Handboek voor de werkende moeder

Uitgeverij L.J. Veen

Amsterdam/Antwerpen

© 2011 Elvan Bayraktaroglu en uitgeverij L.J. Veen

Omslagontwerp Maslow

Ontwerp binnenwerk Pankra

Foto auteur Nils Poetoehena

==

NUR 450/850

E-BOOK ISBN 978 90 204 1239 0

Deze digitale editie is gemaakt naar de 1e druk 2011 met ISBN 978 90 204 1179 9

==

ljveen.nl

fulltimeinsane.nl

Inhoud

Inleiding

==

Hiep hoi, zwanger! En dan?

Back to business!

Aan de slag!

Het huishouden

Het ‘Nieuwe Werken’

Mamadag

Andere vrouwen aan het woord

Alle zaken goed geregeld

Voor jezelf beginnen

Eerste hulp bij paniek

==

Dankwoord

Bronnen

Handige links

Inleiding

Ineens ben je zwanger. Oké, dat gaat natuurlijk niet zomaar, maar daar sta je dan met de zwangerschapstest in je handen. In gedachten zie je kleine lieve rompertjes aan de waslijn en dan schieten ineens al die namen, die je op je elfde al voor je kind had verzonnen, door je hoofd. Je denkt op zo’n moment aan alles, behalve aan je baas. O hemel, wat moet je baas wel niet van je zwangerschap denken? Wat moet je in hemelsnaam allemaal met je werkgever regelen en kun je na je zwangerschapsverlof nog wel voor minder uren aan de slag?

Toen ik moeder werd verkeerde ik in een soort shellshock. Er gebeurt zoveel en terwijl de hechtingen nog natrokken in mijn moederschoot, mijn borsten mijn pijngrens nog iets verlegden, en ik ook nog een hulpeloos wezentje in leven moest zien te houden, was er ook nog een baas die me weer op de werkvloer verwachtte. Ik schitter van afwezigheid in de Quote 500 en ik heb een hypotheek, dus voor ik het wist, werd het officieel: ik blijf een werkende moeder.

Als je dan toch weer aan de slag moet, dan kun je beter goed beslagen ten ijs komen. De ervaringen die ik als werkende zwangere vrouw en later als werkende moeder in de eerste twee jaar na de bevalling heb opgedaan, heb ik samen met een lading praktische tips en trucs verzameld in dit boek, zodat jouw vliegende herstart op de werkvloer een succes wordt zonder dat je daarbij de zorg voor je kind verwaarloost.

Soms word ik badend in het zweet wakker met de vraag of ik de gastouder wel afgebeld heb omdat mijn dochter ziek is. Dan zie ik mezelf overeind zitten in een bed dat ik eigenlijk de dag ervoor had moeten verschonen. Als ik dan naar de keuken loop om drinken te pakken, zie ik dat de afwas nog in de gootsteen staat en dat de eettafel maar half is afgeruimd. Is dat erg? Nee, dat vind ik niet. Zo’n dag komt wel eens voor. De gedachte dat ik de volgende ochtend, samen met al die andere werkende moeders, loop te klooien met ontbijtjes, boterhammetjes, werktassen en bekers melk, stemt mij gerust. Gedeelde smart is halve smart. Als Afrika een cent kreeg voor elke keer dat een werkende moeder ’s ochtends ‘Schiet nou eens op, ik kom te láá-áát’ roept, dan was Afrika geen armoedig continent meer.

Laat dit boek een hart onder de riem zijn voor moeders die na hun zwangerschapsverlof de draad weer willen oppakken en vol goede moed aan het werk gaan. En of ze nou meer of minder willen werken, dat maakt niet uit.

In dit boek passeren twee mensen regelmatig de revue. De een is mijn man Nils (1977) en de ander is mijn dochter Irem (2009). In het begin van het boek rep ik over onze poes Betty. Maar die is halverwege de schrijverij uit ons gezin vertrokken. Momenteel werk ik tweeëndertig uur in de week als financieel journalist in Amsterdam-Zuid. Mijn man werkt als visualiser in Amsterdam Sloterdijk. Hij heeft een contract van veertig uur in de week, maar werkt tweeëndertig uur in de week met behulp van ouderschapsverlof. Wij wonen in Heemskerk.

