Praag

Uitgeverij ANWB

Inhoud

Het belangrijkste eerst

Dit is Praag

Praag in cijfers

Wat is waar?

Kodakmoment

Zonder bier gaat het niet

Baby’s veroveren een monument

Ontspannen aan de Moldau

Het kompas van Praag

15 manieren om je onder te dompelen in de stad

Een lust voor het oog! – Het Oudestadsplein

Concept stores, mode, design – shoppen in de Oude Stad

Het joodse Praag – Josefov

In het spoor van koningen – op de oude Kroningsweg

Hier zetelt de macht – de Praagse burcht

Adellijk plezier – de paleistuinen van de Kleine Zijde

Idylle met uitzicht – voorstad Hradčany en Petřín

Kritisch en provocerend – een galeriewandeling

Applaus – Staatsopera, Statentheater en Nationaal Theater

De navel van de stad – het Wenceslausplein

Waar Praagse jugendstil het mooist is – de Nieuwe Stad

Toverwereld – Laterna Magika en het zwarte theater

Amsterdam aan de Moldau – van Žižkov naar Karlín

Na zdraví!– Kroegentocht door Praag

De wortels van de stad – een uitstapje naar Vyšehrad

Museumlandschap van Praag

Historische gedenkplaatsen

Literaire reis door Praag

Provocerend kunstenaar David Černý

Pauze, even rebooten

Overnachten

Eten en drinken

Winkelen

Uitgaan

Reisinformatie

Hoe zegt u?

Register

Fotoverantwoording/colofon

Herinner je je deze nog?

Het belangrijkste eerst

De ochtendstond heeft goud in de mond

Een bezoek aan de Karelsbrug is een must. Dat weten we allemaal en daarom kan het er erg druk zijn. Kom liever vroeg uit de veren en blijf de massa voor. Daarna volgt je beloning: een ontbijt in het stijlvolle Café Savoy.

Te voet gaan

Met het Praagse openbaar vervoer ben je op de goede weg. Het centrum kun je het best te voet verkennen. Naar de bruisende voorsteden Žižkov, Vinohrady en Karlín reis je echter het prettigst per tram of metro. Pas op: kaartjes koop je van tevoren!

Wonderwall aan de Moldau

In de vroeger zo machtige burcht Vyšehrad zouden volgens de verhalen de wortels van de stad liggen. Nu komen de Pragenaren op zonnige dagen hierheen om in het prachtige park te picknicken of vanaf de indrukwekkende burchtrots van het uitzicht op de Moldau te genieten. Een mooi voorbeeld om te volgen!

Oude joodse begraafplaats

Tegen de 12.000 grafstenen liggen en staan hier in de schaduw van eeuwenoude bomen, naast, tegen en – wegens plaatsgebrek – boven elkaar (tot twaalf lagen!). Een bezoek aan de oude joodse begraafplaats in het hart van de wijk Josefov houdt de herinnering levend aan het leed van de Praagse joden onder het Derde Rijk.

Elitair!

Het was een goed bewaard geheim en slechts weinigen waren ingewijd: in de kelder van het Hotel Jalta aan het Wenceslausplein was een atoomschuilbunker ingericht voor de communistische elite. Beleef hier en nu de Praagse geschiedenis van heel dichtbij!

Dansen op ‘Stalins voetenschrapper’

Vroeger stond in Praag het grootste standbeeld van Stalin in Europa. In 1962 viel het van zijn sokkel. Nu herinnert een grote slinger er aan de vergankelijkheid van de tijd. De in 1991 opgerichte ‘Metronoom’, een werk van de beeldhouwer Karel Novák, slaat de maat voor de Pragenaren. Aan de voet ontmoet de plaatselijke scene elkaar voor het uitgaan. Heel populair is de biertuin, alleen al om het mooie uitzicht.

Prague Food Tour

Lokale foodies nemen je mee op een tocht langs de beste restaurants van de stad. Niet goedkoop, maar een onvergetelijke ervaring met allerlei geheime tips en een inkijkje in de fijnproeverswereld van Praag. Het blog www.tasteofprague.com brengt je alvast in de stemming.

