Cyprus

Uitgeverij ANWB

Inhoud

Het belangrijkste eerst

Dit is Cyprus

Cyprus in cijfers

Eten en drinken

Het kompas van Cyprus
15 manieren om je onder te dompelen in het eiland

Nicosia en omgeving

Nicosia

Roofkunst retour – Byzantijns Museum

Levenselixer van de Cyprioten – koffiefolklore

Fossielen zoeken – in de Kakarístrakloof

Fikárdou

Pedoulas

Kakopetriá

Lárnaka en het oosten

Lárnaka

2 km² zilt land – wandelen bij het zoutmeer van Lárnaka

Agía Napa

Dit dorp is geweldig – de geheimen van Lefkara

Surfen en duiken – watersport rond Lárnaka

Limassol en Midden-Cyprus

Limassol

Gewoon erg lekker – een culinair bezoek aan AnÓgyra

Het oudste druivensap ter wereld – de wijnroute van Cyprus

Uit asbest groeit een bos – wandelen bij de Amíantosgroeve

Páfos en het westen

Páfos

Uitbundige schoonheid – het schiereiland Akámas

De godin van Cyprus – in het spoor van Aphrodite

PÓlis

Liveshow van de natuur – schildpadden en vogels

Noord-Cyprus

Keryneia

Prachtige stranden, kleine wondertjes – het schiereiland Karpasía

Zo oud als een boom – olijfolie in Cyprus

Famagusta

Spookstad met mogelijkheden – verboden zone Varosha

Reisinformatie

Hoe zegt u?

Register

Fotoverantwoording

Colofon

Herinner je je deze nog?

Het belangrijkste eerst

De weg erheen is het doel

Het is een ervaring op zich wanneer je iemand in Cyprus naar de weg vraagt. Straatnamen spelen daarbij geen rol. ‘Bij de derde rotonde links, dan sla je bij de eerste hoge boom rechts af en neem je het pad achter het groene huis.’ Als je geluk hebt, wordt het allemaal ook nog eens uitgetekend op een stukje papier. Verrassend genoeg blijkt het nog te kloppen ook.

Koude koffie

Wandel ’s zomers nooit de stad door zonder een frappé te nemen. Deze met ijs gekoelde koffie hoort bij de leefstijl in Cyprus. Als je kiest voor een skétos, koffie zonder suiker, krijg je bijna geen calorieën binnen. In plaats van schepijs wordt deze koffie met ijsblokjes bereid.

Sterren kijken

Bij een romantische avond in Cyprus hoort een spectaculaire sterrenhemel. Op de stranden die wat verder van de grote steden liggen ontvouwt zich een donkerblauw firmament met miljoenen sterren. Nog overweldigender is het schouwspel vanaf het TrÓodosgebergte.

Uitstapje voor 5 euro

Tariefzones zijn er niet alleen voor de lokale bussen. Met een dagkaart kun je met een lijnbus van Nicosia of Limassol tot hoog in de bergen rijden en terug. Voor alle bestemmingen binnen een bepaald gebied geldt hetzelfde tarief – of het nu een rit van 5 of 50 km is. Toch zitten de bussen niet vol, de Cyprioten pakken liever hun auto.

Pas op met ingelegde vogels

Protesteer door hiervan af te zien! Een paar restaurants in Cyprus hebben nog steeds ambelopoÚlia op het menu: hierbij gaat het om ingelegde zangvogels die illegaal worden gevangen en gedood. Dit is een miljoenenbusiness voor de ‘vogelmaffia’, geen romantisch gebruik uit vroeger tijden.

De oude man en de zee

Vroege vogels vangen de dikste wormen – of in dit geval vissen. Als je met een visser in gesprek raakt, vraag hem dan of je een keer vroeg in de ochtend mee mag. Het is een fantastische ervaring om op zee de zon te zien opkomen en ook om de schipper een handje te helpen.

Handgemaakt is goedkoper

Het mooiste kledingstuk met de hand gemaakt? En ook nog goedkoop? Geen probleem. De kleermakers in Noord-Cyprus zijn gespecialiseerd in kopiëren. Breng je oude lievelingsoutfit mee en zoek een stof uit – en een paar dagen later heb je het kledingstuk als nieuw.

Volg altijd je neus!