In dit boek interview ik drie vriendinnen over hoe zij, als werkende moeder, hun werk en de zorg voor hun kind combineren, stel ik één bedrijf een rits vragen en laat ik psycholoog Marcelino Lopez (1974) aan het woord. Hij is als therapeut verbonden aan het Instituut voor Directieve Interventies en Interapy en medeoprichter van de datingsite relatieklik.nl. Hij werkt als redacteur voor het psychologieblog Psychologisch.nu.

Voordat je verdergaat met dit boek, nog één ding. Een badjas. Zorg dat je een badjas hebt.

Hiep hoi, zwanger! En dan?

Gefeliciteerd, je bent zwanger! Een zwangerschap brengt een hoop praktisch regelwerk met zich mee. Af en toe moeten we van onze roze wolk stappen om zaken als zwangerschapsverlof te bespreken met de baas, alvast uit te kijken naar geschikte opvang en te bedenken hoe te voorkomen dat je vervreemdt van je eigen werkplek als je met verlof thuiszit. Om je kostbare tijd te besparen, heb ik in dit hoofdstuk een aantal zaken voor je op een rijtje gezet. Kruip maar weer lekker even op je roze wolk. Het is zo moeilijk allemaal niet.

Verlof is een noodzaak

Toen ik erachter kwam dat ik zwanger was, zat ik eerst een halfuur op het toilet wezenloos naar mijn zwangerschapstest te staren. Vervolgens keek ik naar mijn platte buik. Daarna heb ik het van de daken gegild, ik was dolgelukkig. De volgende dag zat ik alweer op mijn werk. Ik hield mijn buik strak in, sloeg de vrijdagmiddagborrels over en probeerde mijn manische vreetbuiten in de lunchkamer enigszins onder controle te krijgen. De buik groeide en na tien weken lichtte ik mijn werkgever in. Twee weken later vertelde ik het aan al mijn collega’s.

Toen ik ruim zes maanden zwanger was, kreeg ik ruzie met mijn bureaustoel. Ik kon nauwelijks nog gewoon achter mijn computer schuiven. Ook had ik de concentratiespanne van een goudvis. Als iemand langer dan vijf minuten tegen me sprak, dwaalden mijn gedachten alweer af naar babyrompertjes en de namenlijst waar we niet uit leken te komen. En ik had altijd honger. In de eerste weken na de bevalling werd het mij duidelijk waarom vrouwen met zwangerschapsverlof moeten.

Tijdens de kraamperiode werd mijn lichaam nog een beetje geclaimd door hormonen. De auto vond ik ineens doodeng. Die ene keer dat ik het wel aandurfde om te rijden vergat ik hoe ik moest optrekken. Daar stond ik dan voor een groen stoplicht met een rij toeterende auto’s achter me. Van de stress schoten mijn zoogkompressen vol en begon ik te huilen. Tel daar nog een paar emotionele uitbarstingen bij op en je hebt voldoende materiaal voor een spontane apocalyps.

Toch in loondienst

Voor ik zwanger werd, was mijn grootste angst dat mijn werkgever ervan zou balen of dat minder werken een probleem zou worden. Hoewel we allemaal heus wel weten dat zwangere vrouwen wettelijk beschermd zijn, werkte ik tot aan mijn verlof veertig uur in de week. Dit alles speelde zich af tijdens de economische crisis en ik was bang dat ik tijdens mijn verlof weggesaneerd zou worden. En die angst werd werkelijkheid: vlak voordat ik met verlof ging, werd besloten mijn contract niet te verlengen. Het zou tegelijkertijd aflopen met mijn zwangerschapsverlof. Daar zat ik dan met een kind en zonder baan.

Dat mijn contract niet werd verlengd, bood bij nader inzien perspectieven. Zo kon ik vol goede moed een baan zoeken die bij mijn nieuwe situatie paste. Wie dacht dat ik weer fulltime ging werken, was gek. Ik had toch geen kind op de wereld gezet om het vervolgens door andere mensen te laten opvoeden? Met zo’n fijn kind wilde ik niet eens de deur uit. Ik wilde wel werken, maar hooguit genoeg om de kosten thuis te dekken. Uiteindelijk heb ik na mijn verlof enkele freelance werkzaamheden verricht, waarna ik even overwoog om als freelancer door te gaan. Dat klonk als het ideale bestaan, met name omdat ik de opvang van mijn dochter niet optimaal geregeld had, ik enkele lopende zaken nog tot een goed eind moest brengen en mijn financiën even op orde moest brengen. Uiteindelijk sneuvelde dit plan, omdat ik het risico niet durfde te nemen en mijn netwerk nog te klein was om aan voldoende opdrachten te komen. Kortom, financieel was het nog niet haalbaar. Daarom koos ik voor een baan in loondienst, wat een overzichtelijke administratie, een vast salaris, collectief pensioen, vakantiedagen, vakantiegeld en sociale zekerheden met zich meebracht.

