.

Martin Amis

Lionel Aso

Dit is Engeland

Vertaald door Reintje Ghoos en

Jan Pieter van der Sterre

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

.

In overleg met de schrijver wijkt de vertaling inhoudelijk op enkele plaatsen af van de oorspronkelijke Engelse versie.

Deze digitale versie is gemaakt naar de eerste druk 2012

© 2012 Martin Amis

© 2012 Nederlandse vertaling Reintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre

Oorspronkelijke titel Lionel Asbo. State of England

Oorspronkelijke uitgave Jonathan Cape, Londen

Omslagontwerp Herman Houbrechts

Omslagbeeld © David Hughes

Verzorging e-book Suzan Beijer

ISBN 978 90 254 3828 9

e-ISBN 978 90 204 1321 2

D/2012/0108/559

NUR 302

www.atlascontact.nl

.

Voor Christopher Hitchens

.

DEEL EEN

Wie heeft de honden binnengelaten?

… Dat wordt de grote vraag, vrezen wij.

Wie heeft de honden binnengelaten?

Wie heeft de honden binnengelaten?

Wie?

O wie?

.

2006: DESMOND PEPPERDINE, UNIVERSELE JONGEMAN

.

1

Lieve Jennaveievve,

Ik heb een relatie met een oudere vrouw. t’Is een dame met enige ontwikkeling, en is een aangename verandering na de tienegers die ik ken (zoals Alektra bijvoorbeeld, en Chanel.) De seks is fantastisch en ik ben verliefd geloof ik. Maar er is één hele ernstige complicatie en dat is dit; t’is mijn oma!

Desmond Pepperdine (Desmond, Des, Desi), de schrijver van dit document, was vijftienenhalf. En zijn huidige handschrift was op een gekunstelde manier elegant; de letters hingen altijd achterover, maar hij trainde ze geduldig om voorover te hellen; en toen het allemaal een soepel geheel was geworden begon hij kleine versieringen toe te voegen (zijn e was beslist sierlijk: een soort w op zijn kant). Via de computer die hij tegenwoordig deelde met zijn oom had Des zichzelf op verschillende cursussen getrakteerd, waaronder een cursus calligrafie.

Als je het positief bekijkt is het leeftijdsverschil verrassend…

Dat streepte hij door, en hij ging verder:

Het begon veertien dagen geleden toen ze opbelde en zei t’is het sanitair weer schatje. En ik zei oma? Ik kom meteen. Ze woont in een bejaardenwoning onder een huis op pakweg anderhalve kilometer hiervandaan en er is altijd wat aan de hand met het sanitair. Nu ben ik geen loodgieter maar ik heb het wel zon’ beetje geleerd van mijn oom George die in het vak zit. Ik loste het probleem voor haar op en zij vroeg waarom blijf je niet nog een paar glaasje’s drinken.

Calligrafie (naast sociologie, antropologie en psychologie), maar nog geen interpunctie. Spellen kon hij goed, Des, maar hij wist hoe slecht hij in interpunctie was omdat hij net aan een cursus interpunctie was begonnen. En interpunctie, voelde hij intuïtief (en heel terecht), is bijna een kunst.

Dus we dronken een paar Dubonnet’s waaraan ik niet gewend ben, en ze zat me raar aan te kijken. Ze heeft altijd de Beatle’s op staan en ze draaide alle langzame nummers zoals Golden Slumber’s, Yester-day en Sh’es Leaving Home. Toen zei oma gosj wat is het heet ik doe eventje’s mijn nachtpon aan. En ze kwam terug in een babydoll!

Hij probeerde zichzelf dingen te leren – niet op Squeers Free, dat kort geleden was uitgeroepen tot de slechtste school van Engeland, zoals hij in de Diston Gazette had gelezen. Maar zijn begrip van de planeet en het universum kende onvoorstelbare leemten. Herhaaldelijk verbaasde hij zich over het tonnage van wat hij niet wist.

Dus we dronken dr’ nog een paar, en het viel me op hoe goed ze er eigenlijk nog uitziet. Ze heeft zichzelf uitstekend verzorgd en ze is echt gezond als je kijkt naar het leven dat ze heeft geleid. Dus na nog een paar glaasje’s, vroeg zij zit je niet levend te stoven met die blazer aan? Kom ‘es hier knappe boy, en knuffel me een beetje. Nou wat kon ik doen. Ze legde haar hand op mijn bovenbeen en gleed mijn korte broek binnen. Nou ik ben ook maar een mens toch? De stereo speelde I Should Of Known Better – maar het een’ leidde tot het ander’, en het was helemaal te gek!

Bijvoorbeeld: de enige landelijke krant die Des ooit had gelezen was de Morning Lark. En Jennaveievve, de geadresseerde van zijn brief, was daarvan de Lieve Lita – om niet te zeggen de Liederlijke Lolita. De pagina die ze bestierde bestond uit gedetailleerde verslagen van misschien volledig uit de duim gezogen liaisons, en haar antwoorden bestonden uit een geile woordspeling gevolgd door een uitroepteken. Desmonds verhaal was geen fantasie.

Je moet me geloven als ik schrijf dat dit allemaal erg ‘atypisch’ is. Dat was nooit de bedoeling! Goed we wonen in Diston, waar ze niet zo moeilijk doen over dat soort dingen. En akoord mijn oma had een ondeugende jeugd. Maar ze is een respectabele vrouw. Het punt is dat er een groot verjaardagsfeest voor haar aankomt en volgens mij is ze daardoor van slag. En wat mij betreft, mijn achtergrond is streng christelijk tenminste aan mijn vaders’ kant (Pinkstergemeente.) En zie je, Jennaveievve, ik ben erg ongelukkig sinds mijn moeder, Cilla drie jaar geleden is gestorven. Ik kan de woorden niet vinden. Ik had tederheid nodig. En toen oma me zo aanraakte. Nou.

Des was niet van plan zijn brief echt naar Jennaveievve te sturen (wier halfnaakte lichaam ook de bladzij sierde die als kop niet Liederlijke Lita droeg maar Lieve Lolita). Het was simpelweg om het van zich af te schrijven. Hij stelde zich het gegarandeerd onpartijdige antwoord van Jennaveievve voor. Iets in de trant van: Nou je oma verdient een diploma! Des schreef verder.

Los van de kwestie van de wettigheid waar ik buikpijn van krijg is er nog een enorm probleem. Haar zoon, Lionel is mijn oom, en hij is een soort vader voor mij als hij niet in de gevangenis zit. Kijk hijs’ een uiterst gewelddadige crimineel en als hij er’achter komt dat ik het met zijn moeder doe, draait hij me finaal de nek om. Letterlijk!

We mogen stellen dat dit een ernstige onderschatting was van Lionels denkbeelden over fout en vergelding… Des’ eerste doel was de apostrof onder de knie krijgen. Daarna de geheimen van de dubbele punt en de puntkomma, het koppelteken, het gedachtestreepje, de schuine streep…

Als je het positief bekijkt is het leeftijdsverschil niet zo groot. Kijk oma Grace was er vroeg bij, ze werd zwanger toen ze twaalf was, net als mijn m…

Hij hoorde de zware klappen van de sloten, hij keek met afgrijzen op zijn horloge, hij probeerde te gaan staan, op verdoofde benen – en ineens was Lionel er.