In de bergen en zelfs in de duinen aan zee ruikt het in de zomer sterk naar tijm en oregano. In Cyprus groeien planten in het wild die bij ons in het kruidenrek staan – van laurier tot salie. Je kunt hiervan wat verzamelen en drogen om mee te nemen. Versere souvenirs vind je niet gauw – en thuis kun je bij het koken even terugdenken aan je vakantie.

Dorpen zijn hip

De beste alternatieve festivals zijn te vinden op het platteland. ’s Zomers trekken de openluchtpodia van Káto Drys en LÓfou veel bezoekers en daalt de gemiddelde leeftijd hier in een week drastisch. Ze bieden een geweldig alternatief voor de traditionele dorpsfeesten, die vooral worden gekenmerkt door volksdansen en eetstalletjes.

Ik houd van de creatieve sfeer, die vooral te vinden is in de steden van Cyprus – hier heeft zich een bijzonder levendig gastronomisch en cultureel wereldje ontwikkeld. Dit nieuwe Cyprus is een verrijking naast het legendarische verleden. Openstaan voor het nieuwe zonder het oude te vergeten – dat is het motto.

Vragen? Ideeën?

Laat het me weten! Mijn adres bij de ANWB:

@ anwbmedia@anwb.nl

Dit is Cyprus

De reden waarom Cyprus het eiland van Aphrodite wordt genoemd, is dat deze godin van de liefde en de schoonheid hier voor het eerst aan land ging nadat ze uit het schuim van de zee geboren was. Het eiland was in haar ogen een aards paradijs vanwege het prachtige landschap en het heerlijke weer. Je kunt niet zeggen dat het een vreemde gedachte was. Boven het strand waar deze godin uit de Griekse mythologie aan land kwam, troont nu nog steeds het belangrijkste symbool van Cyprus: de Rots van Aphrodite.

De littekens van vroeger

Wist je dat Nicosia de laatste hoofdstad ter wereld is die nog in tweeën verdeeld is? Dwars door de stad loopt de ‘Greenline’, de scheidslijn die het eiland verdeelt in een Grieks-Cypriotisch deel en een Turks-Cypriotisch deel. Sinds het Turkse leger Cyprus in 1974 binnenviel en 37% van de Republiek Cyprus bezette, wonen de Grieks-Cyprioten in het zuidelijke deel van het eiland. In het noorden, waar de Turks-Cyprioten en een nieuwe instroom vanuit Turkije wonen, regeert de Turkse Republiek Noord-Cyprus, die internationaal overigens niet erkend wordt. Via de doorgangen aan de grenslijn, de zogeheten checkpoints, kun je op vertoon van je identiteitsbewijs gemakkelijk naar het andere deel gaan. Een oplossing voor de huidige situatie is ondanks jarenlange inspanningen niet in zicht.

Tegen vleesspiesen is geen kruid gewassen

Oude gebruiken spelen een belangrijke rol in het leven van de Cyprioten. De verbondenheid met de dorpse levensstij van de voorouders is duidelijk te zien in de regels van gastvrijheid, de feesten en de hechte familiebanden. Maar die traditionele gebruiken zijn niet zo vast verankerd dat verouderde regels niet worden aangepast. Het milieubewustzijn groeit, een ecologische leefwijze wordt als trendy beschouwd, en zelfs het rookverbod wordt algemeen geaccepteerd. Alleen vegetariërs hebben het nog moeilijk: tegen vleesspiesen (soÚvla en souvláki) is geen kruid gewassen. Altijd stijgen ergens wel geurige dampen op. Een van de belangrijkste en mooiste woorden in Cyprus is kopiaste – een uitnodiging om te gaan zitten en te eten. Wees niet bang of terughoudend, deze uitnodiging is het beslist waard om te accepteren.

Landschap om van te genieten

In de loop van duizenden jaren hebben vele grootmachten zich op het eiland gevestigd en er hun sporen nagelaten: Griekse tempels, Romeinse villa’s, Byzantijnse kerken, Frankische kastelen, Venetiaanse stadsmuren, Ottomaanse moskeeën en Britse koloniale huizen. De meest authentieke schat van Cyprus is echter het landschap. De stranden van Limassol en Páfos liggen slechts een halfuur rijden van de toppen van het TrÓodosgebergte, waardoor je een wandeling over de beboste kam van het Pentadaktylosgebergte kunt afsluiten met een duik in de Middellandse Zee. Dankzij de vruchtbare bodem is de teelt mogelijk van heerlijke vruchten als druiven, meloenen, kersen, perziken, bananen en sinaasappels.