Het nieuws op de burelen

In de meeste gevallen kun je privézaken rondom je zwangerschap met je partner regelen. Maar wat je werkt betreft ben je zelf verantwoordelijk. Tijdens die ene vruchtbare wip is er niemand die denkt aan haar positie als zwangere vrouw, en later moeder, op de werkvloer. Met een kind op komst zal er het een en ander gaan veranderen. Ja, je mag nu gerust even in paniek raken. Een kleine hysterische aanval is eigenlijk best gezond. Die celdeling in de baarmoeder maakt wat los in een mens.

Laten we bij het begin beginnen. Daar zit je dan, met in je rechterhand een zwangerschapstest, en in je linker de dop van de test. Terwijl je kijkt naar de test, verschijnen er langzaam twee streepjes. Je weet niet meer wat dat betekent en gaat als een razende op zoek naar de gebruiksaanwijzing. Conclusie: je bent dus hartstikke zwanger. Dat blijkt, anders las je nu dit boek immers niet.

Toen ik vertelde dat ik zwanger was, reageerden mijn superieuren enthousiast, maar ook een beetje gereserveerd. Ik was nog maar kort in dienst en voelde me daarom bezwaard. Volgens mij zei ik zoiets als: ‘Tja, ik kan er ook niets aan doen.’ Daarmee doelde ik niet op de zwangerschap. Ik bedoelde dat ik niet zwanger was geworden om mijn baas te pesten. Het was geen vooropgesteld plan.

Het leek me verstandig om de werkgever als een van de eersten op de werkvloer op de hoogte te stellen. Er zijn vrouwen die gewapend met spandoeken hysterisch de werkvloer bestormen en het nieuws over de burelen gillen. Dat kun je natuurlijk doen, maar het is niet verstandig, omdat je baas altijd toch wel even eerder op de hoogte gesteld wil worden dan de rest. Hij is uiteindelijk degene met wie je afspraken moet maken. Je eerste stop is bij je leidinggevende, daarna volgen je collega’s. Al leert de ervaring dat er altijd een bevriende collega is die je eerder inlicht dan de rest van het bedrijf.

Je kunt er ook voor kiezen om collega’s tijdens het werkoverleg of algemene vergadering te informeren over je zwangerschap. Of je kunt je baas dit laten doen. Een e-mail is hiervoor niet zo handig: je wilt immers felicitaties direct in ontvangst nemen, vragen beantwoorden en uiteraard de impact van deze mededeling van het gezicht van collega’s aflezen.

Iedereen vertellen dat je zwanger bent, is net zoiets als met een nieuw kapsel de kapsalon verlaten. Je hebt het idee dat iedereen naar je kijkt, naar je wijst en over je praat. En dat zal hoogstwaarschijnlijk ook gebeuren. Je hebt er collega’s tussen zitten die het fantastisch vinden, maar er zijn ook collega’s die zich zorgen maken en zich afvragen wat jouw zwangerschap betekent voor hun werksituatie. Moeten ze meer en harder werken? Overuren maken?

Dat zwangere vrouwen ineens de behoefte hebben ingewikkelde powerpointpresentaties in elkaar te fietsen en vaker dan normaal op de vrijdagmiddagborrel of andere bijeenkomsten aanwezig willen zijn, is misschien een manier om te laten zien dat een zwangerschap niets hoeft te veranderen aan de werksituatie van anderen.

Een geruststelling is dat het nieuws bij iedereen sneller landt dan je denkt. Zorg dat je je werkgever uiterlijk drie maanden voor de uitgerekende datum op de hoogte stelt. Veel vrouwen wachten de eerste drie cruciale maanden af, maar je kunt het je leidinggevende ook eerder mededelen, als je je daar prettiger bij voelt. Of als je je er heel slecht bij voelt. Een zwangerschap kan een vrouw ziek, zwak en misselijk maken. In sommige gevallen zijn veel collega’s zodoende eerder op de hoogte van de zwangerschap dan de zwangere vrouw zelf. Laten we eerlijk zijn, de combinatie van vochthoudende enkels, opgezette borstklieren en chronisch gestuntel valt uiteindelijk op.

