Martin Amis

De informatie

Vertaald door Gerrit de Blaauw

Voor LOUIS EN JACOB

En ter nagedachtenis aan LUCY PARTINGTON (1952-1973)

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van de Stichting Fonds voor de Letteren.

©1995 Martin Amis

©1995, 2011 Nederlandse vertaling Gerrit de Blaauw

Oorspronkelijke titel The Information

Oorspronkelijke uitgave Flamingo, an imprint of HarperCollins Publishers, London

Omslagontwerp Mariska Cock

Omslagillustratie Istock/Bisli

Typografie Bart Oppenheimer

ISBN 978 90 204 1333 5 (ePub)

NUR 302

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

www.atlascontact.nl

Deel een

Elke grote stad herbergt ’s nachts, denk ik, mannen die in hun slaap huilen en daarna Niets zeggen. Er is niets. Gewoon verdrietig gedroomd. Of iets in die trant… Wieg zachtjes in je huilschip, met je tranentests en je snikpeilingen, dan haal je ze er zo uit. Vrouwen – het kunnen echtgenotes zijn, minnaressen, uitgemergelde muzen, dikke verpleegsters, obsessies, verslindsters, exen, wraakgodinnen – worden wakker en draaien zich naar die mannen toe en vragen, vrouwelijk benieuwd: ‘Wat is er?’ En dan zeggen die mannen: ‘Niets. Nee, eigenlijk niets. Gewoon verdrietig gedroomd.’

Gewoon verdrietig gedroomd. Ja ja. Natuurlijk. Gewoon verdrietig gedroomd. Of iets in die trant.

Richard Tull huilde in zijn slaap. De vrouw naast hem, zijn vrouw Gina, werd wakker en draaide zich naar hem toe. Ze ging dicht tegen zijn rug aan liggen en legde haar handen op zijn bleke, gespannen schouders. Het had iets professioneels, haar getuur en gefrons en gefluister: als de persoon bij het zwembad, geoefend in eerste hulp; als de figuur die naar het met bloed besmeurde wegdek snelt, een benende Christus van de mond-op-mond-beademing. Ze was een vrouw. Ze wist zoveel meer van tranen dan hij. Ze wist niets van Swifts vroege werk, of van Wordsworths late werk, ze wist niet hoe het Cressida zoal was vergaan in de geschriften van Boccaccio, van Chaucer, van Robert Henryson, van Shakespeare; ze wist niets van Proust. Maar ze wist iets van tranen. Gina wist alles van tranen.

‘Wat is er?’ vroeg ze.

Richard bracht een gebogen arm naar zijn voorhoofd. Het snuivende geluid dat hij maakte was gecompliceerd, orkestraal. En toen hij zuchtte hoorde je de verre zeemeeuwen door zijn longen tuimelen.

‘Niets. Er is niets. Gewoon verdrietig gedroomd.’

Of iets in die trant.

Na een poosje zuchtte zij ook en draaide ze zich om, van hem weg.

Daar in de nacht had hun bed de handdoekengeur van het huwelijk.

Hij werd zoals altijd om zes uur wakker. Hij had geen wekker nodig. Waakzaamheid was zijn tweede natuur. Richard Tull voelde zich moe, en niet alleen door slaaptekort. Een plaatselijke moeheid lag over hem – het soort moeheid dat door slaap kan worden verlicht; maar daarbovenop lag nog iets anders. En daaronder. Die grotere moeheid was niet zo plaatselijk. Het was de moeheid van de doorleefde tijd, met zijn dagen en dagen. Het was de moeheid van de zwaartekracht – de zwaartekracht, die jou omlaag wil trekken naar het middelpunt van de aarde. Die grotere moeheid was blijvend; en ze zou zwaarder worden. Geen dutje, geen kop thee zou haar ooit verlichten. Richard kon zich niet herinneren dat hij die nacht had gehuild. Zijn ogen waren nu droog en open. Hij verkeerde in een vreselijke toestand – die van bewustzijn. Een poosje geleden had hij het vermogen verloren zelf te kiezen waar hij aan wilde denken. Hij liet zich ’s morgens uit bed glijden om maar wat kalmte te vinden. Hij liet zich ’s morgens uit bed glijden om maar wat rust te vinden. Hij werd morgen veertig en besprak boeken.

In de kleine vierkante keuken, die hem stoïcijns opwachtte, zette Richard de elektrische ketel aan. Toen liep hij naar de aangrenzende kamer, naar de jongens. De ervaring had geleerd dat er, na zo’n nacht vol ongewenste informatie, een troostende werking uitging van een vroeg bezoekje aan hun kamer. Zijn tweelingzoons in hun tweelingbedden. Marius en Marco waren geen eeneiige tweelingen. Het waren ‘eenzelvige’ tweelingen, zei Richard vaak (misschien ten onrechte), in die zin dat ze weinig broederlijk gevoel aan de dag legden. Het waren broers, op hetzelfde tijdstip geboren, maar meer ook niet. In theorie (en ook in de praktijk, veronderstelde Richard – Gina was immers hun moeder) was het mogelijk dat Marco en Marius verschillende vaders hadden. Ze leken niet erg op elkaar, en er lag een wereld van verschil tussen al hun talenten en hebbelijkheden. Zelfs hun verjaardagen vertikten het om samen te vallen: een bloederige zomerse middernacht had zich als een scheidsmuur tussen de twee jongens en hun (opnieuw) zeer verschillende geboortestijlen geplaatst: Marius, de oudste, onderwierp de verloskamer aan een systematische, intelligente blik, die zijn negatieve oordeel uit beleefdheid en weerzin nog even opschortte, terwijl Marco alleen maar zelfgenoegzaam voor zich heen klokte en zuchtte en zichzelf zachtjes leek te bekloppen, als na een geslaagde tocht door noodweer. Als je nu, op de vroege ochtend, door het raam en door de regen keek, leken de straten van Londen op de binnenkant van een oude bougie. Richard aanschouwde zijn zoons: hun beweeggrage lichamen werden tegen hun zin in toom gehouden door de slaap en waren met dubbele platte knopen aan hun beddengoed vastgebonden, en hij dacht, zoals een kunstenaar zou kunnen denken: maar de jeugd slaapt in een ander land, tegelijkertijd levensgevaarlijk en veilig, permanent bevochtigd door onschuldige libido – buiten op de vensterbank zitten neutrale adelaars, ze zitten te wachten en bieden bescherming en dreiging.

Soms dacht en voelde Richard als een kunstenaar. Hij was kunstenaar als hij vuur zag, al was het maar een luciferskop (hij was nu in zijn studeerkamer en stak zijn eerste sigaret op): instinctief erkende hij het vuur als elementaire natuurkracht. Hij was kunstenaar als hij de maatschappij zag: het kwam nooit bij hem op dat de maatschappij zo moest zijn, het recht had, de plicht had om zo te zijn. Een auto in de straat. Waarom? Waarom áuto’s? Zo moet een kunstenaar zijn: belaagd door beginselen tot de totale krankzinnigheid of verbijstering erop volgt. Het probleem begon toen hij ging zitten schrijven. Het probleem begon eigenlijk nog eerder. Richard keek op zijn horloge en dacht: ik kan hem nog niet bellen. Of liever: kan hem nog niet bellen. Want de inwendige monoloog laat tegenwoordig het persoonlijk voornaamwoord aan het begin weg, een eerbetoon aan Joyce. Hij ligt vermoedelijk nog in bed, niet zoals de jongens in hun verlatenheid, maar lieftallig, en zelfvoldaan slapend. Voor hém zou er ofwel geen informatie zijn, of de informatie was over de hele linie gunstig.

Een uur lang (dit was het nieuwe systeem) werkte hij aan zijn nieuwste roman, die hij de weloverwogen maar voorlopige titel Zonder titel had gegeven. Richard Tull was niet bepaald een held. Toch had het iets heldhaftigs, dit vroege uur van rillende en bevende arbeid, de puntenslijper, de Tipp-Ex, de klimplanten achter het open raam die bruin werden, niet van de herfst maar van de nicotine. In de laden van zijn bureau of op de onderste planken van zijn boekenkasten (en inmiddels doorschoten met rekeningen en aanmaningen), en zelfs op de vloer van de auto (de vreselijke rode Maestro), rondslingerend tussen bessensapkartonnetjes en versleten tennisballen, lagen andere romans, die allemaal de kranige titel Ongepubliceerd droegen. En in de toekomst, wist hij, zaten er nog meer romans aan te komen, achtereenvolgens getiteld Onvoltooid, Ongeschreven, Ongeprobeerd en, ten slotte, Onbedacht.

Daar kwamen de jongens – in wat je een vlaag zou noemen als het niet zo lang duurde en met zoveel zinloos ingesleten kleinigheden gepaard ging, waarbij Richard iets weghad van de eerbiedwaardige maar in stilte drinkende piloot in de cockpit van het gammele pendelvliegtuig: zijn klembord, zijn checklist van negen bladzijden, zijn gierende kater–sokken, sommen, cornflakes, leesboek, geraspte wortel, gezicht wassen, tanden poetsen. Gina dook te midden van dit alles op en dronk staande bij de gootsteen een kop thee… Hoewel de kinderen voor Richard natuurlijk deels een raadsel bleven, godzijdank, kende hij hun kinderrepertoire en kende hij de eigenaardigheden van hun verborgen leven. Maar van Gina wist hij steeds minder. De kleine Marco geloofde bij voorbeeld dat de zee gemaakt was door een konijn dat in een raceauto woonde. Daar viel over te discussiëren. Richard wist niet wat Gina geloofde. Hij wist steeds minder van haar persoonlijke kosmogonie.

Daar stond ze, met lichte lipstick en lichte make-up en in een licht wollen mantelpak, en hield haar theekopje in de kom van haar handen. Andere werkende vrouwen met wie Richard het bed had gedeeld gingen ’s avonds om een uur of elf naar boven om hun uiterlijk klaar te maken voor de andere wereld. Gina deed alles in twintig minuten. Haar lichaam legde haar geen problemen in de weg: het makkelijk te wassen, kreukvrij drogende haar, de openhartige oogkassen die maar heel lichtjes hoefden te worden aangezet, de zalmrode tong, de tien seconden durende stoelgang, het lichaam waar alle kleren dol op waren. Gina werkte twee dagen per week, soms drie. Wat zij deed, in de public relations, leek hem veel raadselachtiger dan wat hij deed, of niet deed, in de studeerkamer hiernaast. Net als de zon liet haar gezicht op dit moment geen directe blik toe, hoewel de zon natuurlijk overal als een gek staat te schijnen en het niet erg vindt als er iemand kijkt. Richards ochtendjas spande om zijn lichaam terwijl hij met zijn aangevreten vingertoppen Marius’ overhemd dichtknoopte.

‘Doe het goud,’ zei Marius.

‘Wil je een kopje thee?’ vroeg Gina verrassend.

‘Klop klop,’ zei Marco.

Richard zei, in volgorde: ‘Welk goud? Nee, dank je wel. Wie is daar?’

‘Jij,’ zei Marco.

‘Goud, góud. Toe nou, pappie!’ zei Marius.

Richard zei: ‘Jij wie? Je bedoelt niet goud. Je bedoelt gauw. Ik doe mijn best.’

‘Zijn ze klaar?’ vroeg Gina.

Wie roep je! Klop klop,’ zei Marco.

Wie roept je. Wie is daar?’

‘Moeten ze hun regenjas aan?’

‘Boe.’

‘Ze hoeven toch geen regenjas aan?’

‘Die van mij gaan met dit weer de deur niet uit zonder regenjas.’

‘Bóe,’ zei Marco.

‘Breng jij ze weg?’

‘Boe wie? Ja, prima.’

‘Waarom huil je!’

Wat zie jij eruit. Je bent nog niet eens aangekleed.’

‘Ik ga me nu aankleden.’

‘Waarom huil je!’

‘Het is tien voor negen. Ik breng ze weg.’

‘Nee, ik breng ze weg.’

‘Pappie! Waarom huil je?’

Wat? Ik huil niet.’

‘Vannacht wel,’ zei Gina.

‘O ja?’ zei Richard.

Nog steeds in ochtendjas, en op blote voeten, liep Richard zijn gezin achterna, de gang door en de vier trappen af. Ze namen al gauw een voorsprong. Toen hij de laatste bocht maakte ging de voordeur open – en dicht – en met een zwaai van zijn staart verdween de vlaag leven.

Richard pakte zijn Times en zijn onbelangrijke post (zo bruin, zo onwelkom, zo traag bewegend door de stad). Eerst nam hij de krant door en toen kamde hij hem uit, tot hij de verjaardagsrubriek had gevonden. Daar. Er stond zelfs een foto van hem bij, wang aan wang met zijn vrouw: lady Demeter.

Om elf uur draaide Richard Tull het nummer. Hij voelde zijn opwinding groeien toen Gwyn Barry zelf opnam.

‘Hallo?’

Richard ademde uit en zei afgemeten: ‘…Gammel wrák.’

Gwyn zweeg een ogenblik. Toen kwamen de elementen samen in zijn lach, die gestaag aanzwol en toegeeflijk was en zelfs volkomen gemeend. ‘Richard,’ zei hij.

‘Lach niet zo. Straks verrek je nog een spier. Straks breek je je nek. Veertig. Ik heb je overlijdensbericht in The Times zien staan.’

‘Zeg, ga jij nog naar die bijeenkomst?’

‘Ik wel, maar ik denk dat jij beter thuis kunt blijven. Ga maar lekker voor de haard zitten. Met een deken op schoot. En een ouwemannetjespil bij je warme drankje.’

‘Ja, zo kan-ie wel weer,’ zei Gwyn. ‘Ga jij naar die bijeenkomst?’

‘Ik denk het wel. Weet je wat, ik ben om halfeen bij je en dan nemen we een taxi.’ ‘Halfeen. Afgesproken.’

‘Gammel wrák.’

