Sauerland

Waldeck · Siegen · Kassel

Uitgeverij ANWB

Inhoud

Het belangrijkste eerst

Dit is Sauerland

Sauerland in cijfers

Eten en drinken

Het kompas van Sauerland
15 manieren om je onder te dompelen in Sauerland

Sauerland

Winterberg

Winters wit – het sneeuwseizoen van Winterberg

Medebach

Hallenberg

Oberkirchen

Monumentaal bos en Grote Kunst – WaldSkulpturenWeg

Bad Fredeburg

Schmallenberg

Lennestadt

Holenbeer en bruidssluier – Sauerlands grotten

Attendorn

Olpe

Altena

Eslohe

Arnsberg

Soest

Kerstmarkt in historisch jasje – Soest

Reinheid onder de dop – Warsteiner Welt

Bad Sassendorf

Brilon

In volle vaart – M öhnetalRadweg

Wandelbasis Olsberg – Rothaarsteig & Gipfelsteig

Waldecker Land

Willingen

Naturpark Diemelsee

Vorstelijke banden – Schloss Arolsen

Korbach

Fritzlar

Bad Wildungen

Kromme eiken, virtuele vlinders – Nationalpark Kellerwald-Edersee

Frankenberg

Kassel en het land van Grimm

Kassel

100-dagen-museum – Kassel

Onder het oog van Herkules – Bergpark Wilhelmsh öhe

Hofgeismar

Wandelen door sprookjesland – GrimmSteig

Siegen-Wittgenstein

Bad Berleburg

Bad Laasphe

Hilchenbach

Siegen

Oranjesporen en Rubens – het slot van Siegen

De fraaiste vlekken – vakwerk in Freudenberg

Bergisches Land

Lindlar

Gummersbach

Pure verwennerij – de echte Bergische Kaffeetafel

Wiehl

Nümbrecht

Reisinformatie

Hoe zegt u?

Register

Notities en tips

Fotoverantwoording

Colofon

Herinner je je deze nog?

Het belangrijkste eerst

Groot-Sauerland

In deze gids nemen we je mee naar het ‘echte’ Sauerland, maar ook naar de direct omringende streken, waar we je de mooiste plekjes niet willen onthouden. Grensoverschrijdend zijn er de wandelwegen en de fietspaden maar ook cultuur en landschap.

Slow food

Voedsel van eigen land en passend bij elk seizoen. Van daslook en vlierbloesemsap in het voorjaar tot koudgeperste koolzaadolie en late paddenstoelen in de herfst. Dan breekt het seizoen van wild en gans aan. Met vegetariërs wordt toenemend rekening gehouden. Puur en bio zijn volledig ingeburgerd.

De mooiste vakwerkdorpen

Is het Freudenberg? Of toch Brilon, Elleringhausen, Wenholthausen of Oberkirchen, in het ‘echte’ Sauerland? Het beste blijven je de dorpen bij die je zelf ontdekt – en die zijn er gelukkig nog genoeg.

In de sporen van de Oranjes

Ben ick van Duytschen Bloet … – een heel stuk vaderlandse geschiedenis werd in deze contreien geschreven. Van Willem de Zwijger en Anna van Saksen tot Johan Maurits en ’onze’ Emma van Waldeck-Pyrmont. Ontdek wat de voorouders van ons koningshuis op de been bracht in Bad Arolsen, Bad Berleburg, Siegen en Hilchenbach. Als je dat niet genoeg vindt, rijd of fiets je de Oranjeroute.

Wellness

Thermaal water, diep kunnen inademen. Je hoeft geen Kneipp-aanhanger te zijn om te voelen dat de natuur je wat te bieden heeft. Kuuroorden die zich beroemen op zuiver water en zuivere lucht zijn er echt niet alleen voor ouderen en ernstige kwalen. Het helpt je bij het opladen, terug naar de basis, de knop even omzetten naar een lagere versnelling, dicht bij jezelf.

