Welkom

Bienvenue

Ter oriëntatie

Kennismaking, Bretagne in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Overnachten

Eten en drinken

Praktische informatie

Onderweg in Bretagne

Rennes en het achterland

Rennes

Forêt de Paimpont

Josselin

Rochefort-en-Terre

De zuidkust

Vannes

Auray

Presqu’île de Quiberon

Pont-Aven

Het uiterste westen

Quimper

Audierne

Locronan

Camaret-sur-Mer

Brest

De noordkust

Roscoff

Morlaix

Lannion

Tréguier

Paimpol

St-Brieuc

Cap Fréhel

St-Malo

Dinan

De 15 hoogtepunten

Omstreden grensgebied – forten en kastelen bij Rennes

Noormannen en Fransen keken begerig naar Rennes. De Bretons verschansten zich achter imposante muren.

Een Bretons kanaal – met de boot van Redon naar Josselin

Kabbelend water, veel groen en dromerige dorpjes.

Soldaten van steen – de megalieten van Carnac

Bij dit prehistorische wonder past alleen eerbiedig stilzwijgen.

Paradijs van de bohème – Belle-Île

De schilders van het impressionisme in het woeste Bretagne.

De Indiëvaarders en de vijftigers – rondom Lorient

Waar ooit windjammers naar Indië vertrokken, verrees een typische jarenvijftigstad op de ruïnes van de oorlog.

Imposante vangstquota – toeristen en vissen in Concarneau

Een haven en een prachtige oude binnenstad nodigen uit tot flaneren.

Faience en shirts – voortreffelijk handwerk in Quimper

Vakwerk, sfeer en kunstnijverheid.

Wandelen in het westen – Pointe du Van en Pointe du Raz

In het uiterste westen van Frankrijk is het winderig en woest.

Een blik waardig – bij de zeebonken van Douarnenez

Voor de kust van de oude binnenstad zou een paradijs in zee zijn verzonken. Gebleven zijn norse vissers en een conservenfabriek.

Vlak bij het water – wandelen op Crozon

Het prachtige schiereiland is een paradijs.

Van vuurtoren naar vuurtoren – de Côte des Abers

Waar de golven het hoogst zijn, waakt een leger van vuurtorens over een gevaarlijke flessenhals voor de scheepvaart.

Pelgrims en kunst – de parochies bij Guimiliau

In het achterland beitelden Bretons hun naïeve, maar indrukwekkende voorstelling van het lijdensverhaal in steen.

Wandelen op graniet – de kust bij Perros-Guirec

Menhirs, vestingen, sculpturen – al miljoenen jaren lang slijpt de natuur kunstwerken uit het graniet.

Piratissimo – de Ville Close van St-Malo

In de grauwe vestingstad woonden onverschrokken zeerovers.

Kloosterberg met omeletten – de Mont St-Michel

In het wad verheft zich een knap staaltje van christelijke architectuur.

Toeristische woordenlijst

Culinaire woordenlijst

Register

Fotoverantwoording

Colofon

Paklijst

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar een van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Ter oriëntatie

Met open mond aankomen

Golven van azuurblauw tot smaragdgroen, een blauwe lucht met wattige wolkjes, zachtroze granietblokken die zo bizar gevormd zijn door de wind en het water dat het lijkt alsof een kunstenaar een handje heeft geholpen. Dat soort beelden en natuurlijk belangrijke culturele locaties beheersen de voorpret en de herinnering aan Bretagne. Het vroegere stiefkind van het land is tegenwoordig zo populair dat de bezoekersaantallen binnen Frankrijk alleen te vergelijken zijn met die van de Provence (met inbegrip van de Côte d’Azur). Wat niet wil zeggen dat u hier in de zomer vergeefs naar rust zoekt.

Allereerst de hoofdstad: Rennes en omgeving

Voor een verkenning van Bretagne is Rennes ( L 4) een geschikt vertrekpunt, met welk vervoermiddel u ook komt. Ondanks verscheidene branden zijn in de Bretonse hoofdstad tal van scheefgezakte vakwerkhuizen bewaard gebleven. Evengoed gunnen veel bezoekers zich maar nauwelijks tijd voor de verlokkingen van de stad en haar omgeving, en haasten zich naar de kust. Menigeen loopt daardoor veel moois mis, zoals de grensvesting Vitré ( N 4), het met bloemen bezaaide Rochefort-en-Terre ( J 6) met zijn kinderhoofdjes en het imposante château van Josselin ( J 5), waarlangs boten door het achterland varen.

