Napels

Uitgeverij ANWB

Inhoud

Het belangrijkste eerst

Dit is Napels

Napels in cijfers

Wat is waar?

Kodakmoment

Ciao, Gennaro!

Stad, zee, vulkaan

Een geheel van uitersten

Het kompas van Napels

15 manieren om je onder te dompelen in de stad

Gezichten van een stad – de Spaccanapoli

Sober en weelderig – Santa Chiara en Chiostro Maiolicato

Ambachtelijk – de kerststallen van San Gregorio Armeno

Licht in de duisternis – Caravaggio’s Madonna

Een theater onder je bed – Napoli Sotterranea

Het geluid van Napels – rond de Piazza Bellini

Kunst aan het einde van de tunnel – metrolijn 1

Blozen om de oudheid – Museo Archeologico Nazionale

Mannelijke maagden – I Vergini in La Sanità

Schoonheid in het park – Nationaal Museum Capodimonte

Napels’ grootste – Piazza Plebiscito

Magische tijden – Castel dell´Ovo

Stadspark met octopus – Villa Comunale en aquarium

Grijze eminentie – de Vesuvius

Oudheid van dichtbij – Pompeï unplugged

Museumlandschap van Napels

Op het toneel van het leven

Zielenheil – boven- en ondergronds

Pauze, even rebooten

Overnachten

Eten en drinken

Winkelen

Uitgaan

Reisinformatie

Hoe zegt u?

Register

Fotoverantwoording

Colofon

Herinner je je deze nog?

Het belangrijkste eerst

Ons favoriete uitzicht op de stad

Van bovenaf: de directie van het Capodimontemuseum (zie ook) heeft aan de westkant van het park de bosjes en het struikgewas op de oude belvédère flink laten snoeien en daarmee het koninklijke panorama op de stad en de Golf weer vrijgegeven – en wel voor iedereen.

Napels in een notendop

Stap in de funicolare! Laat je door deze tandradbaan vanaf het station Montesanto ( E 3) in de levendige wijk Pignasecca naar het eindpunt op de heuvel Vomero ( D 3) brengen. Daar vlakbij kun je dan met de funicolare centrale weer afdalen naar de salon van Napels – tegenover de Galleria Umberto I ( F 5). Onderweg: gewoon genieten van het uitzicht.

Napels en het geluk

Natuurlijk is de lotto in Napels populair. Maar het echte geluk is voor de Napolitanen hun weekendwandeling over de Lungomare ( A–F 6/7), liefst met zon en een licht briesje. Hier is iedereen gelijk en voelt iedereen zich happy: over de zee, over de lucht en vooral over het voorrecht om juist op dit moment hier te mogen zijn.

Wat de Napolitanen bezighoudt

De geijkte openingsvraag ‘Il Napoli ha vinto?’ (‘Heeft Napoli gewonnen?’) maakt duidelijk waar het bij de Napolitanen om draait. Van de voetbalcompetitie gaan ze, via Maradona, over op andere actuele thema’s, zoals Napels’ huidige burgemeester. Een eerste indruk van wat er leeft heb je hier al snel te pakken.

Napels zelf ontdekken

Per e-bike (zie ook) kun je het oude centrum en de zeeoever tussen Mergellina en de Piazza Plebiscito verkennen om vervolgens moeiteloos door een wirwar van straatjes omhoog te zoeven naar Capodimonte en San Martino en naar de iets verder weg gelegen, maar uitzichtrijke heuvelrug Posillipo.

Het geluk van een gevulde maag

Lang wachten hoef je er nooit: bij Spiedo d’Oro (zie ook) komen de vers klaargemaakte gerechten uit de alledaagse cucina napoletana aan de lopende band uit de keuken. Hier beleef je hap na hap de genade en het geluk van een gevulde maag.

De sound van de stad

… is afkomstig van Almamegretta: Ennenne (2016). Hun muziek bezingt de stad Napels in al haar facetten met een heerlijke mix van afrobeat, dub en Napolitaanse roots.

