Martin Amis

Zwaar water

en andere verhalen

Vertaald door Gerrit de Blaauw

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van de Stichting Fonds voor de Letteren.

© 1998 Martin Amis
© 1998, 2011 Nederlandse vertaling Gerrit de Blaauw
Oorspronkelijke titel Heavy Water and other stories
Omslagontwerp Mariska Cock
Typografie Arjen Oosterbaan
ISBN 978 90 2041 335 9
NUR 302

www.atlascontact.nl

Voor Delilah en Fernanda

INHOUD

Carrièreplanning

Dentons dood

De Engelse staat

Tellen

De samenloop van de kunsten

Zwaar water

De conciërge op Mars

Heteroliteratuur

Wat ik in de vakantie heb meegemaakt

CARRIÈREPLANNING

Toen Alistair zijn nieuwe scenario, Aanval van Quasar 13, af had, stuurde hij het op naar het KT en wachtte. Het afgelopen jaar had Het Kleine Tijdschrift ongeveer vijftien scenario’s van zijn hand afgewezen. Daar stond tegenover dat zijn laatste zending, een stapel van vijf, niet was geretourneerd met het standaardbedankbriefje, maar vergezeld ging van een met de hand geschreven brief van de scenarioredacteur, Hugh Sixsmith. In de brief stond het volgende:

Twee of drie stukken waren lang niet slecht, en ik kwam sterk in de verleiding om Vliegende start te accepteren; ik vind het bijna volledig geslaagd. Blijf alstublieft uw werk naar mij opsturen.

Hugh Sixsmith was zelf een scenarioschrijver met een aanzienlijke, zij het twijfelachtige reputatie. Zijn aanmoedigende brief wás aanmoedigend. Alistair putte er moed uit.

Slagvaardig maakte hij Aanval van Quasar 13 gereed voor inzending. Met traag koesterende vingertoppen legde hij de pagina’s van het typoscript recht. Alistair richtte de envelop niet aan de Scenarioredacteur. Nee, hij richtte hem aan De heer Hugh Sixsmith. En hij sloot ditmaal ook niet zijn curriculum vitae bij, dat hem tegenwoordig met een zeker onbehagen vervulde. In een meedogenloos staccato vermeldde het de scenario’s die hij had gepubliceerd in diverse krantjes en vermakelijk obscure blaadjes; het vermeldde zelfs scenario’s die in zijn universiteitsblad waren verschenen. Echt gênant werd het aan het eind. Daar stond: ‘Aangeboden rechten: uitsluitend feuilletonrechten voor eerste vertoning in Groot-Brittannië.’

Alistair deed lang over de begeleidende brief aan Sixsmith – bijna net zo lang als hij over Aanval van Quasar 13 had gedaan. Hoe langer hij aan de brief werkte, hoe korter die werd. Tegen het ochtendkrieken was hij eindelijk tevreden. Hij pakte de envelop en ging met zijn tong langs de donker glanzende gomrand.

Die vrijdag gaf Alistair, op weg naar zijn werk, het pakketje af bij het postagentschap in Calchalk Street, vlak bij Euston Road, en opeens voelde hij zich volstrekt wanhopig. Hij had bewust – heel bewust – geen antwoordenvelop ingesloten. De begeleidende brief luidde in zijn geheel als volgt: ‘Kunt u er wat mee? Zo niet: p.b.’

‘P.b.’ betekende uiteraard ‘prullenbak’ – een vat dat nadrukkelijk en dreigend aanwezig was in het leven van iedere scenarioschrijver. Met zijn hand tegen zijn voorhoofd liep hij schichtig naar buiten, langs de verjaardagskaarten, de nerveuze bejaarden, de enveloppen en de bolletjes touw.

