Een goede speler is niet eerlijk

Van Joost Prinsen verscheen eerder bij L.J. Veen

De scharrelaar

Joost Prinsen

Een goede speler is niet eerlijk

Uitgeverij L.J. Veen
Amsterdam/Antwerpen

Eerste druk november 2008

Tweede druk november 2008

Derde druk december 2008

Vierde druk december 2008

Vijfde druk juni 2009

© 2008 Joost Prinsen en uitgeverij L.J. Veen

Omslagontwerp Zeno

Omslagfoto Ilja Meefout

ISBN 9789020410471

D/2008/0108/744

NUR 480

ljveen.nl

PROLOOG

Begin augustus 1990 repeteerde ik voor een theatervoorstelling. Als Nederland met vakantie is, werken de acteurs om half september klaar te zijn voor het nieuwe seizoen. Na een week repetitie gaf de regisseur er de brui aan. Ik weet nog niet waarom. Vervanging bleek op korte termijn niet te vinden. De productieleiding besloot uiteindelijk de zaak af te lasten met behoud van salaris voor de betrokkenen. Het is de enige keer in mijn leven geweest dat ik vier maanden lang een inkomen heb gehad voor niet-verrichte werkzaamheden. Nadat het besluit gevallen was, fietste ik naar Hoenselaar, Amsterdams bekendste bridgesociëteit in die jaren. Ik zat nauwelijks aan de kaarttafel of Jan van Cleeff stapte binnen. Hij was een jaar eerder met IMP begonnen, een bridgetijdschrift voor de betere speler. Een definitie waarvan overigens de grenzen lastig te trekken zijn. ‘Ik rij zo meteen naar Genève,’ zei Jan, ‘het wereldkampioenschap is gisteren begonnen. Er is nog plaats in de auto.’ Nu woont een van mijn vele zusters in Genève dus ik stak mijn vinger op. Anderhalf uur later reden we.

Tijdens dat WK gebeurde er iets merkwaardigs. De finale werd gespeeld tussen de Verenigde Staten en Duitsland. Maar al op de eerste ochtend van die wedstrijd ging het gerucht dat de Duitsers geen terechte finalisten waren. Ze zouden in de halve finale minder gescoord hebben dan hun tegenstander Canada. Maar door een administratieve fout toch in de finale zijn beland. Niemand in de perskamer kon er het fijne van vertellen. ‘Wie zoekt dit nu eigenlijk uit,’ vroeg ik Van Cleeff. ‘Niemand denk ik,’ zei hij.

Ik maakte voor het eerst kennis met het feit dat bridgejournalisten er nauwelijks in geïnteresseerd zijn om dingen uit te zoeken. Ze zijn geïnteresseerd in uitslagen, in mooie spelletjes, in vreemde biedsystemen. De technische kant van het spel. Maar human interest is niet hun sterke punt.

‘Als ik die kwestie eens uit ga pluizen,’ zei ik. ‘Prima,’ zei Jan, ‘dan maken we daar een mooi artikel van voor het blad van de betere bridger.’ En zo begon mijn loopbaan als inktkoelie in de bridgewereld.

Het artikel zelf kan ik u beter besparen. Het staat nogal bol met termen als ‘konkelfoezende captains’ en ‘niet ontvankelijke protesten’. Ik was een beginnend journalist en waande me Woodward en Bernstein in één persoon. Ten onrechte.

Ik geef u de inhoud in telegramstijl: kort voor het toernooi was de bridgetelling gewijzigd. De Canadezen, met de oude telling nog in het hoofd, waren akkoord gegaan met een score die lager was dan waar ze recht op hadden. Daar kwamen de dombo’s een dag later pas achter. Wat volgde was een juridische haarkloverij voor de arbitragecommissie. Hadden de heren niet beter moeten opletten? Hadden zij hun protest niet eerder moeten indienen? Was de score inderdaad onjuist? Had de scorer een fout gemaakt? Uiteindelijk trok Canada aan het kortste eind. Duitsland mocht de finale spelen tegen de Verenigde Staten en won twee dagen later goud.

Mijn zuster sprak er schande van. En zij niet alleen.

Na Genève bleef het een tijd stil aan mijn bridgefront. Ik had een baan bij het programma Klokhuis gekregen en toerde ’s avonds door het land met theatervoorstellingen. Thuis hadden mijn vrouw en ik de handen vol aan twee dochters in de puberleeftijd.

Pas in het seizoen ’93-’94 werd het rustiger. De kinderen het huis uit en het werk op een iets lagere pit.

Tijd voor het volgende artikel. Ik richtte mijn pijlen op de top van het damesbridge. Er werd niet gepresteerd en er klonk vaag gerommel als van een naderend onweer. Bovendien kende ik de meeste vrouwen van de Amsterdamse bridgeclub Hok. Dus had ik een voet tussen de deur.

Tante Bep en haar nichtjes

Onze nationale vrouwentop heeft vijftien jaar lang bestaan uit één ijzeren koppel: Van der Pas-Schippers en één ongekroonde koningin: Bep Vriend. Met wisselende partners en nevenparen zorgden zij voor de successen. De laatste jaren ging het bergafwaarts met het team. Dieptepunt waren de Europese Kampioenschappen in Menton. Dat toernooi en de nasleep ervan heeft bij een aantal betrokkenen voor traumatische ervaringen gezorgd. Hoe kon het zover komen en wat gaan we er aan doen?

Over de goede oude tijd vertelt Marijke van der Pas in haar kamer in het Bondsbureau: ‘De eerste trainer die we van de bond kregen was Hans Kreijns, begin jaren tachtig. Dan zei je: Hans, ik kan niet op de training komen hoor, want ik ga naar een concert. Dan zei hij: “Concert? Wat moet je nou met een concert, spelen moet je.” Je kan je hele leven nog naar concerten gaan. En dan moest er gespeeld worden, hè. Niet een stuk of wat handjes met analyse na afloop, zoals nu. Dat was er bij hem niet bij.

24 spellen op een avond was niks, minstens 30 spellen moest je spelen. Mijn partner Elly Schippers denkt nog wel eens verlangend aan die tijd terug, want zij heeft veel handjes nodig om in vorm te komen. Veel spelen is ook belangrijk. Hans kon voor een goede sfeer zorgen, eveneens belangrijk natuurlijk. Het moest wel allemaal op tempo. Zat je in een wedstrijd na te denken over je speelplan, hoorde je ineens zacht gesnurk achter je, dan was ome Hans in slaap gevallen. Het ging hem allemaal niet snel genoeg hè. Theorie was niet echt aan hem besteed. Dan zei je: “Hans, Elly heeft 2 geopend, conventioneel, nou komt zij met 3, wat moet ik nou bieden?” Dan zei hij: “Hoe moet ik het weten, als je die malle conventies niet zou spelen had je het hele probleem niet eens gehad!” Dat was voor ons wennen, want wij waren trainingen van Garozzo gewend en dat was een en al theorie.’

Hans Kreijns praat over zijn tijd als bondscoach na een competitiewedstrijd in de eerste divisie: ‘Oorspronkelijk was ik als damescoach in dienst van Volmac. Mijn voorganger Garozzo ook. Daarom heette het systeem dat hij introduceerde Volmac precisie. Later betaalde Volmac aan de bond en toen ben ik in dienst van de bond gekomen. Toen Volmac zich terugtrok als sponsor, ik meen in 1985, ben ik er ook mee opgehouden.

