Welkom

Grüß Gott

Ter oriëntatie

Kennismaking, de Dolomieten in cijfers

Geschiedenis, heden, toekomst

Overnachten

Eten en drinken

Praktische informatie

Onderweg in de Dolomieten

Het Eisacktal tot Bozen

Sterzing / Vipiteno, Brixen / Bressanone Klausen / Chiusa, Grödner Tal / Val Gardena / Gherdëina Schlern / Altipiano dello Sciliar, Welschnofen / Nova Levante

Het Pustertal tot Oost-Tirol

Bruneck / Brunico, Gadertal / Val Badia / Badia Tauferer Ahrntal / Valle di Tures e Aurina Toblach / Dobbiaco, Innichen / San Candido Sexten / Sesto

Bozen en het Zuiden

Bozen / Bolzano, Eppan / Appiano Kaltern / Caldaro, Neumarkt / Egna

Regio Meran en Vinschgau

Meran / Merano, Ultental / Val d’Ultimo Passeier Tal / Val Passiria, Naturns / Naturno Schnalstal / Val Senales, Schlanders / Silandro Sulden / Solda en Trafoi, Mals / Malles

De 15 hoogtepunten

De stad en de olifant – dwars door Brixen

Rondwandeling door het kerkelijke en wereldlijke Brixen.

‘Het grote geluk’ – vanuit Klausen omhoog naar Kloster Säben

Wandeling omhoog naar de voormalige bisschopszetel.

Over alle passen – via de Sella Ronda door Ladinië

Door een land dat op geen enkele landkaart staat.

De lange route naar de Schlern – over de Seiser Alm naar de top

Dit bergmassief is een van de markantste plekken van Zuid-Tirol.

Laurins rozentuin – bergwandelen over de Hirzlweg

Een van de mooiste Dolomietenwandelingen gaat naar Trentino.

Met de fiets door de bergen – van Toblach naar Cortina

Over een voormalig spoortracé naar de olympische stad.

Tot vlak bij de steile rotspieken – de Drei Zinnen

Schitterende panorama’s tijdens deze relatief eenvoudige bergtocht door het voormalige slagveld van de Dolomietenoorlogen.

De man uit het ijs – Ötzi in Bozen

Een eigen museum voor de beroemdste Zuid-Tiroler.

De mooie hertogin – van Terlan naar Burg Neuhaus

Wandeling naar de zomerresidentie van de eigenzinnig regentes.

Kwaliteit in plaats van kwantiteit – over de wijnhellingen van Kaltern

Door het hart van het wijnbouwgebied van Zuid-Tirol.

Over de grens – van de Mendelpas naar de Penegal

De pas naar Trentino en de berg met de prachtige uitzichten waren ooit geliefde reisbestemmingen voor de elite.

Doornroosje ontwaakt – Meran moderniseert

Het nieuwe wellnesscomplex van de tweede stad van Zuid-Tirol herinnert aan de lange geschiedenis als kuuroord.

Met de stadsfiets de bergen in – vanuit Meran door het Passeier Tal

Fietstocht voor het hele gezin door het dal van Andreas Hofer.

Wandelen naar de horizon – snuffelen aan de Meraner Höhenweg

Deze wandeling van een halve dag laat u kennismaken met de langeafstandswandeling rond het Texelmassief.

Langs de rivier de Etsch – fietsroute van Mals naar Meran

Deze speciaal voor fietsers aangelegde route loopt parallel aan de Vinschgerbahn en gaat bijna helemaal lichtjes bergafwaarts.

Toeristische woordenlijst Duits

Toeristische woordenlijst Italiaans

Register

Fotoverantwoording

Colofon

Paklijst

Extra-routes

Deze symbolen in de tekst verwijzen naar een plattegrond

Dit symbool in de tekst verwijst naar één van de 15 hoogtepunten

Dit symbool in de tekst verwijst naar een Waar voor je geld!-tip

Ter oriëntatie

De Dolomieten en Zuid-Tirol

Het gebergte de Dolomieten ligt aan de zuidkant van de Alpen, op Italiaans grondgebied. Het bergmassief strekt zich uit over de provincie Zuid-Tirol en een deel van de provincie Trentino. Omdat de bergregio zich internationaal presenteert onder de naam Zuid-Tirol, is ook voor deze gids Zuid-Tirol als uitgangspunt genomen. Daar0m komt ook de Zuid-Tiroolse regio Vinschgau, die niet tot de Dolomieten behoort, in deze gids aan de orde.

