BARBARA KINGSOLVER

Vlieggedrag

Vertaald door Lidwien Biekmann en Maaike Bijnsdorp

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

Voor Virginia Henry Kingsolver en Wendell Roy Kingsolver

1

De waarde van een man

Het ingooien van je eigen glazen geeft een gevoel dat iets weg heeft van verrukking. Dat vond in elk geval de vrouw met het vlammend rode haar toen ze met vastberaden pas heuvelopwaarts haar ondergang tegemoet liep. Met onschuld had het niets te maken. Ze was zich bewust van haar roekeloosheid en verwonderde zich erover dat een kortstondige scherpe sensatie kon opwegen tegen de doffe, verstikkende nasleep van langdurige ongenade. Het ergste was dat de schande en het verlies van aanzien ook haar kinderen zou treffen in dit dorp waar iedereen elkaar kende. Hierna zouden zelfs de tieners achter de kassa van de winkel niets dan minachting voor haar hebben, ze zouden met hun gelakte nagels op de toonbank trommelen terwijl zij een cheque uitschreef, ze zouden naar de havermout en diepvrieserwten van het ontwrichte gezin kijken en een blik wisselen met de inpakhulp: dat is dat mens. Wat zouden ze trots zijn op hun eigen brave bestaan. Tot aan de dag waarop alle soorten van hoop waren uitverkocht, inclusief de waardeloze B-merken, en het hart nog maar één opdracht kende: vluchten. Net als bij een opgejaagd dier of een renpaard voelde winnen of verliezen in dit stadium precies hetzelfde, het veroorzaakte in beide gevallen een bonzend hart en kortademigheid. Ze rookte te veel, dat kon ook worden bijgeschreven op de lijst van haar zondes. Maar ze had de stap gezet, ze kon niet meer terug. Er waren mensen zat die deze uitweg kozen, die de rampzalige gevolgen op de koop toe namen en ze een andere naam gaven. Nu was het haar beurt. Het gespannen gevoel in haar borst kon ze gelukzaligheid noemen in plaats van de kortademigheid die haar zou overvallen als ze op dit moment thuis met de zware wasmand zou sjouwen en zich zou gedragen als de verstandige moeder van twee kinderen.

De kinderen waren bij haar schoonmoeder. Ze had die kleintjes daar vanochtend met een nauwelijks geldige reden gebracht en daar moest ze nu vooral niet te lang bij stilstaan. Hun gezichtjes doemden op als twee madeliefhartjes: ze houdt van me, ze houdt niet van me. Al die hoop, met zo’n onzekere basis. Het gezin zou total loss raken. Daar kwam het wel op neer; als een auto die om een telefoonpaal gevouwen zit en alleen nog goed is voor de schroothoop. Geen man die de moeite waard is zal overspel vergeven als puntje bij paaltje komt. Maar toch werd ze deze berg op gelokt door de hand die met zijn streling haar hele leven overhoop zou halen. Misschien smachtte ze wel naar die ondergang met een verlangen dat groter was dan haar gezonde verstand.

Boven aan de wei leunde ze tegen de afrastering om even op adem te komen en voelde het gaas in haar rug een beetje meegeven. Maar een vangnet was het niet. Ze maakte haar tas open, telde haar sigaretten en kwam tot de conclusie dat ze op rantsoen moest. Ze had vandaag geen vooruitziende blik gehad. Die suède jas was niet goed, te warm, en stel dat het ging regenen? Ze keek bezorgd naar de novemberlucht; hetzelfde grauwe plafond als de vorige week, de afgelopen maand, de hele zomer. Degene die over het weer ging, had het blauw uit de lucht gehaald en er deze vuilwitte gipsplaat tegenaan gespijkerd. De poel in de wei leek nog meer licht te reflecteren dan de lucht zelf te bieden had. De schapen dromden dicht om dat schijnsel heen, alsof ook zij niet meer op de zon hoopten en genoegen namen met deze tweede keus. Kleine plassen water twinkelden het hele eind naar beneden tot aan de weg naar Feathertown en voorbij het dorp in de richting van Cleary; een lang spoor van kuilen die het waterige licht weerkaatsten.

De schapen in het veld beneden, het land van de familie Turnbow, het witte houten huis waarin ze na haar trouwen meer dan tien jaar lang zonder uitzondering elke nacht had doorgebracht: dat was het wel zo ongeveer. De breedbeeldversie van haar leven sinds haar zeventiende. Afgezien van een paar uitstapjes naar het ziekenhuis, in verband met de bevallingen. Vandaag was blijkbaar de dag waarop ze het beeld uit wandelde. En zich onderscheidde van de onfortuinlijke schapen die daar in de modder stonden, omringd door de diepe stilettogaten van hun pootafdrukken, en lijdzaam hun armzalige lot ondergingen. Ze hadden de hele benauwde zomer lang hun zware wollen vacht gedragen en nu het bijna winter werd, zouden ze worden geschoren. Het leven was niets anders dan een beproeving waar ze niet op voorbereid waren. Hun weiland zag er drassig uit. In het naastgelegen veld stonden de fruitbomen die hun buren een jaar eerder zo zorgvuldig hadden geplant te verkommeren in de regen. Hiervandaan zag alles er onwrikbaar en vreemd uit, zelfs haar huis, waarschijnlijk door de ongewone hoek van waaruit ze het zag. Ze keek alleen door die ramen naar buiten, nooit naar binnen, waar ze in het gezelschap verkeerde van personen die plastic vrachtwagens over de vloer lieten rijden. En ze ging al helemaal nooit hiernaartoe om de toestand van het huis te inspecteren. De staat waarin het dak verkeerde zag er niet erg bemoedigend uit.

Haar auto stond op de enige plek in de wijde omtrek die geen geroddel kon veroorzaken, namelijk haar eigen oprit. De mensen kenden die stationwagen en beschouwden hem nog steeds als de auto van haar moeder. Dat was het enige wat ze na haar dood had weten te redden: een onbetrouwbare kar waarmee ze boodschappen kon doen met de kinderen. De prijs die ze daarvoor moest betalen was het verontrustende gevoel dat haar moeder nog steeds meereed, dat ze met haar tengere gestalte tussen de kinderzitjes op de achterbank zat en zich zo nu en dan voor hen langs boog om door het geopende raampje de as van haar sigaret te tikken.

Maar vandaag dacht ze daar niet aan. Toen ze de kinderen vanochtend bij Hester had afgeleverd, was ze plankgas teruggereden naar huis, achthonderd meter verderop, zo bibberig en brooddronken als een vlieger. Ze was alleen even naar binnen gegaan om haar tanden te poetsen, haar bril af te zetten en eyeliner op te doen; meer was niet nodig, waarna ze er via haar eigen achterdeur vandoor was gegaan om haar reputatie te grabbel te gooien. Een stroomstoot van verlangen joeg door haar lichaam als een wekker die bij het ochtendgloren afgaat en alle dingen die niet meer gestopt kunnen worden in beweging zet.

Nu baande ze zich voorzichtig een weg door de omgewoelde modder langs de afrastering, tilde de ketting op waarmee het ijzeren hek vastzat en glipte erdoorheen. Achter de afrastering begon de gebruikelijke wildernis van vernonia en doornstruiken. Een oud karrenspoor, dat sinds lange tijd niet meer werd gebruikt, liep er dwars doorheen, overwoekerd door een wirwar van wilde frambozenstruiken die hoge bogen vormden over het pad. Ze was hier lang niet geweest, de laatste keer was alweer twee zomers geleden, toen ze hier bessen waren gaan plukken met Cub en een paar vrienden van hem, wat beslist niet haar idee was geweest. Ze was toen hoogzwanger van Cordelia en had een tonronde buik; ze was nog bang geweest dat ze ter plekke in de braamstruiken zou moeten bevallen. Daardoor wist ze nog welke zomer het was geweest. Preston was toen dus vier. Ze wist nog dat hij zich aan haar hand had vastgeklampt toen die rouwdouwers van vrienden van Cub hun de stuipen op het lijf joegen met hun verhalen over slangen. Die frambozentakken hadden een rare kleur voor een plant, viel haar nu op, al had ze de ballen verstand van de natuur. Maar felroze? Precies de kleur van lippenstift die meisjes van dertien mooi vinden. Die fase had ze waarschijnlijk zelf overgeslagen, zij was meteen overgegaan op Romantisch Rouge en Brutaal Bloedrood.

De jonge boompjes maakten plaats voor een dicht bos. De bomen hielden de laatste bladeren van de zomer in hun vuisten geklemd, wat haar deed denken aan de vrouw van Lot uit de Bijbel, die nog één keer achteromkijkt naar haar huis. Het arme mens, om voor zo’n kleine ongehoorzaamheid in een zoutpilaar te worden veranderd. Zij keek niet achterom, maar liep het bos in over het uitgesleten karrenspoor dat de familie van haar man altijd ‘het pad omhoog’ noemde. Het pad omhoog, dat in haar geval eerder omlaag leidde, naar haar ondergang. De ironie daarvan was haar ontgaan toen ze met hem had afgesproken. Dit pad dat de berg op liep was waarschijnlijk lang geleden vrijgemaakt voor de houtkap. Sindsdien was het bos weer aangegroeid. Cub en zijn vader reden soms met de terreinwagen over dit pad naar het schuurtje op de top als ze op kalkoenenjacht gingen. Vroeger tenminste, lang geleden, toen de mannen Turnbow senior en Turnbow junior samen zo’n dertig kilo minder wogen dan tegenwoordig; toen ze hun voeten nog voor iets anders gebruikten dan als omlijsting van de tv. In die tijd was dit pad waarschijnlijk ook al slecht onderhouden, want ze wist nog dat ze meestal de kettingzaag meenamen voor de jonge zaailingen die in de weg stonden.

Cub en zij gingen hier in die tijd zelf ook wel eens heen, zogenaamd om te picknicken. Maar sinds de geboorte van Cordie en Preston hadden ze dat niet meer gedaan. Het was een belachelijk idee geweest om die schuilhut voor te stellen als ontmoetingsplek. Op vrijersvoeten, dacht ze, woorden uit een verhaal. En: Vlag op een modderschuit, woorden van haar schoonmoeder. Maar waar hadden ze dan moeten afspreken? In haar eigen slaapkamer, die vol lag met binnenstebuiten gekeerde werkhemden en een eenbenige Barbie die je lag aan te staren terwijl je in de stemming probeerde te komen? Welterusten. Het Wayside langs de hoofdweg was op zich al treurig genoeg, en dan rekende ze het loon der zonde nog niet eens mee. Mike Bush zou haar van achter de balie begroeten: Goeiedag, mevrouw Turnbow, alles goed thuis met de kids?

Het pad werd versperd door de bovenste helft van een omgevallen boom die zo enorm was dat ze erdoorheen moest klauteren, tussen de zijtakken door waar nog klamme bladeren aan kleefden. Zou hij hier wel doorheen komen, of zou hij bij deze muur van bladeren omkeren? Haar hart begon te bonzen bij de gedachte dat ze dit buitenkansje zou mislopen. Toen ze erdoorheen was, overwoog ze even om daar op hem te wachten. Maar hij kende de weg. Hij had een paar jaar geleden vanuit die schuilhut zelf op kalkoenen gejaagd, zei hij. Met zijn eigen vrienden, geen mensen die Cub en zij kenden. Veel jonger, waarschijnlijk, die vrienden.

Ze klopte het vochtige zand van haar handen en keek naar het kadaver van dit gevallen monster. De boom was nog helemaal intact, niet geknakt of afgeknapt door de wind. Zonde. Hij had daar misschien wel eeuwen gestaan, maar had nu zomaar de grond losgelaten, de dikke vuist van wortels was uit de grond getrokken en rustte naakt boven een gapende wond in de aarde van de berghelling. Net als zij leek die boom zomaar te zijn ontworteld. Door al die regen van de laatste tijd gebeurde dat overal in het land, ze had er in de krant over gelezen: reusachtige bomen kieperden ’s nachts zomaar om en verwoestten het dak van een woonhuis of verpletterden de auto op de oprit. De grond nam water op tot hij zo zacht was als een spons, waardoor de bomen hun grip verloren. In de buurt van Great Lick was een hele berghelling met volwassen bomen door een aardverschuiving veranderd in een chaos van versplinterde stammen, keien en scheuren. Iedereen was daar erg van geschrokken, zelfs mannen zoals haar schoonvader, die bij het horen van slecht nieuws altijd opmerkten dat het niks voorstelde en beweerden dat ze zoiets al zo vaak hadden meegemaakt. Maar dit hadden ze nog nooit beleefd en dat gaven ze ook eerlijk toe. Ze dachten zeker dat God persoonlijk de hand had in dit soort vreemde verschijnselen en dat Hij ze op een leugen zou kunnen betrappen.