Als zwangere vrouw ben je op de werkvloer een speciaal geval, omdat je rechten nu eenmaal wat uitgebreider zijn dan die van de rest van je collega’s. Daarvan kun je echter pas gebruikmaken als de werkgever op de hoogte is. Binnen twee weken nadat je verteld hebt dat je zwanger bent, hoor je van je werkgever voorlichting te krijgen over de mogelijkheden op werkgebied, maar ook over eventuele gevaren voor jou en het ongeboren kind. Maar de ervaring leert dat niet elke werkgever deze kennis paraat heeft, of weet dat er zoiets als voorlichting bestaat.

Ga er maar van uit dat je recht hebt op regelmatige werk- en rusttijden. Je mag extra pauzes nemen, maar niet meer dan een achtste van je totale werktijd. Daarnaast is overwerk niet langer verplicht en hoef je geen nachtdiensten meer te draaien. Heb je een functie waarbij je veel moet staan of lopen, dan mag je vaker een zitpauze inlassen. Voor veel werknemers klinkt dat niet bijzonder, maar voor iemand die regelmatig overuren maakt, onregelmatige diensten draait en veel moet staan, gelden deze rechten tot zes maanden na de bevalling. Medische afspraken mogen vanzelfsprekend onder werktijd worden gepland.

Vanaf het moment dat je bij je werkgever hebt gemeld dat je zwanger bent, mag je niet ontslagen worden. Dit geldt ook voor de eerste zes weken na de bevalling. Toch zijn hier uitzonderingen op. Zo kun je wel ontslagen worden wanneer het bedrijf failliet gaat. En als daar reden toe is mag je op staande voet worden ontslagen, al mag de zwangerschap zelf nooit de reden zijn. Uiteraard mag je wel zelf ontslag nemen. Wil je ontslag nemen met behoud van je zwangerschapsuitkering, doe dit dan op z’n minst tien weken voor de uitgerekende datum. Dan kom je namelijk nog in aanmerking voor een zwangerschapsuitkering via het uwv.

Nu begrijpt iedereen wel dat je niet zomaar met een lijst eisen naar de baas kunt stappen. We zijn uiteindelijk allemaal empathische wezens die andermans emoties en reacties naar waarde kunnen inschatten. Geen werkgever zal vreemd opkijken als je hem of haar komt vertellen dat je zwanger bent en dat er ‘waarschijnlijk maatregelen genomen moeten worden’. Wanneer je moe, zwak of misselijk bent, geef je dit aan bij je leidinggevende. Als je behoefte hebt aan extra pauzes, vraag dan of je hiervan gebruik kunt maken. Je baas heeft liever dat je uitrust dan dat je de hele dag als een slap eendje over je bureau hangt. Dat lijkt mij overigens ook niet echt de makkelijkste werkhouding.

Het is gebruikelijk om al snel aan te geven wanneer je met zwangerschapsverlof zou willen. Maar je kunt ook de komende maanden de tijd nemen om hierover na te denken. Je mag vier of zes weken voor de uitgerekende datum met verlof gaan. Hoe minder verlof je neemt tijdens je zwangerschap, hoe meer tijd je overhoudt na de bevalling. Wat sommige vrouwen ook doen is, aansluitend op hun verlof, vakantiedagen opnemen. Bespreek dit op tijd met je werkgever en wacht niet tot het allerlaatste moment. Tijdens het zwangerschapsverlof behoud je het recht op het aantal vakantiedagen zoals vermeld in je contract.

First things first

Een zwangerschap brengt allerhande regeldingen met zich mee. De enige formulieren die tot nu toe leuk waren om in te vullen zijn de online formulieren die je recht geven op gratis kraampakketten. Je zult tijdens je zwangerschap je handen vol hebben aan het uitruimen van de keukenkastjes (poetsdrang), het wassen van piepkleine kleertjes met hypoallergeen wasmiddel (teer babyhuidje kan misschien geen fabriekstoffen verdragen) en het aanbrengen van de plinten in de babykamer (want anders komt het er nooit van). Maar er wachten andere zaken op je, zoals het aanvragen van je zwangerschapsverlof, het regelen van je ouderschapsverlof, het zoeken naar geschikte dagopvang en het berekenen van de kinderopvangtoeslag. Als alleenstaande moeder heb je bovendien nog eens recht op alleenstaande-ouderkorting en andere toeslagen die je financiële nood kunnen verlichten.