Bretagne wordt aan drie kanten begrensd door de Atlantische Oceaan en het Kanaal, en grenst landinwaarts aan de regio’s Normandië en Pays de la Loire. De vier Bretonse departementen zijn Ille-et-Vilaine (hoofdstad Rennes), Morbihan (Vannes), Finistère (Quimper) en Côtes d’Armor (St-Brieuc).

Tweede hoofdstad en zonnebank: Vannes en het zuiden

Als slechts tijdelijke regeringszetel bleef Vannes ( H 6) aan het watersportparadijs Golfe du Morbihan ( H 6/7) verschoond van oorlogen en is daarom perfect bewaard gebleven. Van het ongekroonde wereldwonder, de neolithische monumenten van Carnac ( G 6), gaat het naar het schiereiland Quiberon ( G 7), de zonnige kant van de Bretonse kust. Vanwege de beschutte zandstranden trekt deze lieflijke kuststrook veel gezinnen met kinderen. Anderen geven de voorkeur aan het allermooiste eiland voor de kust: Belle-Île ( F/G 7/8), waar jaarlijks ongeveer twintigduizend zonaanbidders een stukje strand vinden. In 1886 gaf Paul Gauguin de voorkeur aan het vasteland. Daar deelde hij het dorpje Pont-Aven ( E 5) enige tijd met collegaschilders, waarna andere contreien hem trokken en hij op reis ging naar de Zuidzee. Wie niet zo ver wil reizen, brengt eerst eens een bezoek aan het vestingeiland Concarneau ( D 5) met zijn prachtige oude binnenstad, een stukje verder naar het westen.

‘Op naar het westen!’

Dat geldt voor iedereen die de drukte achter zich wil laten. Het stadje Quimper ( D 4) weet zich een goed inkomen te verschaffen met exquisiet handgemaakt keramiek. Beladen met souvenirs trekken toeristen verder de romantische woestenij in, waar bij Cap Sizun ( B/C 4) vogels de baas zijn en bij de imposante kliffen van Pointe du Raz ( B 4) het Franse vasteland eindigt. Niet ver van deze vooruitgeschoven post belichten de vissers van Douarnenez ( C 4) hun harde bestaan in een indrukwekkend openluchtmuseum. Kalmer is de zee in de baai van Brest ( C 3), die bij Plougastel een heel ’aardbeienschiereiland’ onder zijn hoede heeft en bij Crozon ( C 3) omzoomd is met schilderachtige kliffen. Surfers en zeilers delen de kust en het water met badgasten en passagiers van plezierboten. Verrassend dichtbij liggen de door de wind gegeselde riffen van de Côte des Abers ( B/C 1/2), waar een arsenaal aan vuurtorens zeelui om een Bretonse kaap van goede hoop en zware averij leidt.

Blauwgroene gratie: de noordkust

Het inferno van golven en wind wordt gevolgd door een gecultiveerd landschap met kroppen kool. De havenstad Roscoff ( E 1) dankt haar bestaan aan de opbrengst van die akkers. Voor zonaanbidders biedt deze omgeving een aantal zandstranden.

Het monsterlijke spoorwegviaduct in Morlaix ( E 2) getuigt van pogingen om Bretagne meer welvaart te bezorgen nadat de vroege motor van de economie, de lakenhandel, was gaan sputteren. De culturele bloei in die tijd had omheinde parochies in het achterland gebracht, zoals in Guimiliau ( D 2).

De rest van de reis draait om het strand. Schilderachtige baaien met kiezel- en zandstranden tussen bizar gevormde rotsen zijn het handelsmerk van de Côte de Granit Rose ( F-H 1), waar u beslist niet alleen zult zijn. Bij Cap Fréhel ( K 2) kunt u nog één keer genieten van het uitzicht vanaf de imposante kliffen alvorens u vertrekt naar de oude piratennesten St-Malo ( K 2) en Cancale ( L 2).

Vlak bij Normandië ploeteren wadlopers door het slik, waaruit zich de beroemde kloosterrots Mont St-Michel ( M 2) verheft.