Veel plaatsen in Zuid-Tirol hebben zowel een Duitse als een Italiaanse naam. Aangezien Duits doorgaans de hoofdtaal is, worden in deze gids de Duitse namen als eerste genoemd.

Het Eisacktal tot Bozen

Al duizenden jaren vormen de Brenner en het Wipptal ( G 1), zoals het bovenste deel van het Eisacktal wordt genoemd, de belangrijkste verbinding tussen Midden-Europa en Italië. Romeinse legioenen, Germaanse stammen, Longobardische schilders, keizers, koningen, dichters en filosofen, de legers van Napoleon, soldaten in de Tweede Wereldoorlog, allemaal trokken ze via deze flessenhals door de Alpen.

Brixen markeert de overgang van het noorden naar het zuiden. Ten zuiden hiervan zijn de zonnige dalhellingen met wijnranken begroeid en op de dalbodem wordt fruit gekweekt. Brixen /Bressanone ( H 3/4), een voormalige bisschopszetel en qua grootte de derde stad van Zuid-Tirol, is de onbetwistbare hoofdstad van het Eisacktal. Even verder vernauwt het Eisacktal zich. Niet voor niets heet de grootste stad in dit deel van het dal Klausen / Chiusa ( G 4) (een Klause is een nauwe bergpas). Ook nu nog is er in het smalle dal nauwelijks ruimte voor al het verkeer. De oostelijk zijdalen – het Villnöss-, Grödner, Tierser en Eggental – leiden direct naar de bergwereld van de Dolomieten.

Het Pustertal tot Oost-Tirol

In tegenstelling tot de andere grote dalen in Zuid-Tirol loopt het Pustertal ( H-M 3) van west naar oost. Ten noorden van Brixen heeft de rivier de Rienz een diepe kloof in de rotsen uitgesleten. Het zo ontstane Pustertal verwijdt zich bij St. Lorenzen tot een breed bekken, met daarin Bruneck / Brunico ( J 3). Vanuit het hoofddal loopt het Ladinische Gadertal zuidwaarts naar de Dolomieten, terwijl het Tauferer Ahrntal noordwaarts leidt naar de Alpenhauptkamm, de hoofdkam van de Alpen.

De onopvallende pas bij het Toblacher Feld is het hoogste punt van het Pustertal. Ondanks dat het dal hiervandaan richting Innichen / San Candido ( L 3) geleidelijk afdaalt, wordt dit het Hochpustertal genoemd, omdat de zijdalen Pragser Tal en Sextental omhoog leiden naar de toppen van de Dolomieten. Even voorbij Innichen eindigt het Zuid-Tiroolse Pustertal bij de grensplaats Winnebach. Aan de andere kant van de grens gaat het dal onder dezelfde naam verder tot aan Lienz, de hoofdstad van het Oostenrijke Oost-Tirol.

Bozen en het Zuiden

Bozen / Bolzano ( F 5/6), de hoofdstad van Zuid-Tirol, ligt in een breed dal waar de rivieren Etsch, Eisack en Talfer samenkomen. Aan de noordkant van de stad bieden de bergen beschutting tegen koude bergwinden, terwijl aan de zuidkant mediterrane lucht de stad via het brede Etschtal kan bereiken.

Boven de bodem van het Etschtal verheft zich het zonnige middelgebergteplateau Überetsch. Bekende toeristische plaatsen op deze aan de zon blootgestelde bergrug zijn Eppan / Appiano ( F 6) en Kaltern / Caldaro ( E 6). Beneden stroomt de Etsch via een breed dal zuidwaarts naar de provinciegrens aan de Salurner Klause. Vroeger was dit een moerassige vlakte, maar na het reguleren van de Etsch is de dalbodem veranderd in een vruchtbaar cultuurland met fruitkwekerijen en wijngaarden. Aan weerszijden van het Etschtal liggen bosrijke bergruggen, die verder naar het oosten worden bekroond door de toppen van de Dolomieten. De belangrijkste plaatsen hier zijn Neumarkt en Auer.