Zwangerschapsverlof

Je hebt recht op in totaal zestien weken zwangerschapsverlof, waarvan minimaal tien weken na de bevalling. Als je baby twee weken later dan de uitgerekende datum ter wereld komt, worden de dagen die je baby te laat was, opgeteld bij het totale verlof. Wordt je baby eerder geboren, dan schuiven de dagen door naar de periode na de bevalling.

Een voorbeeld:

Ik beviel vier dagen voor de uitgerekende datum. Ik besloot zes weken voor de uitgerekende datum met verlof te gaan. Ik had dus na de bevalling nog tien weken verlof te goed (in totaal zestien weken). Mijn dochter Irem kwam echter vier dagen te vroeg, zodat ik na de bevalling tien weken en drie dagen verlof had.

Maar mijn dochter had ook vier dagen ná de uitgerekende datum geboren kunnen worden. Die vier dagen worden bij de verloftermijn opgeteld, namelijk zes weken + vier dagen voor de bevalling + minstens tien weken na de bevalling = zestien weken + vier dagen. Ik zou dan vier dagen extra gekregen hebben.

Tijdens dit verlof krijg je 100 procent van je salaris uitbetaald, de zogenaamde zwangerschapsuitkering. Deze uitbetaling, die valt onder de Wet Arbeid en Zorg (wazo), wordt gedaan door het uwv. De aanvraag hiervan dient door je werkgever ingediend te worden. Hiervoor moet je een zwangerschapsverklaring van je verloskundige of arts overhandigen.

Afhankelijk van je werkzaamheden kun je ervoor kiezen op zijn vroegst zes weken en op zijn laatst vier weken vóór de uitgerekende datum te stoppen met werken. Controleer bij je werkgever of de uitkering op tijd is aangevraagd. Mocht je na het zwangerschapverlof nog niet geheel in staat zijn om te werken als gevolg van de bevalling of zwangerschap, dan heb je maximaal een jaar lang recht op een Ziektewetuitkering.

Mocht je baas nu volledig radeloos zijn over jou als zwangere werknemer, dan kun je hem geruststellen. In april 2011 heeft de overheid de toolkit ‘Kinderwens, zwangerschap en werk’ gelanceerd van het rivm/Centrum voor Bevolkingsonderzoek en Erfocentrum. Deze toolkit staat vol met informatie over arbeidsomstandigheden die een nadelige invloed kunnen hebben op de vruchtbaarheid, zwangerschap en de gezondheid van een zuigeling (via de borstvoeding). De toolkit dient ter ondersteuning van werkgevers bij hun voorlichting aan mensen met een kinderwens, zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven.

En mijn bonus dan?!

Daar kun je met grote waarschijnlijkheid naar fluiten. Werkgevers zijn namelijk niet verplicht een bonus door te betalen tijdens de zwangerschap. Aanvankelijk oordeelde de Commissie Gelijke Behandeling (cgb) vaak dat een zwangere werkneemster tijdens haar verlof toch recht had op een bonus. Maar halverwege 2011 heeft de commissie haar standpunt officieel aangepast. De cgb beschouwde tot voor kort de bonus in principe als een arbeidsvoorwaarde. En juist om die reden was er volgens de commissie sprake van een verboden onderscheid op grond van geslacht wanneer een werkneemster tijdens haar zwangerschapsverlof het recht op een bonus kwijtraakte.

Als je werkgever kan aantonen dat jouw bonus eigenlijk hetzelfde is als je loon, dan hoeft hij deze bonus tijdens je verlof niet te betalen. De kans is dus groot dat je die prestatiebonus door je neus geboord ziet worden. Dit geldt overigens ook als je niet kan werken na je verlof als gevolg van de bevalling, hebben uitspraken van het Europese Hof van Justitie bepaald. Uiteraard moet je werkgever je dan wel hetzelfde behandelen als een zieke mannelijke collega.

Ouderschapsverlof

Na je zwangerschapsverlof kun je zesentwintig weken ouderschapsverlof opnemen. Wettelijk gezien is dit zelfs een recht. Dit betekent dat je minder kunt werken met behoud van je contract. Als je zesendertig uur in de week werkt, kun je bijvoorbeeld voor vier uur in de week ouderschapsverlof opnemen. Na het ouderschapsverlof kun je weer terugvallen op je oorspronkelijke contract met als voordeel dat je met hetzelfde contract na het ouderschapsverlof eventueel gewoon weer zesendertig uur kunt werken.