2

Lionel was er, een grote blanke gedaante, die met zijn voorhoofd op zijn geheven pols gedrukt in de open deur stond geleund, hees hijgend in een paars onderhemd dat een vage grijze damp afgaf (de lift deed niet wat hij moest doen en de flat lag op de drieëndertigste verdieping. Anderzijds kon Lionel ook dampen als hij op een rustige middag lag te suffen in bed). Onder zijn andere arm droeg hij een partij pils. Vierentwintig stuks, met polyethyleen erover. Merk: Cobra.

‘Je bent vroeg terug, ome Li.’

Hij hield een eeltige hand in de lucht. Ze wachtten. Als uiterlijke verschijning was Lionel van een beestachtige middelmaat: het massieve lichaam, de massieve klonter van het gezicht, de kaalgeschoren kruin met geelbruine stoppels. In de geweldige wereldstad liepen er honderdduizenden jongemannen rond die vrij sterk op Lionel Aso leken. In een bepaald licht en in bepaalde situaties leek hij volgens sommigen op het wonder van Engeland en van Manchester United, aanvaller Wayne Rooney: niet bijzonder lang en niet dik, maar bijzonder breed en bijzonder díép (Des zag zijn oom elke dag – en Lionel was altijd één maat groter dan verwacht). Hij had zelfs Rooneys glimlach met spleten tussen de tanden. Dat wil zeggen zijn boventanden stonden ver van elkaar – maar Lionel glimlachte heel zelden. Je zag ze alleen als hij grijnsde.

‘… Wat doe jij daar met die pén? Wat zit je te schrijven? Geef eens hier.’

Des dacht snel na. ‘Eh… het gaat over poëzie, ome Li.’

‘Poëzie?’ vroeg Lionel, en deinsde achteruit.

‘Ja. Een gedicht dat heet The Faerie Queene.’

‘The wát?… Soms wor ik wanhopig van je, Des. Waarom ben je niet buiten, om ruiten in te gooien? Dit is niet gezond. O ja, luister even. Weet je nog die gozer die ik afgelopen vrijdag in de pub in mekaar heb getremd? Meneer “Ross Knowles”, nota bene? Die heb net een aanklacht tegen me ingediend. Heb me verlinkt. Je gelooft je oren niet.’

Desmond wist hoe zo’n initiatief waarschijnlijk bij Lionel over zou komen. Vorig jaar hing Des op een avond doodonschuldig op de zwarte kunstleren bank voor Crimewatch toen Lionel thuiskwam. Het resultaat was een van de langdurigste, luidruchtigste pakken slaag die hij ooit onder de handen van zijn oom had gekregen. Ze vragen de kijker ze eigen buurman erbij te lappen, had Lionel gezegd, met zijn armen in zijn zij voor het reusachtige scherm staand. Crimewatch, dat is eigenlijk… eigenlijk een programma voor pedofíélen, jawel. Ik vin het walgelijk.

Nu vroeg Des: ‘Is hij naar de justitie gestapt? Ai, dat is… Dat is… het laagste van het laagste, jawel. Wat ga je eraan doen, ome Li?’

‘Nou ik heb hier en daar nagevraagd en het blijkt dat hij alleen woont. In een zit-slaapkamer. Dus er is niemand die ik de stuipen op het lijf kan jagen. Behalve hemzelf.’

‘Maar hij ligt nog in het ziekenhuis.’

‘Nou en? Neem ik een tros druiven mee. De honden eten gegeven?’

‘Ja. Alleen hebben we geen Tabasco meer.’

De honden, Joe en Jeff, waren Lionels psychopathische pitbulls. Hun domein was het smalle balkonnetje voor de keuken, waar ze de hele dag samen liepen te grommen, stappen en draaien – en hun blafoorlog vervolgden met de meute rottweilers die op het dak van de flat ernaast woonden.

‘Niet tegen me liegen, Desmond,’ zei Lionel zachtjes. ‘Nooit tegen me liegen.’

‘Doe ik niet!’

‘Je zegt dat je ze eten heb gegeven. En ze hebben hun Tabasco niet gehad!’

‘Ik had het geld niet, Ome Li! Ze hebben alleen die grote flessen en die zijn vijf vijfennegentig!’

‘Smoesjes. Had je er een moeten jatten. Je heb dertig pond uitgegeven, dertig pond, aan een kloterig woordenboek, en je kan niet eens een paar pop uitsparen voor de honden.’

‘Ik heb helemaal niet dertig pond uitgegeven!… Heb ik van oma gekregen. Heeft ze gewonnen met de puzzel. De prijspuzzel.’

‘Joe en Jeff, dat zijn geen huisdieren, Desmond Pepperdine. Maar instrumenten voor me beroep.’

Lionels beroep bleef een mysterie voor Des. Hij wist dat een deel ervan te maken had met de allerlinkste component van schuldvorderingen, en hij wist dat een deel ervan neerkwam op ‘doorverkopen’ (Lionels woord voor doorverkopen was ‘resetten’.) Dat wist Des dankzij eenvoudige logica, want Afpersing met bedreiging en Schuldheling waren meestal de redenen waarom Lionel naar de gevangenis moest… Hij stond daar, Lionel, en deed iets waar hij heel goed in was: spanning uitstralen. Des hield zielsveel en min of meer onvoorwaardelijk van hem (Zonder ome Li zou ik hier vandaag niet zijn, zei hij vaak tegen zichzelf). Maar hij voelde zich altijd halfziek in diens aanwezigheid. Niet op zijn gemak. Misselijk.

‘… Je ben vroeg terug, ome Li,’ herhaalde hij zo luchtig hij kon. ‘Waar ben je geweest?’

‘Cynthia. Ik weet niet waarom ik mezelf dat aandoe. Gosj, hoe die Cynthia eraan toe is.’

Als Lionel al een jeugdliefje had gehad, was het de spookachtige blondine met de naam Cynthia, of Cymfia, zoals hij het uitsprak. Hij was voor het eerst met haar naar bed geweest toen ze tien was (en Lionel negen). Als hij al een vaste vriendin had, was zij dat ook, want hij zocht haar op vaste tijden op, eens per vier, vijf maanden. Over vrouwen in het algemeen had Lionel soms dit te zeggen: Meer last van dan gemak, als je het mij vraagt. Vrouwen? Geen belangstelling. Ik heb geen belangstelling voor vrouwen. Dat was waarschijnlijk maar goed ook, dacht Des: vrouwen in het algemeen zouden heel blij moeten zijn dat Lionel geen belangstelling voor ze had. Voor één vrouw had hij belangstelling, ja, maar voor haar had iedereen belangstelling. Ze was een promiscue schoonheid met de naam Gina Drago…

‘Des. Die Cynthia,’ zei Lionel met een blik die overliep van minachting. ‘Christus. Zelfs eh… tijdens het eh… je weet wel, als we het doen, lag ik te denken: Lionel, je verknoeit je jeugd. Lionel, ga naar huis. Ga naar huis, jongen. Ga naar huis en bekijk wat eerlijke porno.’

Des pakte de Mac en stond vlug op. ‘Hier. Moet er toch vandoor.’

‘Ja? Waarheen? Naar die Alektra?’

‘Neu. Me vrienden opzoeken.’

‘Nou doe wat nuttigs. Steel een auto. Hé, moet je horen. Je ome Ringo heb de loterij gewonnen.’

‘Je meent het. Hoeveel?’

‘Twaalf pond vijftig. Spelletje voor sukkels, de loterij, als je het mij vraagt. Heu. Had je wat willen vragen. Als je er ’s nachts tussenuit piept…’

Des stond daar met de Mac in beide handen, als een kelner met een dienblad. Lionel stond daar met de Cobra’s in beide handen, als een brouwersknecht met een vrachtje.