Rondje om het meer

Maar ja, welk meer? Sauerland telt 17 stuwmeren, het aangrenzende Bergisches Land heeft er 11. Loop, ren, skate of ga er met je mountainbike omheen. Op veel plaatsen is alleen ongemotoriseerde watersport toegestaan en blijft het water een stille oase.

Lopen zonder last

Dagen lopen, steeds een nieuw doel, over een volgende heuvelkam, langs een volgend (stuw)meer. Letterlijk en figuurlijk extra zuurstof tot je nemen, eindeloze bossen. Elke avond een andere rustplaats voor het knapperend haardvuur, op de deel voor het (vakwerk)pand en met het kraaien van de hanen weer een nieuwe etappe. Maar dan wel graag comfortabel, met een dagrugzakje. Met het Wandern ohne Gepäck brengt je gastheer of -vrouw je bagage naar je volgende halte. Nu nog kiezen: Rothaarsteig, Sauerland-Höhenflug, Urwaldsteig of …?

Ondergronds

Zo lieflijk als het er bovengronds op veel plaatsen uitziet: ondergronds zie je wat voor temperament er in het land schuilt. De diverse Höhlen bevatten oude aardlagen die terugvoeren op – tropische – zeeën en ze verrassen je met de meest mysterieuze vormen en wezens. Voor levende viervoeters ga je naar een van de wildparken; bij de Bilsteinhöhle is er één op hetzelfde terrein.

Verre of dichtbije bestemmingen: ik kan er evenveel van genieten. Reizen is weg zijn van het alledaagse, je verwonderen en daarmee je geest verfrissen. Niet vergelijken, maar opmerken dat het elders anders is. En je er toch thuisvoelen. Sauerland is bij uitstek een fijne plek om te onthaasten.

Vragen? Ideeën?

Laat het me weten! Mijn adres bij de ANWB:

@ anwbmedia@anwb.nl

Dit is Sauerland

Stuk voor stuk plaatjes, de oude vakwerkdorpjes. De nostalgie van het verleden is heerlijk louterend, zeker in combinatie met buiten zijn: wandelen, fietsen, water- en wintersport. Bossen en meren zijn er volop, zowel natuurlijk ontstaan als na noest menselijk ingrijpen. Op zo’n drie uur rijden van Utrecht kun je nog dagen lopen, struinen, dolen. Perfect voor een paar dagen helemaal weg of langer onthaasten. Alle seizoenen hebben hier hun charme, zoals de besneeuwde taferelen rond Winterberg – als gesuikerde kers op de taart.

Natuurbeleving op nummer één

Grenzeloos is het aanbod wandelpaden. Je kunt er op pad voor een uur, een dag, een week of nog langer. Er zijn verharde paden die ook voor kinderwagens en rolstoelen toegankelijk zijn – vooral rond de stuwmeren – maar ook steile en smalle bergpaadjes. In het Bergisches Land zijn de welvingen glooiend en de uitzichten talrijk. In de hoge delen van Sauerland en de Hohe Meißner op moet je even extra aanzetten. Er zijn routes met een rode draad: geologie, Romeinse sporen of flora en fauna. Ook voor fietsers zijn er volop mogelijkheden, zowel uitdagende etappes als licht glooiende trajecten. Zelfs met een gewone Hollandrad kun je in Sauerland goed uit de voeten. Denk ook eens aan een actieve winteruitstap: met of zonder sneeuw is er volop te genieten voor de buitenmens.

Geologie, flora, fauna

Sauerland is met bergen rond de 500 m hoog een middelgebergte. Enkele uitschieters zijn de Kahler Asten (841 m) bij Winterberg, de Langenberg (843 m) bij Willingen en verder oostelijk bij Kassel de Hohe Meißner (754 m). Vooral in het westen van Sauerland werd onder invloed van een oerzee, 400 miljoen jaar geleden, zachtere kalksteen afgezet. Daardoor konden zich grottengangen ontwikkelen, veelal met prachtige druipsteenformaties, zoals bij Attendorn.

