Londen

Uitgeverij ANWB

Inhoud

Het belangrijkste eerst

Dit is Londen

Londen in cijfers

Wat is waar?

Kodakmoment

Outdoor Living

Street art is geaccepteerd

Splash!

Het kompas van Londen

15 manieren om je onder te dompelen in de stad

Sightseeing per lijnbus – van East End naar het westen

Centrum van de macht – City of Westminster

Kroningskerk en nationaal monument – Westminster Abbey

Groeten uit Italië – Covent Garden

Een geheel eigen kosmos – Soho en Londens Chinatown

De schatkamer van het Empire – het British Museum

Kerk en financiën – St Paul’s Cathedral en City of London

Van armenhuis tot hippe wijk – Whitechapel

Gruwelen, glans en glitter – de Tower of London

Tussen traditie en moderne tijd – South Bank

Uitzicht rondom – het London Eye

Een reis door de kunst – Tate Britain en Tate Modern

Speelplaats van mooie en rijke mensen – King’s Road

Geluid, kleur, blijdschap – Camden Market

Over de Theems – van Westminster naar Greenwich

Museumlandschap van Londen

Town houses en paleizen

Bijna landelijk – Hampstead

Pauze, even rebooten

Overnachten

Eten en drinken

Winkelen

Uitgaan

Reisinformatie

Hoe zegt u?

Register

Fotoverantwoording

Colofon

Herinner je je deze nog?

Het belangrijkste eerst

Londens wilde kant

De Primrose Hill is een groene heuvel aan de noordzijde van Regent’s Park (zie ook). Je kijkt er prachtig uit over de stad. In de stilte van de avond kun je de leeuwen in de nabijgelegen Zoo horen brullen. Sluit je ogen en droom weg!

Pure romantiek!

Ga eens de Waterloo Bridge op! Geen andere brug in Londen biedt net zo’n sprookjesachtig uitzicht. Schilders als Monet, Turner en Whistler konden niet genoeg krijgen van het afwisselende kleurenspel en slaagden erin de zeldzame transparantie van de lucht voor het nageslacht vast te leggen.

Het centrum van de stad

Dat is voor de meeste Londenaren Leicester Square (spreek uit: Lester, E 3). Op zwoele zomeravonden lijkt half Londen hier voorbij te komen. Sinds het nabijgelegen Trafalgar Square voetgangersgebied werd, ontwikkelt ook dit plein zich tot centrale ontmoetingsplaats. Niet alleen tijdens demonstraties en kunsthappenings, maar ook voor buitenlanders in een grote stad.

Cultuurbolwerk

Een barbican is een middeleeuws verdedigingswerk en zo komt dit woonblok in de City of London ook op je over. Laat je er niet door afschrikken! Het complex heeft zijn eigen charme. Bovendien biedt het Barbican Centre ( K 1, www.barbican.org.uk) een veelzijdig cultureel programma op het allerhoogste niveau.

Het Verre Oosten in East London

Op slechts enkele passen van Aldgate East Station kun je je onderdompelen in een andere wereld. De Whitechapel Street Market is vooral bedoeld voor Pakistaanse en Bengaalse inwoners van de stad. Hier staat ook de grote East London Mosque.

Een lekker potje schelden

Sinds juli 1872 mag elke burger zich zonder aanmelding vooraf op Speakers‘ Corner ( B 3) over elk thema wat hij wil uiten. Vaak spreken er op de betreffende hoek in Hyde Park gekken en verwarde mensen, maar soms ook mensen met een echte missie, zoals tegenwoordig voor- en tegenstanders van Brexit.

Overzicht

Aan de noordoever van de Theems schieten verscheidene kantoortorens de Londense hemel in – de meeste met een panoramarestaurant en een uitzichtterras. Voor een onvergetelijk uitzicht – ongeacht het weer – raad ik de prachtige Sky Garden aan op de Walkie-Talkie (zie ook, 20 Fenchurch Street, https://skygarden.london). Een bezoek aan het uitzichtplatform is gratis; een kaartje moet online worden gereserveerd.