Oase van rust

Tot de hoogtepunten van een reis naar Praag behoort een bezoek aan de machtige burcht aan de Hradčany. Het kan er wel eens druk zijn. Duik enkele meters verderop in de romantische straatjes van Nový Svět onder in een oase van rust. Nog leuker is dat de voormalige armenwijk nu kunstenaarswijk is geworden.

Het lijkt hier Amsterdam wel!

In de voorsteden bruist het leven en de jongerenscene. Wie in het weekend door de Krymská in de voormalige vervallen wijk Vršovice wandelt en in een van de cafés plaatsneemt, waant zich in Amsterdam. Een must voor alle bezoekers die benieuwd zijn waar de plaatselijke jongeren uitgaan.

Op Praag word ik bij elk bezoek weer opnieuw verliefd! Ga met mij mee op een tocht door de Gouden Stad, die zijn tradities hooghoudt en zich steeds opnieuw uitvindt. Mijn persoonlijke link: www.wmweiss.com.

Vragen? Ideeën?

Laat het me weten! Mijn adres bij de ANWB:

@ anwbmedia@anwb.nl

Dit is Praag

Kijk eens achter de schermen! Ook als je voor het eerst een bezoek aan Praag brengt. Wie namelijk door de straatjes van de Staré Město slentert, is vaak niet alleen onder de indruk van het unieke samenspel van stijlen, maar ook overweldigd door de massa’s toeristen die elke dag door de misschien wel mooiste oude stad van Europa lopen. Wees gerust: Praag is veel meer dan een imposant openluchtmuseum. De stad leeft, experimenteert, ontdekt zichzelf steeds weer – en jij kunt het van dichtbij meebeleven. Ik neem je mee op een ontdekkingsreis: je zult de beroemde historische bezienswaardigheden van de stad in een nieuw licht zien en nieuwe plekken leren kennen. Want nergens liggen het nieuwe en het oude zo dicht bij elkaar als in Praag.

Ontwaakt uit een doornroosjesslaap

Praag werd wakker gekust uit zijn onvrijwillige doornroosjesslaap, die de stad was opgelegd door de nazibezetters en de communisten, door de zogenaamde Fluwelen Revolutie in 1989. Tot dan toe gold zijn wat morbide charme als geheime tip in het westen, maar toen begon een ware toeristenboom voor de stad. Terwijl de Pragenaren in allerijl de gevels van hun huizen verfden, stroomden drommen reizigers uit het westen naar de stad: zakenlieden, vakantiegangers, kunstenaars en avonturiers die voor de charme van dit bohemien juweel vielen. De metropool aan de Moldau rees als feniks stralend uit de as van de vergetelheid op.

Veel geprezen …

De stad is echter niet pas sinds de val van het IJzeren Gordijn geliefd. Praha, de ‘Gouden Stad’ of de ‘Stad met Honderd Torens’, de ‘Parel aan de Moldau’, de ‘Koningin der Steden’ of gewoonweg de ‘Moeder’, de eretitels en bijnamen waarmee schrijvers en bezoekers Praag in de loop van zijn meer dan duizendjarige geschiedenis aanduidden, zijn talloos en allemaal lovend. Een reden daarvoor is de gunstige ligging: als zoveel legendarische steden strekt hij zich uit over zeven, nog altijd grotendeels onbebouwd gebleven heuvels. Midden door de stad kronkelt een rivier die van oudsher zowel onmisbare levensader als weergaloos decor is. De loftuitingen betreffen echter vooral de door mensenhand ontstane pracht van de stad: geen andere Europese metropool bezit een zo door bommen en natuurrampen gespaarde, door de eeuwen heen ontwikkelde ruimtelijke structuur. Geen wonder dat de UNESCO dit stijlhandboek van de architectuur tot werelderfgoed heeft uitgeroepen.