Regio Meran en Vinschgau

De regio rond kuuroord Meran / Merano ( E 4) wordt Burggrafenamt genoemd, hetgeen verwijst naar het machtsgebied van de burggraven van Tirol. Ook het Passeier Tal, het Ultental en de dorpen in de Nonsberg worden tot het Burggrafenamt gerekend. Aan de noordkant wordt het dalbekken van Meran beschut door hoge bergruggen. Daardoor kunnen vanuit het zuiden via het brede Etschtal warme mediterrane luchtstromen doordringen tot aan Meran. Hier, en in het aansluitende Vinschgau, begint de lente vroeg, is de zomer heet en duurt de zonnige herfst lang.

Vinschgau / Val Venosta ( A-E 3/4), het in totaal 75 kilometer lange dal langs de bovenstroom van de Etsch, is een gebied vol tegenstellingen. De droge, kale noordhellingen van de Sonnenberg contrasteren met de bloeiende boomgaarden op de vruchtbare dalbodem en de bosrijke zuidhellingen van het dal. In de hogere delen van Vinschgau, waar zijdalen het hoofddal verlaten, heerst er een guurder bergklimaat. De dorpen zijn kalm en vredig. Hier speelt het toerisme slechts een bescheiden rol. De belangrijkste plaats in Vinschgau is Schlanders / Silandro ( C 4), dat ongeveer halverwege het dal ligt.

De landschappen in de natuurparken van Zuid-Tirol zijn ruig en nauwelijks aangetast

Kennismaking, de Dolomieten in cijfers

Grüß Gott

Ook verstokte atheïsten ontkomen er niet aan: Grüß Gott is de gebruikelijke begroeting in de Dolomieten, zowel in de accommodaties als tijdens wandelingen. In gebieden waar Italiaans wordt gesproken, zegt men als groet en bij het afscheid buon giorno (goedendag) en vanaf de late namiddag buona sera (goedenavond). Wat informeler is ciao, dat, net als de begroetingskus, vooral door jongere mensen wordt gebruikt. Tijdens wandelingen hoort u soms ook het Latijnse salve of het Ladinische bon di als groet.

Meertaligheid

Zuid-Tirol is officieel tweetalig en in de beide Ladinische dalen (Grödner Tal en Gadertal) zelfs drietalig. Alle aankondigingen en de meeste bewegwijzeringen zijn daarom meertalig. Bij de recentste volkstelling rekende ruim 69% zich tot de Duitse taalgroep, bijna 26,5% noemde zich Italiaanstalig en ruim 4% zei voornamelijk Ladinisch te spreken.

Bijna overal kunt u met Duits terecht. In de meeste plaatsen en in de historische stadscentra wordt overwegend Duits gesproken. In nieuwbouwwijken en in enkele plaatsen als Branzoll, Leifers en Salurn is Italiaans de belangrijkste taal. De Ladiniërs in het Grödner Tal en Gadertal beheersen doorgaans naast hun moedertaal ook het Duits en Italiaans perfect.

In deze gids worden waar mogelijk de Duitse, Italiaanse en Ladinische namen genoemd. Vanwege de leesbaarheid wordt in een enkel geval slechts één naam genoemd. De namen op de bijgevoegde landkaart zijn in twee of zelfs drie talen aangegeven.

Guardia di Finanza

Neem na het betalen altijd de kassabon (scontrino) of de rekening (ricevuta fiscale) mee. De Italiaanse financiële politie (Guardia di Finanza) heeft namelijk het recht om restaurantbezoekers te controleren. Toch zijn het niet de gasten maar de eigenaren van horecagelegenheden waarin de wetgever is geïnteresseerd. Op deze manier probeert men belastingontduiking tegen te gaan.

Fooien

Hoe duurder het restaurant, hoe meer men een fooi van ongeveer 10% van het totaalbedrag verwacht. Ook in de Dolomieten is het gebruikelijk om, als u langere tijd op basis van vol- of halfpension in een hotel verblijft, het bedienend personeel in de eetzaal aan het einde van uw verblijf discreet een fooi te geven. Ook wordt verwacht dat u een klein bedrag achterlaat voor het kamermeisje. Bij horecagelegenheden staat er vaak op de bar een potje waarin u een fooi kunt doen, of u laat wat kleingeld achter bij het betalen.