De bodem is schraal en op veel plaatsen vooral geschikt voor bosbouw. Daarvan zijn dan ook veel sporen te zien. Steeds vaker is te zien dat de snelgroeiende sparrenwouden na het rooien – deels – door loofwoud worden vervangen. Oerbos is nog in enkele natuurparken te vinden, met de mooiste voorbeelden van oude eiken en beuken in het nationale park Kellerwald-Edersee.

Sprookjesland

Vakwerkhuizen met leien daken zijn comfortabel en doelmatig; geen wonder dat hout en leem ook in hedendaagse bouw weer een hoofdrol spelen. Mooie vakwerkdorpen vind je van Soest tot voorbij Siegen en tot diep in het sprookjesland van de gebroeders Grimm. Voor dit Märchenland zijn de nostalgische vakwerkhuizen het perfecte decor. Het herinnert aan vroeger, aan verhalen bij het vuur, de geuren van hout en kruiden. Ook je eigen fantasie komt hier weer tot leven.

Wandelen en bijtanken.

Wellness

Op diverse plaatsen komt zuiver bronwater aan de oppervlakte. Het bevat (minerale) zouten die een heilzaam effect hebben op het lichaam. De toepassingsgebieden lopen uiteen van huidaandoeningen tot gewrichtsklachten en stofwisselingsstoornissen. Er wordt in gebaad en het wordt gedronken. Water is een weldaad voor lichaam en geest, het reinigt en ontspant. In één woord: wellness. Het aanbod voorzieningen op dit gebied is in Sauerland groot en groeiend. Behalve water levert ook heilzame lucht (Luftkurort) een belangrijke bijdrage, niet in de laatste plaats voor allergiegevoelige personen.

Vorstelijke verblijven

In Siegen torent hoog op de burchtheuvel het voormalige stamslot van de Nassauers. Hun sporen en intriges liggen daar binnen – en buiten – de dikke muren van wat inmiddels een museum is. Een bijzonder vorstelijk slot, en nog altijd bewoond, is dat van Bad Berleburg. Prinses Beatrix en prins Claus kwamen er geregeld. Het Waldecker Land, oostelijk van Sauerland, was het grondgebied van de graven van Waldeck-Pyrmont, wier nog altijd indrukwekkende bezit nu beperkt is tot een postzegelperceel in Bad Arolsen. Ook daar is de kans groot dat je de vorst of een van zijn gezinsleden tegen het lijf loopt.

UNESCO

Kassel is verreweg de grootste stad in deze gids. Het is de stad van de gebroeders Grimm, en het omringende land is decor van hun sprookjes. Je kunt er heerlijk wandelen door bossen, langs ’Grimm‘-dorpjes en over de Hohe Meißner. Een bijzondere stadsheuvel is het Bergpark Wilhelmshöhe, door mensenhanden aangepakt en sinds 2013 UNESCO Werelderfgoed.

Eten en drinken

Slow food zou in Sauerland uitgevonden kunnen zijn. Streekproducten en streekschotels zijn er nooit weggeweest. Groenten kwamen en komen uit eigen tuin, het vlees en de zuivel van eigen land en de vis uit eigen wateren. Likeuren worden nog altijd huisgestookt – op basis van fruit uit eigen boomgaarden. Van de loodzware kost voor landarbeiders is er inmiddels een trend naar een paar tinten lichtere gerechten en kleinere porties.

Maaltijden en tussendoortjers

Het middageten betekent in Duitsland vaak een warme maaltijd, geserveerd tussen 12 en 14 uur. Een salade is meestal nog wel op de kaart te vinden, een eenvoudig broodje zelden tot nooit. Kaffee und Kuchen is er vanaf 14 of 15 uur. ‘s Avonds gaat de keuken om 17.30 uur open; na 21 uur kun je op de meeste plaatsen geen warme gerechten meer bestellen.