Het pad draaide scherp omhoog naar de bergkam en werd nog smaller. Het was nu nog zo’n anderhalve kilometer, schatte ze. Ze probeerde flink door te stappen en stelde zich voor dat ze er met haar lange rode haar dat op haar rug danste heel atletisch uitzag, maar in werkelijkheid werd ze gek van de pijn in haar voeten en haar longen. Nieuwe laarzen: nóg iets voor op de lijst van dingen die ze verpestte. Het waren roodbruine laarzen van echt kalfsleer, met glimmende punten en schachten die met de hand waren bewerkt; ze waren zo mooi dat ze bijna had moeten huilen toen ze ze had gevonden bij Second Time Around, de tweedehandswinkel waar ze wat fatsoenlijke kleren zocht die Preston aan zou kunnen naar de kleuterschool. De laarzen waren zes dollar, zo goed als nieuw, met nog bijna maagdelijke zolen. Er bestonden dus mensen die zoiets konden doen: een klein stukje op peperdure nieuwe laarzen lopen en ze dan zomaar weer afdanken. De laarzen pasten haar niet precies, maar ze stonden prachtig, dus kocht ze ze: het was voor het eerst in een jaar dat ze iets voor zichzelf aanschafte, toiletartikelen niet meegerekend. Of sigaretten, die telde ze al helemaal niet mee. Ze hield de laarzen verborgen voor Cub, zomaar, alleen maar om ze bijzonder te houden. Iets van haarzelf. Alles werd haar dagelijks uit handen gegrist: haar borstel, de afstandsbediening, het zachte middelste stuk van een boterham, het laatste flesje cola dat ze de hele middag had bewaard. Ze had een keer gedroomd dat de vogels het haar van haar hoofd trokken om er rode nesten van te bouwen.

Niet dat het Cub zou opvallen als ze die laarzen aanhad, en niet dat ze er eerder een gelegenheid voor had gehad. Waarom had ze ze dan uitgerekend deze ochtend aangetrokken om er in de natste herfst sinds mensenheugenis mee door de modder te gaan sjouwen? Zwarte bladeren plakten als donkere schubben tot halverwege haar kuiten op het bewerkte leer. Omdat deze dag zich al eindeloos vaak in haar hoofd had afgespeeld, als een film die permanent werd herhaald, daarom. In de geestdodende omgeving die naar urine en geprakte banaan rook, was dagdromen het enige wat ze overvloedig kon. En wat niets kostte. Als ze eens rustig ging zitten voor een serieuze fantasie, was het vooral zoenen dat ze voor zich zag, maar vervolgens kwamen er ook andere details in haar naar boven, over de omgeving, over haar kleren. Misschien was dat wel het verschil tussen mannen- en vrouwenfantasieën, dacht ze. Wel of geen kleren. De kalfsleren laarzen hoorden erbij, net als het suède jasje dat ze geleend had van Dovey, haar beste vriendin, en de rode chenille sjaal om haar hals, dingen die hij haar langzaam zou uittrekken. Ook de kou had ze zich precies zo voorgesteld. Als haar fantasie met haar op de loop ging, vergat ze de ongemakken niet. Haar blozende wangen, zijn warme handen waarmee hij haar rode haar naar achteren streek, dat hoorde er allemaal bij. Ze had die laarzen vanochtend aangetrokken alsof ze daar schriftelijke instructies voor had gekregen.

Inmiddels zat ze tot over haar oren in haar fantasie, hoewel ze tot nu toe nog geen doodzonde had begaan. Ze waren niet langer dan een paar tellen per keer alleen geweest, achter een stal of een golfplaten schuurtje, terwijl haar auto om de hoek geparkeerd stond en haar kinderen in hun autostoeltjes op volle kracht zaten te ruziën. Zolang ik ze hoor, leven ze nog; bepaald geen gedachte die romantische gevoelens opwekte. Toch kreeg ze kippenvel bij het vooruitzicht hem weer te zien. Zijn ogen, zo bruin als het glas van een bierflesje, en zijn lachende gezicht met die kuiltjes in zijn wangen. Zoals hij haar gezicht met beide handen vastpakte, godallemachtig. Zoals hij in haar ogen keek, haar haar tussen duim en wijsvinger wreef alsof hij geld telde. Zulke verrukkingen brachten haar ertoe om op de grond van de inloopkast met hem te zitten bellen en dom met hem te zitten praten, avond na avond, terwijl haar man en kinderen zoet lagen te slapen. Dan zat ze in het donker te fluisteren terwijl de werkhemden van haar man aan hun hangertjes over haar hoofd streelden, bijna net zoals Cub over haar hoofd streelde als ze met de kinderen op de grond zat terwijl hij de hele bank in beslag nam en tv keek. Zonder iets te merken van de storm die in haar woedde. Cub bewoog in slow motion. Vanbinnen was hij een en al zachtaardigheid, als een gewatteerde jas. Zo zat hij nu eenmaal in elkaar, en dat was iets wat je als vrouw zonder klachten moest verdragen. Maar daardoor leek hij zo dom als een koe. Gek werd ze ervan, van alles. Zoals hij zich door zijn moeder liet commanderen, die zei dat hij zijn bord moest leegeten of zijn hemd in zijn broek moest stoppen alsof hij een kind was, een kind van honderd kilo. En dan die gênante naam. Hij kon Burley Junior genoemd worden als hij wilde, maar in plaats daarvan liet hij zich door zijn ouders en door iedereen Cubby noemen, alsof hij nog een kleine jongen was, het berenjong van zijn vader, die Burley Turnbow heette maar Bear werd genoemd. Een berenjong moet groot worden, maar Cub was al achtentwintig, stond nog steeds met een lang gezicht en afhangende schouders bij de ingang van het ouderlijk berenhol; schudde met een kinderlijke beweging zijn te lange lok blond haar uit zijn gezicht. En nu liet hij zich ook al door zijn hardvochtige vrouw te schande maken, of misschien merkte hij dat niet eens. Waarom hield hij nog steeds zoveel van haar?

Ze schrok zelf van haar bedrog. Het was alsof ze een krankzinnige, onstuitbare en iets aantrekkelijkere versie van zichzelf op tv zag, en daar dingen deed die je in het dagelijkse leven zonder filmscript nooit zou kunnen. Cordelia vroeg in bed leggen voor haar middagslaapje als Preston op school was zodat ze intieme gesprekken kon voeren met een man die niet haar echtgenoot was. Het verlangen om hem te bellen was heviger dan het verlangen naar een sigaret, het was alsof het in haar beide oren krijste. Ze was meer dan eens langs zijn huis gereden, met als smoes voor haar kinderen op de achterbank dat ze iets was vergeten en nog even naar de winkel moest. Ze gingen ijs of lollies kopen, zei ze om ze stil te houden, maar zelfs een kind van vijf zag dat ze een andere weg namen. Preston uitte zijn vermoedens vanaf zijn stoelverhoger, terwijl hij van daaraf weinig meer kon zien dan de voorbijschietende bomen en telefoonpalen.

De telefoonman, zoals ze de man noemde die haar obsedeerde – zijn echte naam was te gewoontjes, je ging je leven toch niet vergooien voor een Jimmy – was nog maar nauwelijks een man. Tweeëntwintig, had hij gezegd, maar dat geloofde ze niet. Hij woonde met zijn moeder in een stacaravan en hield zich in het weekend bezig met dingen die jongens van die leeftijd leuk vinden: bier en kettingzagen, bier en schietwedstrijden. Het was onvergeeflijk dat ze als een blok viel voor iemand die misschien nog niet eens oud genoeg was om dat bier zelf te mogen kopen. Ze wilde niets liever dan verlost worden van die idiote hunkering. Ze was wel eens eerder verliefd geweest, maar dit voelde levensbedreigend, vooral als ze naast Cub in bed lag. Ze had haar toevlucht genomen tot valium; een van de drie of vier pillen die nog in het tien jaar oude potje zaten dat ze had gekregen nadat ze haar eerste baby had verloren. Maar die pil werkte niet, was waarschijnlijk over de datum, zoals alles in huis. Een week geleden had ze zich expres in een vinger geprikt toen ze een gat in Cordies pyjama aan het stoppen was en had ze naar het bloed gekeken dat uit haar huid opwelde als een donkerrood oog dat haar aanstaarde. Dat wondje deed nog steeds pijn. Zelfkastijding. Maar niets kon haar ervan weerhouden om aan hem te denken, hem te bellen, plannen te maken, ergens langs te rijden waar hij had gezegd aan het werk te zullen zijn alleen om hem in zijn leren tuig in een telefoonpaal te zien klimmen. Hij was door een vreemde wending van het lot op haar pad gekomen: op een windstille dag was de boom voor hun huis omgevallen en op de telefoondraad terechtgekomen. Cub en zij hadden geen vaste telefoon, dus het was hun probleem niet, maar een kapotte draad moest wel worden gerepareerd. ‘Gelukkig staat de paal nog overeind,’ had hij met een ondeugende grijns gezegd, en daarop volgde de ene flauwe grap na de andere, als een stortbui bij mooi weer die de gewassen op het veld platslaat en alle mooie plannen in het honderd stuurt. Dat kun je de regen en de modder niet kwalijk nemen, dat is gewoon de natuur. De ramp zit hem in de onuitgekomen verwachtingen.

En nu zette ze alles op het spel, liep met opgeheven hoofd de berg op, en ging ongewapend het duel tegemoet, hoe dat ook mocht eindigen. In elk geval met verdriet, met een gezin zonder vader. En zonder geld. Hoe ze rond zou moeten komen als Cub haar zou verlaten, was haar een raadsel. Ze had geen werk meer gehad en was zelfs nauwelijks nog gewend aan het voeren van een gesprek sinds de Feathertown Diner was gesloten, lang geleden, toen ze zwanger was van Preston. Niemand zou haar nog als serveerster aannemen. Ze zouden de kant van Cub kiezen en het halve dorp zou zeggen dat ze het wel hadden zien aankomen, alleen maar omdat ze smullen van elk type ondergang. Ze was op school al zo’n wilde, zo gaat dat met die mooie meisjes, vroeg rijp, vroeg rot. Ze zouden hetzelfde vinden als haar schoonmoeder, die ze een keer tegen Cub had horen zeggen dat ze een lastig portret was. Alsof ze voor een portretschilder een onmogelijke opdracht vormde omdat ze verkeerd in elkaar stak, of omdat er iets ontbrak. Maar welk deel dan?

Daar zou iedereen wel een mening over hebben. Wat in elk geval ontbrak was een vooruitziende blik. Een huisvrouw zonder opleiding die haar gezonde verstand verloor en achter een knappe jongen aan liep die niet voor haar kinderen kon zorgen. Een vrouw die deed alsof er geen volgende dag zou komen. En toch. Zoals hij naar haar keek, leek het alsof hij gouden appels voor haar wilde halen. Of de Mississippi. Als hij zijn vingers als een armband om haar polsen sloot, of om haar enkels, en zich erover verwonderde dat die zo dun waren, had ze het gevoel dat ze een duur juweel was in plaats van een onverantwoordelijke volwassen vrouw. Niemand had ooit eerder naar haar geluisterd zoals hij. Of zo naar haar gekeken, zo eerbiedig haar haar aangeraakt en een naam voor de kleur proberen te bedenken: ergens tussen een stopbord en een zonsondergang in, had hij gezegd. Een kruising tussen tomaten en lieveheersbeestjes. Snoes, noemde hij haar.

Niemand had ooit eerder een naam voor haar bedacht. Een andere dan de naam die haar moeder in een wazige toestand na de narcose had genoemd in de veronderstelling dat hij uit de Bijbel kwam. Dellarobia. Later had ze zich herinnerd dat dat niet klopte: hij kwam niet uit de Bijbel, ze had hem gehoord tijdens een knutselmiddag van de Vrouwenclub. Op een dag had ze een plaatje gezien in een damesblad en naar haar dochter geroepen dat ze moest komen kijken. Dellarobia was toen een jaar of zes, maar ze kon zich de dellarobiakrans nog steeds voor de geest halen: een mengeling van dennenappels en eikels die waren vastgelijmd op een krans van piepschuim. ‘Dus toch iets moois,’ zei haar moeder beslist, maar het was alsof deze afgang een voorbode was van toekomstige gebeurtenissen. Haar levenswandel was nou niet bepaald volgens de voorschriften van de Messias geweest. Behalve dan dat ze jong getrouwd was. Dat was zoals de Here het wilde als een meisje toekomstdromen had maar nog geen concrete plannen, vooral als ze in verwachting raakte. Van een kind dat nooit echt zou bestaan, dat ze nooit te zien kreeg, een monster. De verpleegster had gezegd dat de baby vreemd, fijn haar over het hele lichaam had dat net zo rood was als dat van Dellarobia. Preston en Cordelia, die daarna kwamen, waren allebei blond, uit Turnbowhout gesneden, maar die eerste met dat rode vachtje was een wilde geweest, net als zij; die had twee verblufte pubers in de val gelokt en was er toen ze eenmaal getrouwd waren lachend vandoor gegaan en had hen met de brokken laten zitten. Waarna ze vijf jaar lang hadden geprobeerd om nog een kind te krijgen, alleen maar om het gat op te vullen dat niemand van plan was geweest te graven.