… en veel geplaagd

Van zijn door mythen omhulde begin tot het historische moment waarop schrijver en voormalig staatsvijand Václav Havel als president de Hradčany betrok, heeft Praag een turbulente en tegenstrijdige geschiedenis beleefd met veel bloedvergieten: om de hoofdstad van Bohemen werd ongewoon vaak en heftig gevochten. De bevolking moest vele malen ernstige aderlatingen ondergaan – de grootste ramp voltrok zich in de Dertigjarige Oorlog na de Slag op de Witte Berg in 1620, waarna alle protestanten werden verdreven, en rond de Tweede Wereldoorlog, toen Hitlers beulsknechten de Praagse joden deporteerden en uiteindelijk ook duizenden in Praag wonende Duitsers werden verdreven.

Op het plein van de Oude Stad gaat het er vrolijk aan toe.

In de toekomst aangekomen

In de bijna dertig jaar die sinds de val van het IJzeren Gordijn zijn verstreken heeft Praag zich in allerlei opzichten enorm ontwikkeld. De regio behoort tot de welvarendste van Europa en bijna 1,25 miljoen Pragenaren zijn goed voor een vijfde van het bruto nationaal product. De Tsjechische industriële motor draait op volle toeren, niet in de laatste plaats dankzij de productie van elektrische en optische apparaten en speciaal radio- en televisietoestellen. En toch heeft Praag zijn mystieke aura behouden. Tussen de synagogen van Josefov en de middeleeuwse straatjes rond het plein van de Oude Stad zou je zomaar een alchemist, de golem of Franz Kafka kunnen tegenkomen. Beleef de idylle, die gemaakt lijkt voor verliefden, dromers en denkers!

Wat is waar?

Meer dan in andere Europese hoofdsteden kennen grote delen van de Tsjechische hoofdstad nog steeds een middeleeuwse structuur. De historische kern is architectonisch gezien een reusachtig openluchtmuseum – een stijlboek van steen uit tien eeuwen, met het accent op gotiek en barok. De binnenstad heeft vijf wijken, die pas in 1784 tot één stad zijn samengevoegd. Je kunt ze gemakkelijk met het openbaar vervoer of lopend verkennen.

Praag strekt zich net als veel legendarische steden uit over zeven heuvels. Te midden daarvan stroomt een rivier, waarin acht eilandjes en waarover zestien bruggen liggen. Het is een van oudsher onmisbare levensader voor de stad en een weergaloos decor: de Moldau (Vltava). Tussen de bocht in het noorden en de doorwaadbare plaats in het westen, waaraan de stad zijn naam dankt (prah = ‘drempel’) en waarover al vroeg een handelsroute liep tussen het Pools-Russische en het Duitse gebied, sloten zich in de 10e eeuw verschillende nederzettingen van kooplieden en ambachtslieden aaneen tot een stadje.

Oude Stad (Staré Město)

Ten oosten van de rivier vormt de Oude Stad, die in 1230 van koning Wenceslaus I als eerste gemeenschap aan de Moldau stadsrechten kreeg, nog altijd het hart van het historische Praag. In het midden ervan ligt het 9000 m² grote Staroměstské náměstí met het beroemde Oudestadsraadhuis ( kaart 2, E 5). Eromheen strekt zich over 800 ha een architectonisch openluchtmuseum uit, met meer dan tweeduizend beschermde gebouwen. Een van de hoofdassen is de Karlova, het centrale gedeelte van de oude kroningsweg van de Boheemse koningen.

In het noorden grenst aan de Staré Město van Praag de voormalige joodse wijk Josefov ( kaart 2, D/E 4/5), die als kernzone geldt van het veelgeroemde ‘magische’ Praag. De meeste gebouwen, zoals de elegante jugendstilhuizen in de Pařížská, zijn niet veel ouder dan honderd jaar. Daartussen vind je kostbare synagogen en de beroemde Joodse Begraafplaats. Aan de oostrand van de Oude Stad trekken de Kruittoren en aan de fruitmarkt het Statentheater de aandacht.

