Amsterdam

Uitgeverij ANWB

Inhoud

Het belangrijkste eerst

Dit is Amsterdam

Amsterdam in cijfers

Wat is waar?

Kodakmoment

Een kleurrijk leven

Architectuur terug op de wereldkaart

En het werd licht boven de regenboog

Het kompas van Amsterdam
15 manieren om je onder te dompelen in de stad

Waar alles begon – de Dam

Een klassieker – grachtenrondvaart

De rosse buurt – de Wallen

Helaas niet meer gratis – proeflokalen

Het dna van de stad – het Amsterdam Museum

Mooi shoppen, scheve gevels – de Negen Straatjes

Volmaakte elegantie aan de gracht – de Gouden Bocht

‘De beste aller steden’ – Mokum Alef

Yuppengeluk in een oude volkswijk – de Jordaan

Nieuws van het westelijk front – het Westerpark

De ‘groene long’ van Amsterdam – het Vondelpark

Cultureel hart – het Museumplein

Multiculti en de Albert Cuyp – de Pijp

Nieuw land – de Oostelijke Eilanden

Een wijk maakt een nieuwe start – Noord

Museumlandschap van Amsterdam

Hofjes – roem en eer gegarandeerd

Baksteenarchitectuur voor het volk – de Amsterdamse School

Pauze, even rebooten

Overnachten

Eten en drinken

Winkelen

Uitgaan

Reisinformatie

Hoe zegt u?

Register

Fotoverantwoording

Colofon

Herinner je je deze nog?

Het belangrijkste eerst

Liften op z'n Amsterdams

Liften kan ook anders: steek niet je duim omhoog, maar roep hard ‘backie’ als er een fiets met een gele bagagedrager voorbijrijdt. Deze fietsen zijn namelijk gereserveerd voor bezoekers van de stad. Zo krijg je de kans om samen met een local Amsterdam te leren kennen, en helemaal in stijl: achter op de fiets (www.yellowbackie.org).

Cocktail met een top-uitzicht

Bemachtig boven op het Volkshotel een stoeltje in restaurant Canvas en geniet met een verrukkelijke cocktail van de zonsondergang – met droomuitzicht op de stad. Een mooi avondprogramma! Het wordt nog beter in het weekend, als er dj‘s aan de gang gaan (zie ook).

Sightseeing op een plank

Suppen is een geliefde hobby in Amsterdam. ‘Suppen’ is het Nederlandse werkwoord voor SUP: stand up paddle (sup). Alles wat je nodig hebt om happy te worden is een board van 300 bij 80 cm, een peddel en een surfpak of een bikini. Bovendien is het ook nog eens gezond (zie ook).

Humans of Amsterdam

Wil je weten wat er zoal speelt bij de Amsterdammers? Kijk dan om je heen op straat of bekijk gewoon thuis de fascinerende website www.humansofamsterdam.nl. Dit onlinemuseum van Debra Barraud toont meer dan duizend portretten van grote en kleine stadsbewoners.

Amsterdam buitenissig

Rondom de Oude Kerk, de oudste kerk van de stad, vind je de meeste roodverlichte ramen. En juist hier, in de rosse buurt, kom je ook de oer-Amsterdammers tegen, die graag een praatje maken met de prostituees (zie ook).

Eten met onbekenden

Verrassing! Je weet niet wat er op tafel komt en ook niet met wie je zult aanschuiven. In het ‘huiskamerrestaurant’ van Caro wordt op vrijdagavond een absoluut betaalbaar driegangenmenu geserveerd (inclusief mineraalwater en koffie of thee). Op sommige avonden is het een vrolijke boel, andere keren is het wat rustiger. Het eten en de gasten zijn echter altijd een bezoek waard (www.carokookt.nl).

‘Come as you are, pay as you feel‘

… is het devise van Lunchcafé Trust in de multiculturele wijk De Pijp. Het café werkt volgens een bedrijfplan dat in eerste instantie voor wat verwarring zorgt: iedereen betaalt wat hij wil, voor zijn koffie, voor zijn sandwich. Werkt dat wel? Ruim drie jaar en heel veel kopjes koffie en sandwiches later: ja, het werkt fantastisch (trustamsterdam.org).