Toeristenpas

De namen zijn overal verschillend: van ‘BrixenCard’ tot ‘ErlebnisCard’ en ‘TourCard’. Bijna alle toeristenbureaus geven voor vakantiegangers die meerdere dagen in een plaats verblijven – gratis of tegen een kleine vergoeding – een toeristenpas uit. Hiermee kunt u gratis of tegen gereduceerd tarief gebruikmaken van begeleide wandel- of fietstochten, busshuttles, musea, proeverijen, enzovoort . Met de Mobilcard kunt u gedurende één of meer dagen met het openbaar vervoer door heel Zuid-Tirol reizen (zie ook).

Naar Verona, Venetië en het Gardameer

In bijna alle toeristenplaatsen in Zuid-Tirol worden dagtochten per bus naar Verona, Venetië en het Gardameer aangeboden. Ze zijn echter niet goedkoop. Dankzij de goede verbindingen kunt u zulke uitstapjes ook zelf – en een stuk goedkoper – organiseren . Treinen rijden vanuit Brixen of Bozen in 1, 5 tot 2 uur naar Verona. In Verona moet u overstappen om in Venetië te komen (1 tot 1, 5 uur extra voor de snelste route). Landschappelijk bijzonder fraai is de route die van Trento via Castelfranco naar Venetië leidt. In Trento vertrekt de lijnbus naar Torbole of Riva del Garda bij het station Rovereto en rijdt dan in een halfuur naar het Gardameer.

Reisgidsen

Typ het trefwoord ‘Zuid-Tirol’ in bij een van de vele digitale boekwinkels op internet en er verschijnt een lange lijst met zoekresultaten. In Zuid-Tirol zelf kunt u bijvoorbeeld terecht in de boekwinkels van de keten Athesia (www.athesiabuch.it), met vestigingen in Bozen, Meran, Brixen, Sterzing, Bruneck en Schlanders. In al deze winkels vindt u een ruim aanbod aan informatieve boeken. Een alternatief is de coöperatieve boekhandel KoLibri in Bozen (Raingasse 17, Nähe Waltherplatz, www.kolibri.it), die over een uitgebreid en vaak verrassend assortiment beschikt, met bovendien informatieve boeken over gebieden buiten Zuid-Tirol.

Misdaadromans

Tschonnie Tschenett, die in een van de zijdalen van Sterzing geboren zou zijn, werkt als visser op de Noordzee en af en toe als vrachtwagenchauffeur. Steeds weer keert hij terug naar Zuid-Tirol en raakt dan telkens in mysterieuze criminele zaken verwikkeld. De ene keer vindt hij een lijk bij de bouw van een tunnel van de Brennerspoorlijn, dan weer komt hij terecht in de manipulaties van voetbalverenigingen of raakt hij betrokken bij de maffia. Kurt Lanthaler uit Bozen, die inmiddels in Berlijn woont, gebruikte zijn personage Tschonnie als hoofdpersoon in vijf spannende misdaadromans. Van dichtbij maakt de lezer kennis met de Zuid-Tirolers en de verschillen tussen Zuid-Tirol en de ‘rest van Italië’. De delen ‘Azzuro’, ‘Der Tote im Fels’, ‘Grobes Foul’, ‘Herzsprung’ en ‘Napule’ zijn in Oostenrijk uitgegeven door Haymon.

In Zuid-Tirol is plaats voor het traditionele en het moderne, zoals het Museion in Bozen

De klim naar de top wordt beloond met fantastische uitzichten

Wandelkaarten

Voor wandeltochten kunt u het beste de Tabaccowandelkaarten met de schaal 1:25.000 gebruiken. Ze zijn ter plaatse verkrijgbaar in grotere boekhandels of op internet te bestellen via www.tabaccoeditrice.it. In kleinere plaatsen in Zuid-Tirol is het juiste kaartblad niet altijd voorradig. De kaarten dekken het gehele gebied van Zuid-Tirol. Ook de kaarten van Kompass dekken de hele regio. De meeste kaarten hebben een schaal van 1:50.000, maar er zijn er ook met 1:25.000 of 1:35.000. Ze zijn bijna overal in Zuid-Tirol verkrijgbaar.

