’Voel maar

Van Jan Brokken verschenen:

De provincie

De zee van vroeger

Zaza en de president

De moordenaar van Ouagadougou

Met musici

De regenvogel

Goedenavond, mrs. Rhys

Vulkanen vanaf zee

Spiegels

De blinde passagiers

De droevige kampioen

Jungle Rudy

Afrika

Zoals Frankrijk was

Mijn kleine waanzin

Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin

De wil en de weg

In het huis van de dichter

Feininger voorbij

Zeedrift

Baltische zielen

JAN BROKKEN

Voel maar

Uitgeverij Atlas – Amsterdam/Antwerpen

© 2001 Jan Brokken

Omslagontwerp: Marjo Starink

Omslagillustratie: Jacques Henri Lartique, Renée à Ciboure, août 1930, © Ministère de la Culture – France/AAJHL

NUR 300

ISBN 978 90 204 1257 4

Deze digitale editie is gemaakt naar de 1e druk 2001 met ISBN 90 450 0752 5

www.janbrokken.nl

www.uitgeverijatlas.nl

Er is geen groter raadsel dan de tijd,

dat eindeloze netwerk van gisteren,

vandaag, morgen, altijd en nooit.

Jorge Luis Borges,

‘There are more things’

Uiteindelijk is er geen mens die zichzelf

niet vindt, als hij terugdenkt.

Jorge Luis Borges,

‘De ander’

1

Niets voorspelde dat hij een etmaal later aan boord van een schip zou stappen en het eiland zou verlaten als een voortvluchtige. Hij knoopte op die vroege vrijdagmorgen zijn toga dicht zonder één satijnen bolletje over te slaan. Even bedaard schikte hij het fluweel rond zijn broekspijpen, terwijl hij pal in het labberkoeltje bleef staan dat de ventilatoren van de raadkamer hem toewuifden.

Op weg naar de rechtszaal ving hij een glimp van zichzelf op in de weerspiegeling van een raam: waardig zoals hij daar naast de griffier liep, onmiskenbaar waardig. Bij de deur liet de griffier hem voorgaan. Hij versnelde zijn pas, maar dat was niet meer dan een gewoonte. Een rechter sloft niet.

Vanaf de publieke tribune kwam hem een ruis tegemoet. Na de aankondiging van de bode stond iedereen op, de verdachte als laatste, moeizaam leek het, onwillig bijna, alsof zijn schonkige botten het hem bemoeilijkten. Hij besloot er geen aandacht aan te besteden, greep naar de hamer, sloeg routineus op de pernambukhouten tafel en verklaarde de zitting voor geopend.

Mr. Lucas Saverijn trok zijn bef recht, liet de wijde mouwen van zijn toga even wapperen, pakte de stukken, gaf de griffier de gelegenheid de voor hem uitgestalde papieren te ordenen, wachtte tot iedereen zijn plaats weer had ingenomen en het gestommel en geschuifel in de zaal verstomde. Hij wierp een blik op de beklaagde zonder oogcontact met hem te zoeken en knikte de beide parketwachters toe, die even zwaarlijvig waren als de verdachte.

Hij nam een slok water en begon het vonnis voor te lezen. In de zinnen hoorde hij nog een vage echo van het geduldige gekras van zijn pen. Schrijvend met de hand kon hij langzamer nadenken, dus bleef hij de pen gebruiken wanneer hij zijn overwegingen formuleerde. Het gaf het redigeren van een vonnis een ambachtelijke kant waaraan hij evenzeer gehecht was als aan de Mont Blanc, die meerdere oceanen was overgestoken, in de binnenzak van zijn vader.

