd vanuit het beroemde City Hall.

De roots van Los Angeles

Een goede plek om te beginnen met een verkenning van Downtown LA is treinstation Union Station 1. De opening ervan in 1939 was een drie dagen durend feest dat werd bijgewoond door een half miljoen mensen. U herkent het gebouw, in een mix van Spaanse-koloniale stijl en art deco, misschien niet meteen als een stationsgebouw. De witte, typisch Zuidwest-Amerikaanse gevel zou ook zomaar een marktgebouw kunnen zijn, of zelfs een kerk – inclusief klokkentoren. Binnenin kan echter weinig misverstand bestaan. De wachtruimte, met z’n glimmende tegelvloer en grote banken en de oude loketten – dit is een station uit de tijd dat met de trein reizen nog een avontuur was. De pracht en praal van de jaren 40 staan in schril contrast met de koele zakelijkheid van het moderne trein- en metrostation erachter.

Wanneer u voor het station Alameda Street oversteekt, komt u in het El Pueblo de Los Angeles Historical Monument 2. Dit oudste deel van Los Angeles werd in 1781 gesticht door de Spaanse gouverneur van Californië, Felipe de Neve. De 27 historische gebouwen die deel uitmaken van de Pueblo, stammen echter uit de periode 1818-1926.

Als u het Biscailuz Building en de La Plaza Methodist Church voorbijloopt kunt u rechts Olvera Street in. Dit voetgangersstraatje met kraampjes en winkels met ’authentieke’ Mexicaanse snuisterijen zal niet bij iedereen in de smaak vallen. Er staat echter ook een aantal interessante gebouwen. Halverwege de straat staat Avila Adobe, het oudste huis van Los Angeles, dat in 1818 werd gebouwd door Francisco José Avila, de alcalde (burgemeester) van de Pueblo. Hier kunt u zien hoe men leefde in de jaren 1840. Ook het visitor center van de Pueblo is in Avila Adobe gevestigd. Als u aan het eind van de straat linksaf slaat, komt u bij de Italian Hall uit 1908, waarin sinds kort het Italian American Museum of Los Angeles 3 is gevestigd. Hierna moet u beslist even terug naar Olvera Street, want de taquitos van Cielito Lindo 1 zijn niet te versmaden.

Als u weer terugloopt naar het begin van Olvera Street en Plaza Park oversteekt, ziet u Pico House uit 1870 en daarachter de Old Plaza Firehouse 4 uit 1884, waarin brandblusapparaten en heel veel foto’s uit de 19e en vroege 20e eeuw tentoongesteld zijn.

Overigens: een zeer uitgebreide (Engelstalige) beschrijving van alle bezienswaardigheden in Downtown, opgedeeld in zeven ’wijken’, vindt u op de website van de University of Southern California: www.dornsife.usc.edu/la-walking-tour.

Civic Center

Wanneer u verder zuidwaarts loopt op Main Street, langs het gerechtsgebouw, komt u bij City Hall 5 uit 1928. De blikvanger van het in art-decostijl gebouwde, 138 m hoge stadhuis is de toren met de piramidespits. De bouw van de 28 verdiepingen hoge toren werd pas mogelijk na een referendum, omdat er in die tijd vanwege aardbevingsgevaar niet hoger gebouwd mocht worden dan 13 verdiepingen. Vanaf het Observation Deck reikt uw blik over de reusachtige stad tot aan de bergen.

Achter City Hall strekt zich Grand Park uit, met als centrum de doorwaadbare Arthur J. Will Memorial Fountain. Een blok ten noordwesten van het park staat de hypermoderne Cathedral of Our Lady of the Angels 6, de op twee na grootste kathedraal in de wereld. De kerk verving in 2002 de St. Vibana-kathedraal, die zwaar beschadigd raakte tijdens de aardbeving van 1994. Alles aan het ontwerp van de Spaanse architect Rafael Moneo is monumentaal: van de enorme bronzen deuren tot het ruim 7,5 m hoge kruis op de 47 m hoge klokkentoren.