De rotsachtige kust, zoals hier bij Le Croisic, is een van de handelsmerken van Bretagne

Kennismaking, Bretagne in cijfers

Met Arthur van Argoat naar Armor

De Kelten waren nog vol goede moed en spraken van Argoat, het ‘land aan het bos’. Maar dat bos is al lang van de meeste bomen ontdaan. Alleen kleine bossen getuigen hier en daar nog van Brocéliande, het mythische woud waarin koning Arthur en zijn gevolg op wilde dieren en vervaarlijke monsters stuitten. Wie precies wil weten hoe het zat, kan beter Nevelen van Avalon van Marion Bradley lezen dan een zwerftocht maken door de bossen bij Huelgoat. Maar als u niet zo zeer geïnteresseerd bent in het bovennatuurlijke als wel in de natuur komt u daar beslist aan uw trekken.

De meeste reizigers worden evenwel getroffen door de pijl van Armor. Dat is niet de verkeerd geschreven god van de liefde, maar het Keltische ‘land aan de zee’, de kust dus, het strijdtoneel van de legerscharen en de meest woeste kant van Bretagne. Tussen steile kliffen hebben zich zanderige baaien geperst. Vanaf adembenemende uitkijkplateaus dwaalt de blik over de onmetelijke uitgestrektheid van het blauwe of smaragdgroene water. Uit Armor ’boetseerden’ de Romeinen Aremorica, wat als ’Armorika’ in de leerboeken van de wetenschappers terechtkwam. Bedoeld wordt het piepkleine continent dat zich ongeveer vijfhonderd miljoen jaar geleden losmaakte van Gondwana en heel oud gesteente herbergt.

Beschermde natuur

De uitnodigende Bretonse kusten zijn voor 17% beschermd, waarbij het in 1969 gestichte Parc Naturel Régional d’Armorique alleen al 172.000 ha omvat. Maar dat park strekt zich ook ver uit het achterland in: van het eiland Ouessant tot de Monts d’Arrée. Het Réserve Naturel des Sept-Îles staat te boek als het belangrijkste trekvogelgebied van Frankrijk. Andere vogelreservaten zijn onder andere Cap Fréhel, Cap Sizun, de Falaises de Plouha, de baai van Goulven en de Golf van Morbihan. Vogels observeren kan het beste in de maanden april/mei en dan van 10 tot 11.30 en van 17 tot 18 uur. Vergeet uw verrekijker niet!

Het vakantieleed met het getijverschil

Het merkwaardigste fenomeen in Bretagne is het enorme hoogteverschil tussen eb en vloed. Bij de Mont St-Michel bedraagt dat tot wel 14 m en trekt de zee zich bij eb soms 18 km terug. Zwemmers spartelen dan letterlijk op het droge, terwijl veel stranden aan de Côte d’Émeraude bij vloed helemaal onder water komen te staan. Pas ten westen van St-Malo blijft er bij hoog water tenminste nog een smal stukje strand vrij. Bij Dinard aan de Rance werd het getijverschil al in de middeleeuwen voor de aandrijving van molens gebruikt. Daar ontstond de eerste getijdencentrale ter wereld, maar vanwege de hoge bedrijfskosten vond die geen navolging.

Breiz’h, een eigen taal

Bienvenue? Niet dat het de Bretons aan hartelijkheid zou ontbreken, maar hoe moeten ze het zeggen? Hun vaderland is Frankrijk en ook weer niet. Ze spreken Frans, maar op een manier die voor buitenlanders niet altijd even gemakkelijk te begrijpen is. Tenslotte heeft dit gebied ‘aan het eind van de wereld’ zijn eigen taal, Breiz’h, maar dat begrijpt en spreekt lang niet elke Breton.

In het centrum van Vitré is het middeleeuwse stratenplan nog goed te herkennen

De Bretonse taal was tijdens de Franse Revolutie verboden en beleefde pas aan het begin van de 20e eeuw een renaissance. De taal is vanaf 1965 toegestaan bij examens en wordt vandaag de dag nog door ongeveer zeshonderdduizend mensen gesproken. Vereniging Diwan, het Bretonse woord voor ’kiem’, hoopt vurig dat dat aantal gaat stijgen.

De opvallende apostrof – zoals in het woord Breiz’h – is een concessie aan het feit dat drie Bretonse dialecten een ‘h’ uitspreken waar in het vierde een ‘z’ te horen is. Wat het zou betekenen als Breiz’h nog overal zou worden gesproken, blijkt uit de tweetalige wegwijzers: Rennes en Roazhon, Audierne en Gwaien, Paimpol en Pempoull. Dus: ‘degemer mat’, welkom in het land van de enigszins onconventionele taal.