Richard snikte even en bracht toen een lang en onthutst bezoek aan de badkamerspiegel. Zijn geest was zijn eigendom en hij aanvaardde er de volle verantwoordelijkheid voor, wat die geest ook deed of zou kunnen doen. Maar zijn lichaam… De rest van de ochtend bracht hij door met het teruglezen, tot aan de openingszin, van een stuk van zevenhonderd woorden over een boek van zevenhonderd bladzijden over Warwick Deeping. Net als de tweelingen scheelden Richard en Gwyn Barry maar één dag. Richard werd morgen veertig. Die informatie zou niet worden verstrekt door The Times: The Times, de krant die alles boekstaaft. Er woonde maar één beroemdheid op Calchalk Street 49E; en niemand kende haar. Gina was een genetische beroemdheid. Ze was mooi, van top tot teen, en ze veranderde niet. Ze werd ouder, maar ze veranderde niet. Op foto’s van vroeger was zij altijd dezelfde, starend, terwijl alle anderen schandalig veranderlijk leken, messiassen in kaftan, Zapata’s met bakkebaarden. Soms wenste hij dat ze dat niet was: niet mooi. Nu hij het zo moeilijk had. Haar broer en zus waren gewoon. Haar overleden vader was gewoon geweest. Haar moeder was voorlopig nog onder de levenden: dik, op sterven na dood en toch op de een of andere manier nog ongelooflijk knap, ergens in een bed.

We zijn het eens – geen gemaar: we zijn het eens – over lichamelijke schoonheid. Op dit gebied is consensus mogelijk. En in de wiskunde van het heelal helpt de schoonheid ons een handje wanneer we ons afvragen of iets waar is of niet. We kunnen het gauw eens worden over schoonheid, hemelse en lichamelijke. Maar niet over alle schoonheid. Bij voorbeeld niet over die van een boek.

In het busje keek Scozzy 13 aan en zei: ‘Moos gaat naar de dokter, oké?’

‘Oké,’ zei 13.

13 was zeventien, en hij was zwart. Zijn echte naam was Bently. Scozzy was eenendertig, en hij was blank. Zijn echte naam was Steve Cousins.

Scozzy zei: ‘Moos zegt tegen de dokter, hij zegt: “Ik krijg hem niet meer omhoog bij mijn vrouw. Mijn vrouw Saar. Ik krijg hem niet meer omhoog bij Saar.”’

Toen 13 dat hoorde deed hij iets wat blanken niet meer doen. Hij grijnsde breed. Blanken deden dat vroeger, jaren geleden. ‘Ja,’ zei 13 vol verwachting. Moos, Saar, hij dacht: allemaal joden niewaar.

Scozzy zei: ‘En die dokter: “Wat een pech. Maar we hebben net een zending pillen binnen uit Zweden. Nieuwste van het nieuwste. Niet goedkoop. Een kleedje per pil. Oké?”’

13 knikte. ‘Of zoiets,’ zei hij.

Ze zaten in het oranje busje en dronken blikjes Ting: ananas-grapefruitsap. 13’s dikke hond Giro zat rechtop tussen hen in op de handremheuvel. Hij hield zich koest maar hijgde alsof hij in opperste wellust verkeerde.

“‘Eén zo’n pil en je houdt urenlang een stijve. Een wip met een hoofdletter W.” Moos gaat naar huis, oké?’ Scozzy zweeg even en vervolgde toen nadenkend: ‘Moos belt de dokter op en hij zegt: “Ik heb daarnet zo’n pil geslikt, maar wat denkt u?”’

13 keek Scozzy met gefronste wenkbrauwen aan.

‘“Saar is winkelen! Komt de eerste vier uur niet meer terug!” Zegt de dokter: “Dat is niet zo mooi, makker. Is er verder nog iemand in huis?” Moos zegt: “Ja, de au pair.” Vraagt de dokter: “Wat is dat voor iemand?” “Achttien, met grote tieten.” Zegt die dokter: “Oké, rustig blijven. Je zult het met de au pair moeten doen. Zeg maar tegen ‘r dat het een noodgeval is. Doktersvoorschrift.”’

‘Doktersvoorschrift, zoiets,’ mompelde 13.

‘“Nou, dan weet ik het nog niet, hoor,” zegt Moos. “Ik bedoel, een kléédje per pil? Lijkt me zonde van het geld. Bij de au pair krijg ik hem toch wel omhoog.”’

Er viel een stilte.

Giro slikte en begon weer te hijgen.

13 leunde achterover in zijn stoel. Grijns en frons streden om de heerschappij over zijn gezicht. De grijns won. ‘Jaah,’ zei 13. ‘Ze doen het op het kleedje, hè?’

‘…Welk kleedje verdomme?’

‘Jij zei kleedje.’

‘Wanneer?’

‘Pil op het kleedje.’

‘Jezus Christus,’ zei Scozzy. ‘Die pillen kósten een kleedje. Per stuk.’

13 keek ietwat ongelukkig. Een kleinigheid. Het ging wel weer over.

‘Een kléédje. Jezus. Je weet wel: een half kleed.’

Een kleinigheid – meer niet.

‘Wel gódverdomme. Een kleed is zes maanden cel. Een kleedje is een half kleed. Driehonderd pond.’

Het was al weer over. 13 grijnsde flauwtjes.

Scozzy zei: ‘Jij zit verdomme zelf altijd in de gevangenis.’

Zo plotseling alsof het een griezelfilm was (Giro hield op met hijgen), met de autoruit als scherm, verscheen Richard Tull links op de voorgrond, hij staarde hen aan, deinsde terug en strompelde verder. Giro slikte en begon weer te hijgen.

‘Oei,’ zei Scozzy.

‘Onze man,’ zei 13 kortaf.

‘Dat is onze man niet. Onze man is die andere. Dit is zijn maat.’ Scozzy knikte en glimlachte en schudde zijn hoofd over zoveel samenloop: hij vond het heerlijk. ‘En Crash neukt zijn vrouw.’

‘Onze man,’ zei 13. ‘Bekend van tv.’ 13 fronste zijn wenkbrauwen en zei toen: ‘Ik heb hem nog nooit op tv gezien.’

Steve Cousins zei: ‘Jij kijkt ook alleen maar naar die Sky-troep.’

Richard belde aan op Holland Park en presenteerde zich, met tijdelijk afgetobd gelaat en vlinderdasje, aan de bewakingscamera – die zich, in haar enge behuizing boven de deur, beledigd en met korte rukjes naar hem toe draaide. Hij bereidde zich ook geestelijk voor. Richard streefde naar een toestand waarin hij de ongelijkheid aankon. Maar nooit bereikte hij dat doel. Hij voelde zich altijd weer verpletterd door Gwyns woonsituatie. Hij leek op die halfzachte cadet in een atoomonderzeeër, die met een van de jongens stond te kletsen terwijl hij (routinecontrole) de afsluiter van het torpedoruim losdraaide, en onmiddellijk door een schuimende fallus van zeewater werd gevloerd. Op grote diepte, bij een druk van vele atmosferen. De druk van alles wat Gwyn had.

Om een fors in het oog springend voorbeeld te noemen: het huis zelf. Massa en ruimte, bereik en uitgestrektheid van het huis kende hij goed: een jaar lang was hij in een soortgelijk gebouw naar school gegaan, aan de overkant van de straat. De school, een kosmopolitisch klaarstoominstituut dat inmiddels ter ziele was, net als Richards vader, die had kromgelegen om hem erheen te kunnen sturen, bood plaats aan een vijfentwintigkoppige staf en meer dan tweehonderd leerlingen – een ecologie van oestrogeen en testosteron, broeken met wijd uitlopende pijpen, vechtpartijen, eerste baardgroei, eerste verliefdheid, eerste liefde. Die gelaagde wisselwereld was verdwenen. Maar in een gebouw van dezelfde afmetingen, dezelfde omvang, woonden nu Gwyn en Demeter Barry. Nou en of. En het personeel… Richard draaide zijn hoofd in de rondte als om nekpijn te verlichten. De camera bleef hem ongelovig aanstaren. Hij probeerde terug te staren, met dwaze trots. Richard maakte zich merkwaardig genoeg niet schuldig aan hebzucht. In winkels zag hij zelden iets wat hij graag wilde kopen. Hij hield van de ruimte maar hij taalde niet naar de spullen die je erin zette. Toch was alles vroeger veel leuker, dacht hij, vroeger, toen Gwyn nog arm was.

Eenmaal binnengelaten werd Richard naar boven gebracht, natuurlijk niet door Demeter (die zich op dit tijdstip vermoedelijk in een onmogelijk te raden vertrek aan een van de vorstelijke gangen ophield), ook niet door een dienstmeisje (al waren er wel dienstmeisjes, met namen als Ming en Atrocia, in kratten aangevoerd uit Sáo Paulo, uit Vientiane), ook niet door een vertegenwoordiger van de huisopknappers-gemeenschap (en ze liepen er altijd rond, de geridderde architect, dein overall gestoken jandoedel met een mond vol spijkers): Richard werd naar boven gebracht door een nieuw type hulpkracht, een Amerikaanse studente wier steilheid van haar, wier strengheid van mond, wier bruinogige en zwartgewenkbrauwde intelligentie te kennen gaf dat Gwyn, wat hij verder ook mocht zijn, thans een operatie was, een en al fax en kopieerapparaat en voorkeuze. In de hal zag Richard onder de brede spiegel een plank met stapels uitnodigingen, van karton, zelfs van triplex… Hij dacht aan het busje voor de deur, een maand sensatiekrantjes tussen dashboard en voorruit geklemd. En aan de twee jongens die erin zaten, de ene blank, de andere zwart, en aan de dikke Duitse herder, meer beer dan hond, met zijn sjaal van een tong.

Gwyn Barry naderde het hoogtepunt van een interview-met-fotosessie. Richard ging de kamer binnen, liep diagonaal naar achteren, maakte met één hand een let-niet-op-mij-gebaar, ging op een krukje zitten en pakte een tijdschrift. Gwyn zat in de vensterbank, in zijn archeologenpak, en met archeologenuitstraling: buitenmens, zwaar onderzoek, gebronsde huid. Hij vulde zijn kleine contouren voortreffelijk, zoals zijn haar de contouren (voorlopig alleen een gerucht) van een wijkende haargrens vulde. Gwyns haar was eigenlijk grijs, maar helder grijs: niet het Engelse grijs van aalshuid en natte dakleien; en evenmin het grijs dat ontstaat door pigmentmoeheid en uitdroging. Heldergrijs haar – het haar (dacht Richard) van een aperte charlatan. Richard werd zelf trouwens ook kaal, maar op een ordeloze manier. Geen gestage terugtrekking, waarbij het vlees als stijgend water richting kruin kroop; bij hem voltrok de haaruitval zich bij vlagen, met trossen en handenvol tegelijk. Het bezoek aan de kapper was tegenwoordig net zo afschuwelijk en uitzichtloos als dat aan de bankdirecteur, of aan zijn agent – of aan de garage, in de tomaatrode Maestro.

‘Hoe vindt u het,’ vroeg de interviewer, ‘om veertig te worden?’

‘Gefeliciteerd,’ zei Richard.

‘Dank je. Het is gewoon een getal,’ zei Gwyn. ‘Als alle andere.’

De kamer – Gwyns studeerkamer, zijn bibliotheek, zijn lab – was een ramp. Wanneer Richard in deze kamer zat staarde hij heel bewust als een hypnotiseur in Gwyns grijpgrage groene ogen, uit angst voor wat hij anders misschien te zien zou krijgen. Hij had eigenlijk niets tegen het meubilair, de grote hoogte van het plafond, de fraaie proporties van de drie voorramen. Hij had écht niets tegen het centrale ruimtestation van diskettes en róntgenlasers. Hij had iets tegen Gwyns boeken: Gwyns boeken, die zich tegenwoordig zo krankzinnig vermenigvuldigden of vertakten. Kijk op het bureau, kijk op de tafel, en wat zie je? De zachtglanzende gruwel van Gwyn in het Spaans (omwikkeld met citaten en de nieuwste herdrukcijfers) of een Amerikaanse boekenclub- of supermarktpocket, of iets in het Hebreeuws of Mandarijns of spijkerschrift of beeldtaal dat er op zich keurig uitzag, maar dat daar alleen maar mocht liggen omdat het van Gwyn was. En verder Gallimard en Mondadori en Alberti en Zsolnay en Uitgeverij Contact en Kawade Shobo en Magvetó Kónyvkiadó. In het verleden had Richard meermalen van de gelegenheid gebruik gemaakt om in Gwyns studeerkamer rond te snuffelen – in zijn bureau, zijn papieren. Snuffelen snuffelaars in hun eigen pijn? Waarschijnlijk wel. Ik neem aan dat er veel jonge meisjes bij u komen die. Het zal u genoegen doen te vernemen dat de. Uw vliegtickets zullen. De rechtbank nam haar beslissing in minder dan. Deze voorwaarden zijn, onzes inziens, buitengewoon. Ik heb zojuist begonnen aan de vertaling van uw. Hier is een foto van het interieur van mijn. Richard hield op met het doorbladeren van het tijdschrift op zijn schoot (hij was bij een interview met Gwyn Barry aangeland), en stond op, en inspecteerde de boekenkast. Alles stond draconisch op alfabet. Richards boeken stonden niet op alfabet. Hij had nooit tijd om ze op alfabet te zetten. Hij had het altijd te druk – met het zoeken van boeken die hij niet kon vinden. Bij hem lagen de boeken opgetast onder tafels, onder bedden. Opgetast op vensterbanken, zodat hij de lucht niet meer kon zien.