Een soort geheime tip

In de Holly Bush Pub (22 Holly Mount, NW3 6SG) in Hampstead kom je maar weinig toeristen tegen. Als je er binnengaat, begrijp je meteen waarom de Londenaren zo gek zijn op hun local om de hoek.

Met de boot naar de markt

Van Little Venice in het stadsdeel Maida Vale kun je met een narrow boat van Jason’s Trip (www.jasons.co.uk) in alle rust door Regent’s Park naar Camden Market (zie ook) varen.

Londen is al vele jaren mijn thuishaven. Ik houd van de mensen, hun humor, hun zelfspot, hun levenshouding. Ik blijf het fascinerend vinden dat deze stad voortdurend in beweging is en nieuwe invloeden snel in eigen ideeën omzet. Dat het uit eten gaan in Londen nu ook een waar genoegen is, heeft het leven aan de Theems voor mij perfect gemaakt.

Vragen? Ideeën?

Laat het me weten! Mijn adres bij de ANWB:

@ anwbmedia@anwb.nl

Dit is Londen

Als je vanaf de luchthaven een taxi naar de stad wilt nemen, moet je je niet door de eerste aanblik in verwarring laten brengen. De black cabs, die netjes op een rij voor de arrivals hall staan te wachten, zien er misschien oud uit, maar zijn doorgaans gloednieuw. Hun historische look bedriegt. De vorige generatie was misschien eleganter, maar de moderne taxivloot heeft zich duidelijk op het traditionele design geöriënteerd. Net als zoveel in het Verenigd Koninkrijk en natuurlijk ook in de hoofdstad.

De traditie verplicht

Natuurlijk is Londen een moderne metropool, een plaats voor vandaag en morgen. En toch is de stad erop gericht ook achterom te kijken en het oude in ere te houden. Terwijl in de City en op het Isle of Dogs moderne wolkenkrabbers omhoogschieten, heerst in de zijstraten van Chelsea en Hampstead een bijna dorpse rust. Het dorpse karakter van de voorsteden hoort bij Londen, net als de tot chique studio's verbouwde paardenstallen in de Mews van Knightsbridge of de hypermoderne appartementencomplexen van staal en glas in de Holland Street van Southwark. Ook Rules, het oudste restaurant van Londen, staat op maar enkele passen afstand van een vestiging van de populaire Nandos-keten. Of neem de BBC, de oudste radiozender ter wereld. Het Old Broadcasting House, dat als de boeg van een schip in Regent Street uitsteekt, handhaaft zich naast het ultramoderne New Broadcasting House, dat de grootste Newsroom ter wereld heeft. Ook het toerisme heeft de stad veranderd. Het zijn echter vooral buitenlandse investeerders die het grote geld de metropool in laten stromen. Buitenlanders kopen onroerend goed voor prijzen die geen Londenaar zich kan veroorloven. Zo ontstaat rond de stilgelegde kolencentrale Battersea een nieuwe wijk met dure luxeappartementen, zitten in de pakhuizen aan de haven nu chique lofts en zijn de weinige overgebleven havenkroegen in deftige gastropubs veranderd.

Overal is wel stedelijk groen te vinden

Als je door de stad slentert, lijkt het wel alsof er alleen nog maar gebouwd wordt. Overal en altijd. Waar je ook kijkt, zie je beton, staal en glas uit de grond omhoogschieten. Blijft er nog wel plaats over om adem te halen? Een blik op de stadsplattegrond laat echter zien dat Londen een stad van parken en tuinen is. Er zijn er maar liefst drieduizend – van groot tot reusachtig, van klein tot piepklein. 8 miljoen bomen zorgen voor een gezond stadsklimaat. Een enorm bos? Ja, dat klopt! Sinds 2014 heeft de metropool aan de Theems zelfs boswachters in dienst. Deze melden enthousiast dat je dwars door de stad kunt wandelen, van zuid naar noord, en steeds weer beboste gebieden passeert, waar niet alleen vossen en hazen leven. Nou ja, vossen zijn niet echt een bewijs voor het bestaan van natuurlijke bossen. Je vindt ze ook midden in Londen. Vaak lopen ze niet eens voor je weg, maar kijken je ondeugend aan. Er zouden er inmiddels zo'n tienduizend zijn.