Ze zag vanuit haar ooghoeken iets bewegen en haar blik schoot omhoog. Hoe kon je aandacht door zoiets kleins worden getrokken? Het was bijna niets, een oranje vlekje dat trillend boven een van de bomen hing. Het bewoog over haar heen, naar links, waar de berghelling naast het pad steil naar beneden liep. Ze trok een gezicht en dacht aan roodharige spoken. Het was niets voor haar om dingen te zien die er niet waren. Ze richtte haar blik weer op het pad en keek met opzet niet meer omhoog. Het was bijna een verloren strijd om tegen deze berg op te komen en ze liep te puffen als een schaap. Bij een uitnodigende populier naast het pad bleef ze even staan. Ze leunde tegen de stam, die tussen haar schouderbladen paste, en stak de sigaret op waar ze al een halfuur hevige trek in had; ze beschermde het vlammetje met haar handen en inhaleerde de rook. Ze telde tot tien, kon het toen niet laten en keek omhoog. Zonder haar bril was het lastig om dat ding in de smiezen te krijgen, maar daar was het weer, er zweefde iets boven het glooiende bos naar beneden: een oranje vlinder op een regenachtige dag. De onbeschaamde misplaatstheid deed haar denken aan van die maffe combinaties in kinderboeken: Wat hoort er niet bij? Een appel, een banaan, een taxi. Een aardige boer, een moeder van twee kinderen, een sexy telefoonman. Ze keek naar het felgekleurde vlekje dat nu boven de bomen in de diepte fladderde, rookte haar sigaret op en trapte de peuk met de hak van haar laars zorgvuldig uit. Toen ze doorliep, en haar sjaal om haar hals wikkelde, hield ze haar ogen strak op de grond gericht. Als die jongen het maar waard was. Dat vroeg ze zich opeens af. Zo supersexy was hij nou ook weer niet. Misschien dat ze eindelijk haar verstand terugkreeg.

Het laatste stuk van het pad was het steilst, voor zover ze zich tenminste nog kon herinneren van de uitstapjes uit haar middelbareschooltijd. Die enkelzwikkende klim vergat je niet zo gauw. Rotsachtig, steil en pikkedonker. Ze kwam nu in een gedeelte van het bos dat het kerstbomenland werd genoemd; het stond vol sparren die ooit waren aangeplant met een doel waar nooit iets van was terechtgekomen. De lucht was hier opeens kouder. Het sparrenbos had een eigen, spookachtig klimaat, alsof die torenhoge naaldbomen nog steeds een wrok koesterden omdat ze waren vergeten. Wat ontzettend achterlijk van haar om die schuilhut voor te stellen als ontmoetingsplaats. Er viel daar even weinig romantiek te halen als thuis op een gemiddelde dag als ze met de kinderen rondsjouwde en poppen van de grond viste. Ze had het zichzelf veel gemakkelijker kunnen maken door haar leven te gronde te richten in een motelkamer, zoals ieder weldenkend mens zou doen, maar nee. Haar benen waren moe en haar kont deed pijn. Ze had blaren op beide voeten. De laarzen die ze vanochtend nog zo prachtig had gevonden, leken nu belachelijk; die gladde hakjes waren geschikt om op rond te paraderen in een strakke spijkerbroek, niet om een fiks eind op te lopen. Ze keek goed uit waar ze liep, want een gebroken enkel kon ze al helemáál niet gebruiken. Het pad was slecht, lag vol losse stenen en liep hier en daar steil omhoog. Ze moest zich aan de takken en bomen vasthouden om haar evenwicht te bewaren.

Ze voelde opluchting toen ze op een horizontaal stuk kwam met een dikke laag bruine naalden. Totdat ze een eindje verderop iets donkers zag opdoemen aan de tak van een boom. Een horzelnest, was haar eerste gedachte, of een bijenvolk dat op zoek was naar een nieuwe nestplaats. Dat had ze al eens vaker gezien. Maar ze hoorde geen gezoem. Ze kwam langzaam dichterbij en was van plan er snel onderdoor te rennen, of ze nu kon zien wat het was of niet. Het donkere gevaarte was stekelig als een berg dode bladeren of een openstaande dennenappel, maar dan veel groter. Alsof er een gordeldier in de boom hing, ook al wist ze niet hoe groot die waren. De ronde vorm had overal schubben, maar liep onderaan uit in een punt, alsof het iets nattigs was wat kon gaan druppen. Ze had geen zin om eronderdoor te lopen. Opnieuw wenste ze dat ze haar bril niet had thuisgelaten. Het was niet erg om een beetje ijdel te zijn, maar hier in de wildernis zag ze geen moer. Ze tuurde naar de donkere takken die zich aftekenden tegen de bleke lucht. Door dat omhoogturen werd ze een beetje duizelig.

Haar hart bonsde. Die dingen zaten overal, ze hingen als reusachtige druiventrossen aan de takken van alle bomen die ze zag. Zwammen was het woord dat in haar opkwam, en haar mondhoeken zakten naar beneden. Die bomen kregen tegenwoordig allemaal nieuwe ziektes. Daar had Cub het al over gehad. Door de natte zomers en de milde winters van de afgelopen jaren kwamen er nieuwe soorten ziektes en ongedierte die het bos kaalvraten. Ze deed haar jas verder dicht en liep snel onder het borstelige geval door, gebukt, ook al hing het ruim drie meter boven het pad. Anderhalve meter boven haar. Toch huiverde ze en streek met haar vingers door haar haar, terwijl ze het kinderachtig van zichzelf vond dat ze zo bang was voor boomschimmel. De dag leek te aarzelen of hij warmer zou worden of niet. In de diepe schaduw van de naaldbomen was het koud. Door die schimmel moest ze denken aan het schoonschrobben van het douchegordijn, een van de steeds terugkerende mijlpalen in haar leven. Ze probeerde daar niet aan te denken en zich te concentreren op haar beloning aan het einde van de klim. Ze stelde zich voor dat ze hem zou verrassen als hij bij het schuurtje op haar stond te wachten, dat ze van achteren naar hem toe zou lopen, de achterkant van zijn spijkerbroek zou zien. Hij had beloofd dat hij al vroeg zou komen, zodra hij kon, en had gesuggereerd dat hij misschien al wel naakt zou zijn als zij kwam. Met een grote zachte deken en een fles Cold Duck. Lord love a duck, dacht ze. Ze had jaren geteerd op restjes peutermaaltijden en pakjes sap, dus ze zou van die zoete rosé binnen de kortste keren dronken zijn. Ze huiverde opnieuw; hopelijk was het een huivering van verlangen, niet een rilling door het koude weer of door de angst voor die zwammen. Was het zó moeilijk om het verschil te voelen?

Het pad liep vanuit het donkere bos naar een open deel van de berghelling. Ze hield abrupt halt, want daar was iets mis. Of in elk geval was er iets vreemds. De bomen boven haar hoofd hingen vol met nog meer van die bruinachtige klonten, maar dat was nog niet alles. Het uitzicht over de vallei was vreemd en onwerkelijk, iets uit een sciencefictionfilm. Vanaf dit punt kon ze de berghelling aan de overkant van de vallei helemaal overzien, van boven tot onder, en het bos daar was helemaal bedekt met die stekelige dingen. De sparren in de wazige verte zagen er anders uit dan ze ooit had gezien; hun takken waren dik en hingen zwaar naar beneden. De stammen en de dikke takken waren gespikkeld en geschubd alsof er een laag cornflakes op zat. Ze had kleine kinderen, ze had dus wel eens iets gezien dat onder de cornflakes zat. Hiervandaan had ze uitzicht op bijna het hele bos, en het zag er vanaf de vallei tot aan de bergtop anders uit, bleek, de lichtbruine kleur van dode bladeren. Dit waren groenblijvende bomen, die moesten donker zijn, maar wat ze zag waren geen takken met naalden. Alles bewoog. Die takken leken te wriemelen. Instinctief deed ze een stap naar achteren, weg van het uitkijkpunt en de angstaanjagende bomen, ook al waren ze ver bij haar vandaan, aan de overzijde van de vallei. Ze stak haar hand in haar tas om een sigaret te pakken, maar verstijfde.

Door een kleine verschuiving tussen wolken en zon veranderde het licht en de hele omgeving werd intenser van kleur, klaarde voor haar ogen op. Het bos vlamde door een eigen, interne gloed. ‘Jezus,’ zei ze, niet omdat ze Hem om bijstand vroeg – op zulke goede voet stonden ze niet – maar alleen om iets te zeggen. De zon kwam onder een andere hoek tevoorschijn, straalde zijn warmte over het land, en de berg leek van licht uit elkaar te spatten. Licht van een ongekende intensiteit rimpelde door de vallei, als een verstoord wateroppervlak. Elke tak vlamde op in een oranje gloed. ‘Godsallejezus,’ zei ze. Iets zinnigers wist ze niet te bedenken. Bomen die in vuur veranderden, een brandend bos. Ze dacht aan Mozes, en Ezechiël, woorden uit de Heilige Schrift die nog een plek in haar hoofd innamen, maar geen echt gewicht meer hadden, voor zover ze dat ooit hadden gehad. Brandende, vurige kolen gingen heen en weer tussen de levende wezens.

Het vuur leek nu in een sproeiregen omhoog te schieten, als vonken uit een brandend houtblok waar je met een pook op slaat. Ze werden in trechtervormige opwaartse spiralen omhoog gezogen. Felgekleurde wervelwinden tegen een grijze lucht. Ze stond met stomme verbazing toe te kijken. Uit de top van de wervelwinden schoten de vonken hoog de lucht in en zweefden zonder duidelijk doel boven het donkere bos.

Als het een bosbrand was, zou ze wel gebulder horen, maar bij al deze consternatie bleef de berg in doodse stilte gehuld. De lucht erboven bleef koud en helder. Geen rook, geen geloei en geknetter. Ze hield haar adem even in en sloot haar ogen om beter te kunnen luisteren, maar hoorde niets. Alleen een vaag gespetter, als regendruppels op bladeren. Geen vuur, dacht ze, maar als ze keek, zeiden haar ogen dat het wel vuur was, dat het bos in de fik stond. Ze zeiden dat ze moest maken dat ze wegkwam. Omhoog of omlaag, dat wist ze niet goed. Ze keek naar het donkere, onduidelijke pad en de ontoegankelijke kloof van de vallei. Het zag er overal hetzelfde uit, elke boom had dezelfde gloed.

Ze sloeg haar handen voor haar gezicht en probeerde na te denken. Ze was kilometers ver bij haar kinderen vandaan. Cordie met haar duim in de mond, Preston met zijn neergeslagen ogen en die lange wimpers, schuld opzuigend als een spons ook al had hij niets verkeerds gedaan. Ze wist precies hoe hun leven zou verlopen als haar hier iets overkwam. Tijdens haar zondige missie. Hester zou ze voor altijd met schande overladen. Of erger nog: stel dat ze dachten dat hun moeder zomaar was weggegaan en hen in de steek had gelaten? Niemand wist dat ze haar hier moesten gaan zoeken. Haar hoofd liep vol met woorden uit nieuwsberichten: gebitsgegevens, naaste verwanten, stoffelijke resten.

En Jimmy. Ze dwong zichzelf om aan zijn naam te denken: hij was een persoon, niet alleen maar een bestemming. Jimmy, die daar misschien al was. En in een oogwenk was die zorg als een asdeeltje verdwenen en zag ze voor het eerst wat deze dag in werkelijkheid was. Voor haar het einde van alle veiligheid en gerieflijkheid. Voor hem iets heel anders, een spelletje. Niets wat zijn leven zou veranderen. We gaan er samen vandoor, had ze zichzelf voorgehouden. Maar waarheen? De stacaravan van zijn moeder? Op de een of andere manier was die man alles voor haar geworden, maar ze had hem nooit op waarde geschat. Hij was kind noch vader, kon in telefoonpalen klimmen en weer verdwijnen. Op het moment dat hij problemen rook, zou hij via de achterzijde van de berg de benen nemen. Dat stond vast. Hij had het instinct van een jongen. Hij zou weer terug zijn op zijn werk voordat iemand had gemerkt dat hij zich ziek had gemeld. Als zij als verkoold lijk op het nieuws kwam, zou hij hun verhaal stilhouden om haar familie te sparen. Dat zou hij zichzelf tenminste voorhouden. Ongelofelijk wat ze bijna had gedaan. Ze verbleekte toen het tot haar doordrong hoe enorm en allesomvattend haar domheid was geweest, hoe slecht haar gedrag was onderbouwd en gestut. Alles had als een circustent omvergeblazen kunnen worden.