Ouderschapsverlof wordt over het algemeen niet vergoed door de werkgever. Over eventuele doorbetaling tijdens opname van het verlof raadpleeg je je cao. In sommige bedrijfstakken krijg je ouderschapsverlof namelijk wel (gedeeltelijk) doorbetaald.

Je hebt ten minste recht op de standaardverdeling, waarin je gedurende tweeënvijftig weken de helft van je werktijd werkt. Dit verlof kun je in overleg met de werkgever op verschillende manieren opnemen, bijvoorbeeld zesentwintig weken voltijd. Vanaf 1 januari 2009 mag het verlof opgesplitst worden in maximaal zes gedeelten van elk minimaal een maand. Het is zelfs mogelijk het ouderschapsverlof te spreiden over twaalf maanden.

De werkgever kan een vorm van verlof, anders dan over de helft van de arbeidsuren per week, weigeren op grond van zwaarwegende bedrijfsbelangen.

Op grond van de Wet Arbeid en Zorg (wazo) moeten aan twee basisvoorwaarden worden voldaan om aanspraak te kunnen maken op ouderschapsverlof: je moet minimaal één jaar in dienst zijn bij je werkgever en het kind voor wie je verlof wilt opnemen mag nog geen acht jaar zijn. Het verzoek om ouderschapsverlof dien je ten minste twee maanden voor het ingaan schriftelijk te melden bij je werkgever. Je verzoek om de standaardverdeling mag hij of zij niet weigeren, maar een andere verdeling wel.

Als je in de tussentijd van baan verandert en bij je oude werkgever het ouderschapsverlof in delen hebt opgenomen, kun je een resterend deel bij de nieuwe werkgever opnemen, maar pas als je minimaal een jaar in dienst bent. Als je het ouderschapsverlof in één deel hebt opgenomen, dan vervalt het resterende deel bij de nieuwe werkgever. Overigens kan je partner ook aanspraak maken op ouderschapsverlof.

Bespreek de verlofregeling met je werkgever en bekijk of jullie samen tot een mooi werkschema kunnen komen. Het kan soms nog een enorm gepuzzel zijn om je werkzaamheden in een nieuw rooster te gieten.

Als je met je baas tot een overeenkomst bent gekomen, kun je bij de Belastingdienst ouderschapsverlofkorting aanvragen. Dit kun je op twee manieren doen, via een voorlopige teruggaaf of via een aanvraag achteraf.

De hoogte van de ouderschapsverlofkorting bedraagt voor 2011 € 4,11 per uur. De korting is uiteindelijk afhankelijk van het aantal uren dat je per week werkt. Uitrekenen hoeveel recht je op ouderschapsverlofkorting hebt, gaat als volgt:

Vermenigvuldig het aantal uren dat je per week werkt met 26 en vermenigvuldig dat getal met € 4,11. Stel, je werkt 32 uur per week. Dan heb je wettelijk gezien recht op 32 x 26 = 832 uren ouderschapsverlof en daarmee op 832 uur korting. Dat geeft je dus recht op 832 uur x € 4,11 = € 3.419,52 heffingskorting.

Een kwart van de werknemers in de marktsector kreeg in 2009 (cbs 2010) het ouderschapsverlof geheel of gedeeltelijk doorbetaald. Dat is veel minder dan in de overheids- en zorgsector. Daar werden vier op de vijf werknemers met ouderschapsverlof doorbetaald.

Werkgevers hoeven ouderschapsverlof in principe namelijk niet door te betalen, maar toch komt het nog regelmatig voor dat dit wel gebeurt. In 2009 werd ruim de helft van de werknemers in alle sectoren met ouderschapsverlof geheel of gedeeltelijk doorbetaald. Het ging toen om 43 000 werknemers die ouderschapsverlof aanvroegen. Tussen 2000 en 2005 was er nog een stijging waarneembaar van doorbetaald ouderschapsverlof. Dat had te maken met de verbeterde betaling van ouderschapsverlof in het onderwijs.

De kinderopvang

Als je op zoek gaat naar dagopvang, dan zijn de meest gangbare vormen een gastouder en een crèche. Moeders die het kunnen betalen, hebben zelfs een persoonlijke oppas aan huis of een au pair in dienst. Een gastouder vind je doorgaans via een bemiddelingsbureau. Zij gaan voor je op zoek naar een geschikte kandidaat. Je kunt natuurlijk ook vriendinnen raadplegen of in de buurt rondvragen waar andere buren hun kinderen hebben ondergebracht.