Na het opsommen van de strafbare feiten keek hij de zaal in. Een vrouw op de eerste rij van de publieke tribune schudde langzaam het hoofd alsof ze zich afvroeg waaraan hij zoveel woorden vuilmaakte; de beklaagde betastte zijn polsen die nog rood zagen van de handboeien die hem vlak voor de zitting waren afgenomen. Het was de tweede maal dat hij deze man moest berechten; sinds de eerste keer was zijn schedel kaler geworden en zijn onderkin kwabbiger. Een recidivist, een trouwe bajesklant, een misdadiger die om de zoveel tijd tegen de lamp liep bij een transactie. Drugs, vanzelf; bij de meeste zaken die hij behandelde veranderde hij in een apotheker die de poeder woog: zoveel gram onversneden, zoveel gram versneden, verpakt in zakjes van zoveel ons. Ditmaal ging het om in totaal vijf kilo. Tijdens de overdracht was de verdachte op heterdaad betrapt; hij had zijn pistool getrokken, het leeg geschoten en een agent in de bovenarm verwond. Hijzelf had niet weten te ontkomen, zijn leveranciers wel. Vraag was of de verdachte in paniek had gehandeld of welbewust had gepoogd de agent uit te schakelen; de officier van justitie had het laatste overtuigend aangetoond, de raadsman van de verdachte had daar weinig tegenin kunnen brengen, waardoor de straf zwaarder zou uitvallen dan de vorige keer. Het zou de man weinig deren; over zes of zeven jaar zou hij weer tegenover hem zitten, nog ietsje kaler, nog ietsje gezetter door het gebrek aan beweging in de krap bemeten barakken van de gevangenis, maar met dezelfde norse uitdrukking op zijn donkere gezicht en dezelfde tatoeages op zijn onderarmen. En weer zou hij geduldig aan de uitspraak moeten schrijven, hopend dat de man tot inkeer zou komen.

Een ijdele hoop; op dit eiland waren drie van de vier verdachten recidivisten. Het mocht dan op een volle dag varen van het vasteland liggen, het lag wel op een smokkelroute. Van alle handel loonde de illegale het meest. De kleine misdaad groeide met de grote mee. Het eiland zuchtte onder de criminaliteit maar niet luider dan onder het staartje van een orkaan of de verwoestende sporen die de witte mieren door de huizen trokken.

Rechters werden in het voormalige moederland gerekruteerd. Met wisselend succes; posten bleven soms maanden vacant. Zijn werkdagen strekten zich tot in de avonduren uit; geen dossier kon te lang blijven liggen, anders volgde ontslag van rechtsvervolging. Het was pompen of verzuipen, en dat mocht dan manhaftig klinken, het paste niet bij zijn functie, die om geduld en bezinning vroeg.

Hij betrok vergelijkbare zaken in zijn oordeel. Hij las de zinnen langzaam voor maar niet te nadrukkelijk, luid maar zonder galm. Zíjn zinnen, geen compromissentaal, zoals in Nederland, waar de rechtbank bij een proces in Eerste Aanleg uit drie rechters bestaat en pas bij hoger beroep uit één rechter. Hier op de Antillen was het goddank andersom. In Nederland had hij dagelijks met andere rechters moeten vergaderen om gelijkgestemd aan een proces te beginnen; als hij eraan terugdacht, proefde hij de brakke smaak van lauwe koffie weer op zijn tong en hoorde hij het dreinerige meneer de president weer waarmee een nieuw rondje lullepotten werd ingeleid. Om ten slotte een beetje gelijk te krijgen en een beetje ongelijk.

Maar geen enkel systeem biedt louter voordelen. Hier behandelde hij de meeste zaken alleen; nooit eens kon hij de hulp van een andere rechter inroepen, nooit eens kon hij rustig achteroverleunen om zich aan het zonlicht te vergapen dat trillend de rechtszaal binnenviel en een mozaïek van lijnen trok op de achterste muur – de schaduw van de kruisvormig getimmerde latjes voor de ramen. Ook bij het opstellen van een vonnis stond hij er alleen voor; als hij fouten maakte, werden die pas in hoger beroep gecorrigeerd. Hij droeg hier onmiskenbaar de volle verantwoordelijkheid en hij wist langzamerhand wat dat inhield: een last die op je schouders bleef drukken, zelfs wanneer je op een late zondagmiddag je benen in de hangmat strekte.

Het werd heter in de zaal. De glacial die de vrouwen op hun handen en hun zakdoeken sprenkelden gaf de klamheid de geur van mottenballen mee. De publieke tribune zat voller dan normaal, meestal lieten zelfs de naaste familieleden van de verdachte verstek gaan. Het had hem al moeten waarschuwen: de omvangrijke vrouwen die zich uitgedost hadden alsof er iets te vieren viel, de schriele grijsaards en zelfs een meisje, op de tweede rij, schuin achter de parketwachters. Dat kind hoorde daar niet, dat kind hoorde op school.