Muziek en musea

Kunst- en cultuurliefhebbers komen in Downtown goed aan hun trekken. Onder The Music Center vallen acht podia, waarvan de Walt Disney Concert Hall 7 het opvallendst is. Het futuristische hoogstandje van Frank Gehry werd in 2003 gebouwd en is het thuispodium van de Los Angeles Philharmonic. Als het gaat om beeldende kunst, springen drie musea er echt uit. Het eerste is het MOCA 8, het museum voor hedendaagse kunst (contemporary art). Het uit rode zandsteenblokken opgetrokken gebouw biedt ruimte aan schilderijen, foto’s, plastieken en multimediaobjecten van Amerikaanse en internationale kunstenaars van de jaren 40 tot nu. Een tiental blocks verderop staat The Geffen Contemporary 9, dat bij het MOCA hoort. Terwijl een nieuw onderkomen in aanbouw was, werd een deel van de MOCA-collectie in een verbouwde politiegarage opgeslagen. Deze tijdelijke opslagruimte groeide uit tot een zelfstandige kunstinstelling.

Eind 2015 opende tegenover het MOCA The Broad 10 zijn deuren. Ook dit museum is gewijd aan hedendaagse kunst, van onder anderen Jeff Koons, Ed Ruscha, Andy Warhol en Roy Liechtenstein. Het bijzondere gebouw met de honingraatconstructie is ontworpen door het beroemde architectenbureau Diller Scofidio + Renfro.

Informatie, openingstijden

Union Station 1, 800 N Alameda St, elke za. 10 uur rondleiding van 2,5 uur, $ 10, kind tot 13 jaar $ 5, aanmelden via www.laconservancy.org.

El Pueblo de Los Angeles Historical Monument 2, Olvera St tussen Spring St en Alameda St, www.elpueblo.lacity.org, visitor center dag. 10-15 uur, rondleidingen di.-za. 10, 11, 12 uur.

Italian American Museum of Los Angeles 3, 125 Paseo De La Plaza, www.italianhall.org, openingstijden en toegangsprijzen nog niet bekend.

Old Plaza Firehouse 4, 125 Paseo De La Plaza, di.-zo. 10-15 uur.

City Hall 5, 201 Main St, tel. 1 213 473 32 31, Observation Deck ma.-vr. 8-17 uur, gratis entree.

Cathedral of Our Lady of the Angels 6, 555 W. Temple St, www.olacathedral.org, gratis rondleiding ma.-vr. 13 uur.

Walt Disney Concert Hall 7, 111 S Grand Ave, www.musiccenter.org, gratis rondleiding, zie website voor dagen, 12, 13.15 uur, gratis audiotour meeste dagen 10-14 uur.

MOCA 8, 250 S Grand Ave, The Geffen Contemporary at MOCA 9, 152 N Central Ave, beide musea www.moca.org, ma., wo., vr. 11-18, do. 11-20, za., zo, 11-17 uur, $ 12, kind tot 12 gratis.

The Broad 10, 221 S Grand Ave, www.thebroad.org, di. wo. 11-17, do., vr. 11-20, za. 10-20, zo. 10-18 uur, permanente collectie gratis.

Eten en drinken

Cielito Lindo 1, 23 Olvera St, www.cielitolindo.org, zo.-do. 9-23, vr., za. 9-24 uur, taquitos vanaf $ 3. Niet meer dan een vitrine en een toonbank, maar de met vlees of kip gevulde taco’s smaken heerlijk.

Grand Central Market 2, 317 S Broadway, www.grandcentralmarket.com, markt zo.-wo. 8-18, do.-za. 8-21 uur, tijden eetkraampjes kunnen afwijken. Eten uit alle windstreken in een honderd jaar oude overdekte markthal.