Terwijl ze naar de gloeiende bomen keek, besefte ze dat ze er alleen voor stond. Maar haar angst werd overspoeld door fascinatie. Het was helemaal geen bosbrand. Ze voelde een stille opgetogenheid om deze ontsnapping, om dit plotselinge inzicht, om de blik die haar in deze eenzaamheid op zichzelf werd vergund. Ze kon zich niet herinneren wanneer ze ooit eerder zoveel ruimte in haar bestaan had gevoeld. Dit was niet zomaar iets onechts in de aaneenschakeling van goedkope gebeurtenissen in haar leven, tot en met dit rondsluipen op laarzen die iemand anders had afgedankt. Dat was nu afgelopen. Een onaardse schoonheid werd haar geopenbaard, een visioen van glorie om haar tot staan te brengen. Alleen voor haar rezen die oranje takken omhoog, werden die lange schaduwen een opstijgend licht. Het leek op het binnenste van vreugde, voor zover je dat kon zien. Een vallei van licht, een etherische wind. Het moest iets betekenen, dat kon niet anders.

Ze kon zichzelf bevrijden. Zichzelf en haar kinderen met hun zachte wangen en hun melkadem, die geloofden in wat ze hadden, ook al was hun hele goedheid en genade een moeder die in opperste verwarring verkeerde. Het was nog niet te laat om deze puinhoop op te ruimen. Ze moest de berg afdalen, die kinderen ophalen. De brandende bomen waren hier om haar te redden. Ze had nog nooit zoiets vreemds geloofd, maar ze was er vast van overtuigd. Aan bijgeloof deed ze niet, ze had al zo vaak een ongelukkig pad bewandeld dat ze net zo goed onder een ladder door kon lopen als eromheen gaan, en ze beschouwde zichzelf niet als een uitzondering. Ze was in geen geval zo bijzonder dat God speciaal voor haar tekens gaf of wonderen verrichtte. Wat haar heel even had onderscheiden was een krankzinnige, satanische obsessie. Om zoiets te bestrijden was een brandend bos nodig, het vuur moest met vuur bestreden worden.

Haar ogen zonden waarschuwingssignalen naar haar hersenen, als een autoalarm dat ergens op een verlaten parkeerterrein afgaat. Het lukte haar niet om erop te reageren, want heel even doorzag ze een formule voor het leven die uitsteeg boven angst en veiligheid. Ze vroeg zich alleen af hoelang ze naar dit spektakel kon blijven kijken voordat ze zich omdraaide. Het was een zee van vuur, veel heviger en wonderlijker dan die twee afzonderlijke elementen. Het was het onmogelijke.

Toen ze het dak van haar huis weer zag, zaten er nog steeds donkere vlekken op de beschadigde dakbedekking, en daar was haar auto, op de oprit, waar ze hem had geparkeerd. Met een hoofd vol vlammen en met slappe knieën door wat ze had gezien probeerde ze op een soort van herboren manier naar hun met kunststof platen betimmerde boerderij te kijken. Wat het ook was dat daarboven bezit van haar had genomen en haar visioen had veroorzaakt; het voelde heftig, als een vloedgolf die sterk genoeg was om dat donkere dak en de witte vierkante vlakken van haar veilige huis te doen bezwijken. Maar nee, het was er allemaal nog. Het leven dat ze nog maar net voor dood had achtergelaten, was er nog steeds. De schapen waren op hun post, stonden in groepjes van twee of drie bij elkaar. De perzikbomen van de buren stonden nog steeds in keurige rechte rijen te verrotten, als symbool van het doodgebloede geluk van het zoveelste gezin. In Gods schepping was niets veranderd, of misschien toch. Misschien droomde ze? Ze was in de helft van de tijd die ze nodig had gehad om de berg te beklimmen weer beneden, en dat was lang genoeg om aan alles van deze dag te gaan twijfelen: wat ze van plan was geweest, wat ze had gezien, wat ze niet had gedaan. Stuk voor stuk immens. Maar als het allemaal op niets uitliep, wat dan? Een leven afgemeten in kleingeld en uitgeknipte kortingsbonnetjes en ijdele hoop die werd vermorzeld tussen de niet-geïsoleerde muren. Ze had verlies en verwoesting als alternatief gezien, maar misschien waren er andere mogelijkheden. Een zee van vuur had haar teruggevoerd.

Maar waarheen? Naar een erf vol verweerd plastic speelgoed en armetierig gras, een erf zonder fatsoenlijke laag teelaarde dankzij haar schoonvader, die het perceel voor hun huis wat al te haastig met de bulldozer had vrijgemaakt. Een verwaarloosde rozenstruik bij de veranda, een moederdagcadeau van Cub, die was vergeten dat ze verdrietig werd van rozen. De zilverkleurige Taurus op de oprit, in de haast slordig geparkeerd, met de sleuteltjes zoals altijd in het contact, want geen mens in deze buurt zou ermee willen wegrijden. Het vage metalige geluid van een ijzeren pijp die op de grond valt wanneer ze schakelde. Vervelender of vertrouwder kon bijna niet. Ze werd vervuld van verdriet, dat als water door haar heen stroomde terwijl ze de hoofdweg op reed en de radio aanzette. Kenny Chesney stond in de startblokken, zong zalvend met zijn suikerzoete sentimentele stem dat hij wilde weten hoe de eeuwigheid voelde en spoorde haar aan ervandoor te gaan. Ze zette Kenny meteen weer uit. Ze reed de oprit naar het huis van haar schoonouders in en keek naar hun oude boerderij, waarvan de twee ramen op de bovenverdieping geen gordijnen hadden en haar deden denken aan de oogkassen van een schedel. Hesters bloembedden stonden er verflenst bij door de eindeloze regen van die zomer, net als de rest van de tuin. Er waren nauwelijks tomaten geweest om te wecken. Van Hesters veelgeprezen rozenstruiken was niet veel meer over dan een doornige wildernis vol schimmelklonten. Hester was wél dol op rozen. Als Dellarobia hun weeïge geur rook en de uiteenvallende bloemblaadjes zag, was ze in één klap terug op de begrafenissen van haar ouders.

Toen ze uitstapte, zag ze voor het huis maar één kleur, van een kleine, felgroene sok op de stenen treetjes naar de voordeur; die moest ze hebben verloren toen ze vanochtend de kinderen hier bracht. Ze raapte hem op en stopte hem in haar zak, beschaamd door de confrontatie met de vrouw die ze een paar uur geleden nog was en die aan een ziekte dreigde te bezwijken. Ze deed de deur open zonder aan te kloppen.

Benauwde geuren sloegen haar tegemoet: hond, kleed, gemorste melk. Haar hart sloeg van pure opwinding op hol toen ze haar kinderen weer zag, zoals na een auto-ongeluk dat ternauwernood was voorkomen. Ze zaten dicht tegen elkaar aan op de grond in de woonkamer: een tafereel van twee dappere, verwaarloosde kinderen. Preston had zijn arm om Cordie heen geslagen, zijn kin rustte op haar pluizige hoofd en hij hield een prentenboek voor haar neus. De collies lagen uitgestrekt maar alert aan weerszijden naast hen als twee wakende sfinxen. De ogen van beide kinderen schoten omhoog toen ze binnenkwam, smachtend om te worden gered. Hun oma was nergens te bekennen. Prestons donkere, smekende wenkbrauwen waren identiek aan die van zijn vader; recht, alsof ze met een liniaal op zijn voorhoofd getekend waren. Cordelia stak haar beide armpjes naar Dellarobia op en barstte in tranen uit, waarbij haar mondhoeken zó ver naar beneden trokken dat haar ondertandjes te zien waren. Het geluid van de tv in de keuken hield abrupt op en Hester kwam de kamer in, nog steeds in haar ochtendjas en met roze piepschuim krulspelden in haar lange grijze haar. Dellarobia keek haar namens haar kinderen gekwetst aan, trok waarschijnlijk net zo’n gezicht als Cordie, maar dan zonder zoveel zichtbare tanden. Ze vroeg haar schoonmoeder bijna nooit om even op de kinderen te passen. Nog niet één keer per maand.

Hester sloeg haar armen over elkaar. ‘Zoals jij bezig was dacht ik dat je niet zo snel terug zou zijn.’

‘Nou, fijn dat je zo goed op ze hebt gepast, Hester.’

‘Ik was maar een minuutje weg, hoor,’ zei ze met nadruk, waarbij ze naar de keuken knikte.

‘Tuurlijk, hindert niet.’ Dellarobia wist dat elke toon in Hesters oren de verkeerde zou zijn. Ze werd al moe van deze gesprekjes voordat ze waren begonnen.

‘Ik wou alleen even wat kipfilet en groente opwarmen voor het eten.’

Eten voor wíé, dacht Dellarobia. Het klonk als iets waar meer voor nodig was dan melktandjes, om nog maar te zwijgen van het vermogen om met een mes om te gaan. Ze keken beiden naar Cordelia, die wankel ging staan, brullend en met een rood gezicht. Ze had een volle luier, waarschijnlijk al de hele ochtend. Het leek wel of er een dikke, ronde pompoen in haar pyjamapakje zat. Geen wonder dat dat kind haar evenwicht niet kon bewaren. Dellarobia nam een hijs van haar bijna opgerookte sigaret en aarzelde of ze Cordie hier zou verschonen of dat ze ’m meteen zou smeren.

‘Je moet niet roken waar die kinderen bij zijn,’ verklaarde haar schoonmoeder met haar hese stem. En dat zei iemand die al rook in Cubs gezicht had geblazen toen hij amper geboren was.

‘Jeeminee, dat zou ik nóóit doen! Ik rook alleen als ik aan het zonnebaden ben aan de Rivièra.’

Hester keek verbijsterd op, zag Dellarobia’s blik en bekeek haar laarzen en haar chenille sjaal. ‘Moet je jezelf eens zien. Wat heb jij?’

Dellarobia vroeg zich af of ze er net zo uitzag als ze zich voelde: als een vrouw die op de vlucht was voor een brand.

‘Preston, schat, zeg oma eens gedag.’ Ze klemde de filter van haar sigaret tussen haar tanden zodat ze Cordelia op haar heup kon zetten, Prestons hand kon vastpakken en haar kinderen kon meenemen naar waar het beter was dan hier.

2

Familieterritorium

Op schaapscheerdag was het mooi, koel weer. Een paar graden temperatuurverschil, meer bleek er niet nodig om de wolken als een troep boerderijkatten op de vlucht te jagen naar onbekende oorden. De klus om negentig ooien en hun ontelbare halfwassen lammeren door de scheerstal te jagen was in een dag geklaard en draaide niet uit op de ellende die iedereen ervan had verwacht. Dellarobia kon zich niet herinneren dat het scheren in de herfst ooit eerder zo prettig was verlopen. Na maanden van vochtig weer leek de lucht in de schuur onnatuurlijk droog. Losse plukjes vacht zweefden door de banen licht die via de hoge ramen binnenvielen en het rook er voor de verandering eens naar wolvet in plaats van naar modder en urine. De vachten waren droog genoeg om te worden bijgewerkt als ze nog warm van het schaap kwamen. Dellarobia stond tegenover haar schoonmoeder aan de woltafel, waar ze met vier andere vrouwen de witte vachten bijwerkten die voor hen uitgespreid lagen. Ze stonden met zijn zessen op gelijkmatige afstanden om de ronde tafel heen, als de cijfers van een klok met hun armen als naar binnen gerichte wijzers.

Het viel niet te ontkennen dat het heldere weer een meevaller was. Als de schapen de hele ochtend in de regen en de modder op hun beurt hadden moeten wachten, zou een groot deel van de wol te smerig zijn geweest voor de verkoop. Een groot deel van hun inkomen hing af van een klein verschil in de vochtigheidsgraad. Dat ze geluk hadden met het weer was voor Hester echter een te simpele verklaring; zij beweerde dat God er de hand in had. Dellarobia kon het niet laten om een opmerking over die zelfgenoegzaamheid te maken. ‘Dus jij denkt dat God het gisteren speciaal voor ons heeft laten ophouden met regenen?’

‘Weet dat de Here God almachtig is,’ antwoordde Hester, die voor alles in haar leven wel een Bijbelcitaat paraat had. Ze zag er indrukwekkend uit in haar roodgeruite bloes met paarlemoeren knopen en witte biesjes op de schouders. Iedereen had oude kleren aangetrokken, maar Hester zag er bijna altijd uit alsof ze naar een linedance-avond ging. Van een feestelijke stemming viel echter zelden iets te bespeuren.

‘Oké, dan heeft Hij dus de pest aan de familie Cook.’ Dellarobia werd een beetje duizelig van haar eigen brutaliteit, alsof ze op haar nuchtere maag een tweede biertje achteroversloeg. Als Hester bedoelde dat God medeplichtig was aan een succesvolle of een mislukte oogst, dan moest ze daar maar eens voor uitkomen. Van de tomatenoogst van de buren restte door de aanhoudende regen die zomer niets dan een stinkende smurrie, en in hun boomgaard woekerde een grijs schimmelig vlies dat de bomen en de vruchten verstikte.