Theater hoort erbij

Ga absoluut naar het San Carlo (zie ook)! Je kunt thuis onmogelijk vertellen dat je in de mooiste stad ter wereld met het oudste operatheater van Europa bent geweest zonder het van binnen gezien te hebben! Dus als er geen voorstelling is: naar binnen. Want, zo wordt gezegd, God schiep de Golf van Napels, de Vesuvius, de zee en de pijnbomen: alles even perfect en daarom was er ook nog een gebrek nodig. En dus schiep God de Napolitanen.

Napels excentriek

Carolina, l’acquafrescaia (‘de koelwatervrouw’) bereidt aan de Piazza Trieste e Trento van spuitwater en citroensap een drankje dat in de 19e eeuw gassosa a cosce aperte werd genoemd. Nadat ze je een glas in de hand heeft gedrukt voegt ze er een halve theelepel bicarbonaat aan toe en beveelt: ‘Bevi!’, Opdrinken! Het drankje begint te schuimen, al snel loopt je glas over en ineens snap je waarom het vroeger ‘priklimonade met gespreide benen’ heette.

Ooit zijn we besmet geraakt met het ‘zuidvirus’. Sindsdien noemen we het gebied ten noorden van Rome ‘Noord-Italië’ en dat ten zuiden ervan ‘Italië’. Om ons te ontmoeten moet je op zijn minst naar Napels afreizen; en om echt op safe te spelen nog 200 km verder naar het zuiden.

Vragen? Ideeën?

Laat het ons weten! Ons adres bij de ANWB:

@ anwbmedia@anwb.nl

Dit is Napels

Alleen al de ligging is – althans voor Europa – ongeëvenaard: in het Griekse theater dat Golf van Napels wordt genoemd neemt de stad de prominentste plaats in: beschut gelegen aan zee heeft ze zich neergevleid in een weergaloos natuurdecor, met als hoogtepunt de Vesuvius op de achtergrond. Napels bekoort met een onweerstaanbare zinnelijkheid. De stad die al duizenden jaren een multicultureel karakter heeft, bezit een unieke historische kern, een onvoorstelbare hoeveelheid kunstschatten en een uitstekend waarneembare verzameling sporen van de Europese geschiedenis. Ze waren hier allemaal: Grieken, Romeinen, Normandiërs, Hohenstaufen, Fransen, Hongaren, Oostenrijkers en Spanjaarden. En van allemaal is er wel iets bewaard gebleven in de levendige dagelijkse praktijk van vandaag: een prachtig voorbeeld uit de categorie ‘techniek uit de oudheid’ is bijvoorbeeld de nog steeds gebruikte eenschalige weegschaal, die al door de marktkooplui in Pompeï omhoog werd gehouden om groenten af te wegen. Tijdens een wandeling door de straten van Napels’ oude stad – boven- of ondergronds – lijkt de chronologie net zo poreus te worden als het tufsteen waarmee de stad gebouwd is.

Hoofdstad van het zuiden

Het clichébeeld van de morsige Zuid-Italiaanse metropool was en is grotendeels een imago dat Napels niet meer zo snel zal kwijtraken. Het is de stad nog steeds aan te zien dat ze lange tijd een van Europa’s culturele hoofdsteden was, maar dat ze daarna van het Europese toneel verdween. Altijd al bestonden er in Napels erg arme of vervallen buurten, maar ook erg rijke en prachtig aangelegde. Goed nieuws is echter voor de meeste media geen nieuws. Maar als je deze stad om te beginnen eens accepteert als normaal en er jezelf een weg zoekt, zul je meestal heel andere dingen tegenkomen dan de gebruikelijke beelden van misdaad, afval en roof: niet alleen een gastvrijheid, maar ook een vriendelijkheid ten opzichte van de ander die deel uitmaken van een cultuur van alledag die in het noorden van Europa niet altijd vanzelfsprekend is.

Wonderlijke tegenstrijdigheden

Napels is een stad vol contrasten: enerzijds creatief-ondernemend, anderzijds crimineel; enerzijds gevangen in een systeem van negeren en opportunisme, die dienen als overlevingsstrategie, anderzijds roepend om verandering en verlangend naar niet-corrupte politieke machthebbers. Die tegenstrijdigheden gaan elkaar niet uit de weg, maar leven met elkaar. De kantooremployé in pak naast een dakloze tijdens de lunch in een gaarkeuken in de wijk Pignasecca, de professor ’s ochtends vroeg zij aan zij met de handarbeider aan hun eerste caffè in een bar – dat is Napels.