Natuurlijk moesten die meiden spelen. Waarom? Luister jongen, veel spelen is de enige manier om het spel onder de knie te krijgen, om table-presence te krijgen, om te ruiken wat er aan tafel gebeurt zodat ze je niet mee de weg uit nemen. We speelden ook om geld, dat stelde Volmac dan ter beschikking. Resultaten? We gingen in 1984 naar de Olympiade in Seattle. Wonnen we de round robin, waren we nog geen kampioen. Hadden die idioten bedacht dat er play-offs gespeeld moesten worden. Moet je nagaan, we hadden alle wedstrijden gewonnen, dan hoor je toch kampioen te zijn. Maar nee, wij moesten in de halve finale tegen Engeland. Toen werden we er afgeklapt. Aan theorie deden we nauwelijks, dat is zo. Niet omdat ik daar tegen ben, ik ben er helemaal niet tegen. Luister: ik heb indertijd Leufkens-Westra bij me thuis gehad, toen werd er over theorie gepraat, dagenlang. Maar wat moest ik met die meiden? Die waren theoretisch doormidden gezaagd door Garozzo, die waren verdomme ik weet niet hoe lang door Garozzo door de midden gezaagd. Wat moest ik dan nog? Spelen moesten ze.’

De naam is een paar keer gevallen: Benito Garozzo. In het seizoen ’77/’78 werd de Italiaan door Volmac naar Nederland gehaald om onze nationale top te trainen. Toen de heren het wegens drukke werkzaamheden en wat al niet lieten afweten, concentreerde hij zich op de damestop. Hij bracht het paar Van der Pas-Schippers bij elkaar en leerde hun de Volmac-precisie. Ook speelsters als Van der Brom-Van Mechelen en Bep Vriend, toen nog met Petra Kaas, zijn door hem getraind. Hij bleef in dienst tot de Olympische Spelen van 1980 in Valkenburg. Garozzo legde de grondslag voor de successen van de dames in de jaren 1980.

Donkere jaren

Onze enige international die dat ook al was in de donkere jaren vóór Garozzo is Bep Vriend. Zij vertelt daar over in een Amstelveense koffieshop: ‘In 1973 kwam ik in de selectie met Petra Kaas. Die had ik op de club leren kennen. We moesten tegen allemaal oude taarten, nou ja, toen vond ik ze oud. Nou heb ik zelf die leeftijd. Met die vrouwen kon je de oorlog niet winnen, nee. Alleen Dicky Hoogenkamp was wel een goede speelster. Van training was geen sprake. Tot Garozzo niet. Je speelde eens in het jaar selectie en dat was dan de training. Bij Garozzo was het een soort precisie geblazen. Maar als je dat net als ik niet speelde, had hij toch nog veel nuttige tips. Door hem kwamen we verder. Daarna kwam Hans Kreijns dus. Onder hem hadden we het beste team waar ik ooit in gespeeld heb. Petra en ik met Marijke en Elly en als derde paar Laura (van der Brom) en Marijke (van Mechelen). Laura hield er midden jaren tachtig mee op. Dat is natuurlijk altijd een nadeel bij de vrouwen. Als ze kinderen krijgen, kunnen ze of willen ze geen tijd meer vrijmaken. Dat zag je later ook bij Anneke Simons. Laura probeert nu terug te komen in het nationale team, maar dat is erg moeilijk. Als je er zo lang uit geweest bent is het bijna ondoenlijk om het niveau weer op te pakken.’

Het wordt tijd de betrokken speelsters aan u voor te stellen. Onze gids in damesland is Chris Niemeijer, sinds 1987 bondscoach van onze vrouwen. Op een stormachtige avond geeft Niemeijer zijn streng maar rechtvaardig oordeel: ‘Bep Vriend is waarschijnlijk onze beste speelster, betrouwbaar, heel vast, geroutineerd. Haar partner Carla Arnolds zorgt voor het bijzondere: aas-heer weg en toch slem bieden. Je hebt dan wel een Vriend nodig om dat slemmetje nog even binnen te brengen. Dat zie je vaak in partnerships. De grillige speler en de betrouwbare, bij Leufkens-Westra is het niet anders. Van der Pas-Schippers, hetzelfde geval: Marijke is analytisch misschien onze beste speelster. Helaas nogal lui, op de training zag je haar haast nooit (Vriend: ‘Marijke van der Pas zou eens een lont in haar kont moeten krijgen’). Elly Schippers is het omgekeerde: een gemaakte speelster, geen natuurtalent maar gedegen, theoretisch goed en zeer vlijtig. Het koppel drijft erg op Elly. Speelt zij goed dan speelt Marijke ook goed, maar als de wind tegen zit dan gaat Elly op haar routine spelen. En dan duurt het niet lang of het niveau van Marijke zakt ook. Mijn vrouw, Jet Pasman, en Anneke Simons hebben het een aantal jaren goed gedaan, ook nu zouden ze zich in het team kunnen spelen, maar dat boek is dicht omdat Anneke zich teruggetrokken heeft.

In 1989 werden Bakker-Gielkens het derde paar. Ine Gielkens heeft flair en routine, zij is precies het dekseltje dat op het potje Ellen Bakker past, want Bakker is in haar spel de Bank van Engeland. Sinds kort is Ellen er ook weer mee opgehouden: te druk met haar werk. Met dat soort tegenslagen heb je als bondscoach nu eenmaal voortdurend te maken.’

Hoe kwam Niemeijer eigenlijk aan zijn functie en hoe heeft hij die baan in de afgelopen jaren ingevuld? Niemeijer: ‘Ik had in het verleden wel eens een en ander voor de bond gedaan. Eind jaren zeventig was ik een keer co-captain bij het open team en in ’84 assisteerde ik Kreijns in Seattle. Ik hield me ook nogal met theorie bezig. In ’85 en ’86 verzorgde ik trainingen met Cees Sint. Van lieverlee ging Cees zich meer met de jeugd bemoeien en ik trainde de dames. In ’87 kwam dan die aanstelling van de bond. Tja, hoe pakte ik dat aan? Ik nodigde paren, van wie ik wist dat ze goed waren, uit voor de selectie, er kwamen stukjes in het bondsblad en verder was het: hoort zegt het voort. Ik begon in september soms wel met veertien paren; daar zat rijp en groen tussen. Op zo’n avond kregen ze eerst een uur theorie. Daar kon je op alle niveaus wat aan hebben. Een voorbeeld: je hebt een huis-tuin-en-keuken-hand met vijf hartens en vier ruitens en een punt of veertien. Je opent 1, partner zegt één sans, jij 2. Nou komt je maat met 2. Ja ik zie je al kijken van wat moet ik met dat 2-bod? Op dat soort dingen ging ik dan in. Daarna moest er gespeeld worden, zo’n veertien handjes. Daar zaten acht spellen bij die ik gelegd had, vaak met een bepaald thema. Daar praatte ik na afloop over en op grond daarvan gaf ik huiswerk mee. Eind december viel de bijl. Dan stuurde ik zo’n acht paren waar ik het niet in zag naar huis. Die gaf ik dan een brief met mijn argumenten. Dan vloeiden er wel eens tranen natuurlijk. Het was voor die groep ook frustrerend dat het nationale team eigenlijk al vaststond. Bep met partner, Marijke en Elly en bijvoorbeeld Jet en Anneke als derde paar. ‘Waar trainen we voor?’ vroegen ze dan. Dan zei ik: in de eerste plaats om een betere speelster te worden en bovendien, het nationale team staat niet voor eeuwig vast. Toen Jet en Anneke wegvielen, kregen Bakker-Gielkens hun kans. Die heb ik jaren op training gehad. Het was wel vervelend dat die grote groep de topspeelsters zo weinig te zien kreeg. Die kwamen vóór Kerstmis nauwelijks. Iemand als Van der Pas na Kerstmis trouwens ook niet.’