Breton met snor: Asterix

Koppig, verzot op bier en wilde zwijnen, en bovendien alleen in een slecht humeur als er eens geen Romein in de buurt is om een pak slaag te geven – zo presenteert sinds 1959 het bekende stripverhaal de voorouders van de Bretons. De gebeurtenissen, die met een korreltje zout moeten worden genomen, spelen zich af waar Aremorica aan het Kanaal grenst. Ver van St-Malo kan dat niet zijn geweest als we de afgedrukte kaart mogen geloven, maar helemaal precies weten we het niet. Zeker is alleen dat Caesars veldheer Crassus daadwerkelijk problemen had met Bretagne. Een zeeslag voor de kust van Morbihan deed de balans ten gunste van de Romeinen doorslaan – naar men beweert althans.

Feiten en Cijfers

Geografie/oppervlakte: Bretagne heeft een oppervlakte van 27.200 km². Van oost naar west meet de regio 250 km, van noord naar zuid maximaal 150 km. Het achterland is met hoogten tot ongeveer 100 m slechts licht golvend. De grotere bosgebieden bevinden zich bij Rennes en bij Huelgoat, waar ook de hoogste top van Bretagne ligt: de Tuchenn-ar-Gador (384 m). In de buurt van de zee houdt het plateau abrupt op, wat in het noorden en het westen voor spectaculaire steile kusten zorgt. De zuidkust loopt geleidelijker af.

Bevolking: 67% van de circa drie miljoen Bretons woont in steden. Het toerisme draagt er als belangrijke economische factor aan bij dat veel mensen vanuit het binnenland naar de kust trekken. Al met al komt de bevolkingsdichtheid (103 inwoners per km²) overeen met het Franse gemiddelde. Van de beroepsbevolking is 60% werkzaam in de dienstverlenende sector – vooral in het toerisme –, 20% in de industrie en 14% in de landbouw.

De grootste steden: Rennes 210.000 (inclusief de stedelijke agglomeratie 313.500), Brest 141.000 (221.000), Quimper 63.000 (124.000), Lorient 57.000 (180.000) en St-Brieuc 46.000 (166.000) inwoners.

Bard uit hartstocht

Tegen de prachtige achtergrond van vakwerkhuizen en vestingen wordt een eenvoudige maaltijd met crêpes en cidre algauw een banket, en verandert één enkele muzikant met een doedelzak of een harp het dagelijks leven in een groot feest. Tijdens een fest-noz, een feestavond met eet- en drinkgelag en muziek, kan dat beeld werkelijkheid worden. Een van de grote barden van deze Keltische renaissance – het celtisme – komt helemaal niet uit Bretagne, maar werd in 1944 in de Auvergne geboren, uitgerekend daar waar de Galliërs bij Alesia door de Romeinse troepen werden verslagen. Die man heet Alan Cochevelou en geldt onder zijn artiestennaam Alan Stivell als de herontdekker van de Keltische harp. Festivals in Quimper, Brest en Lorient zijn een bewijs van de enorme populariteit van het celtisme (actuele evenementen en nieuwe trends op de Duitstalige site www.triskell.de). Het radiostation Arvorig FM draait Bretonse muziek en is zowel via de radio als via internet te beluisteren (www.arvorigfm.com).

Pardon, het zijn heiligen

Op het gebied van heiligen weet Bretagne meer dan Rome: 7777 patronen zouden er zijn, met elk een eigen terrein waarvoor hij in het gebed wordt betrokken. Bijzonder populair is St-Ivo (Ivo Hélory), die in 1253 in Minihy-Tréguier het levenslicht aanschouwde. Na een studie rechten vestigde hij zich als priester en rechter in het bisdom Tréguier. Zijn wijze uitspraken maakten hem tot een verdediger van de armen. ’Yves’ werd in 1347 heilig verklaard – zelfs in Rome, als een van de weinige Bretons. Wie een verzoek heeft aan hem of aan een van zijn 7776 collega’s moet deelnemen aan een bedevaart, die in Bretagne pardon heet. Krachtproeven en andere voorchristelijke riten staan al lang niet meer op het programma, maar veel Bretons grijpen terug op het laatmiddeleeuwse gebruik van de ’Tro Breiz’. Die grote pelgrimstocht voert langs de zeven oudste bisschopssteden: St-Brieuc, St-Malo, Dol-de-Bretagne, Vannes, Quimper, St-Pol-de-Léon en Tréguier.