‘Als je er ’s nachts vandoor glipt, heb je dan een snijwapen bij je?’

‘Ome Li! Je kent me toch?’

‘Nou het zou wel moeten. Voor je eigen veiligheid. En je gemoedsrust. Je komt onder de japen te zitten. Of erger. Er wordt niet meer met de vuisten gevochten, in Diston niet, tenminste. Er wordt alleen met het mes gevochten. Op leven en dood. Of pistolen. Nou ja,’ zei hij toegeeflijk, ‘ik neem aan dat ze je toch niet kunnen zien in dat kutdonker.’

En Des deed niets dan zijn schone witte tanden bloot lachen.

‘Neem een mes uit de la als je naar buiten gaat. Een van die zwarte.’

Des ging geen vrienden opzoeken. (Hij had geen vrienden. En hij wílde geen vrienden.) Hij sloop weg naar zijn oma.

Zoals we weten was Desmond Pepperdine vijftien. Grace Pepperdine, die een zeer zwaar leven had gehad en vele, vele kinderen had gebaard, was een redelijk presentabele negendertigjarige. Lionel Aso was een zwaar verweerde eenentwintigjarige.

… In het stoffige Diston, dat ook bekendstond als Diston-Stad of, simpeler, ‘Stad’, was niets – en niemand – ouder dan zestig jaar. Op een internationale tabel voor levensverwachtingen zou Diston een plaats krijgen tussen Benin en Djibouti (vierenvijftig voor de mannen en zevenenvijftig voor de vrouwen). En dat was nog niet alles. Op een internationale tabel voor vruchtbaarheidscijfers zou Diston figureren tussen Malawi en Jemen (zes kinderen per paar – of per alleenstaande moeder). Zo had de leeftijdsstructuur in Diston een vreemde vorm. Maar toch, Stad zou niet minder vol worden.

Des was vijftien. Lionel was eenentwintig. Grace was negenendertig…

Hij boog zich voorover om het hekje open te doen, hij hupte over de zeven stenen treden, hij klopte met de klopper. Hij luisterde. Daar kwam het geschuifel van haar donsslippers, en op de achtergrond zoals altijd de pure melodiek van een Beatlesliedje. Haar eeuwige favoriet: When I’m Sixty-Four.

3

Er sudderde schemer boven het ongelooflijke gebouw – de gelaagde immensiteit van de Avalon-torenflat.

Achter de gordijnen, op het balkon (ter grootte van een krappe parkeerplaats), lag Joe te dromen van andere honden, vijandige honden, hellehonden met diamant-ogen. Hij blafte in zijn slaap. Jeff rolde met een verzaligde zucht om.

In slaapkamer nummer één (zo groot als een squashveld met een laag plafond en aanzienlijke afstanden tussen de dingen, tussen de deur en het bed, tussen het bed en de kleerkast, tussen de kleerkast en de vrijstaande draaispiegel), lag Lionel te dromen van de gevangenis en zijn vijf broers. Ze waren allemaal in de kantine, stonden in de rij voor marsrepen.

En in slaapkamer nummer twee (zo groot als een royaal hemelbed) lag Des te dromen van een ladder die de hemel in leidde…

Het werd licht. Lionel vertrok vroeg met Joe en Jeff (zaken). Des droomde verder.

Een maand of zeven had hij dat gevoel nu al: de intelligentie die porde en schopte in zijn wezen. Cilla, de moeder van Des, stierf toen hij twaalf was, en drie jaar lang had hij in een soort trance geleefd, een loodzware slaap; alles was dof en moederloos… Toen werd hij wakker.

Hij begon een dagboek bij te houden, en een aantekenboekje. Er was een stemmetje in zijn hoofd, waar hij naar luisterde en tegen praatte. Nee, hij communiceerde ermee, hij communiceerde met het gefluister van zijn intelligentie. Hadden alle mensen dat, een innerlijk stemmetje? Een innerlijk stemmetje dat slimmer was dan zijzelf? Waarschijnlijk niet, dacht hij. Waar kwam dat dan vandaan?

Des keek naar zijn stamboom, naar zijn persoonlijke boom der kennis.

Welnu, Grace Pepperdine, oma Grace, had niet zoveel tijd kunnen besteden aan haar ontwikkeling, en om voor de hand liggende redenen: op haar negentiende was ze moeder van zeven kinderen. Cilla kwam als eerste. Alle anderen waren jongens: John (nu stukadoor), Paul (ploegbaas), George (loodgieter), Ringo (werkloos) en Stuart (een slonzige administrateur). Toen de Beatles op waren (met inbegrip van de ‘vergeten’ Beatle, Stuart Sutcliffe), doopte Grace boos haar zevende kind Lionel (naar een veel minder grote held, de choreograaf Lionel Blair). Lionel Aso, die hij later zou worden, was de jongste van een enorme familie onder toezicht van één ouder, die net oud genoeg was om te stemmen.

Hoewel ze de puzzel uit de Telegraph maakte – niet het kruiswoordraadsel maar het cryptogram; ze was er merkwaardig handig in – had Grace verder geen scherp denkhoofd. Daarentegen was Cilla zo slim als een nest jonge honden, aldus Lionel. ‘Begaafd,’ werd er gezegd. Beste van haar klas zonder er enige moeite voor te doen. Maar ze werd met jong geschopt: jou. Toen ze haar toelatingsexamen middelbare school deed was ze zes maanden heen. Toch erdoor. Maar daarna, nadat jij was gekomen, Des, was het allemaal voorbij. Cilla Pepperdine baarde geen kinderen meer, maar ze vervolgde een jeugd zo verdorven als menselijkerwijs mogelijk was met een baby’tje in huis – een baby’tje, daarna een peuter, en daarna een jongetje.

Wat wist hij over zijn vader? Heel weinig. En die onwetendheid werd in ruime mate gedeeld door Cilla. Maar iedereen wist wel dit van hem: hij was zwart. Vandaar Desmonds harsachtige kleur, café crème, met de schaduw van iets donkerders erin. Rozenhout misschien: met een fijne nerf en een karakteristieke geur. Hij was een lekker ruikende jongeman, en zat fijntjes in elkaar, met regelmatige tanden zo wit als pepermunt en droevige ogen. Als hij in de spiegel glimlachte, glimlachte hij treurig naar de geest van zijn vader – naar de geest van de verdwenen verwekker. Maar in de wakkere wereld had hij hem maar één keer gezien.

Ze waren aan het wandelden op Steep Slope, hand in hand, Des (zeven) en Cilla (negentien), na een vrolijk bezoek aan het pretpark in Happy Valley, toen ze ineens zei: ‘Daar heb je hem!’

‘Wie?’

‘Je vader!… Kijk. Dat ben jij… Mond. Neus. Jezus!’

De vader van Des zat doodarm gekleed en hopeloos slecht geschoeid op een metalen bank, tussen een vuile gele rugzak en vijf lege buikflessen Strongbow. Een paar minuten probeerde Cilla hem wakker te maken door hard aan hem te schudden, door puur met haar nagels te knijpen en ten slotte door hem met vlakke hand schrikbarend harde klappen toe te dienen.

‘Denk je dattie dood is?’ Cilla boog zich voorover en legde een oor op zijn borst. ‘Dit helpt soms,’ zei ze, en kuste geconcentreerd, langzaam zijn ogen… ‘Nee. Hopeloos.’ Ze kwam overeind en gaf de vader van Des één laatste, oorverdovende hengst. ‘Nou ja. Kom op, liefje.’