Kinderachtig

Van der Pas: ‘Ik had al die avonden in mijn agenda staan. Kwam een van de eerste trainingen Elly niet opdagen. Toen heb ik al die avonden weer geschrapt. Dat was misschien kinderachtig van me, vanwege een zo’n keer, maar ik kon het gewoon niet opbrengen, daar kwam het op neer.’

Vriend: ‘Voor de kerst zat je ooit tegen tweede- of eersteklasparen te spelen. Wat schoot ik daar mee op. Misschien hadden ze vanaf september al zo’n A-selectie moeten hebben. Maar ja, wij waren al blij dat er een bondscoach was.’

Niemeijer weer: ‘Een voordeel voor die top was wel dat ze thuis een man hadden die er ook iets van kon. Dat is een enorme stimulans. Ga maar na, iedereen die de afgelopen tien jaar een tijd lang tot de vaste keuze hoorde had thuis een man van minstens meesterklasseniveau. Het klinkt cynischer dan ik bedoel maar het is voor de toekomst van het vrouwenbridge interessant om te weten wie de nieuwe mevrouw Westra wordt. Het omgekeerde geldt ook: een huisvrouw uit Terneuzen komt nooit in het nationale team, hoeveel talent ze ook heeft. Tenzij ze bereid is om wekelijks naar een sterke clubavond in bijvoorbeeld Tilburg of Utrecht te gaan. En dan moet ze ook nog regelmatig op bondstrainingen verschijnen. Maar als je man en kinderen hebt en in Zeeuws-Vlaanderen woont is dat allemaal niet op te brengen.’

Mannen

Over mannen gesproken, hoe staat het eigenlijk met het niveau van onze dames in vergelijking met de heren, of zoals het officieel heet in vergelijking met de open klasse? Niemeijer: ‘Als zij op hun top zijn, zijn ze ook wel van meesterklasseniveau. En die top moet je er zien uit te halen.’

Die mening wordt niet door iedereen gedeeld. Een kleine steekproef. Kees Tammens (ex-international): ‘Als je over vrouwenbridge praat, dan praat je over Bep Vriend. Misschien een beetje over Van der Pas-Schippers maar dat paar kachelt nogal achteruit, geloof ik. De rest? Ik dacht dat je een serieus gesprek wilde voeren.’

Toine van Hoof, bridgemedewerker van de Volkskrant, stelt zich aanvankelijk gereserveerd op: ‘Ik ken de ins en outs van de vrouwentop doordat ik tot voor kort in de bct (begeleidingscommissie topbridge) zat. Ik zou het niet correct vinden die informatie te verschaffen.’

Laat de lezer zich geen zorgen maken, die informatie komen we in dit artikel uit andere bronnen wel aan de weet. Over het niveau wil Van Hoof wel wat kwijt: ‘Wat hebben die vrouwtjes nou gewonnen? Ze zijn in internationale toernooien een paar keer tweede geworden and that’s it. Luister: haal uit Delft acht wiskundestudentes met kaartgevoel, ga er vier jaar mee aan de slag en je blaast het vrouwenteam van de tafel. Want laten we wel zijn, zo’n derde paar als in Menton dat is toch een handicap. Die vrouwtjes kunnen niet kaarten.’ Zelfs onze first lady klinkt somber als het niveau ter sprake komt.

Vriend: ‘Als je ziet wat we nationaal gewonnen hebben, dan is dat gewoon te weinig. Eén keer Hoechst Scheveningen en één keer het egbctoernooi in Groningen.’

Toernooien

Wat kun je als coach eigenlijk doen tijdens toernooien? Hoe liggen de verhoudingen binnen het team en zijn begeleiders? Niemeijer: ‘Wat de meeste mannen niet weten, jij ook niet denk ik, is dat je zo’n toernooi eigenlijk moet zien als één lange wedstrijd. Het is ontzettend moeilijk om in te grijpen als de trein bergafwaarts gaat. Het team zit dan niet te wachten op potverdorie dit of dat. Je hebt een soort achtergrondtaak. Je adviseert de captain over de opstelling, je maakt analyses waar de speelsters na afloop hun voordeel mee kunnen doen, je bekijkt de systemen van de tegenstanders van de volgende wedstrijd. Je zegt: ‘Jongens dat paar speelt Flannery; volgens mij kunnen jullie het beste zus of zo verdedigen.’ Bij dit alles moet je niet vergeten dat een coach geen officiële status heeft, in tegenstelling tot de captain. Misschien zou je met mijn vrouw moeten praten (Jet Pasman), die is een aantal jaren non-playing captain geweest. Als ze wil praten tenminste, daar bemoei ik me niet mee.’

Het kost inderdaad de nodige moeite Jet Pasman tot een gesprek te verleiden. Uiteindelijk komt het tot een ontmoeting in het Amsterdamse denksportcafé Twee Klaveren.

Pasman: ‘In 1989 zat ik zonder partner doordat Anneke er mee opgehouden was. Het team heeft mij toen gevraagd als captain. Ik vroeg Paul Erich mee als co-captain want hij had vaker met dat bijltje gehakt. Ik leerde zo’n beetje wat mijn rechten en plichten waren en verder wachtte ik maar af wat er op me afkwam. Mijn debuut was Turku, het EK. Dat ging lekker, we werden tweede en kwalificeerden ons voor het WK in Perth. Daar zijn we ook tweede geworden. Het ging er in het team nogal meidenachtig toe, toen ik captain was. Ik ben vrij fanatiek en impulsief. Dan riep ik: “Hoe kan je verdomme nou 2 bieden.” Dan vloeiden er wel eens tranen. Een captain moet dat ook niet doen natuurlijk. Maar dan kon ik me niet inhouden hè. Ellen Bakker heeft me wel eens tot de orde geroepen: “Dat kan je niet maken Jet.” Dan schrok ik me rot en bood mijn excuses aan. In Perth hadden we ook zo’n meidengeval. Ik keek tijdens een wedstrijd achter Marijke Van der Pas, want je moest haar hand wel eens vasthouden. Elly Schippers kon wel voor zichzelf zorgen. Enfin, er komt een biedverloop en Marijke biedt 3, dat legde Elly als splinter uit, dat was ook de afspraak. Maar Marijke had geen splinter. Een hoop gedoe maar we kwamen goed weg met dat geval. Twee dagen later: precies hetzelfde biedverloop, weer drie ruiten van Marijke terwijl ze geen splinter had. Dat was een psyche, zei ze toen. Wou natuurlijk niet toegeven dat ze twee keer dezelfde fout had gemaakt. Er kwam een protest, er kwam een appeal en nota bene op onze vrije dag moesten we ’s ochtends voor de commissie verschijnen. Wij de halve nacht bij mekaar: wat moeten we nou, wat moeten we nou? Toen zei Marijke: “Jongens, ik ga voor die commissie niet staan liegen, zo zit ik niet in elkaar hoor.” Dat was iedereen met haar eens. Goed, de volgende dag biecht ze eerlijk op dat ze zich vergist had. Zei die commissie: “Ach mevrouw, dat wisten we toch allang.”

Hadden we voor niks onze nachtrust gemist! Het geintje kostte ons trouwens wel anderhalf victorypoint.’

Slopend

‘Zo’n internationaal toernooi is slopend hoor. Je wordt steeds vermoeider, je neus gaat lopen, je ogen gaan tranen en de tiende dag weet je niet eens meer dat de aas de hoogste van het spel is. Je hebt je nachtrust wel nodig, behalve Ine Gielkens dan. Die bleef ’s avonds nog wel eens aan de tap hangen. Dan zei ik de volgende dag: hoe laat is het geworden vannacht, Ine? Zei zij: “Jet, het is voor je gemoedsrust beter dat je dat niet weet.” De speelsters zelf hebben natuurlijk ook invloed. Vooral op wie er meegaan naar de grote toernooien. Dat was ook zo toen ik nog speelde.