Kranten, radio en tv

In bijna alle toeristenplaatsen in Zuid-Tirol zijn kranten en tijdschriften uit Zwitserland, Oostenrijk en Duitsland verkrijgbaar. In Zuid-Tirol zelf verschijnen, naast Italiaanstalige bladen, het Duitstalige conservatieve dagblad ‘Dolomiten’ (www.stol.it/Dolomiten), de links-liberale ‘Neue Südtiroler Tageszeitung’ en het liberale geïllustreerde weekblad ‘ff’ (www.ff-online.com). Daarnaast zijn er enkele regionale kranten, zoals ‘Die Pustertaler Zeitung’.

In de meeste hotels staan op de televisie Duitstalige zenders voorgeprogrammeerd. De regionale zender Bozen van de Italiaanse omroeporganisatie RAI zendt ’s avonds een Duitstalig programma uit dat speciaal op Zuid-Tirol is gericht. Naast RAI zijn er diverse commerciële Duitstalige zenders.

Kabelbanen

Veel kabelbanen nemen de taak van het openbaar vervoer over en ontsluiten bergstreken die per auto niet of alleen via steile, smalle bergwegen bereikbaar zijn. Deze kabelbanen zijn het hele jaar in bedrijf. Ook stoeltjesliften die voornamelijk voor de wintersport zijn bedoeld, zijn in de zomer in bedrijf. De openingstijden zijn afhankelijk van de hoogte en het seizoen; informatie vindt u bij de toeristenbureaus.

De vlag van Zuid-Tirol

Souvenirs

Naast houtsnijwerk uit het Grödner Tal zullen de meeste vakantieherinneringen aan Zuid-Tirol vallen in de categorie voedings- en genotmiddelen. Denk daarbij aan wijn, grappa, almkaas of een stevig stuk Zuid-Tiroolse spek.

Feiten en cijfers

Ligging: ten zuiden van de hoofdkam van de Alpen; de noordelijkste provincie van Italië. De provincie Zuid-Tirol grenst in het noorden en oosten aan Oostenrijk (Noord- en Oost-Tirol), in het noordwesten aan Zwitserland (Graubünden), in het zuiden aan de Italiaanse provincies Trentino, Belluno (regio Veneto) en Sondrio (regio Lombardije).

Oppervlakte: 7400 km2, waarvan slechts 14% onder 1000 m, 21,5% tussen 1000 en 1500 m, en circa 64,5% boven 1500 m.

Hoogste berg: Ortler met 3905 m.

Bestuur: de autonome provincie Zuid-Tirol vormt samen met de autonome provincie Trentino de regio Trentino-Zuid-Tirol / Trentino-Alto Adige, die verschillende privileges heeft in het Italiaanse staatsbestel. Zuid-Tirol is opgedeeld in acht kantons en 116 gemeenten. Provinciehoofdstad is Bozen / Bolzano.

Bevolking: circa 490.000 inwoners, waarvan ruim 69% Duitstalig, bijna 26,5% Italiaanstalig en ruim 4% Ladinischtalig. Van de totale bevolking van Zuid-Tirol is 98% katholiek.

Steden: Bozen (100.000 inw.), Meran (33.500), Brixen (18.500), Bruneck (13.700), Klausen (4600) en Glurns (850).

Grondgebruik: 34% van de grond wordt gebruikt voor de landbouw, 39% bestaat uit bos en 27% uit braakliggend land en ongebruikte berghellingen.

Economie: circa 12% van de beroepsbevolking werkt in de landbouw, 24,5% in de productie en 63,5% in de dienstverlening; het werkloosheidspercentage is met 2,6% zeer laag.

Toerisme: er zijn ongeveer 10.000 bedrijven die accommodaties bieden, met in totaal circa 217.000 slaapplaatsen. Meer dan vijf miljoen toeristen bezoeken jaarlijks de provincie, van wie ongeveer de helft uit Duitsland afkomstig is.