Brouwersland

Alle bierbrouwerijen in Duitsland zijn gehouden aan het zogeheten Reinheitsgebot, dat kunstmatige toevoegingen als conserveringsmiddelen verbiedt.

Warsteiner is het beroemdste bier uit Sauerland, en dat in veel landen wordt geschonken. Grote brouwerijen zijn verder Veltins in Meschede-Grevenstein, Westheim in Marsberg-Westheim en Krombacher in Kreuztal.

Daarnaast zijn er tal van brouwerijen die op kleine schaal produceren: een bezoek is zeker een aanrader voor je streekbeleving. En één klein, licht biertje tijdens een wandeling kan toch niet zoveel kwaad …? Het Esloher Brauhaus Esselbräu zit in een mooi vakwerkpand, aan de Sauerland-Höhenflug. Je kunt er eerst een bodempje leggen met Flammkuchen, salade of Geschnetzeltes. Het Willinger Brauhaus heeft op drukke dagen veel weg van een après-skilokaal en ontvangt vaak groepen. Klein en knus is het café van Brauhaus Zwiebel in Soest. In Lüdenscheids Brauhaus Schillerbad kun je vrij uigebreid tafelen en ook nog logeren.

Bij de Bruchhauser Steine wordt een huisbier gebrouwen onder toeziend oog van de landvoogd: Freiherr von Fürstenberg-Gaugreben.

Prijsniveau

Uit eten gaan is in Duitsland gemiddeld goedkoper dan in Nederland. De meeste restaurants serveren als lunch een zeer voordelige dagschotel (rond € 10). Ook staan er speciale kindermenu‘s en vaak seniorenschotels op de menukaart: kleinere en voordeligere porties.

Vlees op je bord

Sauerbraten is niet typisch Sauerlands maar staat ook hier wel vaak op de – traditionele – menukaart. Het is gemarineerd stoofvlees, oorspronkelijk vaak paardenvlees maar tegenwoordig rund- of varkensvlees, geserveerd met gekookte aardappelen, aardappelpuree, appelmoes en rode kool, soms met een lintpasta. Sauerkraut (zuurkool) wordt met zowel vlees als vis gecombineerd. Eisbein is een varkenspoot. Een gebraden borststuk staat vaak onder de naam Kasseler Rippenspeer op de menukaart. Een ragout van koeienmaag is de Soester Wamme. Een Strammer Max klinkt heftiger dan hij is: een uitsmijter met ham en/of kaas.

Vis en wild

Vis op de menukaart betreft in elk geval forel. Dat kan zijn naturel (Müllerin Art), of zalmforel (Saiblingen) waarbij vaak een kruidenmousse wordt geservereerd. Ook Zander, snoekbaars, staat vaak op de kaart.

Vrijwel alle restaurants bieden in het najaar gans en wild aan; een stoofschotel van wild meestal ook de rest van het jaar. Cantharellen (Pfifferlingen) hebben hun hoogseizoen al eerder, vanaf juni.

Aardappels in de hoofdrol

Potthucke is een aardappelschotel uit de oven, met geraspte en gekookte aardappelen, room, eieren, spek en worst. Reibekuchen, Riewepläskes en alles wat daar qua spelling tussen zit, is een aardappelpannenkoek van geraspte of gepureerde aardappel.

Lekker zoet

Talloze boomgaarden leveren hun aandeel in de zoete Sauerlandse keuken.

Bessen en andere rode vruchten worden puur geserveerd, met limoen- en vlierbessensap, daarbij eventueel mascarpone. Soms worden de vruchten gemengd en gekookt tot Rote Grütze. Een Backäpfel is een appel uit de oven, vooral in de winter geserveerd en vaak met kersen gevuld. Je krijgt die als zoete lekkernij bij de thee maar ook wel wordt zo’n gevulde appel bij een schnitzel opgediend.