Interviewer en geïnterviewde naderden het einde van een kulgesprek over de bedrieglijke eenvoud van de schrijfstijl van de geïnterviewde. In tegenstelling tot de interviewer was de fotograaf een vrouw, een meisje, in het zwart gekleed, noords, langbenig – wat wrong ze zich in bochten voor een paar plaatjes van Gwyn! Richard keek met een muffe zucht toe. Gefotografeerd worden, als activiteit, was op zichzelf duidelijk niet iets om jaloers op te zijn. Wel iets om jaloers op te zijn was het ongelooflijke feit dat Gwyn de moeite van het fotograferen waard werd geacht. Wat gebéurde er achter dat veel-gefotografeerde gezicht – wat gebeurde er met het hoofd dat erachter zat? De Janomani’s en de Oekoeki’s zaten er beslist niet ver naast. Eén opname was niet genoeg, maar die onafgebroken happende cameramond – die ging op den duur met jouw realiteitsgehalte aan de haal. Ja, hoe vaker je op de foto kwam, hoe schraler waarschijnlijk je innerlijke leven werd. Gefotografeerd worden betekende stilstand voor de ziel. Kan het hoofd denken terwijl het diezelfde flauwe glimlach onder diezelfde lichte frons forceert? Als dit allemaal waar¹⁵ was, dan ging het met Richards ziel geweldig. Niemand maakte nog foto’s van hem, zelfs Gina niet. Als de foto’s, na een steeds zeldzamer wordende vakantie van de Tulls, terugkwamen van de drogist, stond Richard er nooit op: Marius, Marco, Gina, een boer of badmeester of ezel – en Richards elleboog of oorlel aan de rand van het beeld, aan de rand van het leven en de liefde…

De interviewer zei:

‘Veel mensen denken dat u, nu u zo bekend bent geworden, binnenkort in de politiek gaat. Wat gaat u… Gaat u…?’

‘De politiek,’ zei Gwyn. ‘Jeetje. Nou, ik kan niet zeggen dat ik het serieus’ heb overwogen. Tot nu toe. Laten we zeggen dat ik het niet uitsluit. Vooralsnog.’

‘Je klinkt nu al als een politicus, Gwyn.’

Dat was Richard. De opmerking viel goed – omdat, zoals vaak wordt gezegd, we er allemaal behoefte aan hebben om af en toe eens smakelijk te lachen. Of te lachen op welke manier dan ook. Het is duidelijk een wanhopige behoefte. Richard boog zijn hoofd en wendde zich af. Nee, zulke dingen moest hij eigenlijk niet zeggen. Nooit. Maar Gwyns wereld was deels openbaar. En Richards wereld was in gevaarlijke en toenemende mate besloten. En sommigen onder ons leven als slaven.

‘Ik denk dat ik aan schrijven wel genoeg heb,’ zei Gwyn. ‘Maar het kan toch heel goed samengaan? De romanschrijver en de politicus zijn allebei geïnteresseerd in het menselijk potentieel.’

‘Dan wordt het natuurlijk Labour.’

‘Vanzelfsprekend.’

‘Natuurlijk.’

‘Natuurlijk.’

Natuurlijk, dacht Richard. Ja: natuurlijk was Gwyn voor Labour. Dat was duidelijk. Het bleek niet duidelijk uit de golvende kroonlijsten zes meter boven hun hoofden, niet uit de koperen lampen of de militaire kloekte van het bureau met leren bovenblad. Het was duidelijk omdat Gwyn was wat hij was, een schrijver, in Engeland, aan het eind van de twintigste eeuw. Zo iemand kon niets anders zijn. Richard was voor Labour, even duidelijk. Hij kreeg vaak de indruk, doordat hij zich bewoog in de kringen waarin hij zich bewoog en las wat hij las, dat iedereen in Engeland voor Labour was, behalve de regering. Gwyn was de zoon van een schoolmeester uit Wales (zijn vak? Gym. Hij gaf les in gym). Tegenwoordig was hij gezeten burger en voor Labour. Richard was de zoon van de zoon van een landeigenaar uit de omgeving van Londen. Tegenwoordig was hij gezeten burger en voor Labour. Alle schrijvers, alle boekenmensen waren voor Labour, en dat was een van de redenen waarom ze het zo goed met elkaar konden vinden, waarom ze elkaar niet voortdurend processen aandeden en de hersens insloegen. Anders dan in Amerika, waar de arme sukkelaar uit Alabama moet samenleven met de rijke stinkerd uit Virginia, waar de veelgeplaagde Litouwer de hand moet reiken aan de meer dan twee meter lange Cape Codder met die trouwe blauwe ogen. Richard vond het overigens niet erg dat Gwyn rijk en voor Labour was. Richard vond het niet erg dat Gwyn rijk was. Het is belangrijk dat de aard van zijn antipathie wordt vastgesteld (en van valse sporen wordt gezuiverd), voordat alles echt verschrikkelijk wordt, een verscheurd bestaan. Hij heeft me ertoe gebracht mijn kind te slaan, dacht Richard. Hij heeft me ertoe gebracht – met mijn vrouw… Rijk en voor Labour: dat was prima. Altijd arm geweest zijn was een goede voorbereiding op rijk zijn. Beter dan altijd rijk geweest zijn. Laat de socialist maar champagne drinken. Voor hem was het tenminste nieuw. En wat dan nog? Richard was zelfs lid geweest van de Communistische Partij, toen hij voor in de twintig was – al was hij dáár geen ene moer mee opgeschoten.

‘Heel erg bedankt,’ zei de interviewer op licht verbaasde toon. Hij aarzelde even en staarde troosteloos naar zijn bandrecorder, maar knikte toen en stond op. Nu begon de aanwezigheid van de fotografe toe te nemen en uit te dijen – haar lengte, haar gezondheid.

‘Mag ik even drie minuutjes van uw tijd, in die hoek daar?’

‘Ik poseer niet,’ zei Gwyn. ‘De afspraak was dat u wat foto’s zou maken terwijl we zaten te praten. Maar er wordt niet geposeerd.’

‘Drie minuutjes. Alstublieft. Twee minuutjes. Het licht is daar perfect.’

Gwyn stemde toe. Hij stemde toe, dacht Richard, als iemand die al vele malen op soortgelijke wijze had toegestemd, zich bewust van zijn grootmoedigheid en de grenzen ervan. De put met al dat heerlijke water zou beslist een keer droogvallen.

‘Wie komen er op die bijeenkomst?’ riep Gwyn vanachter de ingesnoerde en met tassen omhangen gestalte van de fotografe, die tussen de twee mannen in ging staan.

‘Weet ik niet precies.’ Richard noemde wat namen. ‘Bedankt dat je meegaat. Op je verjaardag en zo.’

Maar nu maakte de fotografe, zonder zich naar hem toe te draaien, met woeste vingers dempende gebaren achter haar rug, en zei: ‘Goed: ik kom in de buurt. Ik kom in de buurt. Hoger. Stop. Heel goed. Heel goed. Mooi.’

Op weg naar de voordeur kwamen ze in de hal lady Demeter Barry tegen. Ze was negenentwintig en had het verstrooide en chaotische voorkomen dat je kon verwachten bij iemand die familie van de koningin was. Net als Gina Tull onderhield ze geen andere relatie met de literatuur dan haar huwelijk met een van de veronderstelde beoefenaren ervan.

‘Heb je les, schat?’ vroeg Gwyn, en hij liep naar haar toe.

Richard wachtte. ‘Mijn lieve Demi,’ zei hij toen, en hij maakte een korte stijve buiging en kuste haar op beide wangen.

Het oranje busje stond nog steeds voor de deur – het groezelige oranje busje, met zijn groezelige witte sierstrippen en zijn groezelige roomkleurige gordijntjes voor de zij- en achterramen. Steve Cousins zat erin, op Giro na alleen: hij had 13 om nieuwe blikjes Ting gestuurd.

Een aap: vijfhonderd. Een pony: vijfentwintig. Kip en haan: tien. Waarom die dierlijke beeldspraak voor proletarisch geld? Lady Godiva: een vijfje. En dan de andersom-taal. Rief, nevees: klinkt stom. Een kleedje stond voor drie (en zijn veelvouden). En zes was een half kleed, en een kleed was twaalf, en een dubbel kleedje was drieëndertig, en zesenzestig was een… Jezus. Dat was clichétaal, en gevangenistaal, en die moest je niet gebruiken. Steve had trouwens nooit in de gevangenis gezéten. Hij had nooit gezeten, omdat hij (zoals vele advocaten vele malen vermoeid aan vele rechtbanken hadden voorgehouden) een blanco strafregister had… Op dit moment las Steve Cousins een tijdschrift genaamd Politiezaken maar hij had ook een boek op het dashboard liggen: Massa en macht van Elias Canetti. Gek genoeg stond het lezen van boeken als Massa en macht in Steves kring (en Steves kring was elliptisch en excentrisch) gelijk aan de mededeling dat je wél had gezeten – en heel lang. Pas op voor de gedetineerde met zijn Camus en zijn Kierkegaard, zijn Kritiek van de zuivere rede, zijn Four Quartets…

Steve. Steve Cousins. Scozz.

Scozz? Scozz had geverfd haar, dat hij in pieken droeg – siroop- of zelfs stroop-kleurig; maar de wortels waren zwart (verfafzetting uit een iets vroegere fase). Zijn haar leek op vochtig rijp hooi dat een drieste chemische verrijking had ondergaan. Waarde kleuren in elkaar overvloeiden leken ze op de spleetjes tussen de tanden van een roker. Scozzy rookte niet. Je rookt niet, dat doe je niet: je blijft fit en gezond. Zijn gezicht was lang, ondanks de afwezigheid van kin (zijn kin was ongeveer even groot als de adamsappel waarop zij rustte); en in bepaalde soorten licht leek het of zijn gelaatstrekken uit bewegende vlakken en lenzen bestonden, als het gezicht van een verdachte dat voor vertoning op tv is ‘gepixeleerd’: vlekkerig gemaakt, en in vierkantjes verdeeld; onscherp gemaakt, en in hokjes verdeeld. Scozzy droeg twee draaddunne zilveren ringetjes in ieder oor. Vlak voordat hij tot geweld overging kenmerkte zijn blik zich door de gebruikelijke uitpuilende ogen – maar de lippen werden ook breder en gingen gretig en geamuseerd en herkennend van elkaar. Niet lang, niet gedrongen: hij verraste mensen wanneer hij zijn overhemd uittrok en zichzelf als een anatomische les onthulde. Hij muntte uit in verrassingen. Bij vechtpartijen en intimidaties was de verrassing altijd buitensporig groot. Want Steve hield niet op. Als ik begin, dan hou ik niet meer op. Ik hou niet meer op. Hij was het soort misdadiger dat wist wat recidivist betekende. Hij was goed. Hij kende zijn theorie. Dat dacht hij tenminste.

Zonder glimlach liet Scozzy zijn halsspieren rondgaan terwijl 13 de deur openschoof en weer instapte. Giro, die nu wat meer naar achteren lag in zijn reusachtige bontjas, zuchtte vurig in zijn slaap.

13 vroeg: ‘Is-ie al naar buiten gekomen?’

‘Allebei. In een taxi gestapt. Einde verslag.’

‘Kast van een huis.’

Scozzy keek hem aan, ademde uit en zei lankmoedig: ‘Ach, Dert. Dert, jongen. Waarom denk je dat we hier zijn? Om in te breken? Om wat troep uit dat huis te jatten en er een puinhoop van te maken?’

13 glimlachte met gebogen hoofd. Hij had inderdaad met de gedachte gespeeld.

‘Ga toch ’s léven, man. Denk toch ’s wat verder.’

‘Kalm maar.’

‘Wacht even.’

Ze keken.

‘De vrouw,’ zei Scozzy vol overtuiging. ‘Ze gaat naar les.’

‘Stevige meid,’ zei 13. ‘Póeh,’ voegde hij er bewonderend aan toe.

Ja, lady Demeter was beslist een droomvrouw voor een zwarte jongen: blond, rijk, goed figuur. Maar ze was niet Steves type. Geen vrouw ter wereld was dat. En geen man.

13 stak zijn hand uit naar de contactsleutel en keek vol verwachting op, maar het trage knipperen van Steves ogen was voldoende om hem duidelijk te maken dat ze voorlopig niet weggingen. Met Scozzy erbij deed je altijd veel minder dan je had verwacht. Veel minder, en daarna veel meer.

‘Crash zei dat het een stevige meid was.’

Steve sprak op neutrale toon. ‘Nu ik eraan denk: de koningin heeft grote tieten.

Hé. Dit is helemaal geen Ting. Dit is Lilt!’

‘Ananas-grapefruitsap,’ zei 13 geprikkeld. ‘Jezus. Is toch één pot nat?’

Ze zaten een uur te lunchen in een visrestaurant voor rijke oude mannen toen er iets bijzonders ging gebeuren. Niet iets vanuit de buitenwereld. Alleen dit: Richard stond op het punt een gloedvol betoog te houden. Ja: een gloedvol betoog.

Dat vindt u niets bijzonders? O, maar dat is het wel. Probeer maar eens te bedenken wanneer u het voor het laatst hebt gedaan. En dan bedoel ik niet gewoon ‘ik vind het ronduit schandalig’ of ‘je bent er zelf over begonnen’ of ‘ga onmiddellijk terug naar je bed’. Ik heb het hier over het betoog: het gloedvolle betoog. Toespraken komen nauwelijks voor. We houden of horen ze bijna nooit. We kunnen er niets van. ‘Marius! Marco! Jullie – zijn me een stel!’ We maken er een puinhoop van. We gaan zeveren – letterlijk en figuurlijk. Vrouwen kunnen het, ze komen althans verder, maar als de kans op tranen zich voordoet grijpen ze die meestal. En omdat mannen die mogelijkheid niet hebben, houden ze hun mond maar. Ze zijn doordrenkt van esprit de l’escalier. Mannen zijn geesten op de trap, die wouen dat ze dit hadden gezegd en wouen dat ze dat hadden gezegd… Voordat hij het woord nam, daar in het pluche-met-knopen, vroeg Richard zich haastig af of het een natuurlijke hulpbron van mannen en vrouwen was geweest – het gloedvolle betoog – voor 1700 of welk jaartal Eliot ook noemde, voordat denken en voelen waren losgekoppeld. Bij mannen was het gevoel duidelijk veel verder losgekoppeld dan bij vrouwen. Misschien was het bij vrouwen eenvoudig nooit gebeurd. Vergeleken met mannen waren vrouwen Metaphysicals, Donnes en Marvells van hersens en hart.