Direct na kantoortijd ontmoeten Londenaren en toeristen elkaar in de schilderachtige pubs van West End.

De verenigde naties van Londen

Londen herken je vooral aan zijn inwoners, die van over de hele wereld komen. De eerste Indiërs zochten in de 14e eeuw hun toevlucht in Engeland. Het waren Roma, afstammelingen van de nomadenstammen in het noordwesten van het subcontinent. Het zouden er tienduizend zijn. Later volgden vele duizenden Asians – uit India, Pakistan, Bangladesh en Sri Lanka. Alleen al in 1972 kwamen er 28.000 Indiërs uit Oeganda, uitgewezen door Idi Amin. Rond honderdduizend Joden vluchtten tussen 1880 en 1914 voor de pogroms in Rusland en Polen naar het Britse koninkrijk. In 1901 telde men in het hele land precies 545 Chinezen, nu zijn het er meer dan 125.000 alleen in Londen. Ik zou nog bladzijdenlang kunnen doorgaan, maar één getal zegt alles: de kinderen op de Londense basisscholen spreken ongeveer 250 verschillende moedertalen.

Laten we de immigranten niet vergeten die in het koninkrijk betere kansen op werk en levensomstandigheden zochten. En de mensen die erheen trokken omdat hen het land, en vooral Londen, zo goed beviel. In de afgelopen tijd waren daar honderdduizenden burgers uit de EU-landen bij. De Londenaren hadden geen bezwaar, maar in de provincie waren de mensen er niet altijd blij mee. Dat blijkt dan ook uit het resultaat van het referendum over Brexit – het afscheid van Groot-Brittannië van de EU. In Engeland stemde 53,4 % voor, in Wales 52,5 %. Londen liet zien dat het een wereldstad is: 40,1 % stemde voor Brexit, 59,9 % tegen. Tot ieders schrik heeft de provincie gewonnen. De uitslag bevestigde wat velen van ons al wisten: Londen is een onafhankelijke staat binnen het land. De stad is trots op zijn veelzijdigheid en wil die niet opgeven. In weerberichten uit de jaren 30 van de 20e eeuw kon je lezen: Mist boven het Kanaal, afgesneden van het continent. Aan de weersomstandigheden kan het huidige dilemma echt niet worden toegeschreven!

Wat is waar?

Tijdens de landing vallen meteen de eerste, zich steeds herhalende huizenrijen op. Hoe meer het toestel de luchthaven nadert, hoe dichter het netwerk van lijnrechte straten wordt, dat zich tot aan de horizon lijkt uit te strekken. Greater London beslaat een gebied van 1572 km². Londen, een stad zonder begin of einde.

Eerste oriëntiering

In de zee van huizen vallen wel enkele herkenningspunten op. Daar ligt de Theems, de rivier die zich door de stad heen slingert. Van oost naar west gemeten strekt de stad zich 65 km langs de rivier uit. Daar zijn de grote en kleine parken. In totaal komen de groengebieden neer op een oppervlak van maar liefst 80 km², meer dan een kwart daarvan komt toe aan de zes koninklijke parken, die door de monarchen zijn aangelegd. Te herkennen zijn ook het oude havengebied, de Tower Bridge ( M 4), wolkenkrabber The Shard ( L 4), St Paul’s Cathedral ( J 2), de Big Ben ( F 5) en Buckingham Palace ( D 5), het belangrijkste paleis van de Britse koningen.

Het middelpunt van Londen

Charing Cross ( F 4) is officieel het middelpunt van Londen en – zoals zoveel in Engeland – historisch vastgelegd. Koning Edward liet hier een van de twaalf kruisen oprichten ter nagedachtenis aan zijn overleden vrouw, koningin Eleanor. Charing Cross zou een verbastering van Croix de la chère reine zijn. Eigenlijk stond het kruis niet op deze plaats, maar bij de ingang van Whitehall. Voor Londenaren is het middelpunt van hun stad zonder twijfel Leicester Square ( F 3), voor toeristen Piccadilly Circus ( E 3) of ook wel Trafalgar Square ( F 3). Deze drie liggen dicht bij elkaar. Vanaf hier lopen de straten naar de warenhuizen, bioscopen, restaurants, theaters en pubs. Van Leicester Square is het maar een klein stukje lopen naar Soho ( D/E 2/3), naar Chinatown ( E/F 2/3) en Covent Garden ( F 3).