Hij nam weer een slok water, vatte alle overwegingen samen, achtte schuld bewezen, somde de wetsartikelen op die overtreden waren en ging over tot het uitspreken van de strafmaat. Hij verwachtte dat de beklaagde het vonnis met een kort knikje zou aanhoren, gevolgd door een nurks schouderophalen. Zo was het de vorige keer ook gegaan; geen zichtbare tekenen van berouw of vertwijfeling, eerder een lichte wrevel die al gauw weggenomen werd door het besef dat deze hele poppenkast tenminste weer voorbij was.

Het tumult verraste hem dan ook als een vloek in een kerk.

Nauwelijks had hij zijn eindoordeel uitgesproken – vijf jaar en zes maanden in verzekerde bewaring met aftrek van het voorarrest – of de beklaagde deelde twee elleboogstoten uit aan zijn bewakers, sprong over tafel, stormde op hem af, stompte met de vuist de papieren uit zijn handen en bespuwde hem meerdere malen, waarbij hij telkens zijn longen volzoog om de rochel zo krachtig mogelijk doel te laten treffen.

Hij deinsde terug, hoorde tot zijn verbijstering het applaus in de zaal, wachtte tot de parketwachters de beklaagde bij de kraag hadden gegrepen, en deed nog een stap terug toen hij de dikste van de vrouwen zag. Met haar volle gewicht was ze overeind gekomen en schudde als in trance het hoofd.

Hij trok de deur van de raadkamer achter zich dicht. Met een papieren zakdoekje veegde hij het speeksel van zijn bef en van de zoom waarachter de knoopjes van zijn toga verborgen zaten. Een incident, meer was het niet geweest. Zo zou de griffier het aan de president van het hof rapporteren: als een onbezonnen actie, als een oprisping van wrok. De president zou het rapport bij het strafblad van de veroordeelde voegen, zodat de conclusies zouden meewegen bij een volgende zaak. Incident gesloten. Misschien zou een collega hem er nog over aanspreken. Wat moest hij dan zeggen? Dat er meer voor nodig was dan een beetje spuug om besmeurd te raken? Zoiets ja, om duidelijk te maken dat hij zich niet zo snel van zijn stuk liet brengen.

Hij trok het elastiek van de bef over zijn hoofd en knoopte zijn toga open. Toen hij de toga uitdeed, week de verstikkende hitte eindelijk van zijn lichaam. Hij liep naar het fonteintje naast het toilet en zag in de spiegel een klodder slijm aan zijn haren kleven. Hij stak zijn hoofd onder de kraan en spoelde met een krachtige straal de fluim uit de stekelige dos. Hij haalde diep adem, keek weer in de spiegel en schrok van de vermoeide blik in zijn ogen.

Hij was nog veel te jong om zo te kijken. Alsof alles waarvoor hij zich inspande, waarvoor hij zijn hersens twaalf of dertien of veertien uur per dag afpijnigde, volslagen zinloos was; alsof hij opgebrand was, uitgeblust, niet eens verbolgen meer, niet eens gepikeerd, nee, alsof hij zich erbij neergelegd had dat er geen dam of dijk tegen het kwaad was gewassen en dat hij zijn tijd verdeed.

Ooit was geen zaak hem te lastig geweest, ooit had zijn stem van verontwaardiging getrild wanneer hij rechteloosheid vermoedde. En nu moest hij het applaus aanhoren dat voor een boef was bestemd, alsof de grens tussen recht en onrecht veel te wazig was om haar scherp te kunnen trekken.

De boef zou in de cel zijn volgende delict voorbereiden, zijn opdrachtgevers zouden de zoveelste dreigbrief verzenden, gericht aan de bleekscheet die het in zijn arrogante kop haalde een arme sloeber de les te lezen, en zijn vrouw, of wie dat mens met haar honderd kilo ook wezen mocht, zou hem tijdens het eerstvolgende bezoekuur als een held toeknikken.

Waar diende hij nog voor?