Modernisering stap voor stap

Het havengebied zal de komende jaren veranderen in een moderne foyer aan de zeezijde van de stad. De majestueuze Neptunusfontein voor het stadhuis aan de Piazza Municipio doet al vermoeden dat de promenade naar zee in de toekomst wel eens een stedenbouwkundig paradepaardje zou kunnen worden. Recht onder het plein wordt bovendien gewerkt aan een deel van Napels’ grootste uitdaging: de metro wordt samen met het overige openbaar vervoer stapsgewijs gemoderniseerd en geëcologiseerd. Er rijden al milieuvriendelijke bussen, het huren van elektrische auto’s wordt gepromoot en ieder jaar troggelen de planologen het verkeer een nieuwe voetgangerszone af. Napels heeft tegenwoordig zelfs een fietspad langs de Lungomare; de opening ervan betekende een verkeerskundige revolutie. De uitbreiding van het metronet, een race tegen het voortdurend dreigende chronische verkeersinfarct, nadert langzaam haar einde, hoewel het werk steeds weer stagneert als men ondergronds weer op resten van het Neapolis uit de oudheid stuit.

Napels leeft van tegenstellingen – en van de vriendelijkheid van zijn inwoners.

Cultureel gepruttel

Ondanks problemen als verkeerschaos, camorra en economische crisis laat Napels zich er niet onder krijgen. Terwijl menige bekende Noord-Italiaanse kunstattractie de bezoeksersaantallen zag teruglopen, stegen deze in Napels en neemt de stad nu na Venetië de tweede plaats in onder de populairste Italiaanse stedenbestemmingen. Het pruttelt aan de voet van de Vesuvius: hier opent een nieuw museum, daar wordt het theater uit de oudheid blootgelegd. ’s Avonds ontmoet men elkaar in politiek geëngageerde culturele centra en organiseert diners en art events. Waar overheidsinstanties het laten afweten, komen de Napolitanen zelf fanatiek en creatief in actie. Alleen de pers, klagen ze, klopt nog steeds gretig ieder negatief bericht – hoe onbeduidend ook – op tot een schandaal en wil niets weten van een nieuw imago. ‘Geef ons toch eindelijk eens een kans!’, is de roep van veel Napolitanen.

Wat is waar?

New York heeft zijn skyline, Napels de Vesuvius. Als er één bezienswaardigheid is die bij uitstek kan dienen als symbool voor de stad, dan kan hoogstens de Vesuvius deze rol op zich nemen. Vanaf de rand van zijn krater kijk je uit over heel Napels en zie je heel goed hoe de aan de gelijknamige Golf gelegen stad zich – als een Grieks theater uit de oudheid – vanaf de zee naar boven toe uitstrekt. Voor de Napolitanen is de vulkaan een alomtegenwoordige metafoor voor de vergankelijkheid van het leven.

Centro antico

Een ware opeenhoping van bezienswaardigheden vind je in dit historische centrum – er bestaat in Europa geen grotere en mooiere oude binnenstad dan die van Napels. De barokke kerken, de nauwe straatjes met hun oude aristocratische palazzi en de barretjes in het centro antico ( F–H 2/3) zijn er echter niet zomaar: al eeuwenlang vormen ze het decor voor de Napolitaanse cutuur en het toneel voor het Napolitaanse leven. Want zonder de Napolitanen zou Napels’ oude binnenstad geen ziel hebben. En daarom is dit centrum, dat zijn Grieks-Romeinse stratenpatroon tot op de dag van vandaag heeft bewaard, een ideaal uitgangspunt om Napels te leren kennen. Ondanks zijn relatief grote oppervlakte kun je de zogeheten ‘buik van Napels’, il ventre di Napoli, prima te voet verkennen. Dit bijna volledig autovrije gebied wordt begrensd door de stadspoorten Port’Alba aan de Piazza Dante ( F 2/3) in het westen, Porta San Gennaro ( G 1) aan de Piazza Cavour in het noorden en Porta Capuana ( J 1) in het oosten. De drie hoofdstraten uit de Grieks-Romeinse tijd (de zogeheten decumani) heten Via Anticaglia ( G/H 2), Via dei Tribunali ( G/H 2) en de als Spaccanapoli bekendstaande Via San Biagio dei Librai ( G/H 2/3). Ze lopen parallel aan elkaar tussen de Porta Capuana en de kerk Santa Chiara. Aan de noordkant van het oude centrum vind je het wereldberoemde Museo Archeologico Nazionale ( F 1).