Grachtengevoel

Op het dek van een oude kotter die bij het goed lopende dag- en nachtcafé P96 hoort, zit je pal aan de Prinsengracht. Je kijkt uit op de toren van de Westerkerk en op de mooi gerenoveerde grachtenhuizen. Lekker eten en drinken – meer genot is niet denkbaar (zie ook).

Mijn nieuwste vondst

Als je geen afscheid kunt nemen van Amsterdam, kun je het als ring blijven dragen: een rij Amsterdamse grachtengevels, ontworpen door de goudsmid Ola Shekhtman. De ring is voor amper € 85 online te koop via Etsy: www.etsy.com/de/shop/Shekhtwoman.

Je komt ons meestal op of aan het water tegen. Want ook al kennen we de stad al lang, de grachten blijven opwindend voor ons. Of het nu op de P96 is (zie hierboven), aan boord van een fluisterboot, op een plankier van het KNSM-eiland of op een bankje aan de Amstel: het is gewoon MOOI!

Vragen? Ideeën?

Laat het ons weten! Ons adres bij de ANWB:

@ anwbmedia@anwb.nl

Dit is Amsterdam

Aankomen per trein is de mooiste manier om kennis te maken met Amsterdam. Eeuwenlang zagen zeevaarders de stad op dezelfde manier voor zich opdoemen. In een laatste grote bocht nadert de trein ‘s werelds grootste nederzetting op palen en lijkt dan een meter boven het water te zweven voordat hij langzaam de indrukwekkende stationshal binnenrijdt. Waar ooit alleen water lag, grendelt nu het Centraal Station de binnenstad af van het IJ, een door sluizen van het IJsselmeer gescheiden inham. Het Centraal Station wordt overigens gedragen door bijna 9000 houten palen. Er zijn al een paar honderd nodig voor een klein huis en het Paleis op de Dam rust met zijn volle gewicht op 13.659 palen.

Metropool in zakformaat

Het rijkste bezit van de stad zijn de idyllische grachten – ze betoveren iedereen. Hetzelfde geldt voor de scheefgezakte gevels, waarvan de top meer of minder vervaarlijk naar voren hangt. De talrijke kerktorens verwelkomen je wat stijfjes met hun carillons, waarop af en toe een popsong klingelt. Op de gevels prijken gevelstenen, die als een soort Who Is Who? van Amsterdam dienden voordat Napoleon de huisnummers invoerde. De hofjes zijn groene oases rond een binnenplein, een wereld op zichzelf. De woonboten zijn het symbool voor een heel aparte blik op het leven. Het rijke kunst- en cultuurerfgoed wordt met veel zorg en liefde gekoesterd, niet alleen in de ruim vijftig musea en de meer dan honderd galeries.

Bescheiden maar groots

Bijna niemand is ongevoelig voor de charme van Amsterdam – en dat terwijl het de hoofdstad ontbreekt aan internationale blikvangers. Een Eiffeltoren, Golden Gate Bridge of de Brandenburger Tor? Niets van dat al. In plaats daarvan wacht de binnen- en buitenlandse bezoekers – er komen er miljoenen, jaar na jaar – de grootste historische binnenstad van Europa. Geen stad ter wereld biedt zoveel bezienswaardigheden per vierkante meter als de Nederlandse hoofdstad: er staan bijna 9000 16de- tot 18de-eeuwse gebouwen op de monumentenlijst. De binnenstad – het oude hart, de grachtengordel en de Jordaan – presenteert zich aan de bezoekers als een opengeslagen platenboek over stadsgeschiedenis en stedelijke architectuur.

Pragmatische monumentenzorg

Het speciale geheim van de stad is dat het historische erfgoed hand in hand gaat met het leven van nu. Openluchtmuseum Amsterdam? We dachten van niet! De monumentenzorg wordt er zo functioneel en nuchter mogelijk uitgeoefend: het is beter om een oude kerk op te delen in kantoren dan haar wegens gebrek aan geld en kerkgangers af te breken en er een nieuw kantoorgebouw neer te zetten. De voorgevels van vervallen huizen worden opgeknapt, terwijl erachter een van de grond af nieuw huis verrijst. Leegstaande fabrieken blijven gespaard voor de sloopkogel, worden verbouwd en pronken met een nieuwe functie. Een voorbeeld is het vroegere Volkskrantgebouw aan de Wibautstraat: daarin huizen nu negentig ateliers, muziekstudio‘s en kantoren voor creatieven, een hotel, een nachtclub, een bar en een restaurant. Een echte ‘broedplaats’ dus. En wat eerst slechts bedoeld was als een overgangsoplossing voor korte tijd, blijft algauw maanden en jaren bestaan. Of voor altijd.