Toen Luke het nieuwe gedicht af had – de titel luidde simpelweg ‘Sonnet’ – maakte hij een kopie van de uitdraai en faxte die naar zijn agent. Anderhalf uur later kwam hij terug van de sportschool op de benedenverdieping en bereidde hij zijn speciale vruchtensap terwijl het antwoordapparaat hem, onder vele andere zaken, meedeelde dat hij Mike moest terugbellen. Luke pakte een extra citroen en drukte de voorkeuzeknop van Talent International in.

‘Ha die Luke,’ zei Mike. ‘Er zit schot in. We hebben al een reactie.’

‘Hoe kan dat nou? Waar hij zit is het vier uur ’s nachts.’ ‘Nee, waar hij zit is het acht uur ’s avonds. Hij zit in Australië. Daar werkt hij samen met Peter Barry een gedicht uit.’

Luke wilde niets van Peter Barry weten. Hij bukte zich en trok zijn T-shirt uit. Muren en ramen bewaarden een eerbiedige afstand – de kamer was een brede naad van zonnenevel en rivierlicht. Luke dronk van zijn sap; het was zo scherp en zo zuur dat hij beide ellebogen optilde en met verbitterd gelaat zijn hoofd liet zakken. Hij vroeg: Wat vond hij ervan?’

‘Joe? Die was laaiend enthousiast. Hij zei: “Zeg maar tegen Luke dat ik helemaal weg ben van het nieuwe gedicht. Ik voel gewoon dat ‘Sonnet’ een geweldige kraker wordt.”’

Luke nam het kalm op. Hij was bepaald niet oud, maar hij zat lang genoeg in de poëzie om dit soort uitspraken kalm op te nemen. Hij draaide zich om. Suki, die was wezen winkelen, verschafte zich toegang tot de flat. Dat kostte enige moeite, doordat ze zwaar overbeladen was. Luke zei: ‘Je hebt het nog niet over getallen gehad. Een vol honkbalstadion – aan dat soort getallen denk ik.’

Mike zei: Wij begrijpen elkaar. Joe weet dat Monade belangstelling heeft. En Tim van TCT.’

‘Mooi,’ zei Luke. Suki liep rank naar hem toe en ontdeed zich al naderend van de ene aankoop na de andere – manden en dozen, glanzende tassen.

‘Ze verwachten je waarschijnlijk minstens twee keer,’ zei Mike. ‘Eerst om het te bespreken… Ze snappen absoluut niet waarom je daar niet woont.’

Luke merkte dat Suki veel meer had uitgegeven dan ze van plan was. Hij merkte het aan de geduldige zucht waarmee ze het zweet van zijn schouderbladen begon te likken. Hij zei: ‘Schei toch uit, Mike. Ze weten donders goed dat ik de schurft heb aan al die flauwekul in LA.’

Die maandag zat Alistair als een zoutzak in de bus naar zijn werk, slap van ambitie en verwaarlozing. Eén fantasie keerde telkens terug: terwijl hij zijn kantoor betrad, stond de telefoon letterlijk te dansen op zijn bureau: het was Hugh Sixsmith, van Het Kleine Tijdschrift, die Alistair gehaast maar plechtig meedeelde dat hij ervoor zou zorgen dat Alistairs scenario al in het eerstvolgende nummer werd geplaatst. (Eerlijk gezegd had Alistair dezelfde fantasie de vrijdag ervoor ook al gehad, toen het personeel van het postagentschap vermoedelijk nog aan het voetballen was met Aanval van Quasar 13. Zijn vriendin Hazel was een weekendje overgekomen uit Leeds. Ze waren zo klein, hij en Hazel, dat ze makkelijk in zijn eenpersoonsbed pasten en er hun armen en benen zelfs ongehinderd konden uitslaan. Op zaterdagavond woonden ze een publieke voordracht van scenario’s bij in een boekhandel in Camden High Street. Alistair hoopte Hazel te imponeren met het toenemende gemak waarmee hij zich in die kringen bewoog (en hij slaagde erin behoedzame blikken te wisselen met een paar rondsloffende halve bekenden – collega-scenarioschrijvers, zoekers, weters). Maar de laatste tijd leek Hazel toch al behoorlijk van hem onder de indruk, wat hij ook deed. Alistair lag de volgende ochtend in bed (haar beurt om thee te zetten) na te denken over het verschijnsel ‘onder de indruk zijn’. Hazel had zeven jaar geleden een geweldige indruk op hem gemaakt in bed: door er niet uit te stappen toen hij erin stapte. Die maandag, op kantoor, stond de telefoon roodgloeiend, maar geen enkele beller had iets te melden over Aanval van Quasar 13. Alistair verkocht advertentieruimte in een mededelingenblad voor boeren, en dus wilden zijn bellers praten over creosootmengsels en afvalrecycle-installaties.