Baco Mercat 3, 408 S Main St, www.bacomercat.com, ma.-do. 11.30-14.30, 17.30-23, vr., za. 11.30-15, 17.30-24, zo. 11.30-15, 17-22 uur, bäco vanaf $ 13. Zeer creatieve fusionkeuken. Specialiteit: de bäco, een taco-naan-pizza-combinatie.

Winkelen

The Last Bookstore 1, hoek Spring en 5th St, www.lastbookstorela.com, ma.-do. 10-22, vr., za. 10-23, zo. 10-21 uur. Enorme boekwinkel waarin het heerlijk naar papier ruikt. Ook voor tweedehandsboeken en lp’s.

Los Angeles Coliseum 2

3911 South Figueroa St, www.lacoliseum.com, di.-za. 10-16 uur, $ 10, rondleiding (90 min.) 10.30, 13.30 uur, $ 25

Het Los Angeles Memorial Coliseum is het enige stadion in de wereld waar tweemaal de Olympische Spelen werden gehouden, en als het aan LA ligt worden de spelen van 2024 de derde keer. Daarnaast is ook de Super Bowl er twee keer gespeeld – al is de laatste keer alweer 40 jaar geleden. U mag het stadion op eigen houtje ontdekken, maar tijdens een rondleiding komt u op plekken waar u in u eentje niet mag komen, zoals de persbox en kleedkamers.

Natural History Museum 3

900 Exposition Blvd, www.nhm.org, dag. 9.30-17 uur, $ 12, kind 13-17 jaar $ 9, 3-12 jaar $ 5

In de Dinosaur Hall van dit museum kunt u zien hoe dinosauriërs opgroeien: er staan een 2-jarige, een 11-jarige en een 17-jarige T-Rex. Daarnaast zijn er nóg een twintigtal dino’s te zien, plus tal van fossielen. Andere tentoonstellingen concentreren zich op bijvoorbeeld insecten of uitgestorven zoogdieren.

California Science Center 4

700 State Dr, tel. 1 213 744 2019, www.californiasciencecenter.org, dag. 10-17 uur, gratis toegang tot de permanente tentoonstellingen

Dé publiekstrekker van dit interactieve museum is de Spaceshuttle Endeavour. Als u die van binnen wilt bekijken, moet u telefonisch een plekje reserveren. Maar er is nog veel meer te zien: aspirant-astronauten kunnen helemaal los in de Air and Space Gallery, science nerds in Creative World, waar je zelf een aardbeving mee kunt maken. Kinderen van alle leeftijden zullen dit museum fantastisch vinden.

Hollywood

De filmstudio’s zijn bijna allemaal uit Hollywood verdwenen, en filmsterren ziet u er alleen tijdens galapremières en de jaarlijkse Oscaruitreiking. Toch staat Hollywood nog altijd synoniem voor de filmindustrie en voor de American dream van geld en roem.

Hollywood Boulevard

2 zie blz. 40

Paramount Studio Tour 5

5555 Melrose Ave, www.paramountstudiotour.com, rondleiding (2 uur) dag. 9-16 uur elk halfuur, $ 55, reserveren verplicht, minimumleeftijd 10 jaar

De laatste grote filmmaatschappij die nog echt studio’s heeft in Hollywood, is Paramount, op een terrein dat net zo groot als Disneyland. Tijdens een rondleiding wordt u in golfkarretje naar sound stages en backlots gereden, en natuurlijk kunt u op de foto voor de beroemde poort. Erg spannend is het allemaal niet, maar deze studio tour is wel het authentiekst.

Warner Bros. Studio Tour 6

3400 Riverside Dr, Burbank, www.wbstudiotour.com, rondleiding (2,5 uur) dag. 8-16 uur elk halfuur, $ 62, reserveren verplicht, minimumleeftijd 8 jaar

Bij Warner Bros., ten noorden van Hollywood in Burbank (waar veel filmmaatschappijen naartoe verhuisd zijn), doen ze wat meer hun best om het publiek echt te vermaken tijdens de studio tour. Zo kom je op de sets van series als Friends en Gilmore Girls en kun je in navolging van Harry Potter door de houten deuren Hogwarts betreden. Daarnaast zie je filmauto’s (de Batmobile!), kostuums en props van Casablanca tot The Hangover. De rondleiding wordt afgesloten met Stage 48: Script to Screen, een interactieve soundstage waar u zelfaan de slag kunt, bijvoorbeeld voor een green screen.