Geschiedenis, heden, toekomst

‘Land in het gebergte’

Zo werd het huidige Zuid-Tirol in de middeleeuwen genoemd. Bijna twee derde van de provincie bestaat uit bergland en ligt op meer dan 1500 meter hoogte. Toch vormden de bergen nooit een barrière. Van oudsher was het land rond de Eisack, Etsch en Rienz een doorgangsgebied voor reizen van het zuiden naar het noorden, en omgekeerd. Veel stammen en volken troffen elkaar hier, vaak op het slagveld: Illiriërs en Liguriërs, Kelten en Etrusken, Raeti en Romeinen, en later, tijdens de grote volksverhuizingen, Germanen en Slaven.

Maar er werd niet alleen gevochten om het land. Door het netwerk van dalen trokken handelaren uit Midden-Europa die zout, bont en barnsteen naar het zuiden vervoerden en op de terugweg kruiden, fruit en wijn meenamen. Schilders, musici, dichters en predikers trokken door deze bergen en zorgden voor kunst en cultuur.

Oorlog en verschrikking

Het ingrijpendste keerpunt in de recente geschiedenis van het land is de Eerste Wereldoorlog. In het voorjaar van 1915 verklaarde Italië de oorlog aan Duitsland en de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie. Italiaanse Alpini, speciaal voor het hooggebergte getrainde soldaten, rukten vanuit het zuiden Oostenrijks grondgebied binnen, dat destijds nog grote delen van Noord-Italië en het huidige Zuid-Tirol omvatte. Na aanvankelijke successen stokte de Italiaanse opmars en ontstond er een statisch front in de sneeuw en de rotsen van de Dolomieten. Om elke bergtop, rotswand en bergpas werd tweeënhalf jaar verbeten gevochten.

Italianisering

Oostenrijk verloor de oorlog. Zuid-Tirol, dat vanaf 1363 bij het Habsburgse Rijk had gehoord, en Trentino werden onderdeel van de Italiaanse staat. De Italiaanse fascistische regering probeerde vervolgens de regio te Italianiseren. Het Italiaans werd de enige officiële taal en op scholen werd alleen in het Italiaans lesgegeven. Alle steden, dorpen, dalen en bergen kregen een Italiaanse naam. Bovendien kwamen Hitler en Mussolini overeen om de Zuid-Tiroolse bevolking aan te sporen hun geboortegrond te verlaten en te emigreren.

Het Zuid-Tiroolse vraagstuk

De Tweede Wereldoorlog doorkruiste grotendeels de uitvoering van de plannen. Toch bleef de grens tussen Oostenrijk en Italië ook na de oorlog over de hoofdkam van de Alpen lopen. Zuid-Tirol en het naburige Trentino behielden een zekere autonomie, maar dat lag ver af van wat het Duitstalige Zuid-Tirol eiste. Oostenrijk legde het Zuid-Tiroolse vraagstuk tweemaal aan de Verenigde Naties voor. Bovendien werd er gegrepen naar terroristische middelen. Bij meer dan driehonderd bomaanslagen van Zuid-Tiroolse vrijheidsstrijders kwamen in totaal negentien mensen om.

Autonomie als voorbeeld?

In 1972 werd onder druk van de publieke opinie een verbeterd autonomiestatuut van kracht. Door dit pakket van maatregelen werden de rechten van de Duitssprekende bevolking beter gewaarborgd. Zo ontstond een unieke minderhedenbescherming, die wereldwijd als voorbeeld kan dienen voor een multietnische samenleving. Weliswaar blijft de autonome provincie Zuid-Tirol / Alto Adige, zoals Zuid-Tirol sindsdien officieel heet, samen met Trentino in een gezamenlijke autonome regio verbonden, daarnaast hebben beide provincies ook recht op een zekere mate van zelfbestuur. Het samenleven van de drie taal- en cultuurgroepen mag dan niet altijd zonder conflicten verlopen, de laatste decennia is er duidelijk sprake van ontspanning in de onderlinge verhoudingen.