In ’87 kwam Bep Vriend zonder partner te zitten, maar wij wilden haar er natuurlijk graag bij houden. Tijdens een EEG-toernooi was Carla Arnolds opgevallen. Die speelde toen in een of ander B-team. Is dat niks voor jou, Bep? vroegen wij. “Zou kunnen,” zei Bep. Toen zijn we met zijn drieën, Bep, Anneke en ik Carla Arnolds een aanzoek gaan doen tijdens een competitiewedstrijd. Zo is dat partnership ontstaan. Meidenachtig, ja!’

Breuk

Wat ging er nu eigenlijk mis in Menton? Even de kale feiten: bij de laatste Europese kampioenschappen speelde Nederland slecht. Een zevende plaats. Na dat toernooi schreef debutante Agnes Snellers na overleg met de anderen een evaluatieverslag waarin ook het functioneren van coach en captain aan de orde werd gesteld. Mede naar aanleiding daarvan kwam er een discussie op gang die er uiteindelijk toe leidde dat het team met coach en captain brak.

Pasman: ‘Om te beginnen dit: ik heb sinds ’89 de prestaties achteruit zien gaan. Ik zag ze ieder jaar achteruitgaan. Dan zei ik wel eens dat we vers bloed nodig hadden. Dat we selectiewedstrijden moesten gaan houden. Dat viel bij de oude garde natuurlijk niet goed. Daar waren wel eens ruzies over. En dan in Menton misten we Bakker-Gielkens. Bakker is een zeer sterke speelster en Ine had je nodig voor de sfeer. Ik heb heisa genoeg met haar gehad. Als het slecht ging schreeuwde ze moord en brand, maar dat klaarde wel de lucht op. Ikzelf ben niet het type dat de boel bij elkaar roept en dan met de vuist op tafel gaat slaan. Ik ben meer Moeder de Gans. En in Menton bleven al die spanningen en strubbelingen onderhuids. Dat rook je, dat voelde je. Ik had misschien moeten ingrijpen maar daar ben ik niet zo’n ster in. Wat dat betreft miste ik Ine heel erg.’

Snellers (‘Mag ik het voor publicatie even lezen?’): ‘Laura van der Brom en ik mochten als derde paar mee naar Menton. Na een soort kwalificatietoernooi in Portugal. Waarom wij? Ik ben ervan overtuigd dat de coach een aantal aspecten heeft meegenomen in zijn wegingsproces. Mijn ervaringen bij die toernooien kwalificeer ik als negatief. Geen teambespreking vooraf, geen teamgeest. Kijk, je hebt buitengewone mazzel tijdens een toernooi en ook in het leven als de wind nooit eens tegenzit. Als het wel eens tegenzit, getuigt het van kracht om die wind te laten draaien. Die kracht bouw je op. Daar moet je vóór een toernooi mee beginnen, anders ben je te laat. Er moet een teambuilding komen. Mensen moeten vertrouwen in elkaar krijgen. Nu was er soms niet eens vertrouwen in de eigen partner. Tussen Elly en Marijke is er zoveel dat nooit is uitgesproken. Er was ook geen rust in het team, zelfs het uitslaan ging kippenhokachtig. De een schreeuwde naar de ander. Of Jet riep: ‘Jongens, we halen het niet meer,’ terwijl er toch nog wel kansen waren. Het onbreekt mij niet aan respect voor wat Jet en Chris voor het vrouwenbridge gedaan hebben, zeker niet. Maar ik vond dat een aantal dingen anders kon en moest. Dat heb ik in een analyse op papier gezet. Ik heb hier een kopie voor u.’

Het stuk komt er in het kort op neer dat er meer aandacht moet komen voor teamgeest en motivering van speelsters. Er moet een A-selectie komen met een vaste trainer, die ruimte laat voor gasttrainers. Er moet getraind worden tegen sterke teams en de bond moet daar geld voor vrij maken. En ten slotte: de groeps- en individuele begeleiding van de oude coach en captain wordt negatief beoordeeld.

In Tilburg ten huize van Carla Arnolds komt het ten slotte tot een breuk. Niemeijer: ‘Bep Vriend nam het woord en zei: “Het team heeft besloten met jullie te breken.” Er werd ook nog een artikel uit het bondsblad bijgehaald waarin ik vraagtekens had gezet bij het functioneren van de oude garde. Tja, in Menton was het niet goed gegaan. Wij gingen altijd nogal open met elkaar om en dat was daar niet goed mogelijk. De gevoeligheid voor kritiek is bij spelers nu eenmaal omgekeerd evenredig aan de stand op de ranglijst. Maar los van dat alles, ik kon het wel begrijpen. Op een gegeven moment raak je wat op elkaar uitgekeken, dan is er behoefte aan een nieuw gezicht, dat snap ik wel.’

Vriend: ‘Dat artikel deed er niet zoveel toe. Het waren meer allerlei dingen die volgens ons anders konden. Laat ik het zo zeggen: de rek was er een beetje uit, zoiets kan toch?’

Gielkens (aan de tap van het Amsterdamse tafeltenniscentrum): ‘Ik was er in Menton niet bij en dus in Tilburg ook niet. Maar volgens mij is het schandelijk wat er in Tilburg gebeurd is, schrijf maar op: schandalig.’

Van der Pas: ‘De aanloop naar Menton was niet goed. Chris kon geen goede tegenstanders vinden; hij was ook veel tijd kwijt met het vinden van een derde paar. Maar laat dit gezegd zijn: wij speelden als dweilen in Menton, ikzelf niet uitgezonderd. Die fout moet je toch bij jezelf zoeken. Het ging er wel altijd kakelig aan toe, “waarom bied je nou zus of zo.” Maar dan dacht je: zo zijn Chris en Jet. Maar door die Agnes Snellers ging je dan denken dat het misschien ook anders kon.’ Het is even stil en dan vervolgt Marijke: ‘Er kwam één ding bij: Chris en Jet hadden herhaaldelijk laten blijken dat ze het niet meer zo zagen zitten met de oude hap. Dus je plaats in het team kwam langzaam op de tocht te staan. Zoiets speelt een rol. Daar moet je eerlijk in zijn, vind ik. Anders zit je jezelf dingen wijs te maken en daar heb ik geen trek in.’

Als ik later die dag Agnes Snellers vraag of de angst voor het verlies van een basisplaats bij deze of gene een rol heeft gespeeld, ontkent zij dat heftig: ‘Dat had er absoluut niets mee te maken.’

Pasman: ‘Zoiets kun je nooit bewijzen natuurlijk. Het zal er ook wel mee te maken hebben, die leeftijd. Ik weet dat niet zeker. Ik heb genoeg gedacht: ik had meer zus of minder zo moeten doen. Je zoekt de fout toch in de eerste plaats bij jezelf. Maar laat ik dit zeggen: ik ben enorm blij met die uitspraak van Marijke. Ik vind het moedig dat ze dat heeft durven zeggen. Verdomme, het is al maanden geleden, maar het is voor het eerst dat ik erover praat, Joost. Het is verdorie voor het eerst dat ik erover praat, jongen.’

Einde Menton, exit Pasman. Niemeijer blijft aan als coach van de B-dames en de aanstormende jeugd. En er is een A-selectie gekomen onder leiding van Ed Hoogenkamp. Hoe moet het nu verder met de dames. Wie moeten in de toekomst de kar gaan trekken?