Valia Estep en haar dochter Crystal, die een enorme haardos had, keken allebei naar hun handen, net als de dames Norwood. Ze kamden distels en stro uit de witte vachten alsof het voortbestaan van de wereld afhing van het verwijderen van dergelijke ongerechtigheden. Op schaapscheerdag kwamen de buren altijd helpen; dan begonnen ze om zes uur ’s ochtends met broodjes ham en koffie. Behalve de onfortuinlijke familie Cook natuurlijk: die waren hier vijf jaar geleden komen wonen, maar konden nog steeds niet Hesters goedkeuring wegdragen. De Norwoods waren de buren aan de andere kant van de berg; de beide families woonden er al generaties lang en hielpen elkaar altijd op schaapscheerdag. Valia en Crystal leken het alleen uit vriendschap te doen, of misschien was er een of andere vage, onuitgesproken schuld die moest worden ingelost. Ze gingen allemaal naar dezelfde kerk als Hester, die in Dellarobia’s ogen een ingewikkeld piramidespel was van morele schuld en beloning dat uiteindelijk op de schouders van de Heer rustte, maar barstte van het middenkader.

‘Ik had het helemaal niet over de Cooks,’ zei Hester, die dit niet over haar kant liet gaan. ‘Valia, heb jij mij wat over de Cooks horen zeggen?’

‘Volgens mij niet, nee,’ antwoordde de timide Valia. Dellarobia wist dat haar schoonmoeder op de grenzeloze steun van die vrouwen kon rekenen. Hesters vertrouwen in haar eigen gelijk was ronduit onvrouwelijk. Ze twijfelde nooit aan zichzelf, zelfs niet aan haar kleren. Ze bezat cowboylaarzen in allerlei kleuren, waaronder een paar van felgroen hagedissenleer met ronde neuzen. Maar wat Dellarobia op dit moment vooral ergerde was haar egocentrische logica: als het Hester en Bear tegenzat, zoals vorige winter toen ze verschrikkelijk verkouden waren geweest, gaven ze de schuld aan een ander, in dat geval de reparateur die de kachel niet goed had gemaakt en toch een rekening had gestuurd. Maar toen het zoontje van de familie Cook tijdens dezelfde winter kanker bleek te hebben, suggereerde Hester dat God daar iets mee te maken had. Dellarobia had zulke praatjes jarenlang over haar kant laten gaan en had net zo weinig ruggengraat getoond als Valia of een van die andere slijmjurken.

Tot nu toe dan. ‘Het klonk anders wel alsof je het zo bedoelde,’ zei ze. ‘Dat God het wel voor ons laat ophouden met regenen, maar niet voor de Cooks. Dus dat Hij meer van ons houdt.’

‘Ik weet niet wat er in jou gevaren is, juf, maar het is niet veel goeds. Vraag jij je maar eens af wat jouw schepper zegt over respect voor de ouderen onder ons,’ zei Hester hautain. Ze gebruikte haar lengte om nog baziger over te komen, iets wat haar zoon, die toch bijna veertig centimeter langer was dan Dellarobia, nooit deed. Alleen Hester kreeg het voor elkaar dat Dellarobia zich zo klein voelde als ze werkelijk was: een vrouw die haar truien op de jongensafdeling kocht omdat ze daar goedkoper waren.

‘De Cooks zijn ook ouder dan ik,’ zei Dellarobia zacht. ‘En ik heb met ze te doen.’

Er was inderdaad iets in haar gevaren, ja. De opmerkingen die ze altijd had ingeslikt als haar dagelijkse verplichte portie kiezelstenen, lagen haar voor op de tong en sprongen er als kikkers uit. Haar vreemde ommekeer op de berg had een soort schokeffect op haar gehad. Ze had Dovey, haar beste vriendin, verteld dat ze die dag een afspraakje had, maar zelfs Dovey wist niet waar ze getuige van had mogen zijn. Een machtige vuurzee in een doodgewoon bos, daar had ze geen woorden voor. Geen woorden die ze in een stenen tafel kon beitelen, zoals Mozes toen hij van zijn berg kwam. Maar net als Mozes was ze wakker geschud en vol ongeduld over de onbenulligheid van het alledaagse leven teruggekeerd van de berg. Ze schaamde zich voor haar ingebeelde hartstocht en het kwaad dat ze bijna had aangericht. Hester was niet de enige die in een fantasiewereld leefde waarin ze het gelijk altijd aan haar kant had; zo waren mensen nu eenmaal, niet alleen in deze familie, maar misschien wel overal. Ze bouwden een keurig huisje van gewichtigheid en speciale zegening, gingen naar binnen en sloegen de deur achter zich dicht, maar merkten niet dat de berg achter hen in brand stond. Dellarobia was haar zelfingenomenheid in één klap kwijtgeraakt, alsof ze een auto-ongeluk had gehad, en had het vuurdal met een krachtig maar treurig gevoel verlaten. Het was zelfs nog erger dan jaren geleden, toen haar doodgeboren kindje haar had achtergelaten met gecompliceerde verwondingen waar ze niet over kon praten. Zowel toen als nu was Hester niet het type vrouw om naar persoonlijke problemen te informeren. Het leek wel alsof zoiets volstrekt niet in haar hoofd opkwam.

Valia schraapte haar keel. ‘Hebben jullie die aflevering van Jackass gezien waarin ze probeerden te waterskiën op een bevroren meer? Die jeep zakte dwars door het ijs en zonk!’ Van onderwerp veranderen kon je rustig aan de Esteps overlaten.

‘Ik snap echt niet dat je met zulke dingen op tv kan komen,’ zei Crystal, Valia’s dochter, en ze schudde haar waterval van krullen. ‘Dan zouden die jongens van mij ook wel wereldberoemd kunnen worden.’

Crystal had haar school niet afgemaakt, ze had twee zoons, geen man, en een drankprobleem waar iedereen van wist, maar ze was na haar redding door de AA en de Mountain Fellowship met een schone lei begonnen. Sindsdien beet ze altijd op haar onderlip alsof ze zich moest inhouden om niet iemand de hersens in te slaan. Er moest kennelijk een prijs voor haar bekering worden betaald.

Hester rechtte haar rug, verdeelde het dunne grijze haar van haar paardenstaart in tweeën en gaf aan beide kanten een harde ruk om hem strakker te trekken. Dat was een van haar circa vijfduizend gewoontes waar Dellarobia knettergek van werd. Waarom gebruikte ze niet gewoon een strakker elastiek? Haar schoonmoeder leek met die haartrekkerij iets te willen zeggen: ik zal jóú eens even in het gareel trekken. Als Dellarobia van plan was haar leven tot haar dood bij deze familie te slijten, dan zou ze met haar nieuwe voornemen om altijd te zeggen waar het op stond zichzelf wel eens flink in de vingers kunnen snijden. Iedereen kreeg er de zenuwen van en wilde er het liefst vandoor gaan, zijzelf incluis. Maar het was alsof ze geen keus had. Er was iets in haar opengegaan en het leek alsof ze daardoor verzwolgen dreigde te worden, net als die jeep op het ijs. Jimmy was weer verdwenen, en ze moest toegeven dat er vóór hem wel meer waren gekomen en weer gegaan. Ze had Cub technisch gezien nog nooit bedrogen, maar sinds ze was getrouwd probeerde ze te stoppen met verliefd worden op andere mannen, zoals andere mensen probeerden te stoppen met roken. Het standaardgrapje daarover was ook op haar van toepassing: dan moest ze er inmiddels dus wel goed in zijn. Ze beantwoordde Jimmy’s telefoontjes niet meer en Jimmy had verder niet aangedrongen. Ze lag ’s nachts nog steeds wakker; dan zag ze voor haar geestesoog niet meer de minnaar die ze bijna kon aanraken, maar vlammen in wervelende, golvende patronen. Een zee van vuur.

Dellarobia snoof de geur van wolvet op, zuchtte, en zette het vuur en de vloed uit haar hoofd. Ze hield de boel op. Het was haar taak om steeds een nieuwe vacht te gaan halen aan de andere kant van de schuur. Ze liep langs het grote houten krat dat ze als box voor Cordie had neergezet, bukte zich om even over haar pluizige bolletje te aaien en stak over naar het domein van de mannen. Bij de ingang van de felverlichte scheerstal stond haar man met zijn handen om de beide hoorns van een grote witte ooi te wachten tot het dier aan de beurt was, terwijl hun magere buurman, Peanut Norwood, bij de deur ertegenover stond te wachten tot hij het schaap dat nu werd geschoren naar buiten kon begeleiden. Ze glimlachte toen ze haar lange echtgenoot met zijn roze flanellen overhemd zag. Ze had dat hemd na talloze wasbeurten in de loop der jaren zien verkleuren van bordeauxrood naar fel flamingoroze, maar hij noemde het nog steeds zijn rode overhemd. Waarschijnlijk zág hij het ook nog steeds als rood, want Cub was er de man niet naar om met opzet roze kleren te dragen.

Hij wenkte haar en sloeg zijn ene arm om haar heen, maar dat was misschien ook een manoeuvre om te zorgen dat ze de schaapscheerder niet in de weg liep. Het nerveuze geblaat maakte een vreselijk kabaal, dus het was niet het moment om te kletsen. Toch bleef ze even staan om naar de schaapscheerder te kijken, Luther Holly. Niet dat Luther een lust voor het oog was. Hij had een vrouw en al kleinkinderen, was het type voormalig highschoolworstelaar, achter in de vijftig of misschien al zestig, kort, sproetig en met enigszins kromme benen. Maar als hij aan het scheren was, kon je als vrouw door die bewegingen op bepaalde gedachten worden gebracht. Hij nam de wollige ooi over van Cub; ze stribbelde een paar seconden tegen maar gaf zich toen met een schaapachtige zucht aan Luther over en liet zich op de scheermat zetten. Hij sloeg zijn linkerarm in de houdgreep om haar borstkas en bewoog de vibrerende tondeuse met lange halen van haar keel naar haar buik, zo voorzichtig als een man die zijn wangen scheert. Het elektrische apparaat zag er oud uit; een hoge driepoot met een trillende stalen cilinder en een scheerkop, maar in Luthers handen werd het een verfijnd instrument.

Ze zag dat elke ooi die de fuik binnenliep om haar plicht te vervullen bij de ingang bleef staan en haar achterste liet zakken om te plassen, wat haar de tijd gaf om de situatie eens goed in zich op te nemen voordat ze naar binnen liep. Oplettende beesten, dacht Dellarobia, die opeens een ongewone sympathie voor de schapen voelde, terwijl ze haar met hun domme hulpeloosheid meestal ergerden. Maar vandaag vond ze die schapen pienterder dan mensen. Als het bos achter hen platbrandde, zouden ze zich binnen de kortste keren in hun lot schikken. Ze zouden vluchten of terugdeinzen en er het beste van maken door voor de zekerheid hun buik rond te eten. Ze waren in alle opzichten veel realistischer over de situatie waarin ze verkeerden. Datzelfde gold voor de bordercollies. Die zouden met gespitste oren en de kop op de voorpoten geduldig liggen te kijken naar de puinhoop die de ongedisciplineerde mensen ervan maakten terwijl hun wereld instortte.

Haar schoonvader bewaarde afstand tot de imponerende Luther; hij bleef bij de schuurdeur waar hij de hoeven bijkapte en de geschoren dieren omstandig controleerde op scheerwondjes, waarna hij ze met een tik op hun kont liet gaan. Luther was veel te ervaren om de dieren te verwonden, maar ze zag dat Bear met veel misbaar de grote fles jodium openmaakte en er wat van op een schrammetje of een imaginair wondje deed. Bear Turnbow was erg goed in het opmerken van onbeduidende kwetsuren. De collies, Roy en Charlie, draaiden plichtsgetrouw om de mannen heen en letten onafgebroken op de schapen en de wensen van de mannen. Op een fluitsignaal van Bear veranderden ze in een zwart-witte vlaag van hondse autoriteit en joegen de kudde door het doolhof van smalle hekken als zand door een zandloper. Hester wilde dat de schapen per kleur geschoren werden omdat dat gemakkelijker was met het sorteren van de wol; eerst de witte, dan de grijze badgerfaces, daarna de bruine moorits en tot slot de zwarte. De IJslanders had je in elke rotkleur, zei Cub wel eens, maar Dellarobia vond hun ratjetoe van kleuren op het veld en de onverschilligheid van de beesten daarover juist wel leuk. Bruine ooien wierpen witte lammeren of andersom, soms zelfs tweelingen in verschillende tinten, en dat was nooit een schandaal. De witte ooi die Cub nu naar binnen bracht, had een groot duifgrijs lam bij zich van een halfjaar dat nog steeds bij zijn moeder probeerde te drinken. De ergste plakkers waren de kleine rammen, die onverzadigbare jongens. Preston was net zo geweest, die smeekte nog om de borst toen hij drie was en zijn zusje werd geboren, en jammerde toen hij zag dat de baby zijn plek innam. Dellarobia voelde zich blijvend beschadigd door die jaren dat het ene kind de melk uit haar wilde zuigen en het andere haar volledig monopoliseerde. Het doelwit van een dieptebom en een landmijn tegelijk. De jonge rammen werd die strijd met hun opvolgers bespaard, die gingen over tien dagen naar het slachthuis. De melk van de moeders moest opgedroogd zijn voordat de rammen ze kwamen bevruchten, en de jonge rammen konden niet bij de kudde blijven zonder te worden gecastreerd. Het slachthuis had dus welbeschouwd zo zijn voordelen.