Hollywood Forever Cemetery 7

6000 Santa Monica Blvd, www.hollywoodforever.com, ma.-vr. 8.30-17 uur

Op de begraafplaats Hollywood Forever Cemetery liggen heel wat beroemdheden uit de golden ages van Hollywood, zoals Jayne Mansfield, Rudolph Valentino en Douglas Fairbanks. Bij de entree kunt u een kaart krijgen waarop alle beroemheden staan aangegeven. De begraafplaats heeft veel weg van een verzorgd park, met mausolea, grafstenen, vijvers, monumenten en obelisken. Het is in elk geval een fotogenieke begraafplaats, die in talloze films en series te zien is geweest.

Hollywood Forever is ook een openluchtbioscoop. In de weekends verzamelen filmliefhebbers zich met picknickmanden op Fairbanks Lawn, een van de grote grasvelden op het terrein. Voor en na de film draaien dj’s lekkere muziek en de sfeer is heel relaxed (www.cinespia.org, ca. $ 20)

Mulholland Drive 8

De 80 km lange Mulholland Drive slingert zich door de Santa Monica Mountains van Noord-Hollywood tot de kust bij Malibu. Dat hier veel beroemdheden wonen, is logisch: het uitzicht is prachtig en hoewel je vlak bij Hollywood zit, is het er heerlijk rustig. De meeste sterren wonen hier in gated communities, afgeschermd van de paparazzi en het publiek, maar de weg zelf is gewoon openbaar en zeker een kleine road trip waard.

Universal Studios

5 zie blz. 62

Hollywood Bowl 9

2301 N Highland Ave, www.hollywoodbowl.com

Van Frank Sinatra tot de Beatles en van Herbert von Karajan tot Domingo en Pavarotti, álle groten der aarde hebben opgetreden in de Hollywood Bowl – en doen dat nog steeds. Het openluchtauditorium met 18.000 plekken, dat in 1922 door de Los Angeles Philharmonic werd ingewijd, is tegenwoordig de thuisbasis van het Los Angeles Philharmonic en het Hollywood Bowl Orchestra. Bij de concerten gelden overigens andere ’regels’ dan in gewone theaters. Het is hier heel normaal, het wordt zelfs aangemoedigd, om je eigen picknickmand of koelbox mee te nemen en voor en tijdens het concert wat te eten en drinken.

Griffith Observatory 10

2800 East Observatory Rd, www.griffithobservatory.org, di.-vr. 12-22, za., zo. 10-22 uur, observatorium gratis, planetarium $ 7, kind 5–12 jaar $ 3

Het op een hoogte van 347 m op een rotspunt van Mount Hollywood gelegen Griffith Observatory biedt een prachtig uitzicht op de stad. Het is in de jaren 30 gebouwd in art-decostijl. Vooral de 36 m hoge koperen koepel is een regelrechte blikvanger. In de hal maakt een slinger van Foucault de aardrotatie zichtbaar en twee seismografen registreren nauwkeurig alle aardbevingen in Zuid-Californië – zo’n 30 per dag. In het Samuel Oschin Planetarium worden films over bijvoorbeeld zonsverduisteringen of de zoektocht naar buitenaards leven vertoond. De parkeerplaats van de Observatory is een van de beste plekken om het Hollywood Sign op de foto te zetten. Er is gratis wifi, dus uw selfie kan meteen wereldkundig worden gemaakt!