Van de vlierbes (Holunder) wordt zowel bloesem als vrucht verwerkt tot sappen en gelei, en in taarten en gerechten. Vlierbes heeft bovendien heilzame eigenschappen. Grote leverancier is Schütte in Meschede (www.holunder-schuette.de).

Mosterd bij de maaltijd

Je kunt je de omweg via Monschau besparen: ook in Sauerland weet men waar de mosterd vandaan komt, en wel uit Attendorn (www.sauerlandsenf.de); Hilsmann heeft daarnaast ook diverse soorten azijn en likeur. Of is Riffelmanns (riffelmanns.de) meer jouw smaak?

DASLOOKPESTO

Daslook (Bärlauch) komt uit de lookfamilie en gedijt op tal van plaatsen in het Sauerland. Het liefst pluk je je eigen voorraad – wel goed kijken of je de plant niet verwart met het giftige lelietje-van-dalen, waar het blad op lijkt. Was en eventueel droog de bladeren en verwerk ze in salades, pasta, brood, soep of deze pesto.

500 g daslook

100 g Parmezaanse kaas

75 g pijnboompitten

250 ml olijfolie extra virgine

wat citroensap, peper en (zee)zout

Pijnboompitten licht roosteren. Kaas raspen en mengen met de gesneden daslook en de pijnboompitten. Met de staafmixer, op de laagste snelheid, het mengsel van daslook en olijfolie mengen en op smaak brengen met citroensap, peper en zout.

Eco-labels

In het Bergisches Land staat het keurmerk Vielfalt Schmeckt voor duurzame, lokaal geteelde, gekweekte en verwerkte producten; www.vielfalt-schmeckt.de.

Het ECARF-label (European Centre for Allergy Research Foundation) richt zich op allerlei allergene stoffen. Hiermee vind je producten die bijvoorbeeld lactosevrij, glutenvrij of nootvrij zijn. Behalve producten worden ook logies en luchtkwaliteit gescreend; je vindt een allergeenarme omgeving vooral bij Schmallenberg en Eslohe.

Winterberg F 4, plattegrond blz. 18

Winterberg is voor veel Nederlanders en Belgen synoniem voor: een paar dagen skiën – liefst met een groep, waarmee volop gefeest wordt. Maar het heeft veel meer gezichten. Behalve het winterse wit zijn er de ijlgroene lente aantrekkelijk, de paarse zomer en de goudgerande herfst. In de zomermaanden is de regio op en top mountainbiketerrein.

BEZIENSWAARDIGHEDEN

Frisse lucht en bronwater

Aan de noordoostrand van Winterberg vormt het Kurpark een goed startpunt voor gezonde wandelingen. In het eivormige Oversum is een informatiekantoor. Blikvanger van het park is het openluchttheater met overdekt podium en er zijn Kneipp(voet)baden. Vanaf het terras van Korn Kurparkstuben kijk je uit over het park. Maar eerst wil je op pad: volg de wandelborden of mtb-routes in het park. Aan de voet van het Kurpark ligt een ruige kloof; het Schluchten- und Brückenpfad brengt je door de kloof naar de Bodensee (4 km retour). Als je een uur of vier kunt uittrekken, loop dan door, langs de Orke, via de Zeche Elend, door Elkeringhausen (pauze bij Gasthof Müller, wo. gesl.) en via de Ruhrquelle de laatste 3,5 km over de Rothaarsteig terug naar Winterberg (15,5 km). De Ruhrquelle zelf is ook een geliefd doel; er is een klein skigebied bij en de Ruhrquellenhütte is alle seizoenen geopend (nov. gesl.).

Sauerland is een paradijs voor sportfietsers. Het gemarkeerde routenetwerk beslaat ruim 3000 km, waarvan 1140 km bij uitstek voor racefietsen en mountainbikes. Gedetailleerde route-informatie is te downloaden, inclusief gps-tracks en aanbevolen rondes, van www.bike-arena.de.