Luther knikte naar Dellarobia en schopte een berg buikwol van zijn mat; die hoofdknik betekende ‘Goeiedag, vrouw Turnbow’ of ‘Opvegen!’ of allebei. Ze pakte de bezem en veegde de resten wol naar de gestaag groeiende berg afval in de hoek. Nu de onbruikbare wol was afgeknipt, draaide Luther het schaap om en begon de rest van de vacht in één keer af te scheren, van kop naar staart en van poot naar poot, waarbij hij zichzelf en zijn tegenstander in allerlei worstelhoudingen manoeuvreerde. Die voorovergebogen houding zou een normaal mens tot tranen brengen, maar hij leek er geen moeite mee te hebben en deed het dag in, dag uit.

Een vrouw behoorde echter niet onder het werk naar Luther te staan gapen. Dellarobia pakte een armvol wolresten die Luther in de weg lagen en gooide ze bij Cordie in het krat. ‘Hé, kleine meid, moet je kijken!’ zei ze, en ze liet plukjes wol als sneeuw over haar hoofd dwarrelen. Ze wist nog dat ze als kind had gevonden dat sneeuw eigenlijk zo zou moeten zijn: zacht en donzig in plaats van koud en nat zoals in werkelijkheid. Cordie vond het prachtig, pakte handenvol pluizige wol en gooide die met zoveel kracht de lucht in dat ze ervan op haar billen viel, steeds weer opnieuw.

Dellarobia liep haastig terug naar Luther, pakte de vacht die hij had afgeschoren, rolde die als een grote badmat op en liep er haastig mee terug naar de woltafel. Aan het einde van de dag zouden er zo’n tweehonderd vachten door hun handen zijn gegaan waar ze stro en losse restjes wol die per ongeluk waren afgeschoren uit hadden geplukt. De vrouwen vlogen steeds op de nieuwe vachten af, als zorgzame dieren die hun jongen wilden vlooien. Ze gooiden het afval op de grond, waar een massa veelkleurige vlokken zich rond hun voeten verzamelde. Dit was de tweede scheerbeurt van het jaar. Luther kwam de schapen ook altijd in het voorjaar, na het lammeren, van hun vuile, vervilte wintervacht verlossen, om te zorgen dat hun kostbare zomervacht zo schoon en mooi mogelijk werd. Deze vachten, die aan het einde van het najaar werden geoogst, brachten het meeste op. Als de rommel eruit was gehaald, werd de wol in zakken geperst die Cub en Bear in grote kratten deden die vervolgens naar de wolspinnerij werden gebracht.

Ze wist dat Luther na een paar minuten klaar zou zijn met het lam dat hij onder handen had, dus liep ze snel terug om de zachte, duifgrijze vacht te halen en die apart te leggen. De wol van deze eerste en enige scheerbeurt van de lammeren was fijner en kostbaarder dan gewone wol. Hester verkocht de lamsvachten via internet aan handspinners voor het verbijsterende bedrag van vijftig dollar per stuk, en vorig jaar had ze daarmee de aanschaf van haar nieuwe computer in één seizoen terugverdiend. Het vlees van de lammeren was al verkocht aan een supermarktketen en zou met Kerstmis op tafel worden gezet, maar hun wol zou mensen nog jaren warm houden.

Toen Dellarobia terug was bij de woltafel, was ze net op tijd voor het einde van een van de talloze verhalen die allemaal tot dezelfde conclusie leidden: Waar halen ze het lef vandaan! De schuldige was in dit geval een vriendin van Crystal, maar wat er precies was gebeurd bleef vaag. De vriendin was op bezoek gekomen en de kinderen van Crystal hadden iets gedaan waar zij schade van had ondervonden.

‘Dus ze zitten zeg maar gewoon een beetje te klieren met waterpistolen. Jazon probeert zeg maar bij zijn broer weg te komen en zij probeert denk ik bij hun allebei uit de buurt te blijven. Dus toen slaat Mical hem opeens dicht. Zij de hele tijd zo van: hé, die jongens verpesten mijn jas! En toen dus opeens bám, boehoe! Ze was bang voor een spatje water op d’r suède jas, wie ze niet eens naar mijn huis had moeten aantrekken, ja hállo, ik heb kínderen hoor!’

Dellarobia was gewend aan Crystals stopwoordjes en eeuwige taalfouten, maar ze kon de draad van het verhaal niet te pakken krijgen. Ze keek vragend van Crystal naar de dames Norwood, twee ietwat overrijpe dames met zwartgeverfd haar dat bij beiden in het midden in tweeën werd gedeeld door een witte streep uitgroei.

‘Wat sloeg hij dicht?’ vroeg ze toen niemand reageerde.

‘Het autoportier, met haar hand ertussen,’ antwoordde Crystal vermoeid, alsof ze dat al zo vaak had gezegd. Ze scheen het verhaal beu te zijn, hoewel ze het met veel enthousiasme vertelde.

‘O. Ai!’

‘Ik vind het best wel rot dat Brenda d’r vingers heeft gebroken,’ ging Crystal verder, ‘maar het was gewoon een ongelukje. Het had ook kunnen gebeuren als die jongens van mij er niet bij hadden geweest.’

‘Brenda heeft aan Crystal gevraagd of dat zij de rekening van de dokter wil betalen en dat wil Crystal dus niet,’ zei een van de dames Norwood op fluistertoon tegen Dellarobia, als iemand in de bioscoop die een laatkomer bijpraat over de film.

‘Je kent Brenda wel, haar moeder en haar doen altijd de zondagsschool,’ zei de andere. Een van de twee dames Norwood was getrouwd met Peanut, en de andere was zijn zus, dus Dellarobia vroeg zich af hoe het kon dat ze zo op elkaar leken. Waarschijnlijk was het dat uitgegroeide geverfde haar, wat ze merkwaardig genoeg altijd schenen te hebben waardoor ze een beetje op stinkdieren leken. Dellarobia noemde ze in gedachten altijd de Stinkwoods.

‘Even voor de duidelijkheid, Crystal,’ zei ze. ‘Jij denkt dus dat als Mical er niet bij was geweest, Brenda zelf haar vingers tussen de deur had gekregen?’

‘Het was gewoon een ongelukje! Dat kan gebeuren!’ herhaalde Crystal nadrukkelijk.

‘Ja, dat klopt. En velen van ons hebben kinderen die daar het levende bewijs van zijn.’

Hester keek Dellarobia aan met een blik die nog ziedde na hun eerdere woordenwisseling. Ze kon elk moment weer aan haar paardenstaart gaan trekken. ‘Let jij nou maar op die van jezelf,’ zei ze.

Dellarobia was verontwaardigd. Haar dochter zat heel tevreden te spelen in haar krat vol buikwol, als een kleine krankzinnige in een gecapitonneerde isolatiecel, en Preston rende in de buurt rond met het suizende geluid van jongetjes die doen alsof ze heel hard gaan. Maar de twee jongens van Crystal waren in de schuur aan het klieren; twee sproetige, uit de kluiten gewassen schooljongens met kortgeschoren haar en strakke T-shirts die net iets te klein waren. Jazon en Mical. Wat voor moeder maakte er nou expres een spelfout in de namen van haar kinderen? Dellarobia had de twee jongens voor het laatst gezien toen ze van de zolderladder sprongen met een lege voederzak als een wapperende heldencape op hun rug. Nu waren ze nergens te bekennen, wat geen goed teken was. Roy, de collie, hield de kinderen meestal in de gaten, maar stond nu sip en bezorgd te kijken.

‘Preston, kom eens hier?’ riep Dellarobia. ‘Waar zijn je vriendjes?’

Hij kwam dramatisch hijgend aangerend. Zijn rechte pony plakte op zijn voorhoofd en zijn kleine ronde bril stond een beetje scheef. ‘Buiten. Ze wilden over de keutels lopen, maar dat mocht niet van meneer Norwood. Kijk!’ Hij draaide zich met een sprongetje om en liet de witte schapenvacht zien die hij als een cape over zijn rug droeg.

‘Straks verpest je die vacht nog,’ zei Hester.

Hij draaide zich weer om en zei met een tekenfilmstemmetje: ‘Ik ben Wolman!’

‘Wow, en wat voor speciale superkrachten heb jij?’ vroeg Dellarobia, maar Wolman was alweer weg, rende rondjes om de tafel en gaf al vliegend antwoord, onder andere dat hij sluw was en gras kon eten. Door zijn capriolen lag de vacht binnen de kortste keren uit elkaar, zoals Hester al had voorspeld, en dat was voldoende aanleiding voor haar om ze met z’n allen bij het werk weg te sturen. Ze droeg Dellarobia op om met Preston en Cordie en de twee jongens naar binnen te gaan en daar de rest van de dag te blijven.

Dellarobia was gekwetst en wilde ertegenin gaan, maar het was Hesters feestje. Crystal werd direct gedegradeerd tot de functie die Dellarobia had bekleed, namelijk die van loopjongen, en ging meteen de volgende vacht halen. Naar Luther Holly’s spierbundels gluren zou dus pas de volgende lente weer kunnen. Ze ging op zoek naar de jongens en zei tegen Cub dat ze verbannen waren, voor het geval hij zich afvroeg waar ze gebleven was. Haar woede sloeg om in de bekende, bodemloze treurigheid. Het was maar een schapenvacht, en nog niet eens een erg kostbare. Een vergevingsgezindere grootmoeder zou Preston daar een dag mee hebben laten spelen omdat hij er zoveel plezier mee had. Dat mens had geen enkel gevoel voor de pret van kinderen. Bij haar was de lol overal snel van af, of het nu ging om ijsjes, modder, vissen met levende wormen, of wat dan ook. Als ze bij Hester waren, had Dellarobia vaak te doen met Cub vanwege de jeugd die hij had gehad, en zou ze hem het liefst optillen en meenemen. Waarschijnlijk waren haar problemen daardoor begonnen.

Om halfzes lag ze plat op de ongemakkelijke bank van haar schoonouders met Cordie slapend op haar borst. De boterham met jam die Mical had besteld maar niet had opgegeten, lag geplet op het bord op de grond omdat Jazon erop was gaan staan, waarna hij zich hevig tegen haar had verzet – met zijn vuisten – toen ze zijn schoen had willen uittrekken. Met Jazon viel niet te spotten; hij zat pas in de derde klas van de lagere school, maar was al bijna even groot en zwaar als zij. Waarschijnlijk hadden ze hem lang laten kleuteren in een poging het onvermijdelijke nog even uit te stellen. Ze had het maar opgegeven en had een groot deel van de middag op haar knieën met een vochtige theedoek in haar hand het spoor van de kleverige profielafdruk van zijn linkerschoen gevolgd over de kleden, de vloer, en de kussens van de bank, uit angst voor Hesters woede wanneer ze er een over het hoofd zou zien. Toen Jazon door de kamer was gaan rennen en tegen de muur op was gesprongen om te kijken hoe hoog hij een jamafdruk kon achterlaten, was het die arme, gehoorzame Preston te veel geworden; hij was in tranen uitgebarsten, en daarna was Cordelia ook begonnen. Dellarobia had uiteindelijk uit wanhoop een spel kaarten gepakt en was een potje met ze gaan pesten om geld, waarbij de kinderen schoenen mochten inzetten in plaats van geld; ze had natuurlijk gewonnen en had zo eindelijk de plakschoen te pakken gekregen en hem in de wasmand verstopt.

Ze was met haar hoofd ver weg van het kabaal toen ze opschrok van de maniakale ringtoon van haar mobieltje, dat ergens onder de kussens van de bank lag. Het moest uit haar zak gegleden zijn in een poging te ontsnappen uit dit gekkenhuis. Ze probeerde Cordie voorzichtig te verplaatsen zonder haar wakker te maken, maar kon haar mobiel niet meer op tijd te pakken krijgen. Het was Dovey. Ze belde haar terug.

‘Help,’ kreunde ze. ‘Ik zit gevangen in die aflevering van Twilight Zone waarin kinderen volwassenen de baas zijn en ze er eentje veranderen in een driekoppig monster.’

‘O ja, vreselijk,’ zei Dovey. ‘Hoe werkt dat trouwens met die drie koppen, heb je dan ook drie poepgaten?’ In de eerste klas van de lagere school waren Dovey en Dellarobia, die de achternamen Carver en Causey hadden, op alfabet naast elkaar gezet. Sindsdien waren ze onafscheidelijk. ‘Waar zit je dan?’ vroeg Dovey.

‘Bij Hester en Bear. Op de kinderafdeling van de hel. Kun je hierheen komen? Ik word hier knettergek.’

‘Nee. Ik heb pauze, ik moest invallen. Drie mannen hebben zich ziek gemeld.’

‘Dríé? Dus je moet ook afsluiten, op een zaterdag? Waardeloos.’ Dovey werkte op de vleesafdeling van de Cash Club, een echte mannenwereld, en ze was zo klein van stuk dat ze op een krat moest staan om bij de gehaktmolen te kunnen. Maar ze hield dapper stand. Vriendelijk lachen, maar altijd een mes achter de hand houden, dat was haar motto.