Ze greep zijn hand en liep snel weg, met naast zich een struikelende Des, wiens hoofd nog steeds wild rondtolde.

‘Zeker dat hij het is, mam?’

‘Tuurlijk weet ik het zeker. Niet zo brutaal zijn!’

‘Mam, stop! Hij wordt wakker. Ga zijn ogen weer kussen. Hij beweegt.’

‘Nee, het is gewoon de wind, schatje. En ik wou hem iets vragen. Ik wou hem vragen hoe hij heet.’

‘Je zei dat hij Edwin heette!’

‘Dat was een gok. Je kent me. Een gezicht kan ik onthouden, maar een naam kan ik niet onthouden. O, huilebalkje. Niet doen…’ Ze hurkte naast hem neer. ‘Luister. Het spijt me, liefje. Maar wat kan ik zeggen? Hij kwam en ging in een middag!’

‘Je zei dat het een hele week duurde!’

‘O, niet doen. Niet doen, schatje. Je breekt mijn hart… Luister. Hij was aardig. Hij was teder. Daar heb je je godsdienst van.’

‘Ik ben niet godsdienstig,’ zei hij, en snoot in het zakdoekje dat ze tegen zijn neus drukte. ‘Ik heb een hekel aan de kerk. Ik vind alleen de verhalen leuk. De wonderen.’

‘Nou, daar komt je lieve karakter vandaan, schattebout. Dat heb je niet van mij.

Des zag hem dus maar één keer – en Cilla zag hem blijkbaar maar twee keer. En geen van beiden kon ook maar enigszins weten hoe hevig die ontmoeting zou opspelen in Desmonds herinnering. Want vijf jaar later zou ook hij uit alle macht proberen iemand wakker te maken – iemand wakker te maken, iemand terug te halen…

Het was een ongelukje, het was maar een klein ongelukje, een klein ongelukje op de vloer van de supermarkt.

Ja, Des, die nu uit bed kwam in de grote bunker, Des vond het nogal boud om zijn vader een grote scherpzinnigheid, een grote bovenkamer toe te schrijven. Maar wie was dan de oorzaak van al dat geritsel, al dat zalige, zonnevlamachtige groeien dat aan het werk was in zijn geest? Dominic Oldman, die moest hij bedanken.

Opa Dom was amper van de lagere school af toen hij Cilla bij oma Grace maakte. Maar tegen de tijd dat hij terugkeerde (en lang genoeg bleef hangen om Lionel bij haar te maken) zat hij op de universiteit van Manchester, waar hij economie studeerde. Universiteit: het respect en de frequentie waarmee Des dat woord mompelde, kon moeilijk overdreven worden. Zijn persoonlijke vertaling ervan was dat ene gedicht. Voor hem betekende het iets als de harmonie der sferen… Dat was wat hij wilde. Hij wilde universiteit, hij wilde dat ene gedicht.

En het grappige was nu dit. Cilla en Lionel stonden in de familie bekend als ‘de tweeling’, omdat ze de enige kinderen waren met dezelfde vader. En Des geloofde dat Lionel, ondanks zijn gruwelijke cv, heimelijk iets had van Oldmans geestkracht. Het verschil leek een kwestie van opvatting. Des was dolblij met zijn intelligentie, en Lionel had er een hekel aan. Een hekel? Eigenlijk was het glashelder dat hij er altijd tegen had gevochten en er prat op ging bewust dom te zijn.

Was Des ook bewust dom toen hij naar zijn oma ging? En was zij dat ook toen ze hem binnenliet? Na de noodlottige nacht kwam de noodlottige ochtend…

Heb melk voor je, zei hij bij de deur.

Ze draaide zich om. Hij liep achter haar aan. Grace installeerde zich in de leunstoel bij het raam, met haar omabril op (het ronde metalen montuur) en haar ongepoederde gezicht deemoedig over de puzzel van de Telegraph gebogen. Even later zei ze: Huis voor misdadige tongen… Lik.

De lik. Hoe heb je dat gevonden?

Misdadige tongen… Des. Jij en ik. We zullen naar de hel gaan.

Tien minuten later, op de lage bank, zei ze: Zolang niemand het weet. Nooit. Wat is er fout aan?

Ja. En in deze buurt… ik bedoel… wordt het niet zo heel slecht gevonden.

Nee, klopt. Ooms en nichtjes. Vaders en dochters aan alle kanten.

En in de torenflat heb je die tweeling die in zonde leeft… Maar jij en ik. Oma, denk je dat het legaal is?

Noem me niet oma!… Misschien een overtreding. Omdat je nog geen zestien bent.

Wat, zoiets als een bekeuring? Ja, waarschijnlijk heb je gelijk. Grace. Maar toch.

Maar toch. Probeer weg te blijven, Des. Zelfs als ik het vraag… Probeer weg te blijven.

En hij probeerde het. Maar als ze het vroeg, kwam hij, als door een magneet aangetrokken. Hij kwam terug, terug naar de pantomimische vrije val van het noodlot.

‘De belangrijkste rol van de puntkomma,’ las hij in zijn beknopte Oxfordwoordenboek, ‘is het aangeven van een grammaticale scheiding die sterker werkt dan bij de komma maar minder sterk dan bij de punt.

Des had het gewicht van het boek op zijn schoot. Het was zijn kostbaarste bezit. Het omslag was koningsblauw (‘verzadigd, helder’).

‘U kunt de puntkomma ook gebruiken als een sterkere afscheiding in een zin die al komma’s bevat:

Wat zat me zo dwars? Was het mijn oma, die mijn kinderlijke liefde niet waardeerde en omzette in vormelijkheid en kille beleefdheid; of was het mijn vrome moeder, met haar ziekelijke voorzichtigheid; of was het mijn ruggengraatloze oom, die ondanks talloze beledigingen en inbreuken niet in staat bleek om ook maar…’

Des hoorde de honden. Ze blaften niet, besefte hij, niet echt: ze vloekten (en de rottweilers op het dak vloekten terug, zwak en haast klaaglijk over deze afstand).

Fuckoff! riep Joe (of Jeff). Het was bijna één lettergreep. Fuckoff!… Fuck!… Fuck!… Fuckoff!

Fuckoff! riep Jeff (of Joe). Fuckoff!… Fuck!… Fuck! Fuck!… Fuckoff!

4

‘Honden,’ zei Lionel, ‘die stammen af van wolven. Dat is hun erfenis. Maar wolven,’ ging hij verder, ‘die zijn niet de natuurlijke vijand van de mens. Zeker niet. Een wolf zal geen mens aanvallen. Dat is een mythe, jawel, Des. Absoluut een mythe.’

Desmond luisterde. Lionel sprak het Engelse myth uit als miff. Bezittelijke voornaamwoorden als your, their en my kwamen in complete vorm maar mondjesmaat voor in het Engels van Lionel, die bovendien niet aan consequente enkel- en meervoudsvorming deed (they was, en dergelijke). Maar het ging met zijn verbale proza en zijn accent sterk bergafwaarts. Tot een paar jaar geleden sprak Lionel ‘Lionel’ uit als Lionel. Maar tegenwoordig sprak hij ‘Lionel’ uit als Loyonel of zelfs Loyonoo.

‘Ik weet dus dat jij mij hard vindt voor Jeff en Joe. Maar dat heb een reden. Om ze mensen te laten aanvallen – op mijn commando… Het is trouwens wel zo’n beetje weer tijd om ze pissed te krijgen.’