In tegenstelling tot een kinderdagverblijf is een gastouder een stuk flexibeler in de omgang. Wanneer je een gastouder gevonden hebt, ben je wel verplicht je in te schrijven bij een gastouderbureau. Het vinden van een gastouder is niet altijd zo vanzelfsprekend. Mijn eerste gesprek met een gastouder verliep een beetje rommelig.

Zo liep ik samen met Nils en Irem op een bewuste dag een onbekend pad op, door een onbekende voortuin naar een onbekende deur. Toen dacht ik al: Dit wordt ’m niet. De tuin lag er onverzorgd bij. Nu mag ik een mens niet beoordelen op zijn voortuin, maar als kind van een schoonmaakzieke en ordentelijke moeder, weet ik dat je iemand van wie de rozen er slapjes bij hangen niet moet vertrouwen.

We stapten evengoed naar binnen en gingen zitten. Een enthousiaste jonge vrouw, die zelf twee bloedjes van kinderen op de wereld had gezet, sprak honderduit.

Terwijl mijn man met haar meeknikte, was ik geobsedeerd door een schedel die boven de woonkamerdeur hing. Een schedel. Van een dier? Een mens? Haar overleden oudtante? Op de bank trof ik een petje met doodskoppen erop en op de vensterbank spotte ik een beeldje van een enge draak. Niets mis mee. Zelf ben ik getrouwd met een metalgitarist en er zijn momenten dat mijn dochter en ik wakker worden terwijl ‘Raining Blood’ van Slayer in de woonkamer door de speakers tettert. Doodshoofden en schedels eten wij thuis als ontbijt.

Maar bij een ander is het natuurlijk onacceptabel. Mijn kind hoort verzorgd te worden door een Nanny McPhee. Deze mevrouw had wellicht alle capaciteiten om in aanmerking te komen als gastouder, maar de schedel aan de muur vertrouwde ik niet. Mijn bemiddelaar werd uiteindelijk gillend gek van ons, want niemand, maar dan ook bijna niemand bleek goed genoeg. Waar was ik dan wel naar op zoek?

In ieder geval niet naar iemand die soep maakt van kinderhoofdjes. Gastouder nummer twee leek zo uit een Disneyfilm gestapt. Met wapperende rokken deed ze de deur open. Op de ene heup had ze een prachtige baby en op de andere heup een wasmand. Mijn man en ik keken elkaar even aan in verbijstering. We gingen zitten en kregen koffie. De baby ging in de box en de wasmand werd op de trap gezet. Het rook naar frisgewassen linnen vermengd met de geur van zelfgemaakte kippensoep. Even voelde het als een zondagmiddag bij mijn ouders thuis. En toch miste ik die klik, een ongrijpbaar gevoel van vertrouwen.

Iedereen zal voor zichzelf moeten uitmaken welke vorm van opvang het meest geschikt is. Elke vorm van opvang brengt voor- en nadelen met zich mee. Wij waren veel te laat met onze inschrijving bij kinderdagverblijven en sommige bevonden zich zelfs ver buiten ons dorp. Tijdens de inschrijving moesten we ook meteen aangeven voor welke dagen we opvang zochten. Vooral de maandag en dinsdag waren altijd populair en dat waren precies de dagen dat wij opvang zochten. Tegelijkertijd gingen we op zoek naar een gastouder. Uiteindelijk won die het van het kinderdagverblijf. Niet alleen had onze gastouder eerder plek, ook woonde ze bij ons in de wijk.

Een nadeel van gastouders is dat ze in tegenstelling tot kinderdagverblijven niet aan buitenschoolse opvang doen, dus als een gastouder ziek is, zit er voor een van ons niets anders op dan thuis te blijven om op te passen. En als ze ooit besluit ermee te stoppen, moeten wij weer van voor af aan beginnen met een zoektocht naar de juiste oppas.

Ook kinderdagverblijven hebben nadelen: lange wachttijden en strikte breng- en afhaaltijden.