Op Piccadilly Circus kun je geen gedresseerde tijgers of grappige clowns zien. Ook op Oxford Circus zoek je vergeefs naar de arena. Het woord circus betekent gewoon ‘rond plein’ of ‘rotonde’.

Westminster – centrum van de macht

Londen heeft zich uit twee steden ontwikkeld. Wat wij tegenwoordig de City of London ( K/L 2/3) noemen, gaat terug tot aan de Romeinse nederzetting Londinium en is bijna tweeduizend jaar oud. Al vroeg werd de City het centrum van de handel, het bankwezen en de gilden. Daarnaast ontwikkelde zich ten westen van de City al snel het ermee concurrerende Westminster ( D-F 5/6). Hier bevindt zich al zo'n duizend jaar het centrum van de politieke en de kerkelijke macht. In Westminster zijn de ministeries, de Houses of Parliament, Downing Street met de woning van de minister-president, de kroningskerk Westminster Abbey en Buckingham Palace. Maar ook het Supreme Court staat hier, het hoogste gerechtshof van het land, de grootste katholieke kathedraal van Londen, Westminster Cathedral, en Victoria Station.

Trendy wijk

Tegenwoordig trekken jonge Londenaren weg uit het westen van de stad naar East End ( ten oosten van M 1/2) – op zoek naar kunst, cultuur en amusement. In het begin vestigden zich vooral kunstenaars in het oostelijke deel, aangetrokken door de leegstaande opslagruimten en pakhuizen; ze vestigden zich met name in Hackney ( ten noorden van M 1), Limehouse ( ten noorden van M 1) of Spitalfields ( M 1). Makelaars, speculanten en saneerders volgden. Intussen zijn delen van East End onbetaalbaar geworden. Toch vind je nog steeds extreme armoede in de directe omgeving van straten waar chique yuppen vertier zoeken en vervallen sociale woonflats op een steenworp afstand van peperdure lofts.

De ontwikkeling op de South Bank ( G–M 3/4) verloopt net zo. Daar werden een voor een opslagruimten en pakhuizen ontruimd en verbouwd tot dure woningen. Voor mensen met een modaal inkomen is hier geen plaats meer. Zij moeten uitwijken naar de randen van de stad. Zij vragen zich terecht af of de oeverpromenade erop vooruit is gegaan met zijn paleizen van beton en glas, zoals de nieuwe City Hall naast de Tower Bridge ( M 4) en het Southbank Centre bij de Waterloo Bridge ( G 3/4), het London Eye bij de Westminster Bridge ( G 4) en het Tate Modern ( J 3) vlak bij het Shakespeare’s Globe Theatre ( J 3).

Samengesteld uit tientallen dorpen

De meeste stadsdelen van Londen waren vroeger dorpen die buiten de stadspoorten lagen. Vrijwel overal in de stad zijn er wel overblijfselen uit die begindagen te vinden. In Chelsea ( A/B 7/8) zijn het de smalle straatjes met hun kleine huizen en voortuintjes, in Spitalfields ( M 1) de ooit elegante huizen van de hugenoten. De grote town houses van de voormalige hogere klasse van Londen zijn kenmerkend voor Mayfair ( C 3) en Belgravia ( B/C 5/6), terwijl de landelijke sfeer van Hampstead ( ten noorden van A 1) al vroeg de bohemiens aantrok. Al in de 19e eeuw kwamen de Londenaren hier frisse lucht opsnuiven; ook Karl Marx kwam graag op de Heath.

Sightseeing per lijnbus – van East End naar het westen

Heb je tijd? Wil je Londen bekijken, maar niet te voet? En wil je ook niet te veel geld uitgeven? Wat denk je ervan om gewoon een Travelcard of Oyster Card aan te schaffen, proviand mee te nemen en met de stadsbus kriskras door Londen te rijden? Je bent dan ook getuige van de dagelijkse gang van zaken. Je kijkt uit het raam, vangt flarden van gesprekken op, en doet nieuwe ervaringen op.