Van der Pas: ‘Ik heb een gozer thuis, ik ga meewerken aan bridgereizen, ik doe dingen voor de bond. Dat laat ik niet schieten. Als ik ondanks dat opgesteld word: fijn. En anders niet.’

Niemeijer: ‘Er zit in mijn selectie een heel jong koppel uit Twente. Misschien is dat iets voor de langere termijn. Verder mogen we iets verwachten van Verbeek-Van Zwol. Misschien ook Snellers-Van der Brom. Agnes zou wat beter met kritiek moeten leren omgaan. Zeg je: waarom bood je nou 4 dan komt zij de volgende dag vertellen dat ze de hand aan vijf experts heeft laten zien van wie er drie 4 een verdedigbaar bod vonden. Dat schiet niet op natuurlijk.’

Dromen

Vriend: ‘Ja, groeien, groeien, we kunnen allemaal nog wel groeien. Die meiden moeten eens ophouden met dat idiote gedoe. Dromen van zes als er nauwelijks vier in zit. Ophouden met dat gerommel in de hoofdklasse of tweede divisie. Ze moeten eens prestaties gaan neerzetten, met sterke kerels gaan spelen. Maar ik heb misschien makkelijk praten. Ik speel in de meesterklasse. De paren met mijn man (Anton Maas) en de viertallen met Willem Gosschalk. Enfin, we hebben nu een nieuwe selectie. We zijn met zijn allen nog een weekend op Papendal geweest, we hebben gewaterpolood en zo. Voor mij hoeft dat niet, maar kwaad kan het ook niet. Laten we maar afwachten.’

Snellers: ‘Dat weekend op Papendal heb ik als erg positief voor de team-building ervaren.’

Gielkens: ‘Op Papendal ben ik ook geweest. Kwamen ze me om negen uur ’s ochtends wakker maken voor een spelletje. Daar ben ik altijd voor te porren. Bleek het een spelletje golf of waterpolo of zoiets te zijn. Godsamme, laten ze me liever een pak kaarten in mijn handen duwen.’

Voorzichtig

De nieuwe bondscoach Ed Hoogenkamp is voorzichtig: ‘Ik kan moeilijk beoordelen hoe de krachtsverhoudingen in de selectie precies liggen. Misschien komt er iets door van de groep van Chris. Ik heb ook geprobeerd Bakker terug te halen maar haar werkgever wilde niet meewerken. Jammer. We spelen tegen mannenteams ook om geld (waar hebben we dat meer gehoord?). We zijn een weekend met zijn allen weg geweest. Ook nuttig. De oude garde? Ik ben niet altijd even gelukkig met de manier waarop Elly en Marijke intern functioneren. Meer wil ik daar voorlopig niet over kwijt. Een opstelling kan ik nog niet geven, dat moet je begrijpen.’

Dat begrijp ik. Die opstelling blijft een moeilijk geval.

Alleen Martine Verbeek heeft er één kant-en-klaar: ‘Een nieuw en gezellig team, geef dat eens een kans. Ine (Gielkens) met Els (Witteveen), Connie (van Moorst) met Henny (Broek) en Wietske en ik.’

Die mening vindt weinig aanhang. Een enquête onder de betrokkenen levert een grote meerderheid op voor Vriend-Arnolds en Verbeek-Van Zwol. Aan het noemen van een derde paar waagt bijna niemand zich.

Misschien is dat derde paar ook niet zo belangrijk. Ons ijzeren koppel vertoont ernstige materiaalmoeheid. En verder bestaat de top van ’93 alleen nog uit de ongekroonde koningin met haar opvolgster Carla Arnolds. En na hen is het stil, heel lang stil.

Grand old lady

Eén spelletje. Om te laten zien dat het niet over kinderen gaat als we het over onze damestop hebben. Eén spelletje als een hommage aan onze grand old lady (‘Toch geen bezwaar tegen de term grand old lady, Bep?’ ‘Natuurlijk niet Joost, dat ben ik toch ook’). Eén spelletje om in haar alle dames te eren die zo aardig waren aan dit artikel mee te werken.

1991, Killarney, EK Damesparen. Tegenstanders zijn Beate (Pony) Nehmert en Waltraud Vogt uit Duitsland.

W/N

West
Nehmert

Noord
Arnolds

Oost
Vogt

Zuid
Vriend

1

pas

pas

1

1

2

3

3

pas

4

pas

pas

pas

Een aangetrokken contract. West startte een kleine klaveren voor het aas. Bep geloofde niet meer in een heer bij oost en sloeg troefaas, trok troef en elimineerde de klaveren. Ze speelde een kleine ruiten uit de hand. West was wakker en stapte op met het aas en speelde ruiten terug. Klein op tafel, vrouw bij oost. Schoppen negen uit oost, Bep de vrouw! West zat ingegooid. Wie het spel wat dieper analyseert, komt tot de conclusie dat west op de derde troefronde al in afgooiproblemen kwam. Zaaltop, 4 geboden en gemaakt. Bravo!

EPILOOG

Hoe het verderging: Elly Schippers en Carla Arnolds trokken zich enige jaren later terug uit de damestop. Tante Bep en Marijke van der Pas vormden het nieuwe koningskoppel. Anneke Simons meldde zich na lange afwezigheid aan het front en ging weer spelen met Jet Pasman. Verbeek-Van Zwol werden uiteindelijk het derde paar in Oranje. Nieuwe samenstelling: Vriend-Van der Pas, Pasman-Simons en Verbeek-Van Zwol. Dat team heeft de tweede helft van de jaren negentig min of meer onafgebroken voor Oranje gespeeld. Bep Vriend speelt als enige al tientallen jaren onafgebroken in ons nationale damesteam en zal dat blijven doen tot lang na haar begrafenis. Ed Hogenkamp hield het niet lang vol als coach. Hij werd opgevolgd door zijn voorganger: Chris Niemeijer.

Ten slotte: de gesprekken met Agnes Snellers liepen erg stroef. Zij was ook de enige die ik niet persoonlijk kende. Maar in één opzicht heeft Snellers gelijk gekregen: een A-selectie met een vaste trainer die traint tegen sterke tegenstanders. Op die manier heeft onze nationale top bij de heren vanaf 2003 inderdaad aan de weg getimmerd.

PROLOOG

‘Wat doet IMP eigenlijk aan interviews,’ vroeg ik hoofdredacteur Van Cleeff. ‘Niet veel,’ zei hij.

Ik zei het al: human interest is niet het sterke punt van de bridgejournalist. ‘Stel dat we interviews hadden met de topschakers uit de eerste eeuw van het schaak, dat zou toch geweldig zijn,’ zei ik. ‘Klopt,’ zei Jan, ‘alleen die mensen zijn al eeuwenlang dood.’ Ik: ‘Maar de topspelers uit de eerste eeuw van het bridge leven nog. Waarom gaan we hen niet interviewen. Dan hebben we over een paar jaar een prachtig overzicht.’ ‘Ga je gang,’ zei Jan.

Mijn eerste pijl richtte ik meteen hoog: Bob Hamman, al jarenlang nummer één op de wereldranglijst. Groot voordeel was dat Nederland in de jaren negentig sterke internationale toernooien organiseerde: Cap-Volmac, later Cap-Gemini in Den Haag, Forbo in Scheveningen. Je hoefde de topspelers niet op te zoeken, ze kwamen naar je toe. Hamman was buitengewoon openhartig. Dat gold trouwens voor alle Amerikanen die ik geïnterviewd heb. Verfrissende gesprekspartners.