Via Toledo, Piazza Municipio en Piazza Plebiscito

Als drie hoekstenen markeert dit trio het bestuurlijke centrum van de stad. Voor deze buurt, vroeger en ook nu nog de zetel van het stadsbestuur, zul je op de stadsplattegrond vreemd genoeg geen pakkende naam aantreffen. Qua architectuur wordt deze ‘salon’ vooral gekenmerkt door de pronkerige regeringsgebouwen die de Franse Anjous en Spaanse Bourbons als heersers over het koninkrijk Napels lieten bouwen. In dit stuk Napels komen veel van de karakteristieke kenmerken van de stad bij elkaar: de zee kun je achter de Piazza Plebiscito ( F 5/6) bijna ‘aanraken’. Vlak ernaast verrijst aan de Piazza Municipio ( F/G 4/5) tegenover de huidige haven en tussen de resten van de haven uit de oudheid een modern metrostation – een topprestatie van ingenieurs en archeologen. En de Via Toledo ( F 3-5) is een schoolvoorbeeld van hoe de commercie en consumptie aan deze populaire winkelstraat enerzijds harmoniëren met het om zijn design bekroonde metrostation Toledo en anderzijds contrasteren met de armoede in de aangrenzende Quartieri Spagnoli ( F 4) .

Vomero en Capodimonte

De heuvel Vomero biedt vanaf Castel Sant’Elmo ( D 3/4) en het Museo Nazionale di San Martino ( D/E 4) een gratis all-inclusive-uitzicht op Napels. Hier kun je in alle rust de op mediterrane wijze georganiseerde chaos gadeslaan. Beneden het uitzichtsplein voor San Martino liggen de historische straten van de oude stad aan je voeten – bij goed weer kun je zelfs de bergketens van de Abruzzen ontwaren. Vanaf de Vomero kun je ook heel goed zien dat je in Napels niet zo makkelijk zult verdwalen. Aan de ene kant de zee, aan de andere kant de heuvels – jezelf oriënteren is hier niet moeilijk. De grote representatieve gebouwen, pleinen en beroemde musea liggen ofwel wat hoger en bieden fraaie perspectieven – zoals bijvoorbeeld het slot, museum en park in het noordelijke Capodimonte ( kaart 3) – ofwel langs de zeeoever.

Santa Lucia en Chiaia

De oude wijk Santa Lucia ( F 6/7) scheidt met haar vissershaven Borgo Marinaro ( F 7) en het Castel dell’ Ovo de Lungomare van de haven met het Stazione Marittima ( G/H 5), een bouwwerk uit de tijd van Mussolini. Hier arriveren de meeste bootpassagiers, geïntimideerd door de massieve verdedigingstorens van de Maschio Angioino ( G 5) ertegenover. Aan het begin van de 20e eeuw begon hier voor veel families de zoektocht naar een beter leven in de Nieuwe Wereld, waar ze naartoe emigreerden. Tegenwoordig vind je hier aan het water de duurste hotels en restaurants met uitzicht op zee, naar links op de Vesuvius en naar rechts op de Lungomare richting stadspark en de vroegere visserswijk Mergellina ( A/B 7/8). Heuvelop strekt zich achter de Lungomare en de Villa Comunale ( C/D 6) de mondaine wijk Chiaia ( C–E 5/6) uit met haar luxueuze, soms een tikje snobistische winkels en bars. Chiaia verbindt ook Napels’ salon met de zeeoever en heeft met de Via Chiaia een naadloze voortzetting van het shopping- en modeparadijs Via Toledo.

Gezichten van een stad – de Spaccanapoli

Ze is het tegendeel van de stereotiepe smalle kronkelstraatjes van Napels en loopt als langs een lineaal getrokken drie kilometer door het hart van de oude stad. De Spaccanapoli is de belangrijkste van de drie hoofdstraten in het centro antico en draagt van de Quartieri Spagnoli tot Forcella verschillende namen. Die afwisseling vind je overigens niet alleen terug bij de namen: duik maar eens de mensenmassa in die in deze nauwe straat rondstruint.