Ook tijdens een rit met de stadsbus kun je en passant allerlei bezienswaardigheden herkennen. Een voorwaarde is dat je tijd en geduld hebt. Een bustocht door Londen is niet geschikt voor mensen die haast hebben. De metropool is reusachtig en de busroutes zijn dan ook lang. Neem bij voorkeur bus 15, die van Blackwall op de noordoostpunt van het Isle of Dogs naar Trafalgar Square rijdt. Echt spannend wordt het vanaf Aldgate East.

Piccadilly Circus is misschien wel het bekendste plein van Londen en een belangrijk oriëntatiepunt voor alle bezoekers.

BUSROUTES

Veel buslijnen nodigen uit tot sightseeing. Op de plattegrond Key bus routes in central London zie je welke routes wat te bieden hebben. Die vind je op de website https://tfl.gov.uk/maps/bus. Een kaartje koop je niet meer in de bus. Londenaren betalen ofwel met hun Oyster Card of per creditcard met het contactless-symbool. Vraag ernaar bij je bank! De kaart houd je bij het instappen gewoon tegen een afleesapparaat, dat is alles.

Let’s go!

Hier begint het echte East End, de wijk van de cockneys, bekend van de verhalen over Jack the Ripper. Die tijd is natuurlijk voorbij, maar desondanks gaat het nog niet echt goed in East End. Het is nu een bolwerk van Pakistaanse en Bengaalse immigranten, maar trekt inmiddels ook vele jonge Londenaren. Dat is ook te zien aan de Whitechapel Gallery (zie ook) in Whitechapel High Street. Voordat je in bus 15 stapt, moet je daar beslist een kijkje nemen. Wie niet veel met kunst heeft en geen last heeft van pleinvrees, kan een bezoek brengen aan de Petticoat Lane Market (zie ook) in Middlesex Street.

Als je bij het metrostation Aldgate East bent ingestapt, kun je in de bus het best een plaats op het dak zoeken en snel naar links kijken. Misschien zie je nog net de Tower of London (zie ook)! Dan voert de reis je echter snel een heel ander Londen binnen en rijd je dwars door de City (zie ook), het bolwerk van de financiële wereld. Vrijwel alle banken en verzekeraars van de hele wereld hebben hier een filiaal. Kijk maar naar de borden op de moderne kantoorgebouwen en laat je imponeren: van hieruit wordt de wereld geregeerd! Daar doen de paar kleine huisjes uit de middeleeuwen die tussen de wolkenkrabbers van glas en staal haast verloren gaan, niets aan af. Aan het eind van Cannon Street zie je weer een vertrouwd beeld: de eerbiedwaardige St Paul’s Cathedral (zie ook) met zijn indrukwekkende koepel.

Een bustour door Londen is op elk uur van de dag of de avond de moeite waard.

In het hart van de stad

Fleet Street is nog maar een treurige afspiegeling van wat de straat ooit was. Het is nauwelijks nog voor te stellen dat dit ooit de machtigste krantenstraat van de wereld was. Tot in de jaren 80 van de 20e eeuw zaten hier de belangrijkste Engelse dagbladen en persbureaus. Nog altijd heeft men het in Engeland over ‘Fleet Street’ als de Britse pers wordt bedoeld. Inmiddels hebben de krantenbedrijven zich over heel Londen verspreid.

Uitneembare kaart A/M 2/3 | Station Aldgate East, Bus 15 en 23

INFO EN OPENINGSTIJDEN

Buskaartjes: als je maar een klein stukje meerijdt, is de Oyster Card ideaal. Als je de rit onderweg wilt onderbreken, kun je met een Day Travelcard voordelig onbeperkt meerijden. Info: https://tfl.gov.uk.

National Gallery : www.nationalgallery.org.uk, za.-do. 10-18, vr. 10-21 uur, toegang gratis.