En het lijkt wel alsof ze het geweten hebben, die heiligen! Eigenlijk zouden hun herdenkingsdagen over het hele jaar verspreid moeten zijn, maar de meeste patronen kwamen de toeristenbranche tegemoet door de belangrijkste gebeurtenissen in hun leven in de zomer te laten plaatsvinden. Dat biedt de Bretons de mogelijkheid om zich voor hun bezoekers ook weer eens in kleding te steken die u anders alleen maar van ansichtkaarten zou kennen.

Eens wat anders dan toerisme: de economische factor groente

Dankzij de vruchtbare grond bij St-Polde-Léon heeft Bretagne de beschikking over een ’Gouden Gordel’. Dit gebied produceert 87% van alle Franse artisjokken, en bovendien bloemkool, uien, sla, wortels en aardappels. De verse producten gaan vooral naar de markten in Parijs, maar een aanzienlijk deel van de oogst wordt geconserveerd. In de zogeheten artisjokkenoorlog, begin jaren zestig van de vorige eeuw, lieten de boeren zien wat ze waard waren door zich energiek tegen het prijsdictaat van de groothandelaars te keren. Tegenwoordig schikken ze zich morrend naar het EU-dictaat.

Milieuvriendelijk: fietsen en wandelen

Veel van de mooiste Bretonse kustplaatsen zijn vrijwel niet met het openbaar vervoer te bereiken, zodat Bretagne met eigen vervoer moet worden verkend. Maar dat voertuig hoeft niet speciaal een motor te hebben en kan dus zeker ook een fiets zijn. Hoe langzamer de reis, des te intensiever de beleving – wat dan weer een goed argument is voor een wandelvakantie. Wandelaars kunnen bijvoorbeeld de douanepaden volgen. Nadat Napoleon in 1806 het continentaal stelsel tegen Engeland had ingesteld, bloeide langs de kust de smokkel op. Uit de goed aangelegde paden waarop ooit douaniers patrouilleerden, zijn inmiddels de mooiste wandelpaden ontstaan.

De Caraïbische Zee op een paar graden en kokosnoten na: de baai Aber Benoît

Geschiedenis, heden, toekomst

Raadselachtige monumenten van steen

Een menhir kleedt goed af, vindt de Gallische stripheld Obelix. Waar duizenden van dat soort stenen min of meer geordend in het landschap staan, moet de mens er eens een standpunt over innemen – en zich ook het wanneer, waarvandaan en waarom afvragen. Maar veel vragen over de ‘menhirs’, de megalithische monumenten, zijn tot op de dag van vandaag niet afdoende te beantwoorden. Waarschijnlijk zijn de eerste stenen hier rond 4600 v.Chr. neergezet, maar zeker niet door de Kelten – of de Galliërs, zoals de Romeinen hen noemden. Dat volk kwam pas vierduizend jaar later het land binnen. Hun zou het lot ten deel vallen om in de loop van de Gallische oorlogen knechten van de Romeinen te worden.

In het teken van het christendom en van de grote buren

Vanaf de 4e eeuw n.Chr. ontstonden in de uitwisseling met de verwante Brits-Keltische cultuur de eerste bisdommen en kloosters. De daar bewaarde of alleen maar vermoede schatten prikkelden later de hebzucht van de Karolingers (799) en de Noormannen (vanaf 845). De Bretons werden voortdurend bedreigd door hun grote buren en streefden daarom onafhankelijkheid na, die ze mede via allianties met Engeland probeerden veilig te stellen. In 1341 raakten ze daarbij onder de invloed van de Honderdjarige Oorlog. Voor Bretagne eindigden de militaire confrontaties in 1488 met de overwinning van hun tegenstanders, de Fransen. Kort daarop dwong Karel VIII, de koning van Frankrijk, de Bretonse hertogin Anne met hem te trouwen. Maar pas in 1532 werd de eenwording met Frankrijk afgekondigd, waarbij Bretagne gedeeltelijk autonoom bleef.