Oase van welvaart

In vergelijking met andere Italiaanse provincies doet de Zuid-Tiroolse economie het al decennialang goed. Ook is er nauwelijks werkloosheid. De belangrijkste economische peilers zijn dankzij nauwe banden met de Duitse markt en protectionistische maatregelen nauwelijks gevoelig voor conjunctuurschommelingen. De belangrijkste werkgever is het toerisme. Bijna een kwart van de werknemers in Zuid-Tirol werkt direct of indirect in de toeristische sector.

Beschermde natuur

Het harmonisch naast elkaar bestaan van natuur en cultuurlandschap, en de overgang van noord naar zuid zijn de belangrijkste toeristische troeven van Zuid-Tirol en de Dolomieten – hoewel niet iedereen dit al beseft. Zo worden wegen verbreed en nieuwe wegen aangelegd om nog meer verkeer door Zuid-Tirol te laten rijden. En de elektriciteitsmaatschappijen kijken nu ook naar de laatste dalen om de waterkracht van de bergbeken te gebruiken. Maar ook het toerisme eist zijn tol: terreinen voor nieuwe hotels en vakantiewoningen, bredere skipistes, meer capaciteit voor de kabelbanen en steeds grotere parkeerplaatsen in de toch al overbelaste berggebieden. Desondanks zijn er grote gebieden die bescherming genieten. Al in de jaren ’30 van de vorige eeuw werd Nationaal Park Stilfser opgericht, in de jaren ’70 en ’80 gevolgd door zeven natuurparken, waardoor nu 22,5% van het oppervlak van Zuid-Tirol wordt beschermd.

Achter grimmige muren gaan vaak rijkversierde interieurs schuil

Overnachten

Reisseizoen

In Zuid-Tirol zijn er twee vakantieseizoenen. Het zomerseizoen loopt van begin juni tot september. Hoe hoger de vakantieplaats ligt, hoe korter het seizoen in de zomer duurt. Het winterseizoen start begin december en eindigt doorgaans kort na Pasen.

In het hoogseizoen – in augustus tot ferragosto (Maria Hemelvaart), tijdens de kerstdagen, rond carnaval en met Pasen – is het zonder tijdige reservering nauwelijks mogelijk om accommodatie te vinden. In de overige periodes van het jaar kunt u ook zonder reservering eenvoudig onderdak vinden.

Online boeken

Zuid-Tirol kent twee verschillende onlineboekingssystemen. De accommodatiedatabank van de officiële Südtirol Marketing Gesellschaft vindt u op www.suedtirol.info. Daarnaast is er een particulier internetbedrijf dat accommodaties aanbiedt via www.suedtirol.com. Ook beschikken de meeste vakantieplaatsen over een website met informatie over overnachtingsadressen. Meestal kunt u hier ook direct boeken. Een beperkter aanbod vindt u op algemene hotelboekingssites als www.booking.com. Tot slot bieden ook diverse reisorganisaties accommodaties aan, soms in de vorm van een compleet verzorgde vakantie. Kijk bijvoorbeeld op www.oad.nl, www.neckermann.nl, www.kras.nl en www.vrijuit.nl.

Prijzen

De prijzen voor accommodatie varieren sterk tussen het hoogseizoen in augustus en de overige perioden van het jaar. In het laagseizoen betaalt u voor een kamer in een hotel soms slechts 50% van de prijs in het hoogseizoen. Bij een verblijf van ten minste drie dagen in een hotel kunt u vaak halfpension boeken. Zo’n arrangement is gezien de prijs-kwaliteitverhouding zeer aan te bevelen. Houd bij een verblijf van slechts één nacht rekening met een toeslag.

De in deze gids bij de plaatsen genoemde prijzen betreffen een overnachting met ontbijt voor twee personen in een tweepersoonskamer in het hoogseizoen (augustus). Daarachter staat tussen haakjes de prijs voor het laagseizoen. Ook staat vermeld als u alleen halfpension kunt boeken of als er andere beperkingen zijn. De vermelde hotels worden zorgvuldig uitgekozen en getest. Een wisseling van eigenaar kan echter snel een positieve of negatieve uitwerking hebben op de uitstraling van de accommodatie.