ETEN EN DRINKEN

Aan Edgware Road vlak bij Marble Arch vind je enkele van de beste Libanese restaurants van de stad. Ook aan te bevelen is de Maleisische keuken bij Satay House (13 Sale Place, tel. 020 77 23 67 63, www.satay-house.co.uk, dag.12-15, 18-23 uur) ten zuiden van metrostation Edgware Road. Dit kleine restaurantje bestaat al sinds 1973. Als je niet van scherp houdt, kun je je het beste door de ober laten adviseren.

De bus rijdt van Aldwych de Strand op. Geen grap, zo heet die straat echt. Hier bevonden zich vroeger de achterbuurten (slums), waar veel romans van Charles Dickens zijn gesitueerd. Tegenwoordig staat in de Strand een van de chiqueste hotels van Londen, het Savoy , dat in 2010 voor een Brits recordbedrag van 220 miljoen pond geheel is gerenoveerd. De zijstraten links voeren omlaag naar de Theems. Rechts ligt Covent Garden, de vroegere fruit- en groentemarkt, nu een paradijs voor shopaholics.

Op Trafalgar Square (zie ook) staat Nelson’s Column, een zuil die herinnert aan de grote zeeslag in 1805 tegen de vloten van Frankrijk en Spanje. Van een massieve Korinthische zuil uit 1842 tuurt de admiraal neer op de straat Whitehall. De National Gallery keert hij de rug toe. Deze is gebouwd na de aankoop, in 1824, van 38 werken uit de collectie van de Russische bankier John Julius Angerstein door de Britse regering. Het toont onder andere werken van Titiaan, Rafaël, Rembrandt en Rubens. Inmiddels is de collectie Europese schilderkunst gegroeid tot bijna 2500 schilderijen. Genoeg reden om hier je bustocht te beëindigen.

Londense winkelstraten

Je kunt ook op Trafalgar Square overstappen op bus 23 en verder rijden richting Marble Arch. Binnen enkele minuten bereikt de bus Piccadilly Circus . Zes straten komen uit op het plein, dat allang niet meer rond (circus) is, maar wel een van de beroemdste landmarks van Londen en een populaire ontmoetingsplaats voor jonge mensen uit het buitenland. Ze zitten graag op de trappen van het Shaftesbury Memorial, dat over de hele wereld bekendstaat als Eros-fontein. De Duitse schrijver Stefan Zweig beschreef Piccadilly Circus als ‘de eigenlijke noordpool of zuidpool van onze wereld’. Hoe dit ook zij, het middelpunt van Londen ligt ergens anders.

Het gaat verder over Regent Street, een van de betere winkelstraten van de stad. Meer naar het westen, in Mayfair, zijn de winkels echter nog chiquer, met name in de peperdure New Bond Street. Rechts strekt zich Soho uit, met zijn vele restaurants en cafés. De bus slaat bij Oxford Circus af naar een van de populairste en natuurlijk ook drukste winkelparadijzen van Londen, de Oxford Street. Bij de Marble Arch bereikt hij in Hyde Park echter weer een van de vele oasen in deze veelzijdige stad.

OM DE HOEK

In Hyde Park (www.royalparks.org.uk, 5-24 uur) toont Londen zich van zijn relaxte kant: je ziet er wandelaars, ruiters en zelfs zwemmers die zich bij weer en wind in de Serpentine wagen. In het westelijke deel, de Kensington Gardens , gaan kindermeisjes met hun kinderwagens op de Broad Walk wandelen. Kinderen vermaken zich in het pierenbadje van de Diana Princess of Wales Fountain en culture vultures storten zich op de tentoonstellingen in de Serpentine Gallery (www.serpentinegalleries.org).

Deze glazenwasser in Oxford Street zorgt ervoor dat de bijzondere etalageversieringen goed zichtbaar zijn.

Centrum van de macht – City of Westminster

In de regeringswijk liggen heden en verleden dichter bij elkaar dan waar ook in de metropool. Hier hebben regenten en politici over het wel en wee van hun directe buren Ierland, Wales en Schotland beslist of over het lot van verafgelegen volken. Hier werden de orders gegeven waarin grote delen van de wereld zich moesten schikken.