Bob Hamman: ‘Bridge is gebaseerd op logica, maar ze zijn er een taalspel van aan het maken’

Bob Hamman (1938, Pasedena, Californië) is een van de meest gelauwerde bridgers ter wereld. Hij won zesmaal de Bermuda Bowl, eenmaal de Olympiade en eenmaal het wereldkampioenschap voor paren. Daarnaast won hij in de Verenigde Staten 21 nationale toernooien. Hij was een van de steunpilaren van de Dallas Aces, het enige fullprof bridgeteam dat ooit bestaan heeft. Tijdens het laatste Cap-Volmactoernooi in Den Haag, begin 1994, praatte hij over zijn aandeel in de Aces, het leven van een prof in Amerika en zijn opvattingen over bridge.

Veel gekaart in uw studententijd zeker?

Veel? Veel is zwak uitgedrukt. Ik schaakte, van huis uit ben ik een schaker, maar op de universiteit leerden ze me bridgen. Op een gegeven moment speelde ik alles door elkaar heen: bridge, backgammon, gin rummy tot de domste spelletjes toe. Dag en nacht zaten we in die recreatiezaal te spelen. Nou studeerde ik op een beurs, want mijn vader was overleden. Dus in mijn derde, het kan ook mijn vierde jaar geweest zijn, dacht ik: ik moet toch eens een college gaan bezoeken. Wist ik de weg niet. Een eerstejaars heeft me toen de collegezaal gewezen. Ik ging nogal af. Toch ben ik nog bijna afgestudeerd, wis- en natuurkunde, het scheelde een haar.

En moeder thuis maar denken: wat moet er toch van onze Bobby terechtkomen?

Zoiets ja. Nou scharrelde ik mijn kost wel bij elkaar. Een baantje hier en daar en de speeltafel leverde wat op. In 1966, ik was toen 28, ben ik in de verzekeringen gegaan.

Daar wordt een mens ook niet vrolijker van.

Dat viel mee. Ik verkocht levensverzekeringen. Dat ging me niet slecht af. Bovendien kwamen mijn bridgecontacten me in zaken wel van pas. Dat speelde zelfs een rol toen ik een paar jaar later naar de Dallas Aces overging.

Hoe kwam die overgang precies tot stand?

Dat zal ik vertellen. Ik speel in ’67 de Summer Nationals in Montreal met Eddie Kantar. Op dat toernooi liep Ira Corn rond, een miljonair uit Texas. Hij nodigde ons uit voor een diner. Wij komen in dat restaurant, bleek dat hij een apart eetzaaltje had afgehuurd. Bobby Wolf en Jim Jacoby waren er ook.

Corn ontvouwde zijn plannen. De oprichting van een fullprofbridgeteam. Het doel was tweeledig. Naam maken op de nationale toernooien en daarna de jacht op het wereldkampioenschap. Dit was de deal: 800 dollar in de maand voor de vrijgezellen en 1000 voor de getrouwde jongens, onkosten betaald, bonussen voor gewonnen toernooien, vijf dagen per week trainen van twaalf tot zes en verhuizen naar Dallas. Over dat laatste punt viel niet te onderhandelen. Ik had mijn bedenkingen. Zo stond het derde paar niet vast. Er werden wel namen genoemd, bijvoorbeeld Sammy Kehela, een prima speler, maar er was nog niets getekend. En dan, wat moest ik met Jacoby? Zo’n geweldige topspeler vond ik dat nou ook weer niet. Ik dacht: weet je wat, als Kantar tekent dan teken ik ook. Goed, wij eten en praten en het diner is afgelopen.

Ik loop met Kantar naar buiten.

Ik zeg: ‘Eddie, wat doe je?’

Hij zegt: Ik peins er niet over.’

Hij zegt: ‘Ik pieker er niet over, wat zal ik in Dallas gaan kaarten, ik zit goed in Californië.’

Dat gaf voor mij de doorslag. Daar kwam bij dat ik niet zoveel vertrouwen had in die wetenschappelijke training. Ik twijfelde er nogal aan of die zijn rendement zou hebben.

Goed. Een jaar later zit ik weer in de Summer Nationals. De Aces presenteerden zich daar. Eisenberg was erbij en Mike Lawrence en Bobby Goldman. Die jongens draaiden goed, ik kan niet anders zeggen. Een paar maanden daarna kwam ik Corn weer tegen bij een toernooi in Minneapolis. Hij nam me apart, of ik mijn besluit eens wilde heroverwegen, ze zochten nog een zesde man. Toen bracht ik die verzekeringen ter sprake. Dat was geen probleem, ik kon zelfs een deel van Corns verzekeringen in portefeuille krijgen. Toen werd het voor mij extra interessant natuurlijk, want het mes sneed aan twee kanten, ik dacht: ik doe het.

Geen moeilijkheden thuis?

Mijn vrouw vond het best. Ze zegt: ‘Als we naar Dallas moeten verhuizen dan verhuizen we naar Dallas. Geen probleem.’

Daar hadden ze een huis voor u klaar?

Dat niet. Dat moest je zelf regelen. Wij huurden wat, niets bijzonders. Zo’n twee-onder-een-kapgeval. Ik ging spelen met Mike Lawrence. En Joe Musumeci was coach van de ploeg. Geen slechte kaarter, Joe.

Kwam hij niet uit het leger? Een gepensioneerde kolonel of zo?

Klopt. Musumeci was bij de ploeg gekomen een halfjaar na de oprichting. Want hoe was het in die beginmaanden? Die jongens gingen ’s ochtends op bezoek bij Malcolm Brachman, die had een tennisbaan. Dan werd er getennist, ze gingen zwemmen, er werd geluncht, dan gingen ze backgammon spelen en in de achtermiddag werd ook nog eens een kaartje gelegd. Dat zinde Corn natuurlijk niet. Dus haalde hij ‘Muse’ erbij om discipline in de tent te krijgen. Dat was hem wel toevertrouwd.

Laat er geen misverstand over zijn: Muse heeft de basis gelegd voor de successen van de Aces. Het was Ira’s geld natuurlijk maar Muse zorgde ervoor dat er een ploeg stond. Geen twijfel over mogelijk.

Doorgaans luisteren experts niet erg naar iemand die ‘geen slechte kaarter is’.

Tenzij die iemand het recht heeft om de experts te ontslaan. Muse was in de rug gedekt door Ira. Je verhuist niet naar Dallas om een paar maanden later weer op straat te staan. Hoe dan ook, wij draaiden goed. In 1970 plaatsten we ons voor het nationale team en we werden wereldkampioen. In Stockholm. In ’71 prolongeerden we de titel in Taipei. Daarna heb ik nog een maand of wat met Billy Eisenberg gespeeld.

Ging het niet meer met Lawrence?

Het ging prima met Lawrence, maar Billy speelde nog al eens een vrije rol aan tafel en daar werd zijn partner Goldman gestoord van. Ik had niet zo’n moeite met Billy’s stijl dus toen zijn we samen gaan spelen. Ging ook goed, maar het heeft helaas maar een paar maanden geduurd. Toen ging Eisenberg weg.

Hij kreeg de zak?

Hij kreeg de zak of hij nam de zak of iets daartussenin. Een vrije vogel, die Billy, altijd geweest. Ging zijn eigen gang, rookte ook nog wel eens een stickie en dat viel daar in Dallas natuurlijk niet goed. Toen ben ik met Paul Soloway gaan spelen.

Moest u weer aan een nieuwe partner wennen.

Hoe kom je daar bij man? Ik had Paul zelf bij Ira voorgesteld. Ik had in Los Angeles duizenden robberpartijen met Paul gespeeld, kon met hem lezen en schrijven. Maar één ding: Soloway hoefde niet te verhuizen naar Dallas.