De hele middag nam hij verhoren af, in zijn andere functie, die van rechter-commissaris. Verhoren in het Papiaments, verhoren in het Spaans. Het Nederlands mocht dan officiële taal van dit eiland zijn, als hij meer dan een half antwoord wilde krijgen, moest hij beginnen met bon bon of met een gedecideerd eh bien. Uit het gemompel dat volgde, viel meestal weinig op te maken; de verdachten gebruikten hun taal als een klankscherm waarachter ze zich verscholen. Door een ontkenning als een bevestiging te interpreteren of een uitvlucht als een bewijs, kreeg hij de verdachten altijd wel aan de praat – geen beter begin dan verontwaardiging. Maar vanmiddag verzocht hij de griffier, een man van het eiland, een landskind, de vragen te herhalen. Dat hijzelf ook een landskind was, deed er door de kleur van zijn huid minder toe, een kleur die aarzelde tussen wit en rood en in ieder geval duidelijk maakte dat hij tot de dubieuze soort der makamba’s behoorde. De griffier kon zich een dreigender toon permitteren doordat zijn huid bruin was, ofschoon zijn naam, Coffie, op Libanese afkomst duidde.

Hij luisterde zonder conclusies te trekken, de essentie drong niet tot hem door. Van grote zaken leidde hij nog altijd het vooronderzoek, hij had er jaren ervaring mee, die hem deze middag even weinig van pas kwam als zijn stem, waarmee hij doorgaans begrip en betrokkenheid wist te suggereren. Hij vroeg zich af of hij direct na thuiskomst nog even in zee zou duiken of dat hij tot morgenochtend zou wachten – hij zag zichzelf de lange trap al afdalen langs de rotsen voor zijn huis, de vierentwintig treden die hij meestal in een drafje nam.

De griffier herinnerde hem eraan dat hij een tolk kon inschakelen; hij maakte een afwerend gebaar en knipte de bureaulamp aan, wat hem niet op helderder gedachten bracht. Om vijf uur wenste hij meester Coffie een prettig weekend en gaf hij de voor de deur geposteerde cipiers opdracht de laatste verdachte terug te brengen naar zijn cel.

Hij belde Haime en hoorde door de draagbare telefoon de wind de auto binnenwaaien. Haime was al op weg naar de stad.

Na de eerste bedreigingen, telefonische of schriftelijke, voor zover uit de krant geknipte woorden nog aan het schrift herinneren, had Haime besloten hem iedere morgen naar het hof te brengen en hem iedere namiddag weer op te halen, in een auto met raampjes van kogelvrij glas. Vóór elke rit inspecteerde Haime het chassis, wat hem veel moeite kostte, met zijn stijve been. Telkens wanneer Lucas hem onder de auto zag schuiven, vroeg hij zich af of hij de dreigementen serieus moest nemen. Hij mocht dan rechter zijn op een droog en stoffig eiland, het heette Curaçao, niet Sicilië.

Hij vulde zijn tas met dossiers, hing de toga in de klerenkast en controleerde of het spuug geen vlekken op de zoom had achtergelaten. Hij sloot zijn kamer af, groette de receptioniste en liep de warmte in.

‘Eigen schuld,’ zei Haime, nog voor hij ingestapt was.

Lucas schoof op de voorbank. Het scheen veiliger te zijn als hij op de achterbank plaatsnam, maar hij kende Haime te lang en te goed om hem als zijn chauffeur te beschouwen, en het praatte makkelijker wanneer hij naast hem zat.

‘Ik hoorde het van de bode. Je legt gewoon te lichte straffen op. Als je hier gerespecteerd wilt worden, moet je de knoet hanteren.’

‘Zou je er ook zo over denken als het je dochter geweest was die ik veroordeeld had, of je broer, of een bekende van de familie?’

‘Ho ho, shon Luc, ik bedoelde het als een geintje.’

‘Weet ik. Anders had je de doodstraf bepleit.’

Onderweg luisterden ze naar het avondnieuws op de radio. Van het vonnis werd melding gemaakt, het incident heette ‘een opstootje’ dat rechter Saverijn ‘in verlegenheid had gebracht’. Hij draaide de knop om.

‘Moe?’ vroeg Haime.

‘Morgen kan ik uitslapen.’

Haime reed wat sneller dan normaal en claxonneerde minder vaak om tegenliggers te begroeten die hij aan de deuken in hun auto herkende.