Grote sprong

Vrijwel het hele jaar vinden trainingen plaats op de St. Georg Sprungschanze . De schans werd in 1959 gebouwd en in 2000 tot mattenschans gerenoveerd; sindsdien wordt de schans ook ’s zomers gebruikt. Het hoogteverschil bedraagt 100 m, de lengte van de mat 220 m. De gemiddelde afsprongsnelheid is 82 km/h; het record van 89,5 m werd in 2000 gevestigd door Manuel Fettner. Het baanrecord van de zomerschans bedraagt 50,5 m en dateert van 2001. Door een draaipoort (€ 1) zie je de schans dichterbij.

De Erlebnisberg Kappe (zie blz. 25-26) is meer een doe- dan kijklocatie.

Rondje Winterberg

Ook voor de ontwikkeling van de skipistes en de bike-arena had Winterberg bestaansgronden. Hoor het verhaal van de ontwikkeling van de middeleeuwse nederzetting en de geschiedenis van de burgers tijdens een stadswandeling. Elke zaterdag 14 uur vertrek bij het toeristenbureau in het Kurpark; € 6,50.

Kahler Asten en de toren

Vijf kilometer westelijk van Winterberg strekt zich het plateau van de Kahler Asten (841 m) uit, een prachtig hoogheidelandschap. Het is de op één na hoogste top van Sauerland. Tegen het Berghotel Kahler Asten staat de Astenturm die je na 108 treden nog ruim twintig meter hoger brengt; je komt er door een automatisch poortje (€ 1 inwerpen). Een eerste uitzichttoren dateert al van rond 1843. Toen bezocht koning Friedrich Wilhelm IV de plek en wilde men het 1000-jarig Verdrag van Verdun herdenken, waarbij het rijk van Karel de Grote werd gesplitst en de basis werd gelegd voor de ontwikkeling van een onafhankelijk Frans en Duits rijk. Rond de Frans-Duitse Oorlog van 1880 waren hier demonstraties. Het huidige aanzien van de toren is als in 1884, in 1900 werd het officieel een monument. Tijdens WO II had het een grote rol als radiostation en troepen vonden er onderdak. Een voltreffer verwoestte de toren op 4 april 1945 volledig. Herbouwd kreeg die in 2006 de huidige hotel-restaurantfunctie.

Torenbeklimming dag. 9-18, nov.-jan. 11-16 uur.

Wandelen op de Kahler Asten.

Wandelen op de Kahler Asten

Je kunt op en rond de Kahler Asten heel mooie wandelingen maken, in alle seizoenen. Vanuit Winterberg is het 10 km lopen, volg de Rothaarsteig.

Een goede winterwandeling bij de Kahler Asten is de Grenzweg Kahler Asten via Langewiese naar Hoheleye (rondwandeling 13,5 km). Het is een breed pad dat ’s winters geregeld een flink pak sneeuw krijgt. Goed begin- en eindpunt is de Astenturm. Je passeert de bron van de Lenne, tien meter lager dan de Astentop. Eventueel ga je met een kleine alternatieve lus van Hoheleye via de Fürstenjause en het skigebied Höhenhang naar Langewiese, hierna weer over de Grenzweg terug.

Rondje Neuastenberg

Bij het toeristenbureau van Neuastenberg start een leuk en leerzaam natuurbelevingsrondje. Koop daar de brochure Natur- und Erlebnisrallye Neueastenberg of download die (Sauerland Magazin / Tourentipp) van www.sauerland.com.

SLAPEN, ETEN, SHOPPEN, ACTIEF

Overnachten

Ei en universum

Oversum Vitalresort

Heel comfortabel is een verblijf in dit opvallende, ronde complex (2012) in het kuurpark. De kamers zijn modern bruin-wit ingericht; er is een uitgebreide wellness met binnen- en buitenbad.