‘Vandaag speelt het UT-team,’ zei Dovey. ‘Vandaar die afmeldingen, denk ik. Basketbalziek. Dus ik moet inderdaad afsluiten en het is hier stervensdruk. Daarom kon ik niet reageren op die, wat was het, zestien sms’jes van je. Jezus, Dellarobia.’

‘Sorry.’ Ze ging weer liggen en legde Cordie terug op haar buik, zonder dat het kind wakker werd uit haar diepe slaap.

‘Die twee engeltjes van jou kunnen onmogelijk het probleem zijn,’ zei Dovey. ‘Je bent het vast zelf.’

‘Nee, het zijn die twee jongens van Crystal Estep, die is hier met Valia om te helpen met het schaapscheren. Hester maakt van de gelegenheid gebruik om me mijn plaats te wijzen.’

‘Jezus, heeft ze je opgescheept met die twee, hoe heten ze ook alweer? Jazzbo en Microphone?’

‘Inderdaad. Twee kleine dwergen die me met een plastic AK-47 tot slavenarbeid dwingen.’

‘Ik vraag me wel eens af waarom ze zulk speelgoed maken.’

‘Volgens Crystal willen Jazon en Mical zich met Halloween verkleden als terrorist.’

‘Daar hoeven ze dan weinig moeite voor te doen. Oké, luister, je moet op zoek gaan naar je agressie. Dat zeggen ze op de instructievideo van kickboksen. Op het kruis mikken.’

Dellarobia ging zachter praten. ‘Eerlijk gezegd ben ik een beetje bang voor die jongens van Crystal. Ze vertelde net nog dat haar zoons de hand van een vriendin die langskwam tussen het autoportier hebben geslagen waardoor haar vingers nu gebroken zijn.’

‘Oké, luister. Ren voor je leven. Misschien moet je eerst een hele lange video opzetten zodat jij tijd hebt om bij de grens te komen.’

‘Een video, dat had je gedroomd. Jazon en Mical haten me als de pest omdat er hier bij Hester in huis geen Xbox is. Het enige vermaak hier voor kinderen is één dvd die ze steeds opnieuw kijken, waarschijnlijk om mij te pesten. Van die muppet met rood touwhaar en een piepstem.’

‘Zal ik je eens wat vertellen? Dat monster is precies de reden dat ik geen kinderen wil. Die stem is volgens mij uitgevonden door de farmaceutische industrie die wil dat alle ouders aan de kalmerende middelen gaan.’

‘Mijn eigen kinderen hebben een betere smaak, dat moet ik ze nageven. Luister maar.’ Ze hield haar mobieltje omhoog. Preston had zijn vingers in zijn oren gestopt en liep als Max rondjes door de kamer en riep: ‘Nu gaan we een wild feest vieren, Maximonsters!’

‘Hoor je dat? Dat is mijn zoon. Ontoerekeningsvatbaar wegens krankzinnigheid. Zijn zusje heeft een tijd op een speelgoedhond liggen kauwen en is toen onder zeil gegaan.’

‘Oké, schat, doe jij dat dan ook maar. Ik moet hangen, mijn pauze is voorbij.’

‘Doe ik. Hoor je dit, ik kauw op een speelgoedhond.’

‘Dellarobia?’

‘Ja?’

‘Moeten we het er niet nog eens over hebben?’

‘Waarover?’

‘Over jou.’

‘Hoezo?’

‘Over wat er twee weken geleden is gebeurd. Met die man van de telefoon.’

‘Er is helemaal niks gebeurd. Dat heb ik toch gezegd? Het is over en uit.’

‘Maar jij was helemaal hoteldebotel! Hoe kan dat opeens voorbij zijn?’

Ze had Dovey in grote lijnen over haar geheime verliefdheid verteld toen het haar allemaal zo was aangevlogen dat ze dacht dat ze zou stikken. En als Dovey daar al iets van had gevonden, dan had ze tot nu toe haar mond gehouden. Misschien hoorde dat wel bij een goede vriendschap: dat je je mond hield als iemand een puinhoop van zijn leven ging maken. Dovey had zelf ook het een en ander te verduren gehad op het gebied van vreemde lotgevallen, onder meer met exemplaren van het mannelijk geslacht, en zelfdestructief gedrag scheen haar niet vreemd te zijn. Ze begon zich pas te verbazen toen Dellarobia tot inkeer kwam. En dat snapte Dellarobia wel. Van de twee dingen die haar waren overkomen, was het tweede verreweg het bizarst.

‘Als ik het zelf snapte, zou ik het je meteen uitleggen, Dovey. Het enige wat ik kan zeggen is dat het niet mijn eigen keus was. Er is iets gebeurd. Ik was blind en opeens kon ik zien.’

‘Doe niet zo idioot. Of heeft het soms iets met godsdienst te maken?’

Dellarobia wist niet wat ze moest zeggen. Ze had in die twintig jaar nog nooit iets voor Dovey geheimgehouden, maar hier had ze geen woorden voor. Gaat gij door rivieren, zij zullen u niet wegspoelen; als gij door het vuur gaat, zult gij niet verteren. Dat stond in het boek Jesaja. ‘Nee, niet met godsdienst,’ zei ze.

‘Ik kén jou,’ zei Dovey. ‘En dit snap ik niet.’

‘Ik ook niet.’

‘Oké, maar hier zijn we nog niet over uitgepraat.’

‘Goed, maar nu aan je werk. Ik hoor de reddingsbrigade al naderen.’

De scheerploeg was kennelijk klaar; ze stampten buiten hun laarzen schoon. Dellarobia wist dat ze snel overeind moest komen zodat Hester haar niet voor luilak zou uitmaken, maar ze kon zich niet bewegen met het zoet slapende lijfje van haar dochtertje op haar buik. De bordercollies stormden naar binnen en renden rondjes over de met speelgoed bezaaide vloer alsof ze een indianenkamp omcirkelden in een oude western, en vlogen daarna naar boven. De roffelende hondenpoten op de trap klonken als een omgekeerde waterval.

Vanaf haar liggende positie op de bank zag ze dat Bear zich intimiderend over Luther heen boog; ze hadden kennelijk een meningsverschil over de betaling. Bear zou vast niet lang voet bij stuk houden. Alle schapenboeren waren doodsbang dat Luther niet meer voor hen wilde werken als ze hem een of andere streek flikten, bijvoorbeeld door minder schapen te rekenen bij de betaling. Luther was de enige schaapscheerder in de buurt en was door zijn vaardige handen gewilder dan een dokter of een drugsdealer. Dellarobia en Cub hadden zelfs hun inderhaast geplande bruiloft verzet toen bleek dat Luther die dag had ingeroosterd om de schapen van de Turnbows te doen. Ze had er wel wat van gezegd tegen Hester, en ze voelde zich nog steeds vernederd omdat de schapen voorrang hadden gekregen, maar uiteindelijk was de bruiloft verzet van oktober naar november: van de derde naar de vierde maand van haar zwangerschap. Niet dat je al iets aan haar had kunnen zien, maar de oplossing zat haar toch dwars. Dat was nu meer dan tien jaar geleden en zelfs toen al was Luther de laatste der Mohikanen. Jonge kerels wilden niks weten van zulk hard werk, ze zaten liever achter het stuur van een tractor of achter een beeldscherm.

Ze keek of ze Cub ook zag, maar hij was er nog niet. Hij moest vast van Hester de vloer aanvegen. Die stond nu met de andere vrouwen handen te wassen bij het aanrecht. Crystal was nergens te bekennen, waarschijnlijk was ze plannen aan het smeden voor nog zo’n rotkind waar ze Dellarobia mee zou kunnen opschepen. Een dankjewel kon er vast niet af, voorspelde ze. Ze ging rechtop zitten, legde Cordie op de bank en zei tegen Preston dat hij die rouwdouwers bij haar uit de buurt moest houden. Jazon en Mical waren legosteentjes aan het lanceren met de rand van een cd. Ze strekte haar stijve rug en wachtte tot iemand die de jaren des onderscheids had bereikt haar zou bedanken.

‘Graag gedaan,’ zei ze ten slotte zelf maar. ‘Ik ga kijken of mijn man hulp nodig heeft.’ Alle vier de vrouwen aan het aanrecht draaiden zich gelijktijdig om als in een slecht toneelstuk. ‘De kinderen hebben honger,’ voegde ze eraan toe. ‘Als jullie zo zelf gaan eten, geef hun dan ook wat.’

Het was buiten schemeriger dan ze had verwacht. De avond viel ’s winters al vroeg. De jachthonden van Bear liepen in hun hok te snuffelen en gromden zacht. Misschien roken ze een wasbeer in de bergen en verlangden ze ernaar die op te jagen en te verscheuren. De wind sloeg met de metalen deuren van de werkplaats van Bear, achter de boerderij, waar het wel een vrachtwagenkerkhof leek. Dellarobia was nog nooit in die werkplaats geweest, want ze wist zeker dat ze dan heimwee zou krijgen naar die van haar vader, die meubelmaker was geweest. Maar alleen al door die vluchtige gedachte, en de klapperende deuren, herinnerde ze zich met een schok weer hoe het was om op zijn schouders te zitten en aan de kogelronde knoppen te voelen van de ledikanten die hij op zijn draaibank maakte.

Ze viste een verfrommeld pakje sigaretten uit de kontzak van haar spijkerbroek en stak een sigaret op. Als iemand tegen haar had gezegd dat ze nog een minuut moest wachten, zou ze moordneigingen gekregen hebben. Ze deed erg haar best om niet in het bijzijn van de kinderen te roken. Ze had in meer dan zes uur tijd maar een paar snelle sigaretjes kunnen roken, waaronder eentje toen ze naar boven ging om Jazons sneaker te verstoppen. Ze moest toegeven dat de opmerking die Hester laatst had gemaakt haar aan het denken had gezet. Na een paar trekjes werd ze alweer wat helderder in haar hoofd. Ze liep voorzichtig tussen de modderplassen door over het erf naar de schuur, waar het in het felle licht van de tl-lampen leek alsof het had gesneeuwd. De bezem stond nog op precies dezelfde plaats waar ze hem had achtergelaten, naast de bladhark en de kist met afvalzakken. Als Cub hier aan het schoonmaken was, dan deed hij dat zonder hulpmiddelen. Waar was hij? Toen ze iets wilde zeggen, had ze het merkwaardige gevoel dat er een pieperig muppetstemmetje uit haar mond zou komen. En dat hij met een kinderstem zou antwoorden. Ze was niet op deze boerderij geboren, dus haar plek onderaan in de pikorde was te begrijpen, maar ze hadden geen enkel excuus om Cub zo te behandelen. Hoe kon je als man ooit iets voorstellen als je ouders niet veel meer van je verwachtten dan dingen als het opvegen van restjes wol? Dellarobia vroeg zich af of zij veel initiatief zou hebben als ze was opgevoed door een moeder als Hester. Dat mens had bij iedereen de wind eronder. Ze was zelfs uitgevallen tegen de schaapscheerder over onbruikbare stukjes vacht die twee keer waren geschoren, maar hij had haar genegeerd, net zoals hij zich niets had aangetrokken van Bear. Misschien dat die trillende metalen buis vlak naast Luthers hoofd alles wat haar schoonouders zeiden had overstemd. Zoiets kon Dellarobia ook wel gebruiken.

‘Cub?’ riep ze. Ze hoorde een zacht antwoord. Of dat van een mens of een dier was, wist ze niet. Ze tuurde in de lege hokken. De scheerstal lag tot aan haar knieën vol met buikwol, dus Crystal, die dat had moeten opruimen, was kennelijk vrijwel meteen gedeserteerd. Ze had mazzel, want zij kon dat doen zonder voor de krijgsraad te worden gesleept. Dellarobia riep een paar keer Cubs naam en kreeg steeds antwoord, maar ze had pas na een tijdje in de gaten dat het van boven kwam. Ze klom via de smalle trap naar de hooizolder, waar hij op zijn rug op een paar hooibalen lag. In deze tijd van het jaar zou deze grote zolder propvol hooi moeten zitten, helemaal tot aan de nok, maar hij was nu voor meer dan de helft leeg. Het hooien aan het einde van de zomer was mislukt, want ze hadden niet de vereiste drie droge dagen gehad om te maaien, het gras te laten drogen en er balen van te persen. Alle boeren die ze kenden hadden ingespannen naar de weerberichten geluisterd, als pokeraars die aasden op een straight flush: sommige waagden de gok en maaiden het gras, maar toen het voortijdig begon te regenen, hadden ze er niets meer aan. Anderen hadden afgewacht en zaten uiteindelijk ook met lege handen.

‘Hé, Cub, wat is er, lieverd? Leef je nog?’

‘Nauwelijks.’

‘Ik heb je wel eens verder heen gezien en toen kwam je weer tot leven door een koud biertje.’

Hij kwam overeind. ‘Heb je d’r een meegebracht?’

‘Uit de keuken van je moeder zeker.’