Wat krijgen we nou?

Dat zat zo: eind 1972 ging Corn over een andere opzet denken. Hij wilde van die vaste salarissen af. Hij had zijn doel bereikt, misschien gingen zijn zaken wat minder, in ieder geval zei hij tegen ons dat we wat meer op eigen benen moesten gaan staan. Dus Soloway kwam niet bij Corn op de loonlijst. Begin 1973 kreeg Bobby Wolf een baantje in Corns bedrijf, ik kon mijn zaken nog wat uitbreiden en verderop in dat jaar hield Jacoby ermee op. Hij had goed voor ons gepresteerd hoor, daar niet van, maar misschien had hij toch niet de juiste attitude voor topbridge.

Hoe schrijf ik dat op in het Nederlands?

Nou ja, in wezen was hij nogal lui, daar kwam het op neer. Maar goed, Wolfie en ik werden partners er kwamen soms andere spelers bij en de betalingen waren meer per evenement.

Een soort no-cure-no-pay-ploeg van vrije jongens?

Daar kwam het op neer, ja.

Toch duikt de naam Corn in de jaren zeventig nog regelmatig op.

Klopt. Kijk, Corn was een fantastische man, een geweldenaar maar hij had een paar zwakheden. De eerste was dat hij verslaafd was aan het spel. Dus dan ging hij toch weer sponsoren voor een paar maanden of een paar toernooien. Midden jaren zeventig speelden we bijvoorbeeld vaak met Kehela-Murray, een fantastisch koppel. We liepen als een trein. Maar eind 1977 zakten we er een keer helemaal in, ik meen in Pasadena. Vooral Wolfie en ik speelden als kranten. Dus zei Corn: ‘Zie je wel, dat bridgen is niks gedaan.’ Maar dan kwamen de toernooien van 1978 eraan en wou hij toch weer een ploeg. Natuurlijk zonder Kehela-Murray. Dat was Ira’s tweede zwakke punt: hij dacht altijd dat Wolfie en ik beter waren dan we waren, dus slechte resultaten lagen nooit aan ons. Je snapt wel dat ons dat goed uitkwam. Nou dan werd Rubin erbij gehaald met Hamilton. We wonnen de Spingold en de Reisinger, maar dan kreeg Rubin weer heisa met zijn maat, werd Soloway er weer bij gehaald en zo ging dat maar door.

In die tijd duikt ook de naam van Cliff Russell op. Bij het laatste WK was hij speler-sponsor van een Amerikaans team.

Klopt, met Cliff als sponsor hebben we ook nog een toernooi gespeeld.

Vreemd. Jullie stonden als de Aces bekend, maar Russell betaalde.

Dat maakte Cliff niets uit. Hij is verliefd op het spel. Wilde altijd met Dick Freeman spelen en in een sterk team. Dat kon geregeld worden natuurlijk. Is dat niet vervelend voor experts om een sponsor op sleeptouw te moeten nemen?

Hoezo vervelend? Stel, je wint met vier man de Spingold, dan mag je een tweekamp spelen om een plaats in het nationale team. Zo gaat dat bij ons, je moet voor je plaats spelen.

Bij ons ging dat ook zo. Maar sinds een paar jaar hebben we een selectie. Daar zitten spelers in die hun plaats sowieso waard zijn.

Mooi, des te minder moeite zullen ze hebben met het winnen van de selectiewedstrijden. Met alle respect, je plaats waard zijn vind ik een fout standpunt. Dan kun je ook wel zeggen: Jantje en Pietje zijn zo goed, die horen wereldkampioen te zijn. Dan hoef je geen kampioenschappen meer te organiseren. Wie zijn plaats waard is moet dat aan tafel maar waarmaken. Waar was ik gebleven? Ja, je moet die tweekamp spelen en je steekt de koppen bij elkaar: jongens we kunnen twee experts meenemen als derde paar, maar er ligt ook een aanbod van een sponsor, geen topper maar een behoorlijke speler. Wat doen we? Stel je gaat met de sponsor in zee, je bent tenslotte prof. Dan moet je verder niet zeuren. Er kan wel eens onnodig een contractje verloren gaan, maar dat hoort erbij. Je kunt toch ook winnen. In 1979 speelde Amerika, ik deed toen niet mee, het WK met Malcolm Brachman als speler-sponsor. In de finale, let wel in de finale, speelt hij de eerste twee zittingen en staat op met meer dan zeventig impen in de plus.

Dat herinner ik me. In de tweede zitting speelde hij tegen Garozzo-Lauria. Garozzo had een volslagen off-day. Hij leverde de punten met bakken in.

Kan zijn. Fouten zijn een onderdeel van het spel. Brachman maakte daar gebruik van. Amerika won toen met minimaal verschil, een imp of vijf geloof ik. Dan zeg ik: Brachman heeft de titel meer dan verdiend. Dus wat is op sleeptouw nemen. Er is altijd een kans om te winnen.

Maar als je op kleine toernooien voor geld moet spelen met mensen die er niets van kunnen, dat is toch treurig?

Waarom nou toch? De grote toernooien kun je altijd wel met een goede ploeg spelen. Daaromheen zijn kleinere evenementen, verliezersronden en zo. En je hebt de regionale toernooien. Nou dan geef je wel eens een speelles. Gebeurt in tennis en golf ook. Niets bijzonders toch? Ik heb het niet zoveel gedaan maar ik heb er helemaal geen slechte ervaringen mee.

Maar als je dat nou met topschaak vergelijkt?

Goed. Hoeveel schakers denk je dat er zijn die uitsluitend van grootmeestertoernooien kunnen leven? Twee? Drie misschien? De rest moet toch ook stukken in de krant schrijven, simultaans geven of demonstratiepartijtjes met een sponsor. Dat is toch een onderdeel van je werk. U moet daar niet zo moeilijk over doen.

Kun je als prof op de grote toernooien die speellessen geven door je bij de organisatie te melden? Zetten ze je dan op een lijst van vrijlopende experts?

Zo simpel gaat het niet. Je kunt ter plaatse wel eens iets regelen als je je contacten hebt. Maar het best regel je het van tevoren. Een beetje behoorlijke prof kan bij ons zo tussen de vijfenzeventig en honderdduizend dollar verdienen en je speellessen leveren een deel van dat bedrag op. Niets aan de hand.

Voor jonge jongens is het op die grote toernooien een stuk lastiger.

Ben ik meteen met je eens. Ze hebben hun onkosten en er komt nog niet veel binnen. Bovendien moeten ze een paar psychologische factoren overwinnen.

Hoezo?

Zal ik uitleggen. Op hun club zijn die jongens de beste spelers. Dan komen ze op de Vanderbilt tegen twee topspelers. Het interesseert die toppers geen moer wie er bij hen aan tafel komt zitten. Sterker, die nieuwelingen worden met een zekere minachting bekeken. Dan maken die jongens een fout. O God, denken ze, we staan hier voor aap. En dan gaan ze proberen hun gezicht te redden. Maar je moet je niet goed voordoen, je moet goed spelen. En dan nog iets anders: als ik een nul scoor weet ik dat, evenals mijn tegenstanders. En we weten allemaal dat het straks weer andersom kan zijn. Dus hup, kaarten in het board en het volgende spel. Maar bij die jonge gasten gaat het malen en dus pakken ze even later weer een nul. Hoe wapen je je daartegen?

Je moet leren onder druk te spelen. Ik speel nooit een partij, nooit één, of er staat druk op: de volgende ronde in een knock-outwedstrijd, een toernooioverwinning of een robberpartij om een zeker bedrag.