Om de paar weken voerde Lionel de honden dronken, ‘pissed’, met Special Brews. Hé, interessant, dacht Des: in Amerika betekende pissed kennelijk ‘pissig’, ‘geïrriteerd’; in Engeland betekende pissed alleen maar ‘dronken’. Na zes blikjes sterk moutbier per hond waren Jeff en Joe op beide manieren pissed. Tuurlijk, je heb niks aan ze als ze echt pissed zijn, zei Lionel. Ze lijken agressief maar ze kunnen amper lopen. De volgende ochtend, das andere koek… ooh. Heel stuk beter… Dat ooh klonk meer als où. Lionel sprak wel vaker per ongeluk Frans. Hij zei ook un, als een bescheiden krachtterm bij frustratie, inspanning of zelfs lichte fysieke pijn. Nu zei Des: ‘Je hebt ze twee zaterdagen geleden nog pissed gemaakt.’

‘Echt waar? Waarvoor?’

‘Je had die afspraak met die oplichter uit Redbridge. Zondagochtend.’

Lionel zei: ‘Klopt, Des. Klopt.’

Ze zaten aan hun gewone ontbijt van zoete thee met melk en toast met vruchtenhagel, terwijl er ook een paar blikjes Cobra binnen handbereik stonden. Net als Lionels kamer was de keuken ruim, maar hij werd gedomineerd door twee stuks huisraad die het tot een krappe ruimte maakten. Ten eerste de wandbrede tv, op zich indrukwekkend maar bijna onmogelijk om naar te kijken. Je kon er niet ver genoeg vanaf zitten, de kleuren zwommen en iedereen werd omringd door een wolk van wit, als een soort krans. Welk programma er ook te zien was, Des had altijd het gevoel dat hij zat te kijken naar een documentaire over de Ku Klux Klan. Huisraad nummer twee, dat bekendstond als ‘de tank’, was een hoekige, staalgrijze vuilnisbak met de afmetingen van een gemiddelde afwasmachine. Hij ziet er niet alleen fraai uit, had Lionel gezegd terwijl hij hem met hulp van Des uit de lift sleepte. Het is een mooi stuk werktuigbouwkundig vakmanschap. Duits. Jezus. Weegt behoorlijk. Maar ook dit stuk huisraad had zijn gebreken.

Nu stak Lionel een sigaret op en zei: ‘Je heb erop gezeten.’

‘Nooit van mijn leven.’

‘Waarom gaat hij dan niet open?’

‘Hij is bijna nooit opengegaan, ome Li,’ zei Des. ‘Vanaf het begin al.’ Dat gesprek was al vele keren gevoerd. ‘En als hij wel opengaat, krijg je hem niet meer dicht.’

‘Soms gaat hij wel open. Geen hond heb toch zeker wat aan dat kloteapparaat? Dicht.’

‘Ik heb geprobeerd hem open te krijgen en dat heeft me een halve nagel gekost.’

Lionel boog zich voorover en gaf een ruk aan de deksel. ‘Un… Je heb erop gezeten.’

Ze aten en dronken in stilte.

‘Ross Knowles.’

Toen volgde er een zwaar gesprek, of een zwaar betoog, over het verschil tussen Lichamelijk letsel en zijn ernstiger oudere broer Zwaar lichamelijk letsel. Net als veel carrièredelinquenten had Lionel inzake strafrechtkwesties bijna het doctoraalniveau bereikt. Strafrecht was uiteindelijk het derde element in zijn drievoudige roeping, waarvan de andere twee doortraptheid en gevangenisstraf waren. Als Lionel het over de wet had (en naar een soort verheven stijl streefde), lette Des altijd goed op. Strafrecht was in elk geval vaak in zijn gedachten.

‘In een notendop, Des, in een notendop gaat het om het verschil tussen een EHBO-doos en de eerste hulp.’

‘En die Ross Knowles, ome Li. Hoe lang ligt hij al in Medisch Centrum Diston?’ vroeg Des, doelend op het slechtste ziekenhuis van Engeland.

‘Heu. Protest. Die vraag getuigt van vooringenomenheid.’

Hijgend en kwijlend stonden Jeff en Joe door de glazen deur naar binnen te kijken: baksteenkoppen, met een crimineel voorhoofd en kleine oortjes die probeerden naar elkaar te wijzen.

‘Waarom een vooringenomenheid?’

‘Hypothese. Ik heb Ross Knowles in een eerlijk gevecht een klein tikkie gegeven, hij komt uit De Gnoom en loopt onder een truck.’ Truck: uitgesproken als tru-kuh, met een glottisslag. ‘Snap je wel? Vooringenomenheid.’

Desmond knikte. In feite gingen er allerlei geruchten dat Ross Knowles op een draagbaar De Gnoom had verlaten.

‘Volgens de wet misdrijven tegen personen,’ vervolgde Lionel, ‘heb je Mishandeling, Lichamelijk letsel en Zwaar lichamelijk letsel. Dat wordt bepaald, Des, door het niveau van de intentie en de ernst van de verwonding. Aanvallend wapen, elk soort aanvallend wapen, weet je wel, iets als een bierglas, dat is ZLL. Als hij een bloedtransfusie nodig heeft, is dat ZLL. Als je tegen zijn kanis schopt, is dat ZLL.’

‘Wat heb je bij hem gebruikt, ome Li?’

‘Een bierglas.’

‘Had hij een bloedtransfusie nodig?’

‘Zeggen ze.’

‘En heb je tegen zijn kanis geschopt, ome Li?’

‘Nee, ik heb erop staan springen. Let wel, met mijn sportschoenen aan… Zichtbare ontsiering of blijvende arbeidsongeschiktheid, dat is het criterium, Des.’

‘En in dit geval, ome Li?’

‘Nou dat weet ik niet hoor. Ik weet niet in welke toestand hij vóór die tijd was.’

‘… Waarom heb je ’m in elkaar getimmerd?’

‘De glimlach op zijn gezicht stond me niet aan.’ Lionel liet zijn lach horen, een reeks grommende geluiden vanuit zijn ingewanden. ‘Nee. Zo koeiig ben ik nou ook weer niet. Ik had twee redenen, Des. Ross Knowles, kijk (kij-kuh)… ik hoorde Ross Knowles iets zeggen over het kopen van een sjonniebak bij Jayden Drago. En hij heeft dezelfde snor als Marlon. Ross dus. Vandaar dat ik hem in mekaar heb getimmerd.’

‘Effe wachten.’ Des probeerde de zaak op een rijtje te zetten en ging op zoek naar de gevolgtrekking. Jayden Drago, de vermaarde tweedehandsautoverkoper, was de vader van Gina Drago. En Marlon, Marlon Welkway, was een volle neef van Lionel – en zijn naaste collega. ‘Ik snap het nog niet.’

‘Jezus. Heb je ’t niet gehoord? Marlon heeft Gina versierd! Ja. Marlon heeft Gina versierd… Dus dat kwam allemaal bij mekaar in me hoofd. En dat werkte in op me humeur.’ Lionel knaagde een poosje op zijn duim. Hij keek op en zei neutraal: ‘Ik hoop nog steeds op Mishandeling. Maar volgens mijn advocaat kwamen de verwondingen eh… meer overeen met Poging tot doodslag. Dus we zullen zien. Ga je vandaag naar school?’

‘Ja, ik dacht er even langs te gaan.’