Hij liet zich weer terug in het hooi vallen en schoof zijn John Deere-pet over zijn gezicht. Ze ging tegenover hem zitten op de laagste rij van hooibalen, die als een brede trap waren opgestapeld tot aan de balken. Er waren niet veel boeren die nog rechthoekige balen maakten; de meeste hadden liever van die enorme ronde pakken hooi die gemakkelijker met een tractor en een vorkheftruck te vervoeren waren. Maar op de rechthoekige kon je lekker zitten. Ze schoof er een naar voren als voetensteun, zwaaide haar korte benen erop, leunde achterover tegen de kriebelende muur van hooi en wachtte op een volgend levensteken van haar man. Hij leek een beetje op een berg zoals hij daar lag: hoog in het midden en aflopend aan de uiteinden. Hij schoof zijn pet nog wat verder over zijn gezicht.

‘Je bent gewoon doodop,’ zei ze.

‘Nee, dat niet alleen.’

‘Wat dan, ben je ziek?’

‘Ja, ik ben er doodziek van.’

‘Waarvan?’

‘Van de boerderij.’

‘Oké.’ Ze keek naar haar half opgerookte sigaret; alleen een idioot of een stadsmens was zo gek om te roken op een hooizolder waar alles binnen de kortste keren in de fik kon vliegen. Behalve dit jaar, waarin zelfs de bijtschildpadden uit de plassen kropen en over de drassige grond een goed heenkomen zochten op hoger gelegen grond. Misschien dat het hooi zelfs wat droger werd door een beetje tabaksrook. Cub maakte in elk geval geen bezwaar en bleef rustig liggen zwijgen. Na een tijdje zei hij van onder zijn pet: ‘Pa gaat een contract tekenen met een houtkapbedrijf.’

‘Om bomen te kappen? Waar?’

‘Achter ons huis. Helemaal tot bovenaan, zei hij.’

‘Hoe komt hij daar nou opeens bij? Die bomen staan er al best lang.’

‘Hij moet meer belasting betalen en hij heeft een toplening op zijn gereedschap. Wij lopen trouwens ook achter met de hypotheek. En dit jaar verdienen we nog minder dan vorig jaar. Hij zei dat we van de winter misschien hooi uit Missouri moeten laten komen na die slechte oogst.’

Ze keek naar de rug van haar handen. ‘Wij lopen anders maar één maand achter.’

Ze had gehoopt dat Bear en Hester niet zouden merken dat ze een betaling hadden gemist, maar elke stuiver die op de boerderij werd verdiend of uitgegeven werd bijgehouden. Bear en Hester waren van elk detail van hun leven op de hoogte, evenals de buren en uiteindelijk iedereen in het stadje, dankzij de tamtam van de kapper.

‘Ik heb die man van de bank gesproken over onze hypotheek. Ed Cameron, die ken je wel. Hij zei dat het geen probleem was, zolang we aan het einde van het jaar maar weer bij zijn.’

‘Nee, maar een mogelijke beslaglegging vanwege die lening van pa is wel een probleem.’

Ze schrok. ‘Daar is toch helemaal geen sprake van?’

‘Ze hebben het er wel over.’

Ze had zin om ergens mee te gooien, maar niet speciaal naar Cub. Ze had er zo de pest aan dat zijn ouders hen altijd in het ongewisse lieten, zelfs als het om zulke belangrijke dingen ging. Bear verdiende net zoveel met het reparatiewerk en de metaalbewerking in zijn werkplaats als met de hele boerderij, misschien nog wel meer. Hij had al jaren vaste contracten voor het maken van reserveonderdelen voor een paar fabrieken, en met het ministerie van Transport voor een soort vangrailhaken, als ze het tenminste goed had begrepen. Dellarobia bemoeide zich daar niet mee. Bear, die in het leger had leren lassen, vond die contracten waardevoller dan het gewone werk op de boerderij. Hij had erg veel geld geleend om zijn werkplaats uit te breiden, maar een paar maanden later had het ministerie zonder geld gezeten omdat de overheid opeens moest bezuinigen. De lening voor het gereedschap en de machines was afgesloten met de boerderij als onderpand.

‘Maar hoe moet dat dan met ons als de boerderij opeens wordt opgedoekt?’

Cub bleef zwijgend op zijn hooibed liggen. Zijn enige andere bron van inkomsten was het geld dat hij zo nu en dan verdiende als chauffeur van een grindwagen, maar het bedrijf waar hij voor reed had de laatste tijd niet veel klandizie meer. Sinds de economie in het slop zat, gaf niemand meer geld uit. De mensen stelden zich tevreden met hun slechte oprit en kochten geen nieuw grind.

Cubs matte reactie op deze crisis was wel voorspelbaar. Bij brand: doe een dutje. Ze gooide het over een andere boeg. ‘Hoe ben je dat eigenlijk aan de weet gekomen?’

‘Gewoon gehoord. Hij zegt in een dag meer tegen Peanut Norwood dan tegen mij in een heel jaar.’

‘Jezus, als hij al tegen de buren zegt dat het water hem aan de lippen staat, dan ziet het er niet best uit. Je kent je pa toch.’

‘Kun je wel zeggen, ja.’

‘Slecht nieuws zal je van Bear Turnbow niet gauw te horen krijgen, hij bijt nog liever zijn tong af.’

‘Weet ik, dat dacht ik ook al. Voor de Norwoods is het nog erger. Peanut wil zijn land ook laten doen. Ze zeiden dat het voordeliger is om de hele boel in één keer om te kappen.’

‘Alles? Cub, lieverd, zou je alsjeblieft kunnen gaan zitten om hier even normaal over te praten? Bedoel je dat ze alle bomen willen omkappen, grote en kleine?’

Cub ging zitten en keek haar verontschuldigend aan. Er zat hooi in zijn haar en zijn broek zat onder de pluizige wol. Het was geen gezicht. ‘Ja, daar betalen ze het meest voor. Volgens pa is het gemakkelijker als ze de bomen niet stuk voor stuk hoeven uit te kiezen.’

Ze staarde Cub aan en probeerde zich weer voor de geest te halen hoe hij vroeger was, voordat ze met hem trouwde, en wat ze toen in hem had gezien. Ze keek naar dat smalle gezicht met die lange kin, waarmee hij een magere indruk wekte, ondanks zijn uitdijende buik. Naar de dikke wimpers en de donkere, kaarsrechte wenkbrauwen die als twee strepen over zijn voorhoofd getrokken leken, onder de lichte lok haar die voor zijn ogen hing. De aanleiding voor hun huwelijk was op de bruiloft al zichtbaar geweest, maar over haar achterliggende motieven tastte ze nu in het duister. Ze herinnerde zich zijn mooie pick-up, andere plannen die niet doorgingen, plus misschien een tikje medelijden. Een jongen genaamd Damon had haar halfdood gekust en had haar toen in de steek gelaten, waarna ze weer moest zien op te krabbelen. En toen kwam Cub, met zijn rotsvaste geloof dat zij meer over alles wist dan hij, behalve dan over het repareren van auto’s. Zijn verbijstering en dankbaarheid op seksueel gebied; het grootste, bijna religieuze ontzag dat een meisje zoals zij ooit bij een jongen kon opwekken. Dat jongensachtige vond ze lief en aandoenlijk. Maar ‘jongensachtig’ kon je enorm de keel uit gaan hangen. Dat zou in de trouwring van elke vrouw gegraveerd moeten staan.

‘Dus het is al afgesproken,’ zei ze ten slotte. ‘Heeft hij het al met dat houtbedrijf vastgelegd?’

‘Wat te klein is voor de houtzagerij, hakselen ze voor de papierfabriek.’

‘O, Cub. Dan ziet het er straks uit als een slagveld, net als bij Buchman. Heb je die berg gezien nadat ze daar hebben gekapt? Het is net een vuilnisbelt. Alleen maar modder, zaagsel en houtafval.’

Cub plukte witte draden wol van de knieën van zijn spijkerbroek, een voor een. De lucht was zo droog dat ze door de statische elektriciteit aan hem bleven plakken. Vreemd dat de vochtigheidsgraad in een dag zó sterk kon dalen. Ze maakte een plekje vrij op de vloer en trapte met haar schoenzool zorgvuldig de sigarettenpeuk uit. ‘Ik kom daar altijd langs als ik naar de Food King rij,’ zei ze. ‘Het is net alsof ze er een bom op hebben gegooid. Daarna is die halve berg door de regenbuien over de weg gespoeld. Ze hebben er zelfs wegwerkers heen gestuurd om de modder op te ruimen. Dat heb ik sinds juli al minstens zes keer gezien.’

‘Nou, je hoeft in elk geval niet langs het omgekapte stuk van pa als je boodschappen doet.’ Cub klonk mat en verslagen. Hij verloor nu alweer zijn belangstelling voor dit onderwerp, net zoals elke avond als hij onophoudelijk langs de televisiezenders zapte. Een of andere chique dame in een zijden mantelpakje stond over een imitatiesmaragden halsketting te vertellen en opeens werd de grootste vis van de Amazone gevangen. Of Fox News veranderde plotseling in een komiek die grappen maakte over christenen en Amerikanen uit het Zuiden. Cub zei dat hij dat gezap ontspannend vond. Dellarobia ergerde het mateloos.

‘Ik moet weer naar binnen,’ zei ze. Hester gaf Preston en Cordie te eten, waarschijnlijk verscheidene onderdelen van de lijst etenswaren met stikgevaar: druiven, erwten, dwars doorgesneden hotdogs. Het had geen zin om een discussie met Cub te voeren over die houtkap, want ze hadden er toch geen van beiden iets over te zeggen. Ze waren net kinderen die op de achterbank van een auto zaten te kibbelen over de onbekende bestemming waar ze heen gereden werden.

Ze stond op, maar liep in een opwelling naar het einde van de hooizolder in plaats van naar de trap. Daar was een grote deur die was opengezet om het hooi te luchten. Je zou over de hele hooizolder kunnen rennen en dan zo door die deur naar buiten kunnen springen. Voor het eerst van haar leven begreep ze hoe iemand zo’n sprong zou willen wagen: als je zó hard op zoek was naar een alternatief voor je leven, was zo’n hoog raam soms de enige uitweg. Ze had het bijna zelf gedaan, althans iets vergelijkbaars. De gedachte aan haar roekeloosheid beangstigde haar; ze deed een stap naar achteren, weg bij die hooideur, sloot haar ogen en probeerde te kalmeren.

Toen ze haar ogen weer opende, zag ze de schapen die in de schemering samendromden en zonder hun wollen vacht verrassend dun en glad waren. Bobby, de dominee in Hesters kerk, had het soms over Jezus die vanuit de hoogte neerkeek op zijn kudde. Dat was een treffend beeld: een alwetende schepper vond de mensen waarschijnlijk net zulke kleine onnozele sukkels als die schapen. Ze zaten elkaar nu als een stel idioten kopstoten te geven. Volgens Hester was dat een manier om te bepalen wie de baas was in de kudde, dus het was tot op zekere hoogte normaal, maar het was Dellarobia opgevallen dat de schapen elkaar na het scheren totaal niet meer herkenden. Ze had wel eens gevraagd hoe dat kwam, maar niemand in de familie kon daar een antwoord op geven. Ze stond er nu vreemd gefascineerd naar te kijken. Nukkige ooien lieten hun gehoornde kop zakken om lammeren weg te duwen die niet van hen waren als die arme beesten per ongeluk tegen de verkeerde uier ramden; vooral een van de ooien ging hevig tegen de spichtige jaarlingen tekeer om goed duidelijk te maken hoe de verhoudingen lagen. De schapen waren opeens vreemden van elkaar geworden, ook al behoorden ze al heel lang tot dezelfde kudde. In de stille avond hoorde ze het doffe gebonk van koppen die tegen elkaar werden geduwd, van hoorns tegen schedels. Ze moesten er wel een goede reden voor hebben, want het gedrag van dieren leek altijd een duidelijk doel te dienen. In tegenstelling tot dat van mensen.

Opeens snapte ze het: het was hun geur. Daar herkenden ze elkaar aan. En al die speciale geurtjes waren met hun vacht verdwenen. Ze waren blind voor elkaars identiteit tot ze weer een eigen geur hadden gekregen. Dellarobia was trots dat ze het mysterie zelf had opgelost. Misschien zou ze het een keer aan Hester vertellen.

Ze liep terug en ging tegenover Cub zitten. ‘Wanneer zouden je ouders ons dat hebben verteld, denk je? Van die inbeslagname?’

‘Weet ik niet.’

‘Dus op een dag zouden ze ons opbellen en zeggen: “Hé, neem je kinderen mee en begin ergens anders opnieuw, want wij zijn jullie helft van de familieboerderij kwijt.” Of zouden ze soms bij ons moeten intrekken, of wij bij hen? Want ik kan je wel vertellen dat ik nooit meer met je moeder onder één dak wil wonen. Dan kan je net zo goed gelijk de politie bellen, want dat draait uit op moord en doodslag.’

‘Weet ik, schat.’

‘Als hij de lening niet meer kan betalen, waarom nemen ze dan niet gewoon zijn machines in beslag?’