Cyprus biedt een vakantie vol verrassingen: bergen, bossen en zee – alles is er!

Geen enkele regio lijkt op de andere

Elke regio beroemd zich erop de mooiste of de spannendste te zijn. Maak daarom zelf de keuze welke verleiding je wilt volgen: Nicosia leeft van zijn faam als laatste verdeelde hoofdstad ter wereld en van de merkwaardige situatie dat je aan het eind van een winkelstraat in een vrij land van Grieks-Cyprioten kunt doorlopen naar een bezet stuk land van Turks-Cyprioten. Limassol is een echte metropool met een jachthaven, grote scheepvaartondernemingen en rijke Russen. Vanuit deze stad kun je rechtstreeks uitstapjes naar de bergen maken om te wandelen, te skiën of wijn te proeven. Páfos is het archeologische sieraad van Cyprus. De Romeinse mozaïeken, de ruïnes van de Aphroditetempel, de zuilen waar de apostel Paulus werd gegeseld, ze staan er als bewijs dat de wereldgeschiedenis niet aan Cyprus voorbij is gegaan. In het achterland strekt zich een groot natuurreservaat uit op het schiereiland Akámas. De vlakke landerijen in het oosten met hun rode aarde zijn voor de Cyprioten de uitgestrekte tuinen voor fruit en groente op het eiland, voor de toeristen leiden ze naar de lange stranden aan de azuurblauwe zee. Het Turks-Cypriotische noorden van Cyprus doet in uiterlijk wat meer aan het Oosten denken, maar verrast nog steeds met streken waar het landschap ongerept is en ligt te wachten op verkenningstochten.

Eten en drinken

Het traditionele landelijke ontbijt is uitermate gezond, met vers brood, ingelegde olijven, halloumi, tomaten en komkommer. In de restaurants wordt overigens vaak een English breakfast geserveerd, met gebakken bonen, gebraden worstjes, ham en spiegelei. Erg lekker voor onderweg of om als souvenir mee te nemen zijn de gevulde deegstukjes die in de bakkerijen verkrijgbaar zijn.

Keus in koffie

Met een Cyprus coffee, in het noorden een Turkish coffee, wordt een sterke koffie in een klein kopje bedoeld. Bij deze variant wordt de gemalen koffie meteen samen met suiker aan de kook gebracht. Daarom is het belangrijk dat je bij het bestellen al duidelijk aangeeft wat je wilt: zonder suiker (Grieks: skétos/Turks: sade), een beetje suiker (métrios/orta) of zoet (glykÓs/şekerli). Meer informatie over het onderwerp koffie: blz. 24.

Bij de bakkers in Cyprus waan je je in luilekkerland. Ze verkopen niet alleen brood en taart, maar ook kleine en grotere deegstukjes die gevuld kunnen zijn met ham, kaas, kip of zelfs amandelen of zoete smeerkaas. Ook zijn er schaaltjes met diverse soorten mousse en koekjes in overvloed. De rijke verscheidenheid maakt het maar moeilijk om te kiezen. Warm eten om mee te nemen wordt ook aangeboden, naast melk, boter, eieren, worst en kaas uit een grote koelkast. En dat allemaal bijna dag en nacht, want de bakkers zijn meestal van 6 tot 22 uur geopend, sommige zelfs continu.

Nationale kaas

Bij een bezoek aan Cyprus hoort natuurlijk ook dat je een keer de geitenkaas halloumi proeft. Of hellim, zoals de Turks-Cypriotische benaming luidt. Gegrild is deze kaas lekker als warm voorgerecht, puur komt de kaas vooral goed tot zijn recht in combinatie met verse groente. In de warme zomer gaat de licht zoutige smaak goed samen met zoete stukken meloen.