‘Oho, wat ben je toch een engeltje. Kom.’

Ze vulden de waterbakken bij. Toen liepen man en jongen achter elkaar de drieëndertig trappen af. Lionel ging zoals gewoonlijk naar de winkel op de hoek voor zijn rookgerei en zijn Morning Lark, terwijl Desmond op straat bleef staan wachten.

‘… Fruit, ome Li? Niks voor jou. Jij eet geen fruit.’

‘Toch wel hoor. Wat denk je dat vruchtenhagel is? Kijk. Mooie tros druiven. Ik heb een vriend die eh… onwel is, snap je. Ik dacht ik ga hem opmonteren. Doe deze in je tas.’

Hij gaf hem de fles Tabasco. Plus een appel.

‘Hier een mooie granny smith. Voor je leraar.’

Om het Londense district Diston op te roepen wenden we ons tot de poëzie van de chaos:

Ieder ding een vijand

Van elk ander ding: op elk punt

Bestreed heet koud, nat droog, zacht hard, en het gewichtloze

Weerstond gewicht.

Dus Des bracht zijn leven door in tunnels. De tunnel van flat naar school, de tunnel (niet dezelfde tunnel) van school naar flat. En alle doolhoven die hem naar Grace voerden, en hem weer terugvoerden. Hij bracht zijn leven door in tunnels… En toch was er voor gevoelige zielen in Diston-Stad eigenlijk maar één plaats om naar te kijken. Waar gingen de ogen heen? Ze gingen omhoog, omhoog.

School, Squeers Free, onder een hemel van wit: de lamzakkige directeur, de gedemoraliseerde Pennewippen in hun nylon trainingspak, het wrakke gymzaaltje met zijn struikeldraden en boobytraps, de Lifestyle Consultants (Elk Kind Doet Ertoe) en Coördinatoren Leerlingbegeleiding (die alle ‘niet-lezers’ behandelden). Daar komt bij dat Squeers Free de norm stelde met de meeste politieoproepen, het laagste slaagpercentage en de hoogste spijbelcijfers. Ook registreerde men er het grootste aantal schorsingen, verwijderingen van school en uitval naar het speciaal onderwijs voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen; die uitval was gewoonlijk een opstapje naar de tuchtschool en dan de jeugdgevangenis. Lionel, die dat traject had afgelegd, praatte altijd over zijn in totaal vijfenhalf jaar in een Justitiële Jeugdinrichting – of JJI, zoals hij het noemde – maar met spijt en genegenheid, als iemand die zich een onvermijdelijke, bitterzoete overgangsrite herinnert. Ik was er een maand weg, luidde zijn typische herinnering. Toen was ik alweer in het noorden. Me JJI uitzitten.

Anderzijds liep er in de leraarskamer van Squeers Free een bijzondere schoolmentor rond, meneer Vincent Tigg.

Wat is er aan de hand met jou, Desmond? Je was altijd een laks ventje. En nu kun je er geen genoeg van krijgen. Wat is het volgende?

Ik vind moderne talen leuk, meneer. En geschiedenis. En sociologie. En astronomie. En…

Je kunt niet alles studeren, weet je.

O jawel. Universele jongeman, toch?

… Pas op met die glimlach, knul. Goed. We zullen zien wat er met jou moet gebeuren. En nu maar ingerukt.

En op het schoolplein? Op het eerste gezicht was Des een prima kandidaat om tegenwerking te krijgen. Hij spijbelde zelden, hij sliep nooit in de klas, hij viel geen leraren aan en spoot niet in de toiletten – en hij gaf de voorkeur aan het gezelschap van de zwakke sekse (al was de zwakke sekse op Squeers Free behoorlijk sterk). Dus als alles normaal was verlopen zou Des grof zijn gepest, zoals alle andere buitenbeentjes (blokkers, doetjes, brillenjoden en zwetende dikzakken) grof werden gepest, tot op de rand van zelfmoord en daar voorbij. Ze noemden hem Springtouw en Hinkelaar, maar Des werd niet gepest. Hoe viel dat te verklaren? Om de favoriete uitdrukking van ome Ringo te gebruiken: dat was een ‘open doeltje’. Desmond Pepperdine was onschendbaar. Hij was de neef, en pupil, van Lionel Aso.

Op straat was het anders. Eens per trimester vergezelde Lionel hem inderdaad naar Squeers Free en vergezelde hem dezelfde dag ook weer terug, waarbij hij met overdreven moeite de twee schuimbekkende pitbulls aan hun dikke stalen kettingen in toom hield. Maar het was dwaas te veronderstellen dat elke gangbanger en posse-artiest – en elke Jamaicaanse drugsdealer en elke jihadi – in het hele politiedistrict had horen verluiden over de grote aso. En ’s avonds was het anders omdat na zonsondergang verschillende mensen, verschillende gedaantes, op de been krabbelden… Des was snelvoetig, maar paste verder niet bij het leven in Diston-Stad. Geweld, de tweede of zelfs eerste natuur van Lionel (die op de leeftijd van achttien maanden ‘onhandelbaar’ werd verklaard), was wezensvreemd voor Des, die altijd het idee had dat geweld, hoe onmiskenbaar extreem en alomtegenwoordig het ook leek te zijn, uit een andere dimensie stamde.

Dus deze dag ging hij de tunnel in en bezocht de school. Maar onderweg naar huis maakte hij een zijdelingse schijnbeweging en nam een omweg. Aarzelend en met een verpletterende schroom liep hij de Openbare Bibliotheek aan Blimber Road binnen. Squeers Free had natuurlijk ook een bibliotheek – een afgelegen containerklaslokaal met een paar eerste leesboeken en her en der op de vloer wat kapotgescheurde pockets… Maar hier: de ene rij prontborstige boekenkasten na de andere, als rijkelijk gedecoreerde generaals. Hoe kreeg je recht of aanspraak op een deel daarvan? Hij ging de Leeszaal binnen, waar de kranten, stevig vastgeklemd in lange houten latten, zich kennelijk leenden voor nauwkeurig onderzoek. Niemand hield hem tegen toen hij dichterbij kwam.

Gezien had hij de dagbladen voordien natuurlijk wel, in de winkel op de hoek en zo, en verder was er de Telegraph van oma, maar zijn ervaring met echt krantenpapier beperkte zich tot de Morning Lark die ome Li geregeld in de flat liet slingeren, volledig verfronseld als tumbleweed van origami, en af en toe de Diston Gazette. Uit puur respect keek Des niet naar de Times, de Independent en de Guardian, en pakte ten slotte de Sun, die er tenminste úítzag als een Lark, met voorop het vuurrode logo en de verloofde van een Engelse voetballer die uit een nachtclub kwam gestruikeld met bloed stromend langs haar hals. En, vaste prik, op bladzij drie (Nieuws in het kort) was er een forse roodharige met een slip aan en een sombrero op.

Maar daarna stopten alle gelijkenissen. Je kreeg schandaal en roddel, en meer meisjes, maar ook wereldnieuws, parlementaire verslagen, commentaren, analyse… Tot dan toe had hij de Morning Lark geaccepteerd als een nauwkeurige afspiegeling van de werkelijkheid. Soms dacht hij zelfs dat het een plaatselijke krant was, een luchtig aanhangsel van de Diston Gazette, zo trouw betoonde de Lark zich aan de gewoonten en mores van zijn stad. Maar nu hij daar met de Sun trillend in zijn handen zat, kwam duidelijk naar voren wat voor iets de Lark was: een dagblad voor mannen, met de pretentie van kwaliteitskrant.