Vier maanden lang hoorde hij niets. Dat zou normaal een tamelijk gunstig teken zijn geweest. Het betekende, of kon betekenen, dat je scenario serieus of zelfs pijnlijk nauwgezet onder de loep werd genomen. Dat was beter dan het per kerende post op je mat te horen ploffen. Aan de andere kant was het ook denkbaar dat Hugh Sixsmith had gehandeld naar de letter en de geest van Alistairs begeleidende briefje en Aanval van Quasar 13 binnen enkele minuten na ontvangst in de prullenbak had gegooid – vier maanden geleden. Nu hij zijn verblekende kopie van het scenario nog eens doorlas, vervloekte Alistair zijn (berekende) onverschilligheid. Hij had niet moeten zeggen: ‘Hebt u er wat aan? Zo niet: p.b.’ Hij had moeten zeggen: ‘Hebt u er wat aan? Zo niet: a.e.’! Antwoordenvelop! Elke ochtend liep hij de drie trappen af – daar lag de post, klaar om geschud en gedeeld te worden. En eens in de vier weken, zo rond vrijdag, wrikte hij nog steeds zijn KT open, voor het geval Sixsmith het scenario had geplaatst zonder hem op de hoogte te brengen. Als verrassing.

Geachte heer Sixsmith, dacht Alistair terwijl hij in de trein naar Leeds zat. Ik overweeg het scenario dat ik u heb gestuurd elders te plaatsen. Ik vertrouw erop dat… Het lijkt me niet meer dan billijk dat… Alistair trok zijn voeten in om een andere passagier de ruimte te geven. Beste meneer Sixsmith, Naar aanleiding van een verzoek van… Naar aanleiding van een buitengewoon ruimhartig verzoek ben ik momenteel doende een selectie uit mijn scenario’s te maken voor… Alistair liet zijn hoofd in zijn nek zakken en staarde naar het vuile raam.… voor Uitgeverij de Jutter. Ook de Stalknechtpers lijkt geïnteresseerd. Voor mij brengt dit bepaalde administratieve beslommeringen met zich mee, die, hoe vervelend ook… Voor de goede orde… Een en ander zou een stuk eenvoudiger worden… U hoeft natuurlijk niet…

Luke zat op een Bauhaus-tweezitsbankje in Club World op de luchthaven Heathrow. Hij dronk Evian en gebruikte een gratis faxapparaat – om alle voorbereidende stukken over het gedicht naar Mike te sturen.

Iedereen in Club World maakte een kalme, dankbare indruk, behalve Luke, die er buitengewoon ontevreden uitzag. Hij vloog eerste klas naar LAX, waar hij zou worden opgehaald door een chauffeur in uniform die hem per limousine of hotelauto naar het Pinnacle Trumont aan de Avenue of the Stars zou brengen. Eerste klas was niks bijzonders. Als het om poëzie ging, was eerste klas iets waar je niet over na hoefde te denken. Het was geen punt van discussie. Het was opgelegd. Eerste klas was tweede natuur.

Luke was gespannen: hij stond onder druk. Er hing veel – misschien te veel – af van ‘Sonnet’. Als ‘Sonnet’