Goed, zijn gloedvolle betoog dus. Het gloedvolle betoog, dat zich ontrolt, gedachten en gevoelens die in de vorm van woorden ten tonele worden gevoerd. Het gloedvolle betoog, dat bijna altijd een onverstandige keuze is.

Hoe kunnen we dit verklaren? Richard was daar tenslotte om indruk te maken. Hij was op zoek naar een baan.

Kwam het door de plek? Een halfronde muurbank, vol eten en drinken en rook – en daarachter kleine bunkers vol oude mannen die zich geduldig door het geld heen zwamden dat hun voorvaderen hadden afgeperst?

Kwam het door het gezelschap? Financier, columnist, columniste, uitgever, dagboekjournalist, profieljournalist, fotograaf, grootindustrieel, schaduwminister van Cultuur, Gwyn Barry?

Kwam het door de alcohol die werd verschaft en geconsumeerd? Eigenlijk had Richard zich keurig gedragen: hij had zich door een Virgin Mary en een alcoholarm biertje geworsteld en toen pas, als aperitief, een whisky gedronken. Daarna sloten wijn. Maar daarvoor, terwijl iedereen nog door elkaar liep, was hij naar de kroeg aan de overkant gegaan met Rory Plantagenet – de dagboekjournalist. Richard en Rory noemden elkaar wel eens schoolvrienden, wat inhield dat ze tegelijk op dezelfde school hadden gezeten. Die school was Riddington House – alom bekend als de minst goede particuliere kostschool van de Britse Eilanden. Richard verkocht al een paar jaar literaire roddels aan Rory. Hoe groot dat voorschot was geweest. Wie die prijs ging winnen. Af en toe, en steeds vaker, verkocht hij hem roddels over gevallen van literaire scheiding, ontrouw, bankroet, ontgifting, ziekte. Rory betaalde voor de informatie, en altijd voor alle drankjes, als een soort fooi. Hij betaalde voor tip en tap, voor het schouderophalen, de flauwe grappen. Richard deed dat niet graag. Maar hij had het geld hard nodig. Terwijl hij het deed, voelde hij zich alsof hij een goedkoop nieuw overhemd droeg – een waar hij de spelden niet uit had gehaald.

Kwam het door de provocatie? De provocatie ging misschien wel wat ver. Ze was in elk geval voldoende.

Het Londense weer speelde natuurlijk ook een rol: een hete middagdonkerte. Als avondschemer die over het interieur van de kerk viel kwamen de lunchers in beweging en dromden samen… Gwyn Barry liet zich fotograferen. De financier – Sebby – liet zich fotograferen. Gwyn Barry ging op de foto met de financier. De uitgever ging op de foto met Gwyn Barry en de grootindustrieel. De grootindustrieel ging op de foto met de schaduwminister van Cultuur en Gwyn Barry. Er werden twee toespraken gehouden, voorgelezen van een papiertje – geen van beide gloedvol. De grootindustrieel, wiens vrouw meer dan genoeg literaire belangstelling had voor beiden (Gwyn kwam vaak bij hen eten, wist Richard), hield een toespraak ter ere van Gwyn Barry op deze, zijn veertigste verjaardag. Dat duurde ongeveer anderhalve minuut. Toen hield de financier een toespraak, gedurende welke Richard drie sigaretten rookte en huilerig naar zijn lege glas staarde. De financier probeerde dus wat terug te krijgen voor zijn geld. Het werd niet alleen maar een gratis maaltijd met wat gelal over het vak tijdens de koffie. De financier sprak over het soort literaire tijdschrift waaraan hij graag verbonden wilde zijn – het soort tijdschrift dat hij bereid was te financieren. Niet iets als tijdschrift A. Niet iets als tijdschrift B. Meer iets als tijdschrift C (ter ziele) of tijdschrift D (uitgegeven in New York). Vervolgens werd Gwyn Barry gevraagd aan welk soort tijdschrift hij verbonden zou willen zijn (het soort dat hoge eisen stelde). Dezelfde vraag aan de grootindustrieel, de schaduwminister van Cultuur, de columniste, de columnist. Rory Plantagenet werd niet geraadpleegd. De fotograaf ook niet, maar die ging toch al weg. En Richard Tull ook niet, ontmoedigend genoeg. Hij deed zijn uiterste best om te blijven geloven dat hij op het redacteurschap werd voorbereid. De enige vragen die hem werden gesteld gingen over technische zaken: oplagen, rentabiliteitsdrempels en dergelijke.

Zou het zin hebben, vroeg de financier, Sebby (en zijn populariteit bij het grote publiek was vooral toe te schrijven aan die algemeen gebruikelijke verkleinvorm: maar dat deed er niet toe, voorlopig liet hij alle collega-haaien en -gieren bibberen achter hun beeldschermen), zou het zin hebben om wat marktonderzoek te laten doen? Richard?

Wat, lezersprofielen of zo?’ Hij had geen idee wat hij moest zeggen. Hij zei: ‘Leeftijd? Sekse? Ik weet het niet.’

‘Misschien kunnen we vragenlijsten versturen, laten we zeggen aan… studenten Engels in Londen? Zoiets?’

‘Om te zien of ze van hoge eisen houden?’

‘Een gerichte campagne,’ zei de columnist, die ongeveer achtentwintig en experimenteel bebaard was en een schoolmaaltijdachtig voorkomen had. De column die de columnist schreef was sociaal-politiek. ‘Kom kom, we zijn hier niet in Amerika. Waar de tijdschriftenmarkt volkomen gebalkaniseerd is. Ze hebben daar tijdschriften, weet u,’ zei hij, alvast de tafel rondkijkend om de glimlachjes te oogsten die weldra zouden opbloeien, ‘voor de tweemaal gescheiden Zuidmolukse diepzeeduiker.’

‘Toch zijn er ook beter voorspelbare voorkeuren,’ zei de uitgever. ‘Vrouwentijdschriften worden gelezen door vrouwen. En mannen…’

Er viel een stilte. Om die te vullen zei Richard: ‘Heeft iemand wel eens precies uitgezocht waarom mannen het liefst mannen lezen? Waarom vrouwen het liefst vrouwen lezen?’

‘Alsjeblieft zeg. Wat krijgen we nou?’ zei de columniste. ‘We hebben het niet over motorfietsen of breipatronen. We hebben het verdomme over literatuur!’

Zelfs wanneer hij in vertrouwd gezelschap was (zijn gezin, bij voorbeeld) kreeg Richard soms de indruk dat degenen die in één vertrek bij elkaar zaten niet voor honderd procent zichzelf waren – dat ze even waren weggegaan en daarna niet helemaal goed waren teruggekomen, half herboren of herschapen door middel van een godslasterlijk, onhandig en vooral goedkoop procedé. In een circus, in een spiegelpaleis. Flodderige fopmensen. Niet helemaal zichzelf. Richard zelf nadrukkelijk inbegrepen.

Hij zei: ‘Is dat onbelangrijk? Nabokov zei dat hij openlijk homoseksueel was in zijn literaire voorkeuren. Ik denk niet dat mannen en vrouwen op precies dezelfde manier lezen en schrijven. Ze hebben een verschillende benadering.’

‘En er zijn, neem ik aan,’ zei ze, ‘ook rasverschillen?’

Hij gaf geen antwoord. Heel even leek het of Richard een zorgwekkend korte hals had. In werkelijkheid worstelde hij met een spijsverteringsprobleem; hij bleef althans stokstijf zitten tot het spijsverteringsprobleem zichzelf oploste.

‘Ik kan mijn oren niet geloven. Ik dacht dat we hier vandaag bij elkaar waren om over kunst te praten. Wat mankeert u? Bent u dronken?’

Richard richtte zijn zintuigen op haar. De vrouw: nors, fors, knap zonder frisheid; en steeds vreselijk gelijkhebberig. Richard kende het type – want de literatuur kende het type. Zoals de zelfvoldane ouwe taart in dat verhaal van Pritchett, de Labour-politica uit het Noorden, trots op haar bruuskheid en haar mooie dikke achterwerk. De column die de columniste schreef ging niet specifiek over vrouw-zijn. Maar de foto erboven kon eigenlijk niet zonder lang haar en make-up – ter wille van de samenhang.

De schaduwminister van Cultuur zei: ‘Is dat niet de hele bedoeling van literatuur? Om boven de verschillen tussen mensen uit te stijgen?’

‘Bravo,’ zei de columniste. ‘Mij interesseert het geen moer of iemand man of vrouw is, zwart, blank of pimpelpaars met een groen randje.’

‘En daarom deugt u niet.’

‘Kalm aan,’ zei Sebby. En hij voegde eraan toe, alsof alleen al het noemen van de naam hem verkwikte: ‘Gwyn.’

Iedereen draaide zich zwijgend naar hem toe. Gwyn staarde met een gefascineerde frons naar zijn koffielepeltje. Hij legde het terug op het schoteltje en keek op; zijn gezicht klaarde op, zijn groene ogen begonnen te glanzen.

Gwyn zei langzaam: ‘Ik merk bij mezelf dat ik nooit in termen van mannen denk. In termen van vrouwen. Ik merk bij mezelf dat ik altijd in termen van… ménsen denk.’

Er brak dadelijk een goedkeurend geroezemoes los: Gwyn had, zo leek het, het hele gezelschap overgoten met gezond verstand en eenvoudige menselijkheid. Richard moest zijn stem verheffen, wat tot gevolg had dat zijn hoest opspeelde – maar hij ging door met zijn gloedvolle betoog.

Het kwam door die korte, verzaligde pauze voor het woord mensen: daar kwam het door.

‘Een zeer platte opmerking, met permissie. Hé, Gwyn. Weet je waar je me aan doet denken? Aan zo’n vragenlijst in een populair tijdschrift – je weet wel ‘Bent u in de wieg gelegd voor LERAAR? Laatste vraag: Wat zou u het liefst geven: a) geschiedenisles, b) aardrijkskundeles, of c) les aan… kinderen. Tja, je hebt niets te kiezen wat die kinderen betreft. Maar er is wel een keus, en een verschil, tussen geschiedenis en aardrijkskunde. Het geeft je natuurlijk een lekker jong gevoel om te zeggen dat ‘man zijn’ niets betekent en ‘vrouw zijn’ niets betekent en dat het erom gaat… méns te zijn. Hoe lijkt het je om een spin te zijn, Gwyn? Stel je even voor dat je een spin bent. Je bent een spin, en je hebt net je eerste serieuze afspraakje achter de rug. Je hinkt weg, en je kijkt over je schouder, en daar is je vriendin, ze eet een van je poten op alsof het een kippenpootje is. Wat zou jij dan zeggen? Ik weet het. Jij zou zeggen: ik merk bij mezelf dat ik nooit in termen van mannetjesspinnen denk. In termen van vrouwtjesspinnen. Ik merk bij mezelf dat ik altijd in termen van… spinnen denk.’

Richard liet zich terugzakken, ritmisch zuchtend of hinnikend van uitputting. Hij miste de wilskracht om op te kijken, op te kijken in die eensgezinde massa van negatief bijgestelde waardering. Daarom staarde hij maar naar het groezelige tafelkleed, en hij zag alleen de oprijzende – nee, de neerstortende – zeepaarden die achter zijn ogen leefden.

Die avond was Richard pas om zes uur terug in Calchalk Street. Terwijl hij binnenkwam (de voordeur leidde rechtstreeks naar de zitkamer) zei een nijdige, metalen stem iets als: ‘Niets kan Sinistor thans nog afhouden van de uitvoering van zijn snode plan. Onze enige hoop is de strijd tegen Terrortron.’

De tweelingen keken niet op van de televisie. Ook Lizzete keek niet op – het gespierde maar zeer jonge zwarte meisje dat de jongens van school haalde als Gina moest werken en daarna met hen televisie keek tot Richard thuiskwam, of zijn studeerkamer uitstrompelde. Ze droeg zelf ook een schooluniform. Lizzetes nieuwe vriendje stond daarentegen kwiek op en knikte herhaaldelijk en tikte met zijn gymschoen tegen Lizzetes gespierde kuit tot ze hem voorstelde als Tien of Tine. Afkorting van Tino? En dat weer van Martino, Valentino? Een flink uit de kluiten gewassen jongen met een kern van zachtheid in het soort zwarte gezicht dat bij het aanbreken van de middelbare leeftijd niet glanzend glad zou worden, maar fijn gerimpeld. Richard was dankbaar dat zijn kinderen zich op hun gemak voelden bij zwarte mensen en hen zelfs benijdden. Toen de zesjarige Richard zijn eerste zwarte mens tegenkwam was hij, ondanks de nodige voorbereiding en oefening en omkoping, in huilen uitgebarsten.

‘Dag jongens…’

Naast elkaar op de sofa bleven Marius en Marco met die lage, toegewijde blik naar de televisie kijken, waarop kolossale, taps toelopende, dreigend opdoemende tekenfilmrobots zich soepeltjes transformeerden tot vliegtuigen en auto’s en raketten, als symbolen in een nieuw socialisme van apparaten.

‘Sinistor, bereid u voor op uw ondergang. Denk niet dat Horrortroids trawanten u thans nog van dienst kunnen zijn.’

Richard zei: ‘Hoe komen die figuren aan hun naam? Hoe wisten Horrortroids ouders dat het later een engerd zou worden? Hoe wisten Sinistors ouders dat Sinistor sinister zou worden?’

‘Ze bedenken hun namen zelf, pappie,’ zei Marius.