Als je gebruikmaakt van geregistreerde dagopvang kom je in aanmerking voor Tegemoetkoming kosten Kinderopvang, ofwel de kinderopvangtoeslag. Dit geldt ook voor opvang aan huis door geregistreerde gastouders. De hoogte van de toeslag kun je berekenen via de site van de Belastingdienst: www.toeslagen.nl. Om zeker te weten dat jouw bureau geregistreerd is, raadpleeg je het Landelijk Register Kinderopvang. Hierin staan alle kinderdagverblijven, gastouderbureaus, organisaties voor buitenschoolse opvang en gastouders geregistreerd. Ook kun je op hun site (www.landelijkregisterkinderopvang.nl) zoeken naar kinderdagverblijven en gastouders in jouw omgeving. Een zoektocht naar een kinderdagverblijf in mijn woonplaats levert vier resultaten op, terwijl ik voor gastouders op honderddertig resultaten kom.

Op sommige dagen, zoals feestdagen, scholingsverlof voor het personeel of studiedagen, biedt de crèche of gastouder mogelijk geen opvang. In de algemene voorwaarden van de dagopvang staat of je bijvoorbeeld verplicht bent deze uren te betalen. Vergeet niet sommige dagen die de opvang heeft bekendgemaakt, tijdig in je agenda te zetten, zodat je niet op de valreep een vrije dag hoeft in te plannen.

Het gedoe rondom vakantiedagen is onvermijdelijk, lijkt het. Wij zijn erg dankbaar voor het feit dat onze gastouder tijdens reguliere vakantiedagen gewoon werkt, terwijl sommige crèches die dagen gesloten zijn. Zolang je niet in het onderwijs werkt, kan het nog een hele klus zijn die opvang te regelen. Plak de vakantiedagen van de dagopvang op de koelkast. Of beter: zoek dagopvang waar ze niet aan dit soort vakantiedagen doen. Op dagen dat wij vakantie nemen, moet de dagopvang natuurlijk wel gewoon worden doorbetaald. In het geval van een gastouder is het handig om onderlinge vakantiedagen van tevoren af te spreken, om niet voor een dichte deur te staan omdat de gastouder met vakantie is.

Kindgebonden budget

Het kindgebonden budget is bedoeld voor ouders van minderjarige kinderen die een niet al te hoog inkomen hebben. De hoogte ervan is afhankelijk van een aantal factoren, zoals het aantal kinderen, hun leeftijd en het gezamenlijke gezinsinkomen. Het kindgebonden budget hoef je meestal niet zelf aan te vragen. De Belastingdienst controleert automatisch je inkomens- en kinderbijslaggegevens en bepaalt op deze manier of je in aanmerking komt voor het kindgebonden budget. Mocht je alleenstaande moeder zijn, dan heb je ook recht op alleenstaande-ouderkorting. Je betaalt dan minder belasting over je inkomen. Naast deze korting heb je mogelijk ook nog recht op een aanvullende alleenstaande-ouderkorting.

Om in aanmerking te komen voor deze aanvullende korting moet je in een kalenderjaar gedurende meer dan zes maanden tenminste voldoen aan deze voorwaarden:

Je hebt geen fiscale partner

Je hebt een of meerdere inwonende kinderen die jonger zijn dan 27 jaar ingeschreven op jouw woonadres

Je onderhoudt deze kinderen en ontvangt hiervoor kinderbijslag

Het kolfhok

Vaak denken we bij een kolfhok aan een geïmproviseerde kamer met slappe gipswandjes of in sommige gevallen zelfs het kopieerhok. Maar tegenwoordig verschaffen veel werkgevers een heel arsenaal aan faciliteiten om de kolvende moeder ten dienste te zijn. Een werkgever dient zijn werknemers in te lichten over de faciliteiten die er zijn om te kunnen kolven. Hij of zij is zelfs verplicht een geschikte ruimte beschikbaar te stellen. Een afsluitbare ruimte, zodat jij in alle privacy en rust kunt kolven. Of de Cosmopolitan kunt lezen. De kans dat je werkgever hoogstpersoonlijk komt kijken of jij twee kolfmachines aan je borsten hebt hangen, is klein. Als werknemer moet je bereid zijn creatieve oplossingen aan te dragen, mocht het voor je werkgever onmogelijk zijn een geschikte ruimte te creëren. Je kunt dan akkoord gaan met het kopieerhok of een andere aangeboden ruimte. Als je dicht bij huis werkt, kun je thuis kolven of op bepaalde tijdstippen naar huis om je kind te voeden. Bespreek dit met je leidinggevende. Heb je een werkgever die niet enthousiast is over het creëren van een kolfruimte, dan kun je contact opnemen met de Arbo-dienst.