‘Napels is als New York en New York is als Napels’, zei de illustere kunstenaar Andy Warhol toen hij de stad in 1979 bezocht. Zoals Broadway New York diagonaal verdeelt, deelt de Spaccanapoli Napels in tweeën. Daarbij trekt de Spaccanapoli niet alleen geografisch een streep door Napels, maar geeft ze ook een dwarsdoorsnede van de verschillende gezichten van de oude stad. De beroemde straat eindigt in de beruchte camorrawijk Forcella en begint in de Quartieri Spagnoli in het hogere deel van Napels als Via Pasquale Scura. Het uitzicht van bovenaf maakt de naam – ‘Splijter van Napels’ – bijzonder aanschouwelijk. Vervolgens voert ze langs de rand van de wijk Pignasecca (zie ook). Ze wordt steeds kleurrijker, kruist de Via Toledo en is van daar het uitgangspunt om immer geradeaus te blijven lopen. In dit gedeelte blijft ze als Via Maddaloni, Via Benedetto Croce en Via San Biagio dei Librai, of gewoon als Spaccanapoli, bij de meeste reizigers in herinnering.

Smal, druk, nauw – en boven je hoofd altijd een stukje hemel: de Spaccanapoli.

Zijn kerkelijke kunst en architectuur niet jouw ding? Werp dan desondanks toch eens een blik op het binnenste van de Chiesa del Gesù Nuovo of de San Domenico. Alleen al de afmetingen van de schepen van deze kerken zijn overweldigend – en dat in de nauwe oude stad.

Iets meer ruimte voor iets groots

Haar onopvallende karakter verliest de Spaccanapoli ter hoogte van de Piazza del Gesù Nuovo . Daar opent ze zich om ruimte te maken voor een van de drie belangrijkste zuilmonumenten van de stad. De Guglia dell´Immacolata is een schitterend voorbeeld van 18e-eeuwse Napolitaanse beeldhouwkunst. Het Mariabeeld op een 40 m hoge zuil werd met giften gefinancierd. Probeer het monument maar eens te fotograferen. Dan heb je rechts op de achtergrond waarschijnlijk meteen de Chiesa di Gesù Nuovo in beeld, waarvan de fraaie gevel zich overigens goed leent voor een paar detailopnamen.

Alledaags winkelparadijs in het oude centrum

Op de hoek hiertegenover staat het toeristenbureau van de oude stad. En met een goede reden, want hier begint het deel van de Spaccanapoli dat veel door toeristen wordt bezocht: de Via Benedetto Croce als alledaagse winkelstraat in het oude centrum – inclusief straatmuzikanten, bedelaars en straatverkopers. Je vindt er cafés, ijssalons en chocoladewinkels, een heuse SSC-Napoli-souvenirshop (Via B. Croce 14), kantoorbenodigdheden, antiek, mode en sieraden, boeken en heel klein, op 7 m², de juwelier waar we onze trouwring kochten. Hier is vrijwel alles verkrijgbaar, al is niet alles zo mooi gedecoreerd als later bij de opvallende levensmiddelenwinkel aan de rechterkant met talloze pastasoorten en andere delicatessen in de etalage.

Madonna’s, sirenen, monsters, duivels en engelen – de Napolitaanse straatkunstenaars zijn niet vies van contrasten: mythe en moderniteit, oud en nieuw, clichés en ongewoonheden, en dat in alle kleuren.

Verborgen pracht

Soms wijst een klein bord erop dat achter een eeuwenoude binnenplaats een eveneens eeuwenoud palazzo schuilgaat. Zo vind je hier het weelderige 16e-eeuwse Palazzo Filomarino della Rocca (Via B. Croce 12). Op de binnenplaats kun je zien wat voor royale leefruimte de Napolitaanse adel zich ooit veroorloofde – verborgen achter een machtige houten poort.