Nu kwam Gina door de deur, in haar mantelpak, met haar make-up-voor-buitenshuis. De jongens keken op, en keken elkaar aan; de kamer bereidde zich voor op de machtsoverdracht. Richard, met scheefzittend strikje, staarde zijn vrouw ongewoon aandachtig aan. Haar ogen, gevat in gekneusde lussen van duisternis, als bij de das, als bij de inbreker; haar neus, een Caligulaanse kwartcirkel; haar mond, breed maar niet vol. Hij bedacht dat misschien alle geliefde gezichten het zichtbare spectrum bestrijken en overschrijden – wit van tand, zwart van brauw. Rood en violet: de mond infrarood, de ogen ultraviolet. Gina staarde Richard daarentegen op haar gewone manier aan: ze keek hem aan alsof hij al jaren gek was.

Ze verhuisden even naar de keuken terwijl Lizzete haar spullen bij elkaar zocht – haar tas, haar blazer.

Gina zei: ‘Heb je vijf pond bij je? Heb je die baan gekregen?’

‘Nee. Maar ik heb wel vijf pond bij me.’

Haar borst kwam omhoog in de witte blouse. Ze ademde uit. ‘Pech,’ zei ze.

‘Hij was helemaal niet van plan mij het redacteurschap aan te bieden. Ik dacht even dat hij me een baan als chauffeur van een bestelwagen zou aanbieden. Of als advertentieacquisiteur.’

‘Waarom kijk je zo blij?’

Richard wilde haar zoenen. Maar hij bevond zich niet in de positie om haar te zoenen. Al enige tijd niet.

‘Ik ben hem,’ zei Marius, op een robot doelend, de leider van de robotbroederschap die daar machtig stond te fonkelen achter de titelrol.

‘Nee, ik ben hem,’ zei Marco.

‘Nee, jij bent hém,’ zei Marius, op een andere robot doelend.

‘Nee, jij bent hem. Ik ben hém.’

‘Jezus,’ zei Richard, ‘kunnen jullie niet allebei hem zijn?’

Drie seconden later zette Marius zijn tanden diep in Marco’s rug.

Gespannen gevolgd door Lizzete banjerde 13 door de lantaarnloze Calchalk Street en hij hees zich in het groezelige oranje busje. Hij schoof de deur niet onmiddellijk achter zich dicht. Een losse sportschoen bungelde inderdaad nog vaal-verleidelijk aan de rand van de donkere cabine.

‘Is dat het?’ vroeg Lizzete.

13 keek haar alleen maar lachend aan.

‘Is dat het?’

‘Hé, ik neem je mee uit naar de Paradox.’

‘Wanneer?’

‘Ze laten jou niet binnen. Donderdag.’

Ze richtte een vinger op hem. ‘Donderdag,’ zei ze.

Met rust gelaten maakte 13 een handbeweging in het donker om de laatste Lilt te pakken. Hij trok het lipje eraf en proefde dorstig het bloedhete sap. Er lag ook een boek op de stoel. 13 keek ernaar, zijn gezicht vol plooien: Massa en macht. Zodra Lizzete wegliep veranderde 13’s gezicht. Van dat van een opgewekte en mogelijk nogal slappe maar toch eigenlijk keurige zwarte jongen, ongeveer zoals je ze op tv zag – in het echtere gezicht, met een ongelukkige, berekenende blik. Hij was blij dat hij Gina had gezien: de vrouw. Had-ie tenminste iets om aan die klootzak van een Adolf te vertellen. Adolf was Scozzy. Adolf was een van de namen die Scozzy had zonder dat hij het wist. Psycho en Oppas waren er nog een paar. Wij hebben allemaal namen waar we niet van weten. Als je bij voorbeeld naast je vrouw een vriendin hebt, dan heeft je vriendin een naam voor je die jij maar beter niet kunt horen, een naam die je vriendin gebruikt tegenover haar vriendinnen en haar andere vrienden. We hebben allemaal namen waar we niet van weten en die we maar beter niet kunnen horen.

Nu slaakte 13 een verbaasde zucht. Hij begreep maar niet wat er aan de hand was – heel gewoon eigenlijk, wanneer je voor Scozzy werkte. Er was daar trouwens niks te halen behalve de video.

Scozzy was ergens anders. Hij zou op dit tijdstip van de avond hoe dan ook niet zijn langsgekomen, maar Scozzy was ergens anders. Met verre van goede bedoelingen was Scozzy naar het ziekenhuis gegaan om een collega op te zoeken. Die collega, Kirk, was nogal ernstig toegetakeld door zijn eigen pitbull, Beef. Beef had het ongelukje overleefd. Kirk had Beef niet laten afmaken. Beef leefde door, in het huis van Kirks broer Lee, en zag Kirks herstel en terugkeer met vastberadenheid tegemoet. Vergeven en vergeten, zei Kirk. Gebeurd is gebeurd. Kirk beweerde dat het zijn eigen schuld was, dat hij duidelijk te fel had gereageerd, in de kleine keuken, op de teleurstellende nederlaag van Arsenal – bij een gelijkspel telden de in de uitwedstrijd gescoorde doelpunten dubbel – tegen Dynamo Kiev.

13 paste zijn uiterlijk aan en reed naar het St. Mary-ziekenhuis om Scozzy op te halen, maar toen hij zag hoe laat het was paste hij zijn uiterlijk opnieuw aan en reed hij naar huis om thee te gaan drinken.

Jammer. De zwarte jongen kan niet meer gewoon een zwarte jongen zijn. Niemand kan meer gewoon iemand zijn.

Zonde.

Neem Richard. Gina had vandaag gewerkt en dus moest hij de jongens ‘doen’. De volgende handelingen verrichtte hij bewust zorgvuldig (of omgekeerd): bad, hapje, boek, vers water voor hun kannetje, Marco’s medicijnen, meer boek, de twee piepkleine fluoridetabletjes in hun vochtige monden duwen, zoen. Hij zoende de jongens zo vaak als hij kon. Zijn kennis zei hem dat jongens door hun vader moeten worden geknuffeld en gezoend – als een man naar de verdommenis ging kwam dat doordat hij niet was geknuffeld en gezoend door zijn vader. Richard was niet vaak geknuffeld en gezoend door zijn vader. Daarom droeg hij zichzelf op de de relatie met zijn zoons als een zuiver seksuele te beschouwen. Hij knuffelde en zoende ze wanneer hij maar de kans kreeg. Gina deed hetzelfde, maar zij knuffelde en zoende ze uit lichamelijke behoefte en drang.

Toen hij klaar was met de jongens kwam Gina naar beneden in haar nachthemd en ze maakte een lamskotelet voor hem klaar en at een kom eenvoudige cornflakes en ging naar bed. Tijdens het eten las Gina een reisbrochure, van begin tot eind, en Richard las de eerste zeven pagina’s van Robert Southey: gentleman-dichter, het volgende boek dat hij moest bespreken.

Wat later, toen hij op weg was naar zijn studeerkamer, waar hij van plan was een paar uur whisky te drinken en stuff te roken en zijn nieuwe lot te onderzoeken, hoorde hij een beklemtoond gefluister door de halfopen deur van de bergruimte die de jongens deelden (en waar ze in rap tempo uitgroeiden): Pappie. Hij ging naar binnen. Marius.

Wat wil je nou weer?’

‘Pappie? Pappie: wat was je liever? Een Autobot of een Decepticon?’

Richard liet zijn hoofd tegen de deurpost rusten. De tweelingen waren die avond bijzonder slim en gevat – de tweelingen, met hun subtiele leven, hun web van thema’s. Eerder, in de badkamer, had Marco een karakteristiek kromme vinger opgeheven tegen een langpootmug op de waterleidingpijp. Een langpootmug met zulke lange poten dat hij bijna over zichzelf struikelde en deed denken aan een heldhaftige en tragische sportdag voor gehandicapten: alle driebeenswedlopen, alle zakloopwedstrijden, alle eierraces, alle toespraken waren zo nerveus voorbereid en zo aardig bedoeld. ‘Pappie? Is dat de Spinneman?’ Pappie, met zijn lange benen over het bad gebogen, had geantwoord: ‘Volgens mij lijkt hij meer op de Spinnespin’…

Nu zei Richard tegen Marius: ‘Autobot of Decepticon. Een goeie vraag. Zoals veel van jouw vragen. En nu komt het: ik geloof dat ik eindelijk een keus heb gemaakt.’

‘Voor wie?’

‘Geen Autobot meer. Honderd procent Decepticon.’

‘Ik ook.’

‘En nu stil zijn.’

Richard zat in het donker achter zijn bureau. Hij rolde en stak op; hij schonk en dronk. Richard was gedwongen stevig te drinken wanneer hij stuff rookte – om de paranoia te onderdrukken. Om de ongelooflijke paranoia te bestrijden. Als hij stuff had gerookt dacht hij af en toe dat alle televisies in Calchalk Street zachtjes knetterden over Richard Tull: nieuwsflitsen over zijn nieuwste mislukkingen; paneldiscussies over zijn onbekendheid, zijn miskenning. Nu dronk en rookte hij en hij was blij noch bedroefd.

Het kostelijkste voorval met Gwyn had zich na afloop voorgedaan, in de taxi. Halfvier, en het licht buiten, de lucht, zag er net zo uit als de van speciaal glas vervaardigde voorruit van de taxi: de bovenste helft antracietgrijs en oliekleurig, de onderste loodachtig glanzend. Richard trok het zijraampje omlaag om zijn vermoeden te bevestigen, en natuurlijk ging het glas langzaam weer omhoog en plaatste hij zich als middenstof tussen waarnemer en object. Dit was misschien wel de enige manier om Londen te zien zoals het was: er zachtjes doorheen wiegen, in een taxi, in een door middagdonkerte getekende julimaand. De Londense stoplichten zijnde helderste van de wereld, onder hun webachtige glas: de woede van hun rood, de geelzucht van hun oranje, de jaloersheid van hun groen.

Het profiel naast hem hield zich rustig; daarom zei Richard voortvarend: ‘Die vrouw, zeg, niet te geloven! Weet je – ze denkt echt dat ze heel oorspronkelijk is. Terwijl…’ Hij zweeg. Terwijl hij een ijzingwekkend andere indruk van haar had gekregen. ‘Ongetrouwd, neem ik aan. Ze stonk naar vrijst.’

Gwyn draaide zich naar hem toe.

‘Vrijst. Vrijst. Zoals ongetrouwde mannen naar vrijg stinken.’

Gwyn wendde zich weer af. Hij schudde zijn hoofd – bedroefd. Je kunt zulke dingen niet zeggen. En niet alleen om publieke redenen. Richard concludeerde (misschien ten onrechte, misschien te vergezocht) dat Gwyn iets bedoelde als: je kunt zulke dingen niet zeggen omdat iedereen weet dat de hele stad besmet is – besmet met mannen die vrouwen echt haten. Hoe dan ook, Richard ging gewoon door. Hij zei: ‘Enorme vlagen vrijst. Een miasma van vrijst.’

Gwyn gebaarde hem op te houden.

‘Ik kan het je precies beschrijven, als je wilt. Stel je een Wembley-stadion voor vol make-up die door de regen is uitgelopen. Of een –‘

‘Wilt u hier alstublieft stoppen, op de hoek?’

Nee, niets aan de hand. Gwyn kocht gewoon een avondblad bij een krantenjongen. Jezus, het licht door het geopende portier leek het einde van Londen, het einde van alles; de druipende gloed was nu loodgrijs, iets wat je liever niet aanraakte, als de menskleurige poten van een duif onder zijn vuile overjas.

De taxi vervolgde zijn eindeloze reis, zijn reis van optrekken en wachten, optrekken en wachten. Gwyn sloeg zijn krant open en begon het Dagboek te lezen en zei ten slotte: ‘Er staat niks over in.’

Richard staarde hem aan. ‘Waarover?’

‘Over de lunch. Jouw uitbarstinkje.’

Richard staarde feller. ‘Een hele opluchting, hè?’

Gwyn antwoordde beheerst. Hij zei: ‘Het is lang geleden dat iemand voor het laatst zo’n toon tegen me aansloeg.’

‘O ja? Nou, dit keer hoef je niet meer zo lang te wachten. Want er is iemand die heel binnenkort ook zo’n toon tegen jou aanslaat: de middageditie. Of denk je soms dat zo’n journalist het rechtstreeks naar de kiosken doorbelt? Je mag van geluk spreken dat niemand weet hoe ongelooflijk stom jij eigenlijk bent. Wat een ongelooflijke ezel jij eigenlijk bent. Dát zou een geweldige primeur zijn.’

‘Ook niks over het aanbieden van een baan,’ zei Gwyn, terwijl zijn heldere ogen nog steeds de pagina afspeurden.

‘Er is helemaal geen baan aangeboden.’

‘Zéker wel. Terwijl jij je zoveelste bezoek aan het toilet bracht. Ik heb het natuurlijk afgeslagen. Ik bedoel, alsof ik…’

De taxi stopte. Terwijl Richard zich vooroverboog zei hij: ‘Nog één ding: wáárom kan ik niet over vrijst praten?’

‘Omdat de mensen je dan gaan mijden.’

De eerste regendruppel kuste hem grijs op een van zijn kale plekken terwijl hij uit de taxi stapte en de door etalages verlichte spelonk van Marylebone High Street betrad. Richard liep naar het kantoor van de Tantaluspers.

Rond dit tijdstip verliezende emoties helderheid en scherpte, en worden ze bepaald door iets lichamelijks. Iets wat grof en grofharig is in de woede, ranzig en loogachtig in het verdriet, giftig en druppeltandig in de haat… Richard zette zijn gedachten in volgorde van presentatie, zoals een schrijver soms deed: dingen die erin moesten. En tegelijkertijd onderging hij het soort bewustzijnsverruiming waar je nooit op mag rekenen maar dat iedere kunstenaar kent: alle elementen wentelen rond, bijna hoorbaar voor het inwendige oor, en herordenen zich (de kubus komt in de juiste stand), en alles is duidelijk. Jij doet dat niet: je talent doet het. Hij ging rechtop zitten. Hij verkeerde in een toestand van evenwicht, op zichzelf niet aangenaam en niet onaangenaam maar stabiel. Opeens knikte hij. Op dat moment nam het vaste vorm aan: de opdracht. Een literair streven, een zoektocht, een vervoering – waaraan hij onverbiddelijk al zijn hartstocht en zijn kracht kon wijden.