Als extra aanbeveling had de Sun een lievelitarubriek die niet werd beheerd door de futloze Jennaveievve, maar door een verstandig ogende, oude, lieve dame met de naam Daphne, die op die dag een sympathieke behandeling gaf van een aantal heel serieuze problemen en dilemma’s; ze suggereerde bepaalde folders en hulpdiensten en wekte echt de indruk…

‘Lieve Daphne,’ fluisterde Desmond.

5

Zet de klok terug naar januari en de avond voor zijn vijftiende verjaardag.

Oom Lionel was op het balkon, waar hij de honden ophitste. Des stond af te wassen met een wit schort voor (in die tijd had hij nog niets fouts gedaan en kende geen bedrog).

Kom eens hierheen, Des. Vergeet je huiswerk… Luister. Verboden morgen naar school te gaan.

Waarom, ome Li?

Vertel ik je morgenochtend… Des. Meisjes. Heb je het gedaan? Nee, geen antwoord geven. Ik wil het niet weten. Kijk hoe je eruitziet in je witte schortje. Veertien.

Des werd wakker door een vlaag sigarettenrook. Hij gluurde met zijn onschuldige ogen omhoog. Lionel stond boven hem te wachten, in een zwart T-shirt van netstof.

Schuif eens op, zei hij, en hij ging zitten. Oké. Je ben nou een jonge man. Vijftien. En wees. Dus je moet luisteren naar je ome Li.

Ja. Vanzelf.

Goed. Vanaf deze dag, jongen, ken je me Mac lenen. As ik de deur uit ben.

Glimlachend zei Des dankjewel, en dat meende hij. Hij had ook dat vertrouwde gevoel van Lionel als een soort tegenvader, anti-pa.

Maar luister. Lionel stak een korte, dikke wijsvinger op. Het is niet alleen om rond te rotzooien. Ik wil dat je je ergens op concentreert.

Waarop?

Porno.

Net als elke andere inwoner van Diston die oud genoeg was om te kunnen lopen, wist Des van het bestaan van pornografie op het web. Hij was er nooit naar gaan zoeken. Porno, ome Li?

Porno. Zie je, Des, dat is het. Je heb eigenlijk geen meisjes nodig. Meisjes? Meer last van dan gemak, als je het mij vraagt. Met de Mac ken je elke dag drie keer een nummertje maken, puur door je fantasie te gebruiken! En het kost je geen reet. Goed. College afgelopen. Hiermede eindigt de eerste lezing. Beloof over me woorden na te denken. En hier heb je een extra briefje van vijf.

Lionel stond op. Hij trok een brede glimlach (een zeldzame gebeurtenis) en zei: Vooruit, ertegenaan… Als ik vanavond terugkom loop je met een witte stok. In je jarige harige hand. Zijn grijns werd breder. Ik hoop alleen dat Jeff en Joe overweg kunnen met je geleidehond… En hier een tip: Gezichtsbehandelingen. Een goeie binnenkomer. Nou jongen. Hartelijk gefeliciteerd. Ik ben blij dat we effe hebben gepraat. De lucht is erdoor opgeklaard.

Desmond keek inderdaad even naar Gezichtsbehandelingen. En naar aanleiding van de naam van de site dacht hij: van mij mag de spuit erop. Hij bleef met open mond dertig hele seconden naar dergelijk gedoe kijken en klikte toen op ‘Geschiedenis’. Geen twijfel mogelijk. De pornografie waar Lionel naar keek getuigde van een bijzonder twijfelachtige smaak. Dus een uur lang zwierf Desmond op goed geluk, surfend of zinkend, over de Schunnige Oceaan. Dat surfen of zinken, besefte hij in een soort paniek, was een manier om uit te vinden wie je was, seksueel, door uit te vinden waar je van hield – of je al dan niet hield van waar je van hield.

En waar hield hij van, Des Pepperdine? Nou, ten eerste en ter geruststelling schrok zijn ziel terug voor alle ongewone praktijken. Of alle ruwe praktijken. In eindeloze, ziedende close-ups zag zelfs recht op-en-neer copuleren er gruwelijk uit (dat gebeurt er nou, dacht hij ineens, als een dierentuin een aquarium verkracht). En al die uitgeklede kerels, met gezichten van motorrijders of gedetineerden, en hun derdegraads tatoeëringen… Lesbo’s dat ging nog, maar het bleek dat waar hij van hield dit was: een mooi meisje alleen, dat zich langzaam uitkleedde (nooit langzaam genoeg), en misschien zichzelf discreet streelde – in een doezelige, vage belichting. Bijna al het andere leek iets voor gladiatoren. Ik ben romantisch! dacht hij. Ik wist het wel…! En na een zwaarmoedige entr’acte onder auspiciën van Super soloflirt, in dit geval een ranke blondine met de naam Cadence Meadowbrook, schoof Des internet terzijde, ging naar de Cloud, en begon te leren over calligrafie.

De Cloud, internet: vruchten van de boom der kennis – de kennis van Goed en Kwaad. Het was de moderne zondeval. En er was geen terugkeer mogelijk.

Je trekt dat vreemde gezicht weer, zei hij tijdens zijn volgende sessie met Alektra.

Wat voor vreemd gezicht?

Alsof je in een spiegel kijkt. Of naar een camera… Au. Dat doet pijn.

Chanel was net zo, Joslinne ook, en Jade. Ja, wat dacht je? Ze leerden op hun derde voor het eerst over de bloemetjes en de bijtjes – in high definition.

… Waarom spuug je toch altijd en zeg je hoe geméén je bent?

Jongens verwachten dat.

Hij zei: Ik niet. Kijk, lieve schat, ik ben romantisch. Zo zit ik nu eenmaal in elkaar.

En met Grace was het allemaal zo heel anders.

Die eerste keer, toen ze van die vreemde blikken op hem wierp, was hij simpelweg verlamd door de onwerkelijke situatie, met al die Dubonnets – en dan die babydoll! Kom ’es hier knappe boy, en knuffel me een beetje. Dat was de onveranderlijke premisse: hij kon haar geen pijn doen, hij kon haar niet minachten, dat had hij niet in zich, zo zat hij niet in elkaar. Dus hij liep de kamer door. Wat was dat een lange wandeling! Vijf meter, van de ene kant van oma’s flat naar de andere, van de gratie naar Grace. Hij liep de kamer door omdat het volstrekt onmogelijk was de kamer niet door te lopen, en betrad de onoplettende wereld van de doven. Toen leunde hij achterover en bezweek voor een experiment, een experiment in tederheid. En het aanraken van het weefsel van haar vlees, met die vreemde elasticiteit, en de diepte van heel dat doorleefde leven, werkte traag op hem en zijn lichaam in.

O, wat ben je mooi, liefste Desi. Het doet pijn aan mijn hart dat je zo mooi bent…

En zijn hart vlamde op zijn beurt in hem op, als een innerlijke climax die door zijn borst naar zijn keel vloog. Hij kuste haar hals. Zij raakte zijn voorhoofd aan. Op tafel stond een pot aardbeienjam met een lepeltje erin. De stereo, met zijn piepkleine maar woedende rode oog, speelde If I Fell.

Dat was in maart, en nu was het april. Het was april, met al dat gedrup, drup, drup…

‘Des, er is iets wat ik je nog nooit heb verteld.’

Ze waren bezig zich weer aan te kleden. Voorlopig hadden ze het allemaal achter zich, het geluiddicht gemaakte laboratorium van de zonde.