De twaalf kilometer naar Boca San Michiel, een vissersdorp ten westen van de stad, legden ze binnen het halfuur af, over een weg die daalde en steeg en af en toe een panoramisch zicht bood op de zoutpannen en de baaien aan de rand van het eiland, een door cactussen en doornige struiken overwoekerde rots die in de laatste hitte van de dag lag te trillen.

‘Ik heb bembe voor je klaargemaakt,’ zei Fifi, toen hij de keuken binnenliep.

Hij zoende haar vluchtig op de wang, waarbij hij vermeed zijn hand op haar schouder of haar rug te leggen. Ze vond het niet prettig als hij haar aanraakte, ze veronderstelde dat hij dan onmiddellijk zou voelen hoe broos en stroef haar ledematen in de loop der jaren waren geworden.

‘Bembe met wat?’

‘Kabritu.’

‘Lekker.’

‘Het moet nog wat langer stoven. Ik had je later verwacht. Kleed je eerst maar om.’

Hij bleef zeker een halfuur onder de douche staan en waste zijn haren tweemaal, met veel shampoo. Hij trok schone kleren aan, een wit shirt en een broek waarvan de band niet knelde.

Het werd al schemerig toen hij op het terras plaatsnam en een glas wijn inschonk. Hij bladerde het avondblad door, ergerde zich aan het vetgedrukte COMMOTIE in de kop boven het rechtbankverslag, en tuurde al gauw naar de horizon, waar veel schepen lagen te wachten. Toen Ira, de oudste dochter van Fifi, hem het eten bracht, vroeg hij zich af of hij nog wel trek had.

‘Smakelijk, shon Luc, smakelijk.’

Haar stem zong.

En Merel? Hoe zou Merel gereageerd hebben als hij haar over het incident had verteld?

‘Zie je wel.’

Voor Merel zou het zoveelste bewijs zijn geleverd dat ze hier niet op hun plaats waren en dat ze nooit uit Amsterdam hadden moeten weggaan.

Als het een gecompliceerde zaak was geweest, zou hij het vonnis nog eens met haar doorgenomen hebben, zoals ze dat tijdens de laatste jaren van hun studie hadden gedaan. Toen plozen ze de in de Nederlandse Jurisprudentie afgedrukte arresten na en probeerden ze er zoveel mogelijk argumenten tegenin te brengen. Het was een spel dat ze vol overgave speelden; voor ieder argument gaf de ander een cijfer, variërend van tien tot nul. Merel won meestal, dus wanneer ze hem niet op een tegenstrijdigheid of een kromme redenering had gewezen, zou hij geweten hebben dat er weinig op het vonnis af te dingen viel. Maar voor deze zaak had hij er de jurisprudentie niet op na hoeven te slaan, alleen het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering. Welbeschouwd was het een routineklus geweest.

Hij legde mes en vork neer, nam een slok wijn. Merel zou nagegaan zijn hoe ze zelf gereageerd zou hebben, zonder de indruk te wekken dat ze het beter had gedaan, omdat ze uit ervaring wist dat het nogal makkelijk is om achteraf het moment aan te wijzen waarop je had moeten ingrijpen. Verkeerde timing, de makke van iedere rechter die de concentratie verliest – zo’n soort conclusie zou ze getrokken hebben. En dan?

Dan zouden ze samen afgeruimd hebben en de afwas hebben gedaan. Het zou Fifi geërgerd hebben, omdat ze de keuken als haar domein beschouwde. Telkens na het opdienen van de maaltijd had Merel haar en haar dochters weggestuurd. De avonden wilde ze alleen met hem doorbrengen, niet met gasten aan tafel en nog minder met pottenkijkers in de buurt.

Zodra de wind ging liggen en de muggen toehapten, zouden ze zich in hun slaapkamer teruggetrokken hebben. Merel zou zich uitgekleed hebben, met de rug naar hem toegedraaid, maar wel voor de spiegel. Hij zou weer vastgesteld hebben hoe strak haar lichaam was gebleven; geen plooien in de huid, geen vetkwabbetjes; hij zou weer geconstateerd hebben hoe vlammend ze eigenlijk was, met haar lange sproetige lijf en de vurige gloed in haar haren. De Merel die hij op zijn twintigste had leren kennen verschilde weinig van de Merel die voor de spiegel zalf op de muggenbeten smeerde; het had hem alleen gespeten dat ze in de tropen haar haren kort had laten knippen; haar hoofd had er groter door geleken, haar nek massiever.