Uitneembare kaart F 3–H 2 | Metro: Dante, Università

INFORMATIE EN OPENINGSTIJDEN

Ospedale delle Bambole : Via San Biagio dei Librai 46 (op de binnenplaats van het Palazzo), www.ospedaledellebambole.it, ma.-vr. 10-16.30, za. tot 15 uur.

ETEN EN DRINKEN

Bij het centro antico, de ‘buik van Napels’, past als lunch een ragù bij Tandem . Deze klassieke tomatensaus geniet hier cultstatus en suddert – zoals de traditie voorschrijft – urenlang, tot ze dieprood wordt opgediend met ziti (een holle pastasoort), desgewenst ook vegetarisch (Via Giovanni Paladino 51, tel. 081 19 00 24 68, www.tandem.napoli.it, dag. 12.30-15.30, 19-23.30 uur, in het weekend een halfuur langer, menu € 15-20).

Verleidelijke lekkernijen vind je bij Scaturchio . Dit café is beroemd om zijn sfogliatelle en ministeriali, en verder worden er ook kleine gerechten en pizzette geserveerd; evenals heerlijk ijs. Er zijn tafels op het plein (Piazza San Domenico Maggiore, 19, www.scaturchio.it, dag. 7.20-20.40 uur).

Het plein van de bedelaars

En dan opent de Spaccanapoli zich plotseling weer naar links, naar een ander plein met een nieuw zuilmonument in het midden – imposant, verrassend, harmonieus. Je bent aangeland op de Piazza San Domenico Maggiore . De mensen die hier om spiccioli, een beetje kleingeld, of sigaretten vragen, zijn eigenlijk uitstekend op hun plaats. De naamgever van het plein, de heilige Dominicus, stond immers aan de basis van de bedelorde der dominicanen. Ter nagedachtenis aan hem staat er een zuil midden op de piazza, die elke avond een ontmoetingsplek vormt voor studenten, toeristen, jongeren uit de oude stad en freaks. Overdag speelt het leven zich af tussen de cafés aan de piazza. En altijd staat de San Domenico Maggiore mysterieus gotisch op de achtergrond.

Slenteren langs ouwe troep

Van de Piazza San Domenico tot de Via Duomo loopt het smalste en kleurrijkste deel van de Spaccanapoli. Precies eronder liep ruim tweeduizend jaar geleden de decumanus inferior – de zuidelijkste van de drie hoofdassen uit de oudheid. Sporen ervan zijn tussen het bonte hedendaagse aanbod aan fastfood onder neonlicht, souvenir-, juweliers- en ramschwinkeltjes en een muziekzaak behouden gebleven: zoals het antieke Nijlstandbeeld (zie ook) aan de gelijknamige piazzetta, dat hier ooit door immigranten uit Egypte werd neergezet.

Een andere bijzonderheid aan de Spaccanapoli is het beroemde poppenziekenhuis, waar elke pop kan worden gerepareerd die sinds de wereldwijde triomf van het plastic speelgoed nog is overgebleven. In het Ospedale delle Bambole worden al meer dan tweehonderd jaar met veel zorg en aandacht voor detail zieke en verwaarloosde poppen in alle soorten en maten, maar ook ouderwetse Pulcinellafiguren, opgelapt. Een blik in het smalle en volgestopte winkeltje is als een blik in het verleden.

Bij toeval repareerde Luigi Grassi, decorontwerper en marionettenmaker, rond 1800 in zijn werkplaats zijn eerste pop. Een Napolitaanse ‘mamma’ was dringend op zoek naar eerste hulp voor het lievelingsspeelgoed van haar dochtertje. Ze bleek niet de enige uit de buurt en al snel veranderde de werkplaats in een spoedeisende hulp voor beschadigde poppen.

OM DE HOEK

Even tot rust komen

Na de krioelende mensenmassa is een beetje rust welkom. Geniet van de verstilde schoonheid van de kruisgang van de Chiesa dei Santi Marcellino e Festo . De barok vormgegeven binnenplaats met sinaasappelbomen en palmen hoort tegenwoordig bij de universiteit Federico II. De portier bij de ingang (Largo S. Marcellino 10) laat je gegarandeerd binnen als je zegt dat je het aan de binnenplaats verstopte Museo di Paleontologia wil bezoeken. Daar is per slot van rekening een dinosauriërskelet op een kunstige majolicavloer te zien.