Hotels

Alle hotelcategorieën zijn in Zuid-Tirol vertegenwoordigd, van eenvoudige en goedkope één- of tweesterrenhotels met gezamenlijke douche op de etage tot luxueuze vijfsterrenhotels met alle denkbare comfort. De speciale ****S-categorie is in het leven geroepen om het hoge belastingtarief voor vijfsterrenhotels te omzeilen.

Pensions en ‘Gasthöfe’

Ook pensions en Gasthöfe kennen een indeling in sterren. Meestal zijn ze goedkoper dan een hotel. Gasthöfe zijn vaak rijk aan traditie en fungeren met café en stamtafel als middelpunt van het dorp. In pensions hangt doorgaans een persoonlijke, gastvrije sfeer die veel vaste gasten aantrekt.

Zuid-Tirol biedt volop traditionele overnachtingsadressen in een prachtige omgeving

Gastenkamers en vakantiewoningen

In alle toeristenplaatsen zijn betaalbare gastenkamers. Het aantal neemt echter elk jaar af. Ook zijn er vakantiewoningen te huur, hoewel het aanbod kleiner is dan in andere vakantiegebieden in Europa.

Agriturismo

Overnachten kan ook op talrijke boerderijen in de bergen en in de dalen. De kwaliteitsnorm ligt vaak wat lager dan in de hotels, maar u bent verzekerd van contact met de familie en de dieren. Informatie over deze vorm van vakantie, die vooral kinderen aanspreekt, krijgt u bij de toeristenbureaus of via www.roterhahn.it.

Berghutten

De Alpenverein Südtirol (www.alpenverein.it) en de Italiaanse Alpenvereniging CAI (www.cai.it) beheren talrijke berghutten, die wat betreft comfort erg van elkaar verschillen. Sommige zijn vergelijkbaar met berghotels, andere bieden slechts het hoognodige. Leden van bergsportverenigingen krijgen korting op de overnachtingsprijs en soms op het eten en drinken in de hut . Daarnaast zijn er particuliere berghutten. Afhankelijk van de hoogte van de ligging zijn de hutten geopend van eind juni/begin juli tot midden/eind september. Een beknopte beschrijving van de hutten kunt u vinden op www.tourenwelt.info/huettenliste/.

Jeugdherbergen

Er zijn jeugdherbergen in Bozen, Meran, Brixen en Toblach. De herbergen zijn niet aangesloten bij Hostelling International, waardoor een lidmaatschapskaart niet nodig is, maar er ook geen kortingen zijn. Meer informatie op: www.jugendherberge.it .

Campings

Met circa veertig campings is Zuid-Tirol niet rijk bedeeld. Een lijst van campings is beschikbaar bij Südtirol Marketing (zie ook) en op internet via www.campingsuedtirol.com. Wildkamperen is in de natuurparken verboden en er wordt streng op gecontroleerd.

Eten en drinken

Het beste uit de noordelijke en zuidelijke keuken

Ook op culinair gebied komen noord en zuid in Zuid-Tirol bij elkaar. De gastronomische tradities van het oude Habsburgse Rijk hebben zich hier vermengd met de mediterrane invloeden van de Italiaanse keuken. Naast voedzame vleesgerechten uit het noorden, zoals goulash, gebraden varkensvlees en wienerschnitzel, staan pasta, vis en verfijnde salades op het menu.

Bij de hoofdgerechten worden gebakken aardappelen – die elders in Italië vrijwel onbekend zijn – en op Oostenrijkse wijze bereide knoedels geserveerd. Het bijgerecht polenta, dat gekookt en gebakken op tafel komt, stamt oorspronkelijk uit het laagland van Noord-Italië. Kaas mag bij geen enkele maaltijd ontbreken. Een maaltijd wordt altijd afgesloten met een van de smakelijke kaassoorten die de provincie rijk is. Bij alle restaurants staat als dessert Apfelstrudel of een ander zoet gerecht op het menu.

Eetgewoonten

In heel Italië, en dus ook in Zuid-Tirol, houdt men zich strikt aan vaste etenstijden: ’s middags van 12 tot 14 uur en ’s avonds op zijn vroegst vanaf 18 uur, maar meestal tussen 18.30 en 20 uur. Als er veel Italiaanse gasten zijn, verschuiven de etenstijden naar 19-21 uur. Weinig restaurants hebben een doorlopend geopende keuken.