In bed zouden ze de zuidelijke Amerikaanse zenders hebben afgezapt, met als excuus dat ze de grote wereld niet uit het oog mochten verliezen. Moe van het straatgeweld, van de close-ups van schotwonden die niet minder scherp waren dan de foto’s van het gerechtelijk laboratorium, zou Merel als eerste het licht hebben uitgeknipt. Hij zou nog een halfuurtje gelezen hebben, tot hij haar regelmatige ademhaling hoorde.

Hij wist niet meer precies wanneer hun verwijdering was begonnen. Na de late zomers die ze in Tanger en Sevilla doorgebracht hadden in ieder geval, na Siena ook... Daar, in de kale hotelkamers van het zuiden, hadden hun lijven nog aan elkaar geplakt, daar waren de nachten nog in een wiebelig bad geëindigd, waarvan het water naar hun lichaamssappen geurde. Het moest begonnen zijn toen hij aan hetzelfde gerechtshof was benoemd als zij, in Amsterdam. Ze werden daar al gauw als het ideale stel beschouwd: jong, fris, dwars, onconventioneel en soms zelfs controversieel, het hoogste dat je op je vierendertigste kunt bereiken. Maar in de beslotenheid van hun slaapkamer waren ze eerder oppassend geworden.

Merel had er nooit een woord aan vuilgemaakt; wel had hij telkens weer iets bestraffends gevoeld wanneer hij zich liet gaan. Eenmaal op het eiland was ze zich steeds duidelijker gaan verzetten; toen voelde hij dat hij zich niet moest aanstellen door de warmbloedige minnaar uit te hangen. Op het eiland nam ze de hinderlijke gewoonte aan direct na het vrijen de airco hoger te zetten, om het zweet zo snel mogelijk te laten opdrogen. Hij vond het laf van zichzelf dat hij het haar nooit verboden had, zoals hij het huichelachtig van zichzelf vond dat hij nooit had durven vragen wat haar niet zinde.

Tropenkind – dat zou het wel geweest zijn. Tropenkinderen waren wild en onbesuisd en raakten zelfs op oudere leeftijd hun kuren moeilijk kwijt. Het was alsof ze die kant van hem niet wilde kennen, alsof ze diep in hem een troebele kracht vermoedde die maar beter veilig verstopt kon blijven, die niet geprikkeld mocht worden in zijn sluimerende bestaan. Keer op keer had ze hem tot kalmte gemaand, om haar eigen onrust weg te nemen. Hij had er verkeerd op gereageerd, door zijn aandacht voor haar te verliezen en uiteindelijk ook zijn genegenheid. De laatste jaren had hij voortdurend moeten horen dat hij niet lief meer voor haar was. Aan geen woord had hij een grotere hekel gekregen dan aan dat lief, dat altijd snierend werd uitgesproken.

Kribbigheid vond hij net zoiets als de miezerige motregen die hij hier in de tropen voorgoed ontvlucht dacht te zijn. Moeilijk of lastig maakte hem niet uit, op voorwaarde dat er af en toe gelachen werd. Merel was altijd een sarcast geweest, maar wel een opgewekte. Tot ze, tegelijk met de verhuizing naar Curaçao, de oversteek naar de advocatuur had gewaagd. Vanaf dat moment had de hoon in haar stem een wrange ondertoon gekregen. Verdedigen vereist andere capaciteiten dan berechten. Op het advocatenkantoor moest ze vooral zaken voorbereiden, waardoor ze weinig meer in de rechtszaal kwam; ze miste het redeneren op het scherpst van de snede, de confrontatie tussen de verschillende partijen, het geduldig zagen aan de dunste poten onder de bewijslast, het listig opvoeren van de spanning. Het werk vond ze monotoon, het eiland benauwend. Ze zag wel dat hij net boven de evenaar in zijn element was, ze begreep alleen niet waardoor. Het ergerde haar dat hij iedere morgen fluitend naar zijn werk vertrok; zijzelf pufte al van de hitte voor ze in de auto stapte.