Hij ging Gwyn kapotmaken.

Buiten hing de maansikkel. Hij leek op Jan Klaassen. Maar waar was Katrijn?

Vlieg twee kilometer naar het oosten in ons huilschip, naar de torentjes van Holland Park, de antennes, het huis, het gelaagde dak, het inbraakalarm, het raam op de eerste verdieping, wemelend van de weerkaatsingen, opdoemend boven de stille tuin. Dit is het raam van de grote slaapkamer, waar de grote man slaapt. Ik ga daar niet naar binnen – nog niet. Dus ik weet niet waar zijn bed naar ruikt, en ik weet niet of hij ’s nachts huilt.

Zoals Richard.

Waarom huilen de mannen? Vanwege ruzies en heldendaden en promotieperikelen, omdat ze naar hun moeder verlangen, omdat ze blind zijn in de tijd, vanwege al die erecties die ze uit het niets te voorschijn moeten toveren, vanwege alles wat mannen hebben gedaan. Omdat ze niet meer blij of verdrietig kunnen zijn – alleen maar teut of getikt. En omdat ze niet weten hoe het moet als ze wakker zijn.

En dan is er nog de informatie, die ’s nachts komt.

•

De volgende dag was het zijn beurt: Richard werd veertig. Als een oud blad dat bruin wordt, als melk die zuur wordt, zo werd Richard veertig. En er veranderde niets. Hij was nog steeds een wrak.

Dat hij fleurige strikjes en modieuze vesten droeg wilde nog niet zeggen dat hij niet op instorten stond. Dat hij in pyjama’s met een vrolijk motiefje sliep wilde nog niet zeggen dat hij niet bezig was kapot te gaan. Die strikjes en vesten vormden een kraterlandschap van vlekken en brandgaatjes. Die pyjama’s met een vrolijk motiefje waren altijd nat van het zweet.

Wie is dat?

Op zijn achtentwintigste, toen hij leefde van boekbesprekingen en de bijstand, bleek was en mager en in belangwekkende mate losbandig, doorgaans gekleed ging in een wit overhemd zonder boord en een spijkerbroek, ingestopt in wanstaltige bruine laarzen – het uiterlijk van het soort ex-kostschoolleerling dat misschien onder invloed van drugs wat timmer- of tuinklusjes opknapte voor de deugdzamen en de groten – toen hij er vurige politieke principes op nahield en opwindende liefdesverhoudingen, waarin hij meestal de wreedste partij was, publiceerde Richard Tull zijn eerste roman, Voorbedacht, in Engeland en Amerika. Als je alle kritieken (nog steeds bewaard, in een of andere vergeelde envelop) onder één noemer bracht en rekening hield met de grote verschillen in mildheid en intelligentie, dan luidde het oordeel over Voorbedacht aldus: niemand had het begrepen, of zelfs maar uitgelezen, maar aan de andere kant was ook niemand ervan overtuigd dat het troep was. Het ging goed met Richard. Hij zat niet meer in de bijstand. Hij trad op in Uitgelezen: de drie critici in hun ontbijthoek, Richard achter een schrijftafel met een onzichtbaar dampende Gauloise in zijn trillende hand – hij zag eruit alsof zijn broek in brand stond. Drie jaar later – hij was inmiddels redacteur kunst en letteren van een klein tijdschrift, Het kleine tijdschrift genaamd (toen klein, tegenwoordig nog kleiner) –publiceerde Richard zijn tweede roman, Dromen betekenen niets, in Engeland maar niet in Amerika. Zijn derde roman werd nergens uitgegeven. Zijn vierde ook niet. Zijn vijfde ook niet. Achter die drie zinnetjes doemt een Mahabharata van pijn op. Hij kreeg veel aanbiedingen voor zijn zesde roman omdat hij inmiddels, in een periode van imbeciele drift en drang, was gaan reageren op het soort advertentie waarin onverbloemd werd gesteld: WIJ GEVEN UW BOEK UIT en SCHRIJVERS GEVRAAGD (Of Was het GEZOCHT?) DOOR LONDENSE UITGEVER. Natuurlijk waren die Uitgevers, die om woorden op papier jankten als neerslachtige honden onder een klaaglijke maan, geen gewone uitgevers. Jij betaalde hun, bij voorbeeld. En, misschien nog belangrijker, niemand las ooit jouw boek. Richard zette door en maakte ten slotte een afspraak met een zekere heer Cohen in Marylebone High Street. Toen hij weer naar buiten kwam was zijn zesde roman nog steeds niet uitgegeven maar had hij wel een nieuwe baan, die van Speciaal Directeur van de Tantaluspers, waar hij vervolgens ongeveer één dag per week ging werken: hij acquireerde en corrigeerde ongeletterde romans, autobiografieën van geheugenwonders waarin niemand ooit ergens heen ging of iets deed, bundels primitieve gedichten, zeer lange klaagzangen om dode verwanten (en huisdieren en planten), bizarre wetenschappelijke verhandelingen, en, naar zijn gevoel, steeds meer ‘gevonden’ dramatische monologen over manisch-depressieve psychose en schizofrenie. Voorbedacht en Dromen betekenen niets bestonden nog, hier en daar, op de vensterbanken van pensions aan zee, in de boekenkasten van ziekenhuisbibliotheken, op de bodem van theekisten in berghokken, of ze lagen voor een kwartje in kartonnen dozen op boekenmarkten in de provincie… Zoals de dame die natuurlijk nog springlevend was tussen de baret en de beenprothesen (wat hield ze een ontroerende toespraak bij de aanvaarding van haar functie), zoals de lachende sportman die, na dat ongelukje op het parkeerterrein, wakker werd en tot de ontdekking kwam dat hij vanuit zijn gewatteerde harnas leiding gaf aan een netwerk van liefdadigheidsinstellingen, zo moest Richard even afwachten of zijn teleurstelling hem bitter of beter zou maken. En ze maakte hem bitter. Dat vond hij jammer: hij kon er niets aan doen. Hij was niet in staat tot beter. Richard bleef boeken bespreken. Hij kon heel goed boeken bespreken. Als hij een boek besprak, bleef het besproken. Verder was hij ex-romanschrijver (of niet zozeer ex als wel onnut of denkbeeldig), redacteur letteren van Het kleine tijdschrift en Speciaal Directeur van de Tantaluspers.

Bitter is op te brengen. Zie hoe we het allemaal opbrengen. Maar er gebeurden ergere dingen, en de echte problemen begonnen. Het was een stroperige herfst, en Richard had geen vriendinnen meer (hij was nu getrouwd), en Gina verwachtte niet gewoon één baby maar twee, en de afwijzende bedankbriefjes kwamen binnen op roman nummer vier, Onzichtbare wormen (verdient een ongeboren boek deze cursivering?), en zijn bankschuld lichtte hem vrijwel de schedel, telkens wanneer hij eraan durfde te denken: stel u dan ook Richards vreugde voor toen zijn oudste en domste vriend, Gwyn Barry, aankondigde dat zijn eerste roman, Zomerstad, zojuist was geaccepteerd door een vooraanstaande Londense uitgeverij. Omdat hij wel zo ongeveer begreep dat de dingen waar je de grootste hekel aan hebt altijd moeten gebeuren, was Richard daarop voorbereid – hij had het in ieder geval zien aankomen. Hij was lang een geamuseerd deelgenoot geweest van Gwyns stille literaire aspiraties, en had gniffelend diverse kladversies doorgelezen van Zomerstad en een paar onvoltooide voorgangers. Zomerstad? Zomerstad ging over Oxford, waar de twee schrijvers elkaar hadden leren kennen; waar ze eerst een paar kamers hadden gedeeld in de kolossale gruwelijkheid van Keble College, en wat later een primitief flatje in de buurt van Woodstock Road, in Summertown, twintig jaar geleden. Twintig jaren, dacht Richard, vandaag veertig geworden: o, waar waren ze gebléven? Gwyns eerste roman was niet minder autobiografisch dan de meeste debuutromans. Richard kwam erin voor, onhandig en oppervlakkig vermomd (nog steeds de promiscue communist met zijn poëzie en zijn paardenstaart), maar liefdevol en zelfs romantisch neergezet. De Gwyn-figuur, de verteller, was wezenloos en Welsh, het soort personage dat, volgens een beproefde romanconventie, alles stilletjes waarneemt – terwijl de werkelijkheid er doorgaans voor zorgt dat de zwetende stomme alleen maar een zwetende stomme is, die niets kan bijdragen. Toch was de Gwyn-figuur, gaf Richard toe, het enige sterke punt van het boek: een authentieke sukkel, een sukkel van binnenuit gezien, die onaangenaam nieuws bracht uit de wereld der sukkels. De rest van het boek was pure triefel: onvoorstelbaar banaal. Het probeerde te ‘ontroeren’; maar het enige ontroerende aan Zomerstad was dat het méénde een roman te zijn. Het boek werd matig verkocht en (opnieuw volgens Richard) schandalig onboosaardig besproken. Het jaar erna sleepte een pocketeditie zich een maand of twee voort… We hadden kunnen zeggen dat Richard een verse mislukking moest slikken – ware het niet dat een mislukking nooit vers is, maar altijd muf, en zachtjes bruist, als oude yoghurt – toen, na de voltooiing van Richards zesde roman, Gwyn hem de gebonden drukproeven van zijn tweede, Amelior, toestuurde.

Richard mocht Zomerstad gniffelend hebben gelezen, nu kraaide en jodelde hij zich een weg door Amelior: de popperigheid van het boek, de vlakheid, de naïef-gewichtige puntkomma’s, het gebrek aan humor en handeling, de uitgekauwde beeldspraak, de bijna vertederende doorzichtigheid van de kleurenschemaatjes, de symmetrieën uit de meccanodoos… Waar ‘ging het over’, Amelior? Het was niet autobiografisch: het ging over een groep integere jonge mensen die in een niet met name genoemd land een leefgemeenschap in de vrije natuur probeerde te stichten. En daarin slaagde. En toen was het afgelopen. Het was de moeite van het schrijven sowieso al niet waard, vond Richard, en hij beschouwde het voltooide boek dan ook als een belachelijke mislukking. Hij wachtte vol ongeduld op de dag van publicatie.

Bij deze vermelding van het geduld, of zijn tegendeel, denk ik dat we even moeten overschakelen naar het gezichtspunt van Richards tweelingzoons – naar het gezichtspunt van Marius, en van Marco. Richard legde een vaderlijke verdraagzaamheid of slapheid aan de dag die de jongens, denk ik, bij voorkeur geduld zouden noemen. Richard was niet degene die hen voortdurend bestraffend toesprak over plichten en kledingregels en, vooral, het opruimen van hun speelgoed – dat moest Gina allemaal doen. Richard raasde en tierde en mepte niet. Dat moest Gina allemaal doen. Integendeel: als Richard op hen paste, mochten ze zich volproppen met ijs en zakjes chips en urenlang tv kijken en alle meubels slopen, terwijl hij in zijn mysterieuze studeerkamer achter zijn bureau hing. Maar toen kwam er een eind aan pappies geduld… Amelior was ongeveer een maand uit. Het had weinig opzien gebaard, en er was op de maisonnette van de Tulls dan ook geen rouwsluier neergedaald. De kritieken brachten weliswaar niet het vuurwerk van sarcasme en verachting waarop Richard had gehoopt, maar waren toch prijzenswaardig neerbuigend en eensgezind en kort. Met een beetje geluk was het nu afgelopen met Gwyn. Het was zondagmorgen. Voor de jongens betekende dat een kleine eeuwigheid van toezichtloos vermaak, gevolgd door een uitstapje naar het Hondepoeppark of beter (de dierentuin of het museum, met één hypnotisch zwijgende ouder) en minstens twee gehuurde videobanden met tekenfilms, omdat zelfs Gina het op zondagavond, na een weekend in hun gezelschap, goed vond dat ze tv keken en vaak eerder in bed lag dan zij.

Goed. Pappie in de keuken, aan een laat ontbijt. De tweelingen, hun benen nog dunner door de wijde bermuda’s waarin ze allebei rondparadeerden, waren te vinden op het vloerkleed in de zitkamer: Marius maakte behendig zee- en ruimteschepen van plastic bouwsteentjes, Marco was dromeriger bezig. Met de samengevoegde snoeren van de telefoon en de verstelbare lamp, die beide op de lage ronde tafel bij de haard stonden, knoopte en vlocht hij allerlei dierfiguren, hier een stegosaurus, daar een biggetje, hij zon op verandering en ordende alles zo – hoe liep de fabel af? – dat de leeuw zou neerliggen bij het lam… De jongens hoorden een luid verfomfaaid gejammer aan de overkant van de gang. Dit geluid, het register van pijn of verdriet, viel niet in verband te brengen met hun vader of iemand anders die ze kenden, dus misschien was daar een vreemdeling of een beest? Marco leunde achterover en trok zodoende aan zijn knoopsel van eendje en velociraptor, en het tafeltje kantelde; zijn ogen hadden de tijd om wijd open te gaan voordat het omviel, hadden de tijd om vol te lopen met tranen van berouw en preventie voordat Richard de kamer binnenkwam. Op een geduldige dag had hij misschien alleen gezegd: ‘Wat is hier aan de hand?’ of: ‘Wat een puinhoop,’ of, nog simpeler (en waarschijnlijker): ‘Jezus Christus!’ Maar deze zondagmorgen niet. Nee, Richard stapte naar voren en gaf Marco met één zwaai van zijn geopende hand de hardste klap die hij ooit had gevoeld. Marius, die roerloos bleef zitten, merkte dat de lucht in de kamer bleef golven, als het deinende oppervlak van het zwembad als alle kinderen er al uit waren.