Los Angeles Zoo 11

5333 Zoo Drive, www.lazoo.org, dag. 10-17 uur, $ 20, kind 2-12 $ 15, Safari Shuttle $ 4, kind $ 2

Op een enorm terrein leven hier zo’n 400 soorten reptielen, zoogdieren en vogels zo veel mogelijk in een op hun natuurlijke habitat gebaseerd onderkomen. Gedurende de dag worden er allerlei shows gegeven. Geen zin om de hele dierentuin door te lopen? Voor een paar dollar kunt u de hele dag gebruikmaken van de Safari Shuttle.

2In de voetsporen van de sterren – Hollywood Boulevard

Kaart: | blz 38
Vervoer: | Metro Red Line naar Hollywood/Vine of Hollywood/Highland

Nog niet zo lang geleden was Hollywood Boulevard een typisch voorbeeld van vergane glorie. De glitter en glamour van halverwege de 20e eeuw had plaatsgemaakt voor drugsdealers, prostituees en louche zaakjes. Maar sinds de eeuwwisseling kunt u met een gerust hart wandelen op een van de beroemdste boulevards ter wereld.

Het roer om

De teleurstelling op de gezichten van toeristen die op Hollywood Boulevard kwamen, sprak boekdelen. ’Is dít nu Hollywood? Ben ik hiervoor naar LA gekomen?’ Hollywood was vanaf de jaren 60 in verval geraakt. Beroemde straten als Hollywood Boulevard en Sunset Boulevard werden no-goareas waar je vooral na zonsondergang niet moest komen – tenzij je in de markt was voor drugs of betaalde seks. Toch bleven de toeristen (0verdag) komen, op zoek naar de glitter en glamour die ze verwachtten in de droomfabriek. Toen ook zij rond de millenniumwisseling steeds vaker wegbleven, ging het roer om.

Vleugje Hollywoodglamour

De heropleving van Hollywood Boulevard begon met de bouw van het Hollywood and Highland Center 1, een enorm winkelcentrum en entertainmentcomplex op de hoek met Highland Avenue. Het historische TCL Chinese Theatre 2 uit 1927, een bioscoop die eerst Grauman’s en later Mann’s heette, en waar premières (Star Wars!) werden gehouden en Oscars werden uitgereikt, is nu onderdeel van het winkelcentrum. De façade, die aan een Chinese pagode doet denken, staat er nog steeds. Naar de film gaan in dit legendarische theater is een belevenis. Zeker in de grote zaal, die onlangs is verbouwd. De Chinese ornamenten en het schitterende plafond zijn behouden, maar de orkestbak is gesloopt ten faveure van een gebogen IMAX-scherm, zodat de bioscoop nu volledig klaar is voor de toekomst.

Voor een vleugje Hollywoodglamourkunt u terecht in het Dolby Theatre 3. Hier worden sinds 2002 de Oscars uitgereikt. Tijdens een rondleiding komt u op plekken waar eens per jaar de grootste Hollywoodsterren komen. Uiteraard mag u ook een échte Academy Award aanraken – dat voelt heel anders dan de plastic replica’s die te koop zijn in de vele souvenirwinkels op de boulevard.

Filmtheaters met grandeur

Iets verderop, voorbij Highland Avenue en aan de overkant van de straat, vindt u het volgende legendarische filmtheater, het Egyptian Theatre 4. Deze bioscoop zorgde er begin jaren 20 voor dat Hollywood Boulevard hét uitgaansgebied van Los Angeles werd. Eigenaar Sid Grauman, die een paar jaar later het Chinese Theatre bouwde, was zo onder de indruk van de ontdekking van het graf van Toetanchamon in 1922, dat hij er een theater op baseerde. De opening in oktober van dat jaar was tevens de eerste filmpremière in Hollywood: Robin Hood met Douglas Fairbanks. Na een volledige restauratie werd het theater in 1998 heropend met een ’her-première’ van The Ten Commandments, exact 75 jaar na de première van die film op dezelfde plek. In het Egyptian Theatre worden tegenwoordig voornamelijk klassiekers vertoond. U kunt er ook een rondleiding krijgen (onregelmatig, zie de kalender op de website), die wordt afgesloten door een vertoning van de documentaire Forever Hollywood.