Jezus en zijn kwelgeesten op de calvarieberg in Plougastel-Daoulas

De economie bloeit

Onder de nieuwe machtsverhoudingen kwam vanaf het midden van de 16e eeuw de lakenhandel tot bloei. Nog meer economische vooruitgang boekte Bretagne nadat in 1664 in Lorient de Oost-Indische Compagnie was opgericht. Maar in de jaren daarna moest de regio een reeks tegenslagen incasseren. In 1675 leidde een opstand ertoe dat Bretagne haar gedeeltelijke autonomie kwijtraakte. Tien jaar later volgde de intrekking van het Edict van Nantes, dat in 1598 een einde had gemaakt aan de godsdienstoorlogen. De nu weer vervolgde hugenoten verlieten massaal het land, waardoor de door hen beheerste textielindustrie aan het wankelen werd gebracht.

Veel oorlog en weinig vrede

Steeds meer waande Bretagne zich in de positie van een buitenstaander. Bij het uitbreken van de Franse Revolutie (14 juli 1789) kozen de Bretons aanvankelijk de kant van de radicalen, maar schaarden ze zich in de opstanden van de chouans (1793-1804) achter de royalisten. Napoleon, die zich in 1804 tot keizer kroonde, dacht veel te grootschalig om rekening te houden met Bretagne. Met de instelling van het continentaal stelsel in 1806, een wraakactie tegen Engeland, stortte de Bretonse economie – die afhankelijk was van de handel met de Britse eilanden – ineen. Door de grote armoede die hierdoor ontstond, trokken de Bretons massaal weg uit Bretagne. Als groot project tegen de verpaupering werd tussen Nantes en Brest een kanaal aangelegd (1840), maar dat had weinig succes, temeer omdat het treinvervoer de scheepvaart algauw de loef afstak. Tijdens de Eerste Wereldoorlog lieten veel Bretons het leven aan het front, maar met de Duitse bezetting in 1940 brak een nog donkerder periode voor Bretagne aan. Zo werden bij de bevrijding vanaf 1944 de grote Bretonse havensteden vrijwel volledig verwoest.

Rebellie in een randgebied

Het Frankrijk van na de oorlog had het moeilijk met een rehabilitatie van Bretagne. In 1951 moest een algemeen plan de economische achterstand verlichten, maar de resultaten bleven matig. Ondertussen bleek het rebelse karakter van de Bretons hardnekkig te zijn. In 1960-1961 kwamen boeren in Finistère in opstand tegen het dictaat van de monopolistische groentehandelaars, een revolte die als artisjokkenoorlog de geschiedenis inging. In de jaren negentig van de vorige eeuw verzetten vissers zich tegen de vangstquota van de EG. Hoewel Parijs en Brussel verantwoordelijk worden gesteld voor diverse tegenslagen, bleven de Bretons aanvankelijk nauwelijks ontvankelijk voor de rechtse leuzen van Front National – tot ze bij de lokale verkiezingen van 2014 toch in veel gemeenteraden werden gekozen. Ondertussen ontstaat er steeds weer hoop dat de regio door een herindeling zou kunnen worden versterkt. De Franse indeling in regio’s beoogde ooit een decentralisatie: Parijs zou niet meer alle besluiten nemen, maar elke regio kreeg een eigen hoofdstad met beperkte bevoegdheden. Maar sinds de vorming van de regio Bretagne met hoofdstad Rennes is de historische tweede hoofdstad Nantes gescheiden van Bretagne. In het kader van bestuurlijke hervormingen wordt er in Parijs zo nu en dan over gedacht om dat te veranderen.

Overnachten

Reserveren

Bretagne is een vakantiebestemming waar eigen initiatief wordt beloond en all-invakanties een uitzondering zijn. Zelfs in het hoogseizoen is reserveren alleen noodzakelijk als u per se naar een bepaald vakantieadres wilt. Als hulp bij uw zoektocht naar accommodatie geven de toeristenbureaus (offices de tourisme) gratis overzichten uit met de adressen in de betreffende regio. Voor een overzicht van heel Bretagne kunt u terecht bij het regionale verkeersbureau (Comité Régional de Tourisme, zie ook). Ook op websites als nl.rendezvousenfrance.com, www.agoda.com en www.booking.com vindt u nuttige informatie.