Zo opgewekt zou hij voortaan niet meer naar het hof vertrekken. Hij besefte het toen Ira de tafel afruimde en hij in de woonkamer een cd uit het rek pakte; hij had zich die morgen in de rol van buitenstaander laten dringen zonder er luidkeels tegen te protesteren.

Misschien had Haime wel gelijk, misschien trad hij niet streng genoeg op, misschien was hij in alles te slap. Zoals Merel hem het meest kwalijk had genomen dat hij zich niet sterk had gemaakt om hun vroegere vertrouwelijkheid terug te winnen, terwijl zij haar hele veilige bestaan in Amsterdam had opgegeven om aan te tonen dat ze hem nog wel de moeite van een verhuizing waard vond, al moesten de meubelen ervoor in een container.

Inmiddels had ze zich weer met een zwartfluwelen tabbaard getooid en sprak ze weer vonnissen uit in dezelfde functie als hij, maar aan de overkant van de oceaan.

En hij luisterde naar een tambù di pleizir die door een naamloze was gecomponeerd, in een vlaag van melancholie, uit heimwee naar vederlicht gezwier en ongetwijfeld onder het aanzwellen van de passaat.

De muziek verzoende hem altijd weer met het eiland; de muziek, en de zee.

2

Zijn botten werden licht als kurk, zijn ledematen soepel als gummi. Geen zee was zilter dan deze, geen zee duwde je krachtiger naar boven. Een zee waarin je onmogelijk kon verdrinken.

Met regelmatige slagen zwom hij naar de kust terug. De zon klom over de oostelijke heuvels van het eiland, het rode pannendak van zijn huis lichtte op als een baken. Over het terras bogen de takken van de door de passaat gekromde indju; vanuit de verte hield hij de stam voor de rug van een oude indiaan en de takken voor diens zegenende armen. Die boom had iets heiligs, en de oorspronkelijke bewoners van het eiland vereerden hem dan ook.

Haime wenkte. De afgelopen jaren was hij steeds meer gelijkenis gaan vertonen met zijn denkbeeldige indiaan. Hij stapte onder de schaduw van de boom vandaan en zwaaide met de draagbare telefoon. Lucas vroeg zich af wie het in zijn hoofd haalde hem zo vroeg te storen; op zaterdag wachtte hij meestal tot de zon zijn slaapkamer binnen scheen voor hij opstond, maar vanmorgen was hij al om zes uur wakker geworden, met een nijd die hem het bed had uitgejaagd.

Dicht bij de kust kreeg hij gezelschap van twee pelikanen, die vlak boven zijn hoofd scheerden. De laatste meters legde hij onder water af; toen waren het papegaaivissen die met hem mee zwommen. Hun blauw kon geen schilder weergeven, hun groen was groener dan het groenste blad.

Op de vlonder blies hij het slijm uit het mondstuk van zijn snorkel, droogde zich af en liep de lange in de rotsen gehouwen trap op naar het terras.

‘De ovj.’

‘Welke?’

‘De hovj.’

Haime beheerste het gerechterlijke idioom langzamerhand beter dan de bode van het hof en bezigde het met de ijver van een dienstklopper.

De hoofdofficier van justitie. Weer een atraco, weer een moordenaar die een volledige bekentenis wilde afleggen. Hij had nooit begrepen waarom de mooiste plekken op aarde tevens de armste waren of de meest gewelddadige.

Hoe moest hij Boskaljon, de stramme, door het kwaad getergde Bernardo Boskaljon, duidelijk maken dat hij het koraal nog even op zijn netvlies wilde vasthouden?

‘Zeg maar dat ik terugbel.’

Zijn blik zocht de horizon af. In de verte zette de Southern Cross koers op de havenmond.

‘De rc belt terug,’ snoefde Haime.

RC voor rechter-commissaris.

Hij kleedde zich aan, dronk koffie op het terras en vroeg Haime of Maduro nog open zou zijn.

‘Si si, tot twaalf uur.’

‘Kruip dan maar onder de auto.’

Als hij sterk van geest was, zou hij niet bang zijn voor bommen.