Twintig jaar later zou dit incident iets zijn waar de tweelingen op de bank van de psychiater over konden vertellen – de dag dat het geduld van hun vader op was. En nooit meer terugkwam, nooit volledig, niet in zijn oorspronkelijke vorm. Maar ze zouden er nooit achter komen wat er die zondagmorgen werkelijk was gebeurd, het chaotische gejammer, de woest doorgroefde lippen, de suizebollende jongen op de vloer van de zitkamer. Gina had het kunnen reconstrueren, omdat alles op dát vlak ook veranderde, en nooit meer werd zoals het was geweest. Die zondagochtend was er het volgende gebeurd: Gwyn Barry’s Amelior was binnengekomen op de bestsellerlijst, op nummer negen.

Maar voordat Richard iets anders ging doen, voordat hij iets subliems of ambitieus ging doen, zoals stug doorwerken aan Zonder titel, of zijn recensie van Robert Southey: gentleman-dichter herschrijven, of een begin maken met het ruïneren van Gwyn Barry (en hij had, dacht hij, een goede openingsmanoeuvre in petto), moest hij de stofzuiger wegbrengen. Jazeker. Hij moest de stofzuiger wegbrengen. Voordat hij dat deed ging hij in de keuken zitten en at wat vruchtenyoghurt, die zo rubberachtig was van de conserveringsmiddelen dat het spul hem qua textuur aan zijn eigen zogenaamde erecties deed denken… Toen Gina hem voorstelde, hem uitnodigde de stofzuiger weg te brengen, had ze de woorden ‘snel even’ gebruikt: ‘Kun jij snel even de stofzuiger naar de elektricien brengen?’ had ze gezegd. Maar Richards snelle tijden lagen voorgoed achter hem. Hij deed de deur van de droogkast open. Daar lag de stofzuiger, opgerold als een vreemd huisdier, toebehorend aan de boiler-robot. Hij staarde er ongeveer een minuut naar. Toen gingen zijn ogen langzaam dicht.

Het bezoek aan de elektricien bracht voor hem ook een bezoek aan de badkamer met zich mee (om zich te scheren: hij zat inmiddels van binnen te diep in de stront om zich nog met een onreine buitenkant aan de wereld te kunnen vertonen; hij leek te veel op de figuur die hij – zo wist hij – uiteindelijk zou worden: de vreselijke oude man in een telefooncel, met een koffer, die ergens om zat te springen – geld, werk, onderdak, informatie, een sigaret). In de badkamerspiegel zou hij uiteraard tot twee dimensies worden teruggebracht, dus je moest niet naar de badkamerspiegel gaan als je diepte zocht. Maar hij zocht geen diepte. Op een bepaalde leeftijd krijgt iedereen het gezicht dat hij verdient. Net zoiets als de ogen zijn het venster van de ziel. Leuk om te zeggen, zelfs leuk om te geloven, als je achttien bent, als je tweeëndertig bent.

Nu hij op de ochtend van zijn veertigste verjaardag in de spiegel keek, vond Richard dat niemand het gezicht verdiende dat hij had. Niemand in de aardse geschiedenis. Zo bont kon je het op aarde niet maken. Wat is er gebeurd? Wat heb je in vredesnaam uitgespookt? Zijn haar, in gevarieerde kronkels en plukken over de kruin verspreid, zag eruit alsof het net een langdurige (en vergeefse) chemotherapie achter de rug had. Dan de ogen, elk rustend op een kleine bloedgerande bierbuik. Als de ogen het venster van de ziel waren, dan was dat venster een voorruit na een transcontinentale rit; en zijn hoest klonk als een ruitenwisser op het droge glas. De laatste tijd rookte en dronk hij voornamelijk om troost te vinden na alles wat het drinken en het roken hem hadden aangedaan – maar het roken en het drinken hadden hem veel aangedaan en daarom dronk en rookte hij veel. Daarnaast experimenteerde hij met praktisch elke andere drug die hij te pakken kon krijgen. Zijn gebit was een en al geblutst aardewerk en vooroorlogse lijm. Wat hij ook aan het doen was, op elk gegeven ogenblik waren minstens twee van zijn ledematen onbeweegbaar verdoofd. Over zijn hele lichaam klonken gefluisterde geruchten van pijn. Lichamelijk voelde hij zich eigenlijk voortdurend tragisch – zijn geopenbaarde lot. Zijn dokter was vier jaar geleden gestorven (‘Helaas ben ik ongeneeslijk ziek’); en daarmee was alles, naar Richards volwassen mening, definitief afgelopen. Hij had een grote glanzende knobbel in zijn nek. Die behandelde hij zelf, op de volgende manier: hij droeg zijn haar lang om hem te verbergen. Als je tegen Richard Tull zou zeggen dat hij alles ontkende, zou hij dat ontkennen. Maar niet fanatiek.

Dat alles veranderde niets aan het feit dat hij de stofzuiger moest wegbrengen. Hij móest hem wegbrengen, want zelfs Richard (die, als man en zo, natuurlijk een geweldige smeerpoets was) kon zien dat de kwaliteit van het leven op Calchalk Street 49E zonder dat apparaat dramatisch was verslechterd. In zijn studeerkamer wekte de pluizige alomtegenwoordigheid van stof bij hem het vermoeden, voor één keer ten onrechte, dat er een nieuwe leveraanval ophanden was. Daarnaast golden nog andere overwegingen, zoals Marco’s levensbedreigende allergieën, die ook moesten worden meegewogen.

Toen Richard de stofzuiger eindelijk uit zijn wachthuisje sleepte, had hij lange tijd gehuild van zelfmedelijden en woede. Hij werd goed in huilen. Als de vrouwen gelijk hadden, moest je drie à vier keer per dag huilen. Vrouwen huilden op de gekste momenten: als ze een schoonheidswedstrijd hadden gewonnen, bij voorbeeld (en als ze hadden verloren waarschijnlijk ook: later). Als Richard een schoonheidswedstrijd won – zou hij dan huilen? Zien we hem daar staan, op het podium, met zijn boeket, zijn zwemkostuum en zijn sjerp, terwijl een vloed van weeë waterlanders zijn ogen vult?

Toen hij de stofzuiger uit het appartement had gedragen en de trap af liep, vroeg Richard zich af of hij ooit zo erg had geleden. Zo, en niet anders, moeten we de somberheid en de machteloze melancholie van de literatuur van de twintigste eeuw verklaren. Die schrijvers, die dromers en zoekers, zochten als bibberende vondelingen beschutting op de rotsige kust van een vreemde nieuwe wereld: een wereld zonder huispersoneel. Overal op de trappen en overlopen stonden fietsen, of ze waren aan de muur vastgeketend – en aan het plafond. Hij woonde in een bijenkorf van fietsers.

Toen Richard de stofzuiger naar de vestibule had gedragen, was hij ervan overtuigd geraakt dat ook Samuel Beckett op een of ander kwetsbaar moment in zijn leven gedwongen was geweest een stofzuiger weg te brengen. Céline ook, Kafka misschien ook – als er toen al stofzuigers waren. Richard gunde zich een luide adempauze terwijl hij zijn post doorkeek. Zijn post boezemde hem geen angst meer in. Hij had het ergste achter de rug. Waarom zou iemand nog bang zijn voor zijn post als hij kort geleden een ultimatum van zijn eigen advocaat in de bus had gekregen? Als hij, veel minder kort geleden, in antwoord op een verzoek om meer freelance-werk, op staande voet was ontslagen, per brief, door zijn eigen literaire agent? Als zijn beide ex-uitgevers naar de rechter liepen om voorschotten op ongeschreven boeken terug te vorderen? Maar meestal zat er alleen maar reclame in zijn brievenbus. Eén keer, op een woelige middag in april, toen hij op weg was naar huis na een lunch met een of andere reisredacteur in een of andere vluchtige trattoria, had hij op straat een stadswervelwind van reclamedrukwerk gezien – bladachtige blaadjes, vliegende vlugschriften, cirkelende circulaires – en hij had geknikt, en gedacht: ik, mijn leven. En vaak kreeg hij helemaal geen post. Nu, op de ochtend van deze zijn veertigste verjaardag, kreeg hij één kleine cheque en twee hoge rekeningen – en een bruine envelop, per bode bezorgd (geen adres, geen postzegel), waarop zijn eigen naam stond, in verkrampte hoofdletters, met de juiste maar ongebruikelijke toevoeging ‘M.A. (Oxf.).’ Hij stopte de brief in zijn zak en hees zijn last weer op de schouder.

Calchalk Street was te vinden in de buurt van Ladbroke Grove, een kilometer voorbij Westway. Een tijdlang leek het erop dat Calchalk Street in de lift zat. Meer dan een half decennium geleden, toen ze pas getrouwd waren, hadden Richard en Gina een bijdrage geleverd aan de instroom van nieuw geld, samen met een stuk of wat andere tamelijk jonge stellen die ze vriendelijk toelachten in buurtwinkel en wasserette. Dat voorjaar, onder de appelbloesems, was Calchalk Street een tijdlang een gezond stukje toekomstmuziek geweest, met een klop-klop hier en een boem-boem daar – je zag er puincontainers en steigers, en oranje piramiden van bouwzand. En toen gingen alle stellen weer verhuizen, behalve Richard en Gina. Calchalk Street had het verbeteringsaanbod afgeslagen en nam haar vooroorlogse identiteit van voedselbonnen en huurkwitanties weer aan. Ze had kleurrijk kunnen worden, maar bleef monochroom; zelfs de Aziaten en West-Indiërs die er woonden waren op de een of andere manier Angelsaksen geworden – ze loensten en loerden, schroefden en moerden, pisten en boerden even hard als de oorspronkelijke bewoners. Calchalk Street bezat een afgrijselijke pub, de Adam en Eva (voor Richard het toneel van menige bibberende borrel), en een afgrijselijk postagentschap, waarvoor elke werkdag om acht uur ’s ochtends een rij Hilda’s en Gilda’s, Nobby’s en Noddy’s stond te wachten, wanhopig samengedromd, formulier in de hand. Er waren Ierse gezinnen die in krappe kelders woonden, en zwangere huisvrouwen, kettingrokend op het stoepje, en kromme oude mannetjes in broeken met wijd uitlopende pijpen en verschrompelde gymschoenen die blikjes bier dronken in de warme adem van de wasserette. Ze hadden er zelfs hoeren, op de hoek – een klein groepje. Richard liep langs die jonge vrouwen en dacht, zoals hij altijd dacht: jullie belazeren me. In parka’s, in windjeks, grimmig, hoogrood, presenteerden ze zich als sociaal-economische functionarissen. Tegen betaling hielden ze mannen in auto’s binnen de perken.

Een stofzuiger is ontworpen om zwierig over een tapijt te snorren. Hij is niet ontworpen om te worden meegezeuld op een natte Londense woensdag, tussen verkeer dat mantels van mist achter zich aan sleept. Pijnlijk belemmerd, wreed beladen strompelde Richard voort, het bruine apparaat onder zijn arm zo zwaar als een doorweekt houtblok, met het T-vormige aanhangsel in zijn hand, de geruite slang als een dikke sjaal om zijn nek, en dan de stekker, die, bevrijd uit zijn kapotte huls, hoogst irritant tussen Richards benen bungelde. De ‘frisheid en morele opgewektheid’, het ‘moedige, onmodieuze optimisme’ en het ‘ongebroken geloof in de menselijke volmaakbaarheid’, om welke kwaliteiten Amelior nu met terugwerkende kracht werd geprezen – dat alles zou vermoedelijk nog beter worden wanneer de opvolger verscheen, nu Gwyn Barry nooit meer de stofzuiger hoefde weg te brengen. Richard stak met gebogen hoofd Ladbroke Grove over, onvoorzichtig en onverschillig. De stekker en het snoer verstrikten zijn enkels als een uitgeworpen bola. De geruite slang kneep in pythonachtige omhelzing zijn keel dicht.

Eenmaal in de winkel liet hij het hele gevaarte met een klap op de toonbank vallen, waarna hij er een poosje met zijn hoofd in zijn armen op bleef leunen. Toen hij weer opkeek stond er een jongeman tegenover hem die een groot formulier invulde. Richard baande zich schor een weg door MERK, MODEL, REGISTRATIE. Uiteindelijk kwamen ze bij AARD VAN DE STORING, en de jongeman zei:

‘Wat mankeert eraan?’

‘Hoe moet ik dat weten? Hij houdt er telkens mee op en hij maakt een piepend geluid en alle opgezogen troep komt er aan de achterkant weer uit.’

De jongeman nam Richard op, en deze informatie. Zijn blik en zijn ballpoint keerden terug naar de relevante rechthoek. De ballpoint zweefde er ongelukkig boven. Hij keek even op – lang genoeg voor een beklemmend oogcontact. Hij sloeg de ogen neer. De ballpoint zelf – aangevreten, gebarsten, zonder dop – maakte een paranoïde indruk, zich bewust van zijn gebreken. Ten slotte schreef de jongeman onder AARD VAN DE STORING: DOET HET NIET.

‘Ja,’ zei Richard. ‘Dat kan er nooit ver naast zijn.’