Kleine Zijde (Malá Strana) en Hradčany

Deze ruimtelijke structuur die zich eeuwenlang heeft ontwikkeld en grotendeels voor bommen en natuurrampen is gespaard, wordt ten westen van de Moldau de Kleine Zijde ( B/C 4/5); je komt er het gemakkelijkst te voet over de legendarische Karelsbrug. Deze wijk is een barok kunstwerk dat in Europa zijn weerga niet kent. Hij werd na de bloedige godsdienstoorlogen een toevluchtsoord voor de adel, die vlak bij de St.-Nicolaaskerk en de burcht kolossale woningen liet bouwen. Spannende kunst, veel groen en fantastische panorama’s wachten je op het eiland Kampa, in het klooster Strahov en op de heuvel Petřín.

Boven deze idylle verheffen zich, van verre zichtbaar op een heuvelrug, de Praagse burcht met de St.-Vituskathedraal en, ten westen daarvan, de schitterende burchtwijk Hradčany ( A/B 4). Het centrum wordt gemarkeerd door de door adellijke en kerkelijke paleizen omzoomde Hradsčanské náměstí.

Nieuwe Stad (Nové Město)

De beslissende stap in de richting van een bloeiende metropool zette Karel IV, toen hij ten zuiden van de Oude Stad in 1348 de Nieuwe Stad ( D/E 7-9) stichtte. Waar eerst vooral geïmmigreerde handwerkers woonden, bruist nu het zaken- en culturele leven: bijvoorbeeld op het Wenceslausplein en in de voetgangerszone ten zuiden daarvan, het Gouden Kruis. Van de bezienswaardigheden noemen we vooral het Museum van de stad Praag, het Nationale en het Muchamuseum, het Nieuwestadsraadhuis, aan de Moldau het Dansende Huis van Vlado Milunič en Frank O. Gehry, het National Theater en in het noordoosten het Gemeentehuis. Aan de noordoostzijde lokken op de ‘wijnberg’ Vinohrady ( F–H 6-8) Boheemse koffiehuizen en chique restaurants, in het zuiden de burchtrots van Vyšehrad ( D/E 9/10).

Aan de stadsrand

Tegenwoordig omvat het stadsgebied een groot deel van het door de rivieren de Berounka en de Elbe (Labe) begrensde bekkenlandschap. Rond de door de groene eilanden Letná, Petřín en Vyšehrad ingesloten kern liggen nog acht stadswijken. Zij worden voor het merendeel gekenmerkt door industrie en systeembouw, zoals Smíchov ( A/B 8-10), Žižkov ( G/H 5/6) en Holešovice ( G/H 1-3). In veel van deze vroeger vooral door arbeiders bewoonde wijken bloeit nu de hipstercultuur. In Karlín ( G/H 4/5) bijvoorbeeld heeft zich een kleurige kunstenaarscene ontwikkeld, en in Vršovice (ten zuidoosten van H 8) zijn vintagecafés en concertkelders verrezen. In andere buurten in de omtrek, zoals Dejvice en Bubeneč ( C/D 1/2), staan veel elegante villa's, waarin vaak ambassades zijn ondergebracht. Hier en meer naar het westen vind je kunsthistorische hoogtepunten in de kastelen Troja en Stern en het klooster Břevnov, en in de door Adolf Loos ontworpen Villa Müller een icoon van de klassiek-moderne architectuur.

Een lust voor het oog! – het Oudestadsplein

Een wandeling over het beroemde Praagse plein vormt een perfecte inleiding op je bezoek. De reusachtige vlakte is een en al gezellige drukte en wordt omringd door architectonische meesterwerken van bijna duizend jaar oud. Het hoogtepunt is voor velen: de Astronomische Klok aan het raadhuis van de Oude Stad.