Prijzen

In tegenstelling tot menig vooroordeel is de prijs voor een overnachting in Bretagne lager dan die van veel Europese andere streken. In een hotel met één ster boekt u al vanaf € 35 een tweepersoonskamer zonder badkamer en ontbijt. Comfortabele kamers zijn er vanaf € 60, luxueuze vanaf circa € 100. De verschillen tussen de laagste en de hoogste kamerprijs bij de hotels in deze gids zijn te verklaren doordat de kamers vaak van uiteenlopende kwaliteit zijn. Daarbij komen nog seizoensafhankelijke schommelingen. Omdat er vrijwel geen eenpersoonskamers zijn, moeten mensen die alleen reizen meestal hun intrek nemen in een tweepersoonskamer, waarvoor toch bijna de volle prijs wordt gerekend. In het hoogseizoen zijn veel hotels geneigd om hun gasten tot halfpension te verplichten. De getoonde prijzen zijn dan per persoon en vaak relatief gunstig, mits de maaltijden natuurlijk goed van kwaliteit zijn.

Hotels

De Franse hotels zijn voorzien van één tot vier sterren, met uitzondering van de categorie ‘luxe’. Het criterium is een lijst met faciliteiten, zodat de sterren geen indicatie zijn voor prijs en ambiance. Veel hotels behoren tot een overkoepelende organisatie, waarvan overzichten via de toeristenbureaus te krijgen zijn. In de brochure ‘Relais & Châteaux’ (www.relaischateaux.com) staan hotels in kastelen met soms heel betaalbare kamers.

Logis de France is een samenwerkingsverband van middenklassehotels met een goede prijs-kwaliteitverhouding, een Franse sfeer en een regionale keuken. U herkent de hotels aan het vignet met een groen-gele haard (Fédération Nationale des Logis de France: 83, avenue d’Italie, 75013 Parijs, reserveringen tel. 01 45 84 83 84, www.logishotels.com/nl).

Snelwegen, industriegebieden en doorgaande wegen zijn het werkterrein van de goedkope hotelketen Formule 1. De kenmerken: wastafel en tv op de kamer, wc en douche op de gang. Inchecken kan dag en nacht, maar in de kleine uurtjes moet u genoegen nemen met een automaat als receptie. Wie wat meer verlangt van zijn onderkomen gaat naar de hotels van de Ibisketen.

Chambres d’hôtes

Langs de weg staan vaak bordjes die u verwijzen naar particuliere verblijven. Het interieur varieert sterk, maar informatieve tot wonderlijke gesprekken met verhuurders zijn gegarandeerd. Wie al vroeg op de dag op zoek gaat naar zo’n chambre d’hôte (pension), hoeft buiten het hoogseizoen niet te reserveren. De meeste chambres d’hôtes zijn aangesloten bij Gîtes de France, die u de catalogus tegen betaling toestuurt (Gîtes de France: 59, rue St-Lazare, 75439 Parijs Cedex, tel. 01 49 70 75 75, www.gites-de-france.com).

Vakantiehuizen en appartementen

De organisatie Gîtes de France biedt ook veel vakantiehuizen aan. Met uitzondering van beddengoed zijn in de regel alle benodigdheden in de huizen voorhanden. De huurperiode is minimaal een week. Aanbiedingen zijn te vinden in de catalogi van de toeristenbureaus, bij touroperators, bij Frankrijkspecialisten zoals Pierre & Vacances of op de advertentiepagina’s van de dagbladen.

Jeugdherbergen

De jeugdherbergen (auberges de jeunesse) in Frankrijk zijn aangesloten bij de Fédération Unie des Auberges de Jeunesse (27, rue Pajol, 75018 Parijs, tel. 01 44 89 87 27, www.fuaj.org) of bij de Ligue Française pour les Auberges de la Jeunesse (67, rue Vergniaud, 75013 Parijs, tel. 01 44 16 78 78, www.aubergesde-jeunesse.com). Voor reserveringen kunt u rechtstreeks contact opnemen met de betreffende jeugdherberg. Alleen houders van een internationaal lidmaatschapsbewijs kunnen gebruikmaken van de faciliteiten van een Franse jeugdherberg, en voor maximaal drie overnachtingen (ca. € 15 per nacht).

Campings

Geen enkele andere regio in Frankrijk heeft zo veel campings in elke categorie. Ook daarvan zijn overzichten verkrijgbaar bij de lokale toeristenbureaus, de CRT en de CDT. Reserveren is alleen in het hoogseizoen noodzakelijk. Veel particuliere terreinen zijn ’s winters gesloten, maar de gemeentecampings (camping municipal) zijn vaak het hele jaar door open.

Veel hotels zijn alleen al vanwege hun ligging aantrekkelijk, zoals dit hotel in Carantec

Eten en drinken

De hang naar lekker eten