Achter hen, buiten op straat, maakten de oude verschillen van klasse en daarna ras plaats voor de nieuwe verschillen: goede schoenen tegenover slechte schoenen, goede ogen tegenover slechte ogen (ogen die helder waren, het ene uiterste, tegenover ogen die vuriger waren dan de scherpste tabascosaus), een andere voorbereiding op de vormen die het stadsleven vandaag de dag aannam. De jongeman keek Richard met pijn en met voorverzwakte vijandigheid aan. Hij was hier veel langer blijven werken dan hij hier had moeten blijven werken, en dus waren zijn ogen zo dof en nietig als autolampen die iemand de hele nacht en een groot deel van de volgende dag had laten branden. Wat die twee in de winkel van elkaar scheidde, waren woorden – die het universele vormden (tenminste op deze planeet); als de jongeman Richard aankeek kon hij er tamelijk zeker van zijn dat de laatste erin grossierde. Er hingen demonstratiearmaturen aan de muur, decoratief of arbeidsbesparend, witte kegels en bollen. Achter in de zaak, op een mechanische vaalt die op de natte stad leek, lag alle troep die het niet deed en het nooit meer zou doen: het onherstelde, het onbeschrevene.

Op weg naar huis deed hij de Adam en Eva aan. Gezeten in de hoek met een groot glas bier en een zakje chips haalde de jarige Job de bruine envelop uit zijn zak: Richard Tull, M.A. (Oxf.). In Oxford had Gwyn (volgens Richard) dag en nacht moeten werken om zeventjes te halen, terwijl Richard summa cum laude was geslaagd zonder ooit een pen op papier te zetten… Hij haalde er één velletje papier uit dat zo uit een kinderschrift gescheurd kon zijn: blauw gelinieerd, licht gekreukeld, ten teken van veel inspanning en weinig vooruitgang. De brief was uitgebreid gecorrigeerd in een ander handschrift, maar er stond nog steeds:

Beste Richard Jij bent de schrijver van een ‘roman’. Voorbedacht.
Gefeliciteerd! Hoe pak je dat an. Eerst neem je het onderwerp. Dan verpak je het. Dan, komt de tamtam.
Ik denk er ook over om ‘auteur’ te worden. Fotoos. Handen schudden. Als je me wilt ontmoeten en deze kwesties bij een paar ‘pintjes’ wilt bespreken bel me dan gerust.
Groeten, DARKO

Bekende schrijvers krijgen dit soort brieven om de haverklap. Maar Richard was geen bekende schrijver, en hij kreeg dit soort brieven om het jaar (ze gingen trouwens meestal over boeken bespreken – al kreeg hij af en toe een krabbeltje uit een ziekenhuis of krankzinnigengesticht waar zijn romans in de bibliotheek stonden of op de boekenkarretjes lagen en vreemde reacties losmaakten bij depressieven en geamputeerden en andere patiënten wier geest door medicijngebruik in het ongerede was geraakt). Daarom bekeek Richard de brief aandachtiger dan een bekende schrijver zou hebben gedaan. En zijn aandacht werd beloond: in de linkerbenedenhoek van het half-volgeschreven velletje, bijna aan het gezicht onttrokken door de scheurrand, stond: ZZO. Richard draaide het blaadje om.

Ik ken dat raare meisje, Belladonna. Zei is die meid die iedereen graag wil hebben. Jezus wat een stuk. Jou maat Gwyn Barry, is verliefd op haar bekent van tv.

Al met al klonk dit als zeer goed nieuws. Richard dronk zijn glas leeg. Wat hij nu onder ogen had zou wel eens een bruikbaar plan B kunnen blijken te zijn. Maar het geval wilde dat hij buitengewoon optimistisch was over plan A. Richard was feitelijk zeer hoopvol gestemd.

Toen hij weer thuis was voerde hij twee telefoongesprekken. Eerst belde hij met Anstice, zijn vierenveertigjarige secretaresse bij Het kleine tijdschrift. Hij praatte een uur met haar, zoals hij elke dag deed, niet over Het kleine tijdschrift en niet omdat hij het wilde, maar om te voorkomen dat ze zelfmoord pleegde of aan Gina vertelde dat hij met haar naar bed was geweest, één keer, ongeveer een jaar geleden. Daarna belde hij Gwyn. Richard wilde hun veertiendaagse partijtje snooker bevestigen. Maar Gwyn kon niet. De (walgelijke) reden die hij opgaf was dat hij de laatste tijd te veel avonden ‘niet bij mijn vrouwtje’ was geweest. Gwyn was, tussen haakjes, niet alleen beroemd als romanschrijver. Hij was ook beroemd omdat hij gelukkig getrouwd was. Het afgelopen voorjaar had een tv-regisseur die te ruim in zijn tijd zat een serie in elkaar geflanst die ‘De zeven hoofddeugden’ heette. Gwyn had de Echtelijke Liefde uitgekozen. Het programma kreeg veel lof toegezwaaid en werd twee keer herhaald, als een voorbeeld van Britse charme. Het duurde een uur. Je zag bij voorbeeld hoe Gwyn Demi hielp in de tuin, en Demi thee bracht, en kinderlijk-geboeid naar Demi staarde terwijl ze via de telefoon op afwezige toon wat lunchafspraken verzette.

Het weer was niet geweldig maar volgens de kalender was het zomer. Er was iets misgegaan met de zomer. Maar dit is Engeland – en het is niets nieuws.

Ga maar na. De vier jaargetijden zouden overeenkomen met de vier literaire hoofdgenres. Dat wil zeggen, de zomer, de herfst, de winter en de lente zouden overeenkomen met (ik geef ze in hiërarchische volgorde) het tragische, het romantische, het komische en het satirische genre. Sluit dit boek een ogenblik en kijk of u de goede combinaties kunt vinden: welk jaargetijde hoort bij welk genre?

Het ligt eigenlijk voor de hand. Als je het komische en het tragische genre eenmaal goed hebt, volgt de rest vanzelf.

Zomer: romantisch. Reizen, queesten, toverij, pratende dieren, belaagde jonkvrouwen.

Herfst: tragisch. Afzondering en verval, fatale tekortkomingen en ondergangen, de pijn van helden.

Winter: satirisch. Anti-utopia’s, omgekeerde werelden, de omhelzing van de toendra: de omhelzing van winterse gedachten.

Lente: komisch. Bruiloften, appelbloesem, meibomen, een eind aan de misverstanden – weg met het oude, verder met het nieuwe.

We blijven wachten tot er iets misgaat met de jaargetijden. Maar er is al iets misgegaan met de genres. Ze zijn allemaal in elkaar overgevloeid. Men houdt zich niet meer aan de goede vormen.

Lady Demeter Barry had een rijinstructeur die Gary heette.

En 13 had een oudere broer die Crash heette.

Het was dezelfde persoon.

Crash was zijn straatnaam. Het was niet zijn echte naam, en het was, nog vanzelfsprekender, niet zijn beroepsnaam: want Crash was rijinstructeur. Zijn echte naam was Gary.

Het is nog steeds niet helemaal duidelijk hoe Gary aan de naam Crash is gekomen. Straatnamen zijn lang niet altijd beschrijvend, of zelfs maar contra-beschrijvend. Onder 13’s kennissen – onder zijn zwarte maatjes – bevonden zich diverse totaal nietszeggende figuren met namen als Big Cool en Lightning en Here-Behold. 13 had bij voorbeeld een neefje, Ian, wiens straatnaam Emu luidde. Met zijn spuitbus schreef Ian onvermoeibaar EMU op alle bruggen en wallen van West-Londen, tussen de uitvoeriger oproepen en aanroepen en uitroepen zoals TOOL UP ZIMBABWE en FUCK THE POLICE en SONS OF THUNDER. E – ‘ie’ – stond voor Ian; en Ian was dol op muziek: vandaar Emu. Briljant. Of neem een ander neefje van 13: Link. Link werd niet Link genoemd, zoals je allicht zou aannemen, omdat hij zo gevaarlijk of zo slim was, maar als een te prefereren alternatief voor Chains – ketting –, een naam die herinnerde aan een rel tijdens de jaarlijkse straatfeesten, waarbij Link een compleet torenflat-trappenhuis van politie had gezuiverd, alleen gebruik makend van twee honderdtwintig centimeter lange einden zoevend, fonkelend staal. De volgende anderhalf jaar had Link in Chains – boeien – doorgebracht, en daardoor was zijn naam waarschijnlijk Link – schakel – gebleven.

Wie zou het zeggen? Crash werd misschien wel Crash genoemd omdat hij heel groot was en veel lawaai maakte als hij omviel. Crash werd misschien Crash genoemd vanwege het voorspelbare ritme van zijn financiële toestand: datgene wat altijd gebeurde na de veertiendaagse hausse van zijn salarisbijschrijving. Maar hoogstwaarschijnlijk werd Crash Crash genoemd vanwege zijn allang opgegeven gewoonte om in andermans huis te slapen: op canapés, houten vloeren, in badkuipen… Een relatieve nieuwkomer in dat wereldje zou begrijpelijkerwijs kunnen veronderstellen dat Crash Crash werd genoemd vanwege datgene wat hem aldoor overkwam in de auto’s van de rijschool. Als ik mijn ogen dichtdoe zie ik Crash, de armen bedroefd over elkaar, uitkijken over een vijf hectare groot autokerkhof vol total loss gereden Metro’s. Of je zou – bescheiden uitbreiding van het vorige – kunnen aannemen dat Crash Crash werd genoemd vanwege datgene wat zijn leerlingen aldoor overkwam in hun auto’s, luttele dagen na het behalen van hun rijbewijs. En hun auto’s waren glanzend en Duits, met cruise control en gedigitaliseerde snelheidsmeter: want het was een sjieke rijschool, en alle vrouwen vroegen om Crash – zij het niet onder die naam.

Een van zijn leerlingen was lady Demeter Barry.

Dus: Steve Cousins in het donkere interieur van het kantoor aan het eind van het rijtje voormalige koetshuizen met een boek op zijn schoot (hij had altijd een boek bij zich: vandaag was het Over agressie bij dier en mens van Konrad Lorenz), naar buiten kijkend. En Crash op de keien tussen de brandende autodaken, naar binnen kijkend. Geen van beiden wist of hun ogen elkaar hadden ontmoet door deze felle scheiding van licht. Steve legde zijn boek weg. Crash nam afscheid van een andere leerling, een rijke tiener met de fraaie bouw en het ruimtereizigersbloempotkapsel en de Mekon-schedel van de toekomst.

‘Crash, maat,’ zei Scozzy.

‘Scozzy,’ zei Crash.

Crash ging koffie intappen uit het apparaat. Als zoveel jongeren uit de buurt had Crash vroeger voor Scozzy gewerkt, als cocaïneverkoper. Dat feit bepaalde de huidige omgangsvormen. De zwarte Crash stond nu over het koffiehoekje gebogen, fors, niet dik, alleen maar fors, en ook niet hopeloos kolossaal, allerminst, niet zoals sommige jongens met dezelfde zwarte omvang, wier moeders hen vermoedelijk met allengs afnemende trots hadden zien opgroeien.

‘Ben vergeten hoe je het drinkt,’ riep hij.

En Steve zei: ‘Zwart. Twee suiker.’

De twee mannen gingen op de lage sofa zitten. Het lichtgevende zwarte trainingspak dat Crash droeg (Scozz moest niks van dat soort plunje hebben: geen opwarmspul, geen zweetellende) werd in glans ruimschoots overtroffen door het zware leven dat van zijn gezicht afgolfde. Net als 13 praatte hij als een Londenaar, maar sommige dingen aan hem herinnerden aan Afrika, zoals het reusachtige evenement van zijn neus, die leek op de rug van een zwarte brulkikker die plat op zijn gezicht zat, en de symbolische dreadlocks, die in kleine twijgjes loodrecht uit het hoofd oprezen. Geen echte dreadlocks, natuurlijk; echte dreadlocks bleven zorgvuldig ongewassen en zagen er na verloop van tijd uit als reusachtige kegels van sigarettenas. Zijn ogen straalden – zelfs het bloed erin straalde. Fameus dol op blanke mokkels, alsof hij er onderzoek naar deed: slaapkamer met een draaideur. Steve keek naar Crash en bedacht dat hij onmogelijk familie kon zijn van een holenmens als Link. En Steve wist ook dat op elke afbeelding van het evolutieproces tussen Link en Crash hijzelf (Scozzy met zijn misvormde genen) niet rechts van Crash zou staan maar ergens in het midden.

‘Tieten?’ stak Crash van wal toen Scozz de bal aan het rollen bracht. ‘Je heb er as man een touw en een pikhouweel bij nodig. En vergeet je bergschoenen niet.’ ‘Kwestie van spuiten,’ zei Steve, niet zonder wreedheid.

‘Net as die stomme dingen in de – die monstervruchten. Pompoenen of zo. Als ze er te veel rotzooi in hebben gespoten.’

Steve rekte zijn hals. ‘Grote tieten is één ding,’ zei hij, ‘maar je moet er niet in verzuipen.’

‘Ze steek ze omhoog. Weet je, ze hank helemaal achterover, as… de laaste man van een touwtrekploeg.’ Crash lachte kalm, vol bewondering. ‘Ze kan beter niet omvallen want dan krijg ze die hele vleesberg over d’r heen.’

In ander gezelschap zou Crash misschien een halfuur genoeglijk in dezelfde trant hebben doorgepraat alvorens een ander onderwerp aan te snijden – alvorens te beginnen over, laten we zeggen, lady Demeter Barry’s lichaamsbouw onder de gordel. Maar nu vroeg hij zich plotseling af waar hij mee bezig was – waarom hij met Scozzy over tieten praatte. Dat kon je beter niet doen, niet met hem, niet met die halfgare neuroot. Dat kon je maar beter niet doen… Crash zag dat Steves wijkende kin vol rimpels trok terwijl zijn mond zich verhardde tot een snavel; het ongenoegen uitte zich ook door de gloed in de ogen. Reflexmatig, en in dit geval zonder één spoor van verontwaardiging, speurde Crash de lucht af, op zoek naar blank-zwarte interactie – onze vrouwen: dat soort praat. Hij wist niets concreets te verzinnen. Misschien kwam Scozz nu ter zake. Wat er verder ook gebeurde, Crash zou 13 straks een flinke dreun verkopen. Hij wachtte. Hij was natuurlijk in het nadeel. Want niemand, maar dan ook niemand, kende Steves vreemde smaak als het om tieten ging.