Al zo’n duizend jaar is het meer dan 9000 m² grote Oudestadsplein, Staroměstské náměstí, het hart van het oude centrum. Al vroeg was het een knooppunt van belangrijke buurtwegen. Hier werden de eerste markten gehouden en vestigden zich de eerste inwoners. In de middeleeuwen was het plein ook de plaats waar executies, toernooien en vergaderingen plaatsvonden. Het verkeersvrije en bijna altijd druk door toeristen bezochte plein wordt omzoomd door prachtige, aanvankelijk vooral gotische, later barok uitgevoerde woonhuizen en paleizen. Het plein wordt gedomineerd door het wondermooie raadhuis van de Oude Stad met de Astronomische Klok. Prachtig zijn ook de gotische Týn- en de barokke Sint-Nicolaaskerk. Het monumentale standbeeld van Jan Hus midden op het plein is van de hand van Ladislav Šaloun en werd onthuld op 6 juli 1915, de vijfhonderdste sterfdag van de Tsjechische nationale held. Honderd jaar later werd het gerenoveerd. De kerkhervormer wordt omringd door vervolgde geloofsbroeders en de expressie van het beeld doet denken aan het werk van Auguste Rodin. De messing streep die daar vlakbij over het plein loopt, markeert de Poilednik, de Praagse meridiaan waarmee vroeger de plaatselijke tijd werd berekend.

Vroeger en nu ontmoeten de Pragenaren elkaar op het Oudestadsplein. Alleen kletst men nu in een café of restaurant in plaats van op de markt.

Oudestadsplein met raadhuis

De klok slaat

Toen de inwoners van de ‘oude stad Praag’ in 1338 van de koning het recht op zelfbestuur kregen, richtten ze een woonhuis op het marktplein in als raadhuis van de Oude Stad , dat zij gaandeweg uitbreidden. Pronkstukken van het overvloedig met wapens, sculpturen en wandschilderingen versierde complex zijn het laatgotische hoofdportaal, de erkerkapel en, binnen, verscheidene schitterende zalen. Bekijk bij de ingang vooral de mozaïeken van Mikoláš Aleš, en op de eerste verdieping de pronkkamer van het raadhuis met prachtige plafondschilderingen en de niet minder overvloedig gedecoreerde zittingszaal. Een van de mooiste uitzichten over de hele stad heb je vanaf de toren van het raadhuis. De inspannende klim omhoog is zeker de moeite waard! De belangrijkste attractie is echter de meer dan vijfhonderd jaar oude Astronomische Klok. Van 9 tot 23 uur tilt de Dood elk uur de zandloper op en luidt het doodsklokje. Dan komen de twaalf apostelen langs de twee smalle vensters. Tot slot kraait de haan en klinkt de slag van het uur.

Dat uitgerekend een priester en christelijk hervormer tot de belangrijkste nationale helden van het overwegend atheïstische Tsjechië behoort, is alleen op het eerste gezicht tegenstrijdig. Jan Hus staat namelijk niet alleen voor de hervorming van de Kerk, maar ook voor het opkomende nationale bewustzijn van de Tsjechen: hij predikte in het Tsjechisch en ontwikkelde de taal aanzienlijk. Voor zijn verzet tegen de handel in aflaten en de hebzucht van de geestelijkheid betaalde Hus met zijn leven: in 1415 werd hij in Konstanz op bevel van de paus op de brandstapel verbrand.

Om de klok in alle rust te kunnen bekijken raad ik je aan kort na afloop van het spektakel te komen. Het echte meesterwerk is namelijk het cijferblad: daarop zijn niet alleen de uren te zien, maar ook de tekens van de dierenriem, de tijd van zonsop- en -ondergang, de sterrentijd en de jaargetijden, naast de datum en de bijbehorende naamdag. Dit topstuk werd meer dan zeshonderd jaar geleden gemaakt door de klokkenmaker Jan Růže ofwel Meester Hanuš. Het verhaal wil dat de burgers van Praag hem na voltooiing de ogen hebben uitgestoken, opdat hij niet nog zo'n mooie klok in een andere stad kon bouwen.