De blauwe aderen van Amsterdam weerspiegelen de rijkdom van de stad.

Werken aan de toekomst

De stad is bezig zich opnieuw uit te vinden. Ze ontwerpt nieuwe wijken en richt andere nieuw in. Ze ontdekt haar IJ-oevers, die ze eeuwenlang negeerde, en creëert hier architectuur van topniveau en legt er recreatiegebieden aan. Haar gezicht keert zich eindelijk weer naar het water. Ze legt nieuwe eilanden in het oosten van de stad aan en geeft andere een nieuwe functie. Ze is niet meer in zichzelf gekeerd, naar de trotse grachtengordel die sinds 2010 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst staat, maar richt de blik steeds verder naar buiten.

Deze ontwikkelingen zijn ook voor bezoekers belangrijk. Ook hun actieradius groeit. Ze worden nieuwsgieriger en hebben meer lef. Ze zien dat de tot voor kort vervallen NDSM-werf weer smoel krijgt en een kunst- en recreatie-oase wordt; Noord, waar je vroeger niet kwam, wordt een cultuur- en woonwijk. Ze ontdekken nieuwe musea en culturele locaties buiten de grachtengordel. Ze pakken de fiets en ervaren het bos, de weiden, de parken en polders aan de stadsrand. Ze genieten op bijzondere plekken van in Amsterdam gebrouwen bier, partyen op pop-upstranden en dansen de hele nacht in ‘broedplaatsen‘.

Alle originele vondsten ten spijt, het grachtennetwerk heeft een magie waar je je uiteindelijk aan moet overleveren, zonder mitsen en maren. Het best zijn de vroege ochtend of de late avond. Of het nu de Heren-, Keizers- of Prinsengracht is, welk bankje of caféterras je ook uitkiest: die magie, dat is Amsterdam!

Wat is waar?

De afgelopen tien jaar heeft Amsterdam zichzelf behoorlijk opgepoetst. De stad heeft zichzelf opnieuw uitgevonden en probeert ook de wijken buiten het oude centrum een eigen gezicht te geven. Wie iets verder dan de grachten kijkt en ook buiten de Singelgracht waagt, beleeft een vaak nog onbekend Amsterdam.

Oude centrum

Het oude centrum ( F/G 3/4), het oudste stadsdeel, begrensd door Singel, Amstel, Oudeschans en IJ, is geenszins een museumstad, maar een bruisend stuk Amsterdam. Weliswaar doet het stratennetwerk, met zijn stegen en kleine straatjes hier en daar middeleeuws aan, maar hier vind je ook spectaculaire gebouwen als het paleis op de Dam, de Oude Kerk en de Nieuwe Kerk, verborgen monumenten zoals een schuilkerk en de levendige Wallen en de Chinese wijk.

Grachtengordel

De verschillende delen van Amsterdam liggen als uienringen om elkaar heen. Rond het oude centrum ligt de beroemde, halvemaanvormige grachtengordel met drie ringen. De grachtengordel ( D–G 3-7), UNESCO-Werelderfgoed, ontstond in het kader van de stadsuitbreiding in de Gouden Eeuw, de 17e eeuw, in twee fasen tussen Brouwersgracht en Amstel. Hier domineren de versierde gevels van de met veel variatie gebouwde grachtenhuizen uit de 17e en 18e eeuw, waarvan sommige streng en indrukwekkend zijn, en andere veel bescheidener.

Jordaan

Tegelijk met het noordelijke deel van de grachtengordel (tot aan de Leidsegracht) ontstond in het noordwesten van de stad een destijds niet al te goed bekendstaande wijk, de Jordaan ( D/E 2-5), tegenwoordig een van de meest geliefde woonwijken van Amsterdam. Ooit was de huidige droomwijk aan de voet van de Westertoren tussen Singel, Brouwers- en Prinsengracht het woongebied van middenstanders, handwerklieden en arbeiders. Inmiddels wonen en werken hier veel creatievelingen en yuppen en zijn er talrijke galeries, winkeltjes en boetieks geopend. Het is een levendige buurt, niet in de laatste plaats door de markten, de festivals en de vele gezellige kroegen en terrasjes. Alleen in de stille hofjes dringt het straatrumoer nauwelijks door.