Am Kurpark 6, Winterberg, tel. 02981 92 95 50, www.oversum-vitalresort.de, 2 pk vanaf € 124.

Groen op de piste

Landal Winterberg

Pal aan en met uitzicht op de piste heeft Landal hier 200 comfortabele en luxe chalets, tot wel 12-persoons, bekroond met het Green Key label. En natuurlijk met overdekt zwembad, veel speelplezier en horeca op het terrein. Wil je met de feestdagen je favoriete huisje?

Boek dan ruim een jaar tevoren …

In der Büre 21, tel. 02981 928 74 10, www.landal.nl/winterberg, prijzen sterk afhankelijk van seizoen en chalettype.

WINTERBERG

Bezienswaardigheden

Kurpark

St. Georg Sprungschanze

Erlebnisberg Kappe

Overnachten

Oversum Vitalresort

Landal Winterberg

Das kleine Altstadthotel

Central Hotel

Der Brabander

Berghotel Kahler Asten

Romantik Berghotel Astenkrone

Astenrose

Dorint Hotel & Sportresort Winterberg

Wittgensteiner Landhaus

Eten en drinken

Korn Kurparkstuben

Kaffeehaus Winterberg No. 1

Brack‘s Nudelhaus UG

Schneewittchen Haus

Winterberg Panorama Café

Café Zimt-Apfel

Gasthof Zur Post

Winkelen

Chris van der Lugt

Schuhhaus Faupel

Sport und Mode Menke

Berggoldschmiede

Uitgaan

Muh‘ve In

Der Brabander Skihütte

Actief

Stadswandeling (i)

Bikepark

Kletterwald

Steinkuhle

Golfclub Winterberg

Freibad Siedlinghausen

Aandacht en service

Das kleine Altstadthotel

Gezellig driesterrenhotel middenin, maar toch aan de rustige kant van het centrum. Persoonlijke touch en service hebben hoge prioriteit, comfort gaat boven trend.

Hauptstraße 34, Winterberg, tel. 02981 92 82 80, www.altstadt-hotel-winterberg.de, 2 pk vanaf € 84.

Ski voor en na

Central Hotel

Met meerpersoons- en familiekamers heel kindvriendelijk adres, in het centrum. Behalve voor ski’s ook opslagruimte voor fietsen en motoren.

Après-ski komt op stoom in de Alt Amsterdamer Stuben, met treindecor. Geregeld is er livemuziek en je hoeft geen sportwedstrijd te missen.

Am Waltenberg 29, Winterberg, tel. 02981 924 50, www.central-hotel-winterberg.de, 2 pk vanaf € 104, grote familiekamer vanaf € 174.

Hollandse succesformule

Der Brabander

Fijn adres voor (jonge) gezinnen, groot gegroeid onder de bezielende leiding van de Nederlandstalige familie Meurs. Circa 95% van de gasten komt uit Nederland of België. Er zijn diverse kamertypes: tweepersoons tot ruime appartementen, allemaal vlak bij de piste en de Rothaarsteig. Ook daggasten kunnen gebruikmaken van de oriëntaalse sauna. Het huisrestaurant werkt vooral met buffetten. Naast het complex vind je het Pannenkoekenhuis.

Am Waltenberg 65, tel. 02981 93 20 (Familie Meurs, Nederlandstalig), www.brabander.nl, 2 pk € 108-130, appartementen vanaf € 32 p.p.

Hoog op de heide

Berghotel Kahler Asten

Eersterangslocatie op de Kahler Asten, uitzicht verzekerd. Vroege vogels hebben een rustig hardloopparcours voor de deur, maar ook later op de dag lokken de paden. Met twee restaurants, het ene zelfbediening, het andere wat meer klasse; zonsondergang in de biergarten. De kamers zijn eenvoudig.

Astenturm 1, tel. 02981 928 35 55, www.kahler-asten.eu, 2 pk vanaf € 75.

Exclusief

Romantik Berghotel Astenkrone