INFORMATIE EN OPENINGSTIJDEN

Raadhuis van de Oude Stad : binnen di.-zo. 9-18, ma. 11-18 uur, Kč 100. Op de begane grond van het raadhuis zit een toeristenbureau (dag. 9-19 uur). Hier kun je aan het begin van je eerste stadswandeling gratis plattegronden, brochures en inlichtingen krijgen.

Týnkerk : di.-za. 10-13, 15-17, zo. 10-12 uur, toegang gratis.

Sint-Nicolaaskerk : ma.-za. 10-16, zo. 12-16 uur, toegang gratis.

ETEN EN DRINKEN

De Oude Stad zit vol toeristenvallen die met goedkope menu's lokken. Rond het Oudestadsplein vind je echter nog een paar echt goede adressen, waar ook de plaatselijke bevolking graag komt. Betaalbaar en in een coole sfeer eet je rug aan rug met studenten in het Mistral Café (Valentinská 11, tel. 222 31 77 37, www.mistralcafe.cz, dag. 10-23 uur).

Als het ’s avonds ook wat chicquer mag, ga je naar Kalina (Dlouhá 12, tel. 222 31 77 15, www.kalinarestaurant.cz, dag. 12-15, 18-23.30 uur), waar de Franse en de Tsjechische keuken uitstekend zijn samengevoegd.

De misschien wel beste koffie in de Oude Stad van Praag drink je bij Original Coffee (Betlémská 12, tel. 777 26 34 03, originalcoffee.cz, ma.-vr. 8-19 uur, za./zo. 10-19 uur). Pas wel op: hipsteralarm!

Uitneembare kaart 2, E 5 | Metro A Staroměstská

Wereldlijke bouwkunst?

Langs de zuidzijde van het plein rijgen prachtige huizen zich aaneen. Bijzonder mooi zijn het directe buurhuis van het raadhuis, het huis U Minuty (nr. 2), te herkennen aan de leeuw en de wandschilderingen met oude en Bijbelse taferelen, het laatbarokke huis In de Gouden Eenhoorn (nr. 20), waar Bedřich Smetana zijn muziekschool had, en het Storchhuis (nr. 16), waarvan op de jugendstilgevel de heilige Wenceslaus te paard te zien is.

Zo mooi verloopt de tijd.

De vele kraampjes in de Oude Stad van Praag doen anders vermoeden, maar de trdelník, turtle neck of boomstam genoemde cake behoort niet tot de traditionele Praagse zoetigheden, ook al wordt hij overal zo aangeboden. Echt klassiek Tsjechisch zijn de kremrole, koláče of veneceks.

De overvloed aan historische wereldlijke architectuur zet zich aan de oostkant voort. Prachtig zijn hier de aanvankelijk gotische, maar halverwege de 16e eeuw in Venetiaanse stijl verbouwde Týnschool en het Goltz-Kinskypaleis met zijn rococogevel (nr. 12), waarin een verzameling oosterse kunst en de kantoren van de Nationale Galerie zijn ondergebracht. Het 1300 jaar oude Huis met de Stenen Klok (nr. 13) is vermoedelijk de stadsresidentie geweest van koning Johan van Luxemburg en (tijdelijk) Karel IV. In de jaren 80 is het van de neobarokke versierselen ontdaan en verregaand teruggebracht in zijn originele staat van vroeggotisch torenhuis. Het is een mooi voorbeeld van de architectuur van de herenhuizen van de 13e en 14e eeuw. Al enige tijd wordt het voor concerten en wisselende tentoonstellingen gebruikt.

In 1621 verloren de Bohemen bij de Slag op de Witte Berg van de katholieke Habsburgers in de strijd om de heerschappij in Bohemen. De Habsburgse keizer Ferdinand II vond dat nog niet genoeg en liet 27 protestantse edelen op het Oudestadsplein terechtstellen en voerde op brute wijze het katholicisme weer in in het land. Nog altijd herinneren 27 kruisen in het plaveisel aan dit treurige hoofdstuk in de geschiedenis.

Gotisch godshuis