Mezé

De aangenaamste manier om een dwarsdoorsnede van de Cypriotische keuken te krijgen, is een mezé. Tientallen warme en koude gerechtjes, van groente, kaas en pasta tot vlees, escargots en met zoet ingelegd of vers fruit, worden in kleine schaaltjes op tafel gezet. Hierbij komen nog allerlei dips, zoals yoghurt, tzatzíki en hummus. In veel mezé-taverna’s is niet eens een menukaart beschikbaar – je krijgt gewoon wat de keuken en de kelder te bieden hebben. Probeer ook niet om alles op te eten, dat zal je toch niet lukken. In de kustplaatsen serveert men ook vaak vis-mezédes. Een genot voor liefhebbers van vis en zeevruchten.

Spiesen

Souvláki is voor de Cyprioten een basisgerecht dat op elk moment van de dag smaakt. Gebraden vlees aan een spies is handig voor de lunch, als avondmaaltijd, bij een picknick en als bestelling voor thuis, als er onverwachts gasten langskomen. De Turks-Cyprioten noemen de spies şiş kebab. Hiervoor wordt varkensvlees, lamsvlees of kip gebruikt. Het vlees kan ook worden geserveerd in een pitabroodje, met daarbij patat en groente, of alles apart op een bord. Bij een feest of bij een groter gezelschap gaat de soÚvla (de grote versie van souvláki) op de barbecue – vuistgrote stukken varkensvlees worden dan op lange staven gespiest.

MIJN LIEVELINGSGERECHT: KOLOKÁSI (TARO)

Deze groente is kenmerkend voor de landelijke keuken van Cyprus: kolokási. Van de dikke wortelknol wordt een hartig en heerlijk romig eenpansgerecht gemaakt. Probeer het maar eens.

Ik neem daarvoor:

1,5 kg kolokási

1 kg varkens- of kippenvlees

300 g selderij

1 grote ui

3 wortelen

1 eetlepel olie

500 g gepureerde tomaten

sap van een citroen

zout en peper

Snijd het vlees en de groente in grove stukken. Pak de kolokási met een keukenhanddoek vast en schil deze (zonder te wassen!). Breek hem met een mes in grove stukken (niet snijden!). Verwarm de olie in een pan braad het vlees aan, haal het eruit en leg het opzij. Leg de ui en kolokási in de pan, bak 15 minuten en schud de pan met het deksel erop een paar keer goed door elkaar. Voeg het vlees samen met de tomaten, selderij en wortelen toe. Vul de pan met warm water tot alles bedekt is. Laat het geheel ongeveer 75 minuten sudderen. Roer goed om en breng op smaak met kruiden en citroensap.

De hel in het glas: zivanía

Hierbij schieten je gegarandeerd de tranen in de ogen, maar de heldere brandewijn is zeker het proberen waard. Het is de grappa van Cyprus en hij wordt ijskoud gedronken. Als digestief na het eten, als shot aan de bar of als basisingrediënt in mixdrankjes staat de zivanía op alle Cypriotische drankkaarten. Hij wordt niet alleen geproduceerd in grote distilleerderijen, maar ook nog in koperen ketels in de dorpen.

Nicosia G/H 5

Nicosia moet wel de gemoedelijkste hoofdstad in Europa zijn. In de straten van de historische oude stad staan moderne winkels en stoffige oude zaakjes broederlijk naast elkaar. Alle grote bezienswaardigheden zijn gemakkelijk te voet te bereiken. Dwars door de met een ronde stadsmuur omgeven oude stad loopt de scheidslijn van het verdeelde eiland. Nicosia-Zuid telt 240.000 inwoners, Nicosia-Noord 80.000. De hoofdstad is veel minder toeristisch dan de andere grote steden op het eiland. De meeste bezoekers komen voor één dag. Wie hier ’s avonds een kroeg bezoekt, zit vrijwel zeker tussen de lokale bewoners.

BEZIENSWAARDIGHEDEN

Nicosia’s bekendste straat

Het beste beginpunt voor een wandeling door de hoofdstad is de Ledrastraat . Deze voetgangersboulevard loopt als een grote as dwars door de oude stad, die wordt omsloten door een ronde Venetiaanse stadsmuur. Aan weerszijden van de straat zie je rijen winkels, eethuisjes, cafés en heel veel schoenwinkels. Terwijl straatkunstenaars de wandelaars vermaken, kom je rechtuit lopend rechtstreeks uit bij het checkpoint waar je naar het noordelijke deel van de stad kunt gaan.