Op het reis- en passagebureau vroeg Lucas naar de oude Saul Maduro.

Als rechter-commissaris moest hij regelmatig naar Bonaire, Sint-Maarten, Saba of Sint-Eustatius; zijn arrondissement strekte zich over vijf eilanden uit. Naar de Bovenwindse Eilanden was het een kleine duizend kilometer vliegen, met een overstap voor Saba en Sint-Eustatius. De oude Maduro regelde al die reizen.

Aan de wand van zijn werkkamer prijkten de insignes van de luchtvaartmaatschappijen en de rederijen die zijn bureau vertegenwoordigde.

‘Waarmee kan ik je helpen, Saverijn?’

‘Ik zag de Southern Cross de haven binnenvaren.’

‘Mooi schip. Gebouwd op een Engelse werf. Een drijvend museumstuk. Lang zal het niet meer op Panama varen. De lijndienst loont niet meer.’

‘Wat denk je, is er nog plaats aan boord?’

‘Vast wel. Meestal zit het maar voor de helft vol. Het is een joekel hoor, vijf-, zeshonderd hutten, dan kom je al gauw aan twaalfhonderd passagiers. Wil je mee?’

‘Hoe lang is het varen naar Panama?’

‘Zes dagen. Het schip doet Aruba aan, Cartagena de Indias, de San Blas-eilanden, Cristóbal-Colón en Panama City. Terug kun je ook mee, terug vaart het naar Maracaibo en La Guiara en van La Guiara komt het weer naar Curaçao.’

‘Duur?’

‘Voor jou niet. Beetje ritselen. Lukt me wel.’

‘En dat op de sabbat.’

‘Juist op de sabbat. Dan doen we de beste zaken, dan hebben we de zegen van de Heer. Alleen de rabbijn denkt daar anders over, maar ja, die hoeft geen bedrijf te runnen.’

Jarenlang had hij het schip eens in de veertien dagen voorbij zien varen, altijd op zaterdag, vroeg in de morgen, wanneer het de haven binnenliep, of laat in de middag, op een mijl of drie uit de kust, wanneer het koers zette op Aruba.

Als hij het met het blote oog bekeek, had het veel weg van een vrachtvaarder, door de schoorsteen die hoog boven de achterste dekken uittorende. Pas als hij de kijker pakte, veranderde het in een passagiersschip, met een grijze romp, een witte opbouw en een vloeiende welving.

Die elegante zeeg versterkte de indruk dat een ander tijdperk aan hem voorbij gleed. Hij schatte dat het schip ongeveer even oud was als hijzelf – een paar jaar boven de veertig.

Telkens wanneer hij het door de kijker observeerde, wist hij weer dat hij op de enige plek woonde waar hij thuishoorde: hoog op de rotsen van Kaap Malmeeuw, de laatste kaap die de schepen moesten ronden voor ze de haven van Curaçao binnenliepen en de eerste die ze moesten mijden wanneer ze zee kozen. Het was een plek van aankomst en vertrek, onrustig dus, mede door het voortdurende bonken van de branding tegen de rotsen. Maar hij had een volle eeuw onrust door zijn aderen stromen en als hij aan zijn vader of zijn grootvader dacht, hoorde hij namen van golven, eilanden en havensteden.

Zijn meeste vrije uren bracht hij op het terras door. Altijd was de kim gevuld met schepen. Wanneer de Southern Cross langsvoer, klapte hij zijn boek dicht of legde hij de krant opzij en vroeg zich af waarom het schip hem zo bekend voorkwam. Stond het misschien afgebeeld op een van de kleurige plaatjes die hij als acht- of negenjarige in een album plakte?

Het eerste album dat hij vol kreeg was Op de lange deining, honderdtachtig afbeeldingen van legendarische schepen. Aan de plaatjes kleefde nog een kerfje shag. Eén plaatje per doosje; hij bedelde bij de postbode en de melkboer die Captain Grant rookten, want zijn vader stak alleen na het eten een sigaar op, wanneer hij met de ogen gesloten naar het zachte getokkel van een gamelan luisterde en naar het luide getik van de krassen op de grammofoonplaat. De dubbele plaatjes ruilde hij op school met andere verzamelaars; het was een hele prestatie om zo’n album vol te krijgen.