Westerpark

Een stukje ten westen van de Jordaan ligt de Westerparkbuurt, eind 19e eeuw gebouwd als woonwijk voor spoor- en havenarbeiders. In de jaren 90 kreeg deze buurt een forse impuls dankzij de transformatie van de Westergasfabriek ( C/D 1) in een cultuurwalhalla. Dit industrieel erfgoed is nu een van de bijzonderste culturele plekken van de stad en lokt met zijn groen van het Westerpark en met een architectonisch hoogtepunt om de hoek, Het Schip, een prachtig voorbeeld van de Amsterdamse School, veel bezoekers. En vanaf hier ben je met de fiets zo in de polders buiten de stad.

Museum- en Spiegelkwartier

In het Spiegelkwartier ( E 5/6) tussen de Herengracht en het Rijksmuseum domineren galeries en kunst- en antiekzaken. Rijks-, Van Gogh- en Stedelijk Museum worden omgeven door brede straten die uitkomen op het Museumplein ( D/E 7), het grootste plein van Amsterdam. In dit deel van de stad vind je ook de mooiste winkelbuurt van de stad en het mooiste park: het Vondelpark ( A–D 6-8).

De Pijp

De Pijp ( E–G 7/8) is ongetwijfeld het kleurrijkste deel van Amsterdam – en niet alleen omdat hier alle nationaliteiten samenleven. Ook de vele buitenlandse winkels, snackbars en restaurants en natuurlijk de zeer internationale Albert Cuypmarkt, Nederlands beroemdste markt, kenmerken de studenten- en kunstenaarswijk.

De Plantage

Eigenlijk moest de grachtengordel hier in de 17e eeuw doorlopen. Kopers ontbraken echter. Wel werden er tuinen en lusthoven aangelegd. In de 19e eeuw verrees hier de Plantagebuurt ( G–K 5/6). De nog steeds chique buurt is opvallend groen, niet in de laatste plaats dankzij Artis, de Hortus Botanicus en het Oosterpark. Het gratis toegankelijke Artisplein in Artis is een heerlijke groene oase.

De Oostelijke Eilanden

Hier is water het overheersende element. Scheepvaartmuseum, Muziekgebouw, Bimhuis en Conservatorium: ze staan allemaal aan het water. Er liggen ook enkele oude en nieuwe eilanden: van het Java-eiland niet ver van het Centraal Station tot aan IJburg ( J/K 2/3 en kaart 3). Laat je betoveren door de fraaie moderne architectuur.

Noord

Je hoeft maar een kort tochtje met de pont over het IJ te maken om Noord ( kaart 5) te bereiken. De lange tijd verwaarloosde wijk maakt een ware metamorfose door. Het startschot daartoe werd gegeven door de herontwikkeling van de NDSM-werf tot een culturele hotspot. Er is ook een woonwijk gepland. Een andere impuls voor Noord was de opening van ht Filmmuseum EYE, direct tegenover het Centraal Station. Een van de meest recente (maar zeker niet laatste) hoogtepunten is de opening van de cultuurtoren A‘DAM Toren (adamtoren.nl), met bovenin een draaiend restaurant met 360º uitzicht.

Waar alles begon – de Dam

Lodewijk Napoleon, broer van de ‘kleine keizer’ en van 1806 tot 1810 koning van Nederland, richtte het stadhuis op de Dam in als koninklijk paleis. Of hij ook al duizenden duiven voor de deur had, weten we niet, maar tegenwoordig voelen deze vogels zich hier uitstekend thuis. Net als de toeristen, de straatartiesten en de ijsverkopers. Welkom in de woonkamer van de Amsterdammers: de Dam.

Ook al is de Dam niet het meest charmante plein van Amsterdam, deze plek moet je toch gezien hebben. Al in de middeleeuwen was dit de centrale plek van Amsterdam, wat versterkt werd door de bouw van het stadhuis (1665), dat een krachtige uitdrukking is van de pracht, de rijkdom en de macht van de 17e-eeuwse kooplieden en van de handeldrijvende Republiek. Op de Dam vind je een aantal monumenten van nationale betekenis: het paleis, de Nieuwe Kerk en het nationaal monument.

De etalagepoppen in de winkels rond de Dam hebben elke dag een prachtig zicht op het paleis.

De Dam is letterlijk een dam, die rond 1270 in de Amstel is aangelegd. Die dam vormde de eerste verbinding tussen de nederzettingen aan de Warmoesstraat en de Nieuwendijk aan weerszijden van de rivier. Er zat een sluis in de dam, waarmee schepen geschut konden worden. De oorspronkelijke dam werd steeds verder verbreed en deed later niet meer dienst als sluis. Het zo ontstane plein werd de kern van een nederzetting die zich tot de grote stad zou ontwikkelen. Tot 1808 stond hier ook de waag, want de Dam was het eerste marktplein van de stad. Koning Lodewijk Napoleon liet de waag afbreken omdat die zijn uitzicht vanuit het Koninklijk Paleis belemmerde.

Heel andere ‘poppen’ dan die op de foto links waren te zien op de tentoonstelling ‘Magisch Afrika’ in de Nieuwe Kerk, die bekendstaat om zijn hoogwaardige en spannend ingerichte exposities.

Symbolisch middelpunt van het land

In de 19e en 20e eeuw groeide de Dam uit van een marktplaats tot een plein van nationale betekenis, een plein dat voor elke Nederlander een begrip is. In die laatste twee eeuwen vonden hier regelmatig demonstraties plaats, en het paleis en de Nieuwe Kerk waren het toneel van de kroonswisselingen. En op 4 mei lijkt heel Nederland gefocust op de Dam, als hier ‘s avonds in aanwezigheid van de koning de nationale dodenherdenking plaatsvindt. Ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog is in 1956 het Nationaal Monument opgericht. Dat ‘monument op de Dam‘, met een 22 m hoge pyloon bekleed met travertijn, is sinds de jaren 60 een ontmoetingsplaats voor jongeren.

Wereldlijke macht

Het ‘achtste wereldwonder’, zo noemen de Amsterdammers bescheiden het naar een ontwerp van Jacob van Campen tussen 1648 en 1664 gebouwde Koninklijk Paleis ; het enorme gebouw (80 bij 56 m) rust op 13.659 palen. Het classicistische pronkbouwwerk was bij de opening het grootste stadhuis van Europa. Pas in 1808 werd het als paleis in gebruik genomen, door koning Lodewijk Napoleon.

LEESVOER

In de catacomben van het paleis op de Dam, vroeger het raadhuis, zaten ooit cellen voor gevangenen. Een van de hen was het Deense dienstmeisje Elsje Christiaens, dat ter dood veroordeeld was omdat ze haar hospita met een bijl vermoord had. Elsje stierf aan een wurgpaal. Rembrandt maakte daar een zeer gedetailleerde en sprekende tekening van. Margriet de Moor verwerkte het verhaal tot de roman De schilder en het meisje (2010).

Nu imponeert het de gasten van koning Willem-Alexander. De inrichting is zo rijk dat je de adem bijna ontnomen wordt. De bijna 30 m hoge Burgerzaal, de grootste van het gebouw, is het middelpunt van het paleis en stelt het universum in het klein voor. In de vloer zijn marmeren kaarten van het oostelijk en westelijk halfrond aangebracht.

Stier en bankier bij de Beurs van Berlage

Wat zou Berlage er zelf van gevonden hebben? De ‘vader van de moderne architectuur‘ speelt een belangrijke rol in de Escape Game The Architect van Sherlocked. The Architect speel je met twee tot zes mensen in de catacomben van de Beurs van Berlage. Je zit opgesloten in een historische kamer en je hebt de opdracht om je er in 60 minuten uit te ‘Sherlocken‘. Dat doe je met behulp van collectieve intelligentie en creativiteit.
Een ander spel is de Break-In Experience, waarin jouw team moet proberen een mysterieus object te ontvreemden uit de Beurs van Berlage. Hier heb je maximaal 90 minuten de tijd voor.

Kerkelijke pracht

De imposante laatgotische Nieuwe Kerk uit de 15e eeuw – de plaats van de inhuldigingsceremonie van het staatshoofd – heeft geen toren. Dat komt doordat de stadsbestuurders niet duldden dat een kerktoren boven hun stadhuis uit zou steken. Het interieur is deels gotisch, deels in barokstijl, met een fraai bewerkte eikenhouten kansel, een groot orgel uit de 17e eeuw en gebrandschilderde ramen.

Kerkdiensten worden hier niet meer gehouden. Tegenwoordig doet de kerk dienst als tentoonstellingsruimte en worden er orgelconcerten gehouden. Per jaar komen er zo‘n 250.000 mensen, die hier onder andere de graftombe van onze zeeheld Michiel de Ruyter kunnen bewonderen. In 2013 werd koning Willem-Alexander hier ingehuldigd en in 2002 werd zijn huwelijk met Máxima hier ingezegend.

Over zakelijke kracht en muziek

De in 1898-1903 niet ver van de Dam gebouwde Beurs van Berlage scheidt de geesten: de ene Amsterdammer vindt het gebouw briljant, de andere lelijk. De architect H.P. Berlage brak met de toen heersende neostijlen en schiep een revolutionair bouwwerk met heldere lijnen en streng doorgevoerde verhoudingen uit eenvoudige en zichtbare materialen. Het was het startschot voor de moderne architectuur in Nederland. De aankleding van het interieur, met een dak van glas en ijzer, is de moeite van het bekijken waard. Vanaf de toren van de vroegere ‘koopmansbeurs’, waarvoor Berlage inspiratie opdeed tijdens zijn reis door Italië in 1881-1882, kijk je uit over heel Amsterdam. De Beurs van Berlage wordt nu gebruikt voor congressen, concerten en tentoonstellingen. Een lust voor het oog is de hoge Berlagezaal, waarvan de decoratie aan de stad Amsterdam is gewijd.

INFO EN OPENINGSTIJDEN

Koninklijk Paleis : www.paleisamsterdam.nl, tijdens ontvangsten van staatshoofden is het paleis gesloten (zie website), rest van het jaar dag. 10-17 uur, exposities, € 10 (met audiogids).

Nieuwe Kerk : www.nieuwekerk.nl, alleen tijdens exposities geopend, openingstijden en prijzen zie website; orgelconcerten half juli-begin sept. wo.-ma. 12-12.30, di. 16-17 uur, kaartjes zie website.

Beurs van Berlage : Damrak 243, www.beursvanberlage.nl, concertkaarten tel. 020 531 33 50, exposities, zetel van de New York Film Academy met gelijknamig café (dag. 8-1 uur), mooi grand café in de voormalige voorhal (ma.-za. 10-18, zo. 11-18 uur).

ETEN EN DRINKEN

Bij mooi weer is het terras van het Nieuwe Kafé (Eggertstraat 8/Dam, www.nieuwe-kafe.nl, dag. 8.30-18 uur) de juiste plek om bij een kop koffie de drukte op de Dam gade te slaan. Wie trek heeft, vindt op Eggertstraat 1, net voorbij de achterkant van de Nieuwe Kerk, de charmante lunchroom De Drie Graefjes (Eggerstraat 1, www.dedriegraefjes.nl, dag. 9-18 uur, tosti‘s € 6, Engels ontbijt € 9, maaltijdsalade € 12,50, Burger & Co. € 9, High Tea € 15-27) met een uitgebreide kaart voor ontbijt en lunch. De specialiteiten van de bijbehorende American Bakery moet je absoluut proberen: de carrot cake en red velvet cake zijn superlekker. Veel biologische producten en sapjes. Op Rokin 128 zit een filiaal.

WASSEN BEELDEN

Niet goedkoop, maar wel erg leuk: wassenbeeldenmuseum Madame Tussauds (www.madametussauds.nl, dag. 10-19/20 uur, € 23,50, kinderen € 19,50, online aanbiedingen). Wie altijd al een keer wilde voetballen met Ronaldinho, tegen Ryan Gosling aan wilde leunen of met DJ Tiësto wilde dansen, is hier aan het juiste adres.

WINKELEN ROND HET PALEIS