Aan het zuideinde van de Ledrastraat ligt het levendige Eleftheriaplein. Voor een mooi overzicht is de Shacolas Tower de beste plek. In het Observatorium op de elfde verdieping (zijingang van H&M; dag. 10-17, ’s zomers tot 19 uur, € 2,50) kom je meteen ook iets meer te weten over de geschiedenis van de stad. Tijdens een wandeling door de smalle straatjes van de Laiki Geitonia krijg je een indruk van het Nicosia van de 18e eeuw. In de woonhuizen van de ‘Volkswijk’ zijn nu vooral winkels en taverna’s voor toeristen gevestigd, maar hiertussen zitten ook echte pareltjes, zoals het kleine sieradenatelier van Kalliroi Papadaki op Aristokiprou 2G. De Onasagoroustraat steekt in de afgelopen jaren de Ledrastraat naar de kroon en is een jong en populair gastronomisch centrum. Tot aan het plein voor de Faneromenikerk vind je hier allemaal cafés en restaurants. Mijn favorieten zijn de kleine kroegen in de zijstraten, waarvan sommige eigenlijk niet meer dan een bar in het trappenhuis zijn. In het gebouw van de Bank of Cyprustichting geeft de Pierídescollectie een fascinerende simulatie te zien: antieke scherven worden virtueel omgetoverd tot kruiken en beelden die intact zijn (Phaneromenisstraat 86-90, dag. 10-19 uur, gratis).

Buiten de gebaande paden

Achter de oude markthal zijn in het Kunstcentrum NiMAC in de vroegere elektriciteitscentrale exposities van eigentijdse kunst te zien (www.nimac.org.cy, di.-za. 10-21 uur). De lang verwaarloosde zone langs de Greenline wordt gelukkig nieuw leven ingeblazen. Waar enkele jaren terug alleen maar werkplaatsen waren, is nu een nieuw cultureel gebied ontstaan. Nadat de Shoe Factory zich als commercieel muziekcentrum (jazz en klassiek; www.pharosartsfoundation.org) in de Ermoustraat vestigde, kreeg de hele buurt nieuw elan. Inmiddels trekt ook het Centrum voor Visuele Kunst en Onderzoek de aandacht met een collectie van meer dan duizend schilderijen van internationale kunstenaars, waardoor bezoekers naar dit wat buiten het centrum gelegen gebied komen (www.cvar.severis.org, ’s zomers ma.-za., ’s winters di.-zo. 9.30-16.30 uur, € 5).

Aan de oostkant eindigt de oude stad bij de Famagustapoort , een van de oorspronkelijk drie stadspoorten in de Venetiaanse stadsmuur. Na de restauratie dient hij nu als gemeentelijk cultureel centrum voor exposities en concerten. De straat die bij de Famagustapoort langs de stadsmuur loopt, staat al sinds de jaren 80 bekend als amusementswijk. Hier vind je talloze muziekkroegen, traditionele taverna’s en trendy bars. Op zomeravonden staan de tafels en stoelen gewoon op straat.

Kamelen zijn er niet in de grote karavanserai, wel souvenirs en cafés.

Het noordelijke deel

Het Turks-Cypriotische deel van de oude stad heeft duidelijk een wat meer oosters karakter. Dat geldt natuurlijk vooral voor de BÜyÜk Han en de Kumarcilar Han , de oude karavanserais uit de 16e-17e eeuw. Hier zijn nu ateliers, winkels en restaurantjes ondergebracht. De traditionele bazaarwijk begint hier vlakbij. In de Arastrastraat zijn vooral traditionele kooplui te vinden die stoffen, knopen, wol en zoetigheden verkopen, maar ook enkele winkels met modieuze ‘merken’, en verder natuurlijk de bekende kebabtentjes.

De straat komt uit bij de Selimiyemoskee , de voormalige Sofiakathedraal uit de 13e-14e eeuw. In deze prachtige gotische kerk werden de Frankische edelen tot koning van Cyprus gekroond. Na de verovering van het eiland door de Ottomanen (1571) kreeg het gebouw een minaret. Pal naast de moskee worden in de Bedestan (een voorheen als markthal gebruikte kerk) niet alleen concerten georganiseerd, maar ook uitvoeringen van dansende derwisjen. Deze dans maakt deel uit van een religieuze ceremonie van de Mevlevi-orde en wordt hier door echte derwisjen uitgevoerd (uitvoering ma.-za. 12, 14, 15, 17 uur, ca. 30 min., € 7).