‘Wat bedoel je, oma? Sorry. Wat bedoel je, Grace?’

‘Weet je nog… weet je nog toen ik vaak bevriend was met heren? Weet je nog wie Toby was?’

‘Toby. Weet ik nog. En Kevin.’

‘En Kevin. Raad eens waarom ik daarmee gestopt ben.’

‘Waarom?’

‘Vanwege Lionel… Weet je nog de zomer dat je opa overleed?’

Dominic Oldman was aan het vissen met zijn zoontje Mark, het enige kind uit zijn twaalf jaar durende huwelijk met Eileen, een apothekeres. En ineens werd de natuur te groot en te luid, Mark gleed van de oever in de eigenzinnige Avon en Dominic ging achter hem aan. Alleen Mark kwam terug; alleen Mark kwam terug van onder de dikke netten van de mistbanken.

‘Ze lieten Lionel uit de JJI voor de crematie. Jij was er ook, Des. Achteraf bracht hij me thuis, hij kwam hier binnen en pakte de bijbel van de plank. En hij duwt mijn hand erop en laat me zweren. Afgelopen met die verdomde gozers van jou, mam, zei hij. Afgelopen met die onzin van jou, mens. Je heb het sowieso gehad. Allemaal verleden tijd.

Des stelde zich voor hoe hijzelf eruit had gezien, die dag in Golders Green, gekleed in wit overhemd, blauwe das en zwarte lange broek. Hij was tien. Oma was waarschijnlijk vierendertig.

‘En hij maakte me bang. Echt waar.’ Ze hield haar pols beet en draaide hem rond. ‘De tijd gaat voorbij en Toby komt langs voor een kop thee. Hij is hier net een halfuurtje als de bel gaat. Lionel. Hij sleurt de arme Toby aan zijn haar naar buiten en geeft hem daar op het stoepje een vierkant pak slaag. Voor een kop thee! Ooh. Mean Mr Mustard. Hij had spionnen, zie je… Kijk niet zo aangeslagen, Des! Jij loopt hier toch altijd al in en uit. En ik ben je oma.’

Ze liet haar vreemde, nieuwe spiralende lach horen, stak haar hand uit naar de puzzel en plofte neer in de fauteuil naast het raam.

Zes letters… Een anagram. Ik heb hem. Gelaat.

‘Ja? Wat is de omschrijving?’

‘Je hebt zijn gezicht geërfd.’

Terwijl hij door de lovertjes van een aprilbui liep (hij was onderweg naar het bijpostkantoor om een envelop en een postzegel te halen), dacht Des aan dingen die zijn moeder hem ooit had verteld over Lionel als kind.

De bijnaam Mean Mr Mustard, ‘de gemene meneer Mosterd’, was afgeleid van het Beatlesliedje en sloeg niet alleen op Lionels boosaardigheid, maar ook op zijn gierigheid (Sleeps in a hole in the road… Keeps a ten-bob note up his nose. Such a mean old man – Slaapt in een kuil in de weg… Bewaart een tientje in zijn neus. Wat een geméne ouwe man). Hij kreeg die bijnaam op peuterleeftijd: hij was meedogenloos in het verzamelen en niet-delen met een ander. Speelde een van de broers met zijn speelgoed (zelfs als Lionel niet thuis was), dan bleef die daar zijn leven lang spijt van houden. John, Paul, George, Ringo en Stuart waren allemaal als de dood voor hun kleine broertje. John, toen zeven jaar oud, vertelde Cilla, toen acht jaar oud, dat hij als de dood was voor de toen twee jaar oude Lionel.

Het laatste dat de kleine Lionel ’s avonds voor het slapengaan deed was de deksel van zijn speelgoeddoos verzegelen met een nat plukje haar dat hij uit zijn schedel had getrokken. Zo kon hij zien of iemand zich een vrijheid had veroorloofd terwijl hij sliep… Dan won hij informatie in – het ging bijna altijd om Ringo; en de volgende keer dat Ringo sliep besloop hij hem zwaaiend met zijn zwaarste Transformer.

Hij kreeg zijn eerste contactverbod toen hij drie was. Drie jaar en twee dagen: een nationaal record – al werd dat betwist door andere pretendenten. Aanleiding was het inslaan van autoruiten met straatstenen; de autoriteiten maakten ook melding van zijn gewoonte om piramidevormig uitgestalde flessen en blikjes om te schoppen als hij boodschappen deed met zijn moeder; een kinderlijke belangstelling voor geweld jegens dieren lag misschien louter in de lijn der verwachtingen, maar Lionel ging verder en deed op een avond een serieuze poging een dierenwinkel in brand te steken.

Wat was er met hem aan de hand? Waarom deed hij zijn best om dom te zijn? Ik bedoel, dacht Des, als je zo ongeveer een derde van je wakende leven in de rechtszaal doorbrengt, is het dan niet behoorlijk gestoord om je naam op je achttiende verjaardag officieel te veranderen van Lionel Pepperdine in Lionel Aso? Het enige dat zijn oom dan zei was: Pepperdine is toch een kutnaam? En Aso klinkt ergens wel aardig. Bovendien heb ik er een soort band mee. Dat was ook letterlijk het geval: Lionel ging altijd prat op zijn elektronisch huisarrest in de vorm van een enkelband met een batterij eraan, zelfs als hij plaatsnam in de beklaagdenbank (O ja. De heer… ‘Aso’. Meneer Aso, dit is niet de eerste keer dat u…). Dat kon je alleen doen als je veel en op hoog niveau nadacht over dom zijn.

Lieve Daphne, schreef Desmond in de leeszaal van de bibliotheek.

Ik ben een jonge inwoner van Liverpool (15) en ik heb een relatie met mijn grootmoeder. Uiteraard is dat geen ideale situatie. We wonen allebei in Kensington, en dat klinkt chic maar het is in feite de armste buurt van de stad (we noemen het hier ‘Kenny’). Ik ben op een sponsorreis naar Londen om The Reds tegen West Ham te zien spelen; dat verklaart het poststempel.

Kunt u me meer vertellen over de wettelijke kant van de zaak? Daar maak ik me enorm veel zorgen over. En als dat punt is opgehelderd, zal ik weer schrijven (als dat kan) over mijn oom en het andere probleem waar ik mee zit. Ziet u, Daphne, ik ben erg in de war.

Misschien zou ik open kaart moeten spelen over het wonen in Diston, dacht hij. Dan zou ze het begrijpen. Ik bedoel het is een andere demografische… Des haalde zijn schouders op. Nee, het was goed zo. ‘Kenny’ klinkt vast bijna even beroerd.

Een babbeltje op een van uw hulplijnen is misschien een goed idee. En hebt u folders waarvan u vindt dat ik ze moet lezen?

6

In Diston stonden vele duizenden hoogspanningsmasten, en die suisden allemaal. Het ergste stuk van Cuttle Canal was zo actief als een geiser: het spetterde, knetterde en wierp de haastige voorbijgangers diklippige kussen toe. Voorbij Jupes Lanes strekte zich Stung Mintsjee uit (zo gedoopt door de bewoners, Koreanen), een stortplaats van vijf hectare waar het elektronisch afval huizenhoog lag opgetast: oude computers, televisies, telefoons en koelkasten: lood, kwik, beryllium, aluminium. Diston zoemde. Achtergrondstraling, achtergrondmuziek voor een halveringstijd van vijfenvijftig jaar.