Het robberbridge om geld is in Nederland aan het uitsterven.

Dat sterft overal uit. Jammer, want het is een heel goede basis voor wedstrijdbridge. Goede geldspelers zijn altijd goede toernooispelers. Omgekeerd is dat lang niet altijd het geval. In Dallas is geen fatsoenlijke robberpartij meer te krijgen. Ja, om kleine inzetjes. Gelukkig kom ik voor zaken nog wel eens in New York of Londen. Daar zijn nog wel mogelijkheden. Niet eens altijd bridge. Dan speel ik een partij backgammon of gin-rummy. Ik ben wel niet zo’n gin-rummyspeler maar ik heb veel talent voor het uitzoeken van mijn tegenstanders. Dus dan valt er nog wel eens wat te verdienen.

Nog even die toernooien: al die systemen daar…

Ach man, schei uit. Mag ik daar nou eens iets over zeggen: ik word er knettergek van. Kom je op een halve finale tegen zo’n destructief paar te spelen, dan is het of ze tegen je zeggen: ‘We hebben gehoord dat jullie nogal goed bridgen. Dus hebben we besloten om in de halve finale tegen jullie te gaan schaken.’ Begrijp je? Het is een heel ander spel.

Kom kom, je kunt je daar toch op voorbereiden.

Goed, bereid ik me voor. Zit ik op een ander toernooi, loot ik niet tegen ze. Maar een ander paar dat zich niet heeft voorbereid, moet wel tegen ze spelen. En wordt gevloerd. Daardoor kan ik het toernooi verliezen.

Ja, je kunt op zoveel manieren een toernooi verliezen. Trouwens als die systemen zo effectief zijn, waarom gaat u ze zelf niet spelen?

Wacht, ik ben nog niet klaar. Al die destructieve koppels hebben weer hun eigen afspraken en afspraakjes. Allemaal keurig vermeld in hun systeemboek. Maar ik kan moeilijk al die boeken van coast to coast uit mijn kop kennen. Dus moet je wel eens een vraagje stellen. Nu is het bridgespel een soort ontdekkingsreis. En iedere vraag die ik stel geeft iets weg over mijn problemen en dus over de aard van mijn hand. Dat is niet juist. Bovendien wordt de kloof tussen de top en de gemiddelde speler steeds groter.

Die wordt in alle beroepssporten steeds groter. Zie je Boris Becker tennissen of zie je mijn vrouw tennissen?

Klopt die vergelijking nou wel? Als ik ’s zondagsmiddags thuis de televisie aanzet zie ik een golftoernooi. Ik kan helemaal niet golfen maar alles wordt me glashelder vertoond. De missers, de bunkerslagen, de hole-inone. Tennis, basketbal: idem dito. Maar nu gaat de gemiddelde bridger naar een toptoernooi, hij loopt de Ramazaal binnen en ziet een biedverloop waar hij geen touw aan vast kan knopen. Tegen de tijd dat de commentators alles hebben uitgelegd zijn de spelers al bij de derde slag. Dus de toeschouwer wandelt maar eens de speelzaal in. Als hij tenminste wordt toegelaten. Daar ziet hij mannen die bezig zijn elkaars boekwerken te bestuderen. Want bridge is bezig een taalspel te worden: kies je je woorden niet zorgvuldig bij een uitleg, dan word je via een appeal aan de hoogste boom geknoopt. Maar bridge hoort natuurlijk geen taalspel te zijn. Bridge is gebaseerd op logica. Stel je voor: zeven Tibetaanse monniken gaan op de top van een berg zitten kaarten. Ze spreken af dat de winnaar zich wereldkampioen mag noemen. Dan zal het je toch een zorg zijn hoe de winnende monnik heet. Die kant zijn we met het bridge op aan het gaan. Een esoterisch clubje dat mekaar aan tafel briefjes zit te schrijven. Dus wat doet de toeschouwer? Hij gaat naar huis! Hier in Nederland valt het nog wel mee, want jullie bond doet er veel aan. Maar dat is niet overal zo. In iedere beroepssport houdt men zich bezig met de vraag: hoe verkopen wij onze sport zo goed mogelijk aan het publiek? Maar het bridge is aan de top bezig zichzelf langzaam dicht te schroeven. Ze zijn bezig hun eigen beroep op te eten. Daar moeten de topspelers zich eens heel goed bewust van worden.

Daar zit iets in. Wat wilt u er aan doen?

Om te beginnen dit: we schaffen alle destructieve systemen af, we verbieden ze domweg. Ik heb geen moeite met een random of zo, maar een heel netwerk van destructieve afspraken, een heel systeem, dat doen we niet meer. Ik vind alle systemen best, zolang ze maar constructief zijn. En dan de verdediging: we stellen één signaal verplicht over de hele wereld. Jij mag kiezen. Hoog-laag, even-aanmoedigend of juist afwijzend, het interesseert me niet. Die signalen liggen procentsgewijs toch vlak bij elkaar. Dan gaan we spelen. Iedere kaart moet na acht seconden worden bij gespeeld. Een singleton: 8 seconden. Zit je met een probleem: 8 seconden. Bij overschrijding: een vastgestelde tijdstraf. Dan zijn we meteen van al die quasidenkpauzes af.

Laten we het nou niet te dol maken. Je hebt toch wel eens situaties dat er even gedacht moet worden?

Het leven is hard: 8 seconden. Maar vooruit, ik heb begrip voor je problemen. De eerste slag 40 seconden, de tweede 20 en alle volgende kaarten: 6. Is een andere tijdsindeling nog iets billijker dan nemen we die. Ik heb het nu uiteraard over bridge op beroepsniveau. Dan krijg je een vlot spel, je krijgt een open spel, je krijgt een inzichtelijk spel.

Dan zult u het Cap-Volmac wel een zegen vinden. Geen HUM’s (highly unusual methods), veel publiek pal aan de tafels.

En vergeet het niveau van de deelnemers niet. Een schitterend toernooi. Stel de organisatie zegt voor aanvang: ‘Geachte deelnemers, hartelijk welkom. We hebben besloten de paren te splitsen. We gaan loten wie met wie speelt.’

Fantastisch. Alles echt, een paar basisafspraken en lekker kaarten. Dan gaan we nog eens kijken wie er wint. Ik zou het meesterlijk vinden.

Over de deelnemers gesproken. Vergeet u niet om uw lezers namens mij te feliciteren met jullie wereldkampioenschap? Ik ken niet al jullie jongens, Leufkens-Westra wel natuurlijk, prima spelers, ethische spelers, een sieraad voor het spel. De andere jongens ken ik minder, maar ze zijn zonder twijfel goede kaarters anders word je geen wereldkampioen. Van harte hoor.

Nooit spijt gehad dat u vroeger niet beter naar uw moeder hebt geluisterd?

Spijt? Ik heb zoveel aan het bridge te danken. Bridge heeft mij alles gegeven. Moet ik spijt hebben? Nooit.

Twee dagen later zit ik achter Hamman als hij de slotronde van het Cap-Volmac moet spelen tegen Jansen-Westerhof.

‘Speelt u nog iets bijzonders,’ vraagt-ie.

‘Nou nee,’ zegt Westerhof, ‘natuurlijk, alles echt eigenlijk.’

‘Natuurlijk,’ roept Hamman verheugd, ‘dat dat nog bestaat meneer, het moest verboden worden.’

EPILOOG

Niet lang na de publicatie van dit interview verscheen Hammans autobiografie At the Table. Een buitengewoon leesbaar bridgeboek. Maar bovenstaand interview is in feite een zeer verkorte versie van dat boek. Daar was ik nog wel trots op.