Even ontspannen

Voor een wellnesspauze kun je uitstekend terecht in de traditionele Turkse badhuizen in het oude stadsdeel: in het zuiden de Omeriye Hamam (www.hamamomerye.com), in het noorden de BÜyÜk Hamam (www.grandturkishhamam.com). Het stadspark achter het parlementsgebouw is een kleine oase van rust. Prachtige bloemen en vijvers vormen een sfeervolle entourage voor exotische foto’s. Elke zondag komen hier Aziatische immigranten om in hun kleurige kleding en met zelfbereide etenswaar (beslist proeven als het kan) van het park te genieten.

NICOSIA

Bezienswaardig

Ledrastraat

Checkpoint Ledrastraat

Observatorium

Laiki Geitonia

Faneromenikerk

Bank of Cyprusstichting (Pieridescollectie)

Kunstcentrum NiMAC

Shoe Factory

Centrum voor Visuele Kunst en Onderzoek

Famagustapoort

BÜyÜk Han

Kumarcilar Han

Selimiyemoskee

Bedestan

Omeriye Hamam

BÜyÜk Hamam

Stadspark

Cyprusmuseum

Leventisgalerie

Leventismuseum van de Stadsgeschiedenis

Byzantijns Museum

Overnachten

Altius Boutique Hotel

Sandstone Pension

Averof Hotel

Eten en drinken

Bibliotheque

Sham

Atelier

thegym.

Inga’s Veggie Heaven

Özerlat

Charalambous

Kafeneion Koukounári

Winkelen

Chrysaliniotissa-centrum voor kunstnijverheid

Juweliers in de oude stad

Çıraklı Market

Boerenmarkt

Uitgaan

Palaiá Pineza

Enallax

Kafeneio 11

Sport en activiteiten

Segway-Station

Taxi Bike

MUSEA

Cultobjecten voor Aphrodite

Cyprusmuseum

Volg het spoor van Aphrodite door de geschiedenis heen in het Cyprusmuseum. Talloze voorwerpen die met de verering van de godin verband houden, zijn hier met toelichting te zien. De archeologische verzameling geeft een veelomvattend beeld van de culturele ontwikkeling van het eiland.

Mouseioustraat 1, di.-vr. 8-18 uur, 1e wo. van de maand tot 20, za. 9-17, zo. 10-13 uur, € 4,50

Grote meesters zonder grote drukte

Leventisgalerie

Had je in Nicosia niet zo gauw werk verwacht van Auguste Renoir, Claude Monet of Marc Chagall? De Leventisgalerie bezit een voor het eiland unieke Europese kunstcollectie. De schilderijen, tekeningen en aquarellen van Franse, Griekse en Cypriotische kunstenaars zijn hier te bewonderen in een aangenaam rustige omgeving, want de toeloop naar dit museum blijft binnen de perken.

Anastasios G. Leventisstraat 5, tel. 22 66 88 38, www.leventisgallery.org, wo. 10-22, do.-ma. 10-17 uur, € 5

Van nederzetting tot metropool

Leventismuseum van de Stadsgeschiedenis

Nicosia is nauwelijks honderd jaar later dan Rome gesticht. Hoe deze plek zich sinds de bronstijd heeft ontwikkeld, wordt in dit museum op aantrekkelijke wijze getoond aan de hand van archeologische vondsten, klederdrachten, aardewerk, landkaarten, sieraden en meubels. Op oude foto’s kun je zien hoe snel de ontwikkeling vooral in de laatste honderd jaar is verlopen.

Laiki Geitonia, Hippocratesstraat 15-17, tel. 22 66 14 75, www.leventismuseum.org.cy, di.-zo. 10-16.30 uur, gratis

ETEN, SHOPPEN, SLAPEN

Overnachten

Nieuw en modieus

Altius Boutique Hotel

Aan de buitenkant ziet dit hotel op 20 minuten lopen van het centrum er vrij sober uit, binnen heerst de functionele stijl van de jaren 70. De loungesfeer van de lobby en de bar passen bij een moderne stadswoning. De kamers zijn degelijk ingericht, maar met oog voor stijl.

Acheonstraat 1, tel. 22 25 55 40, www.altiushotel.com, gratis wifi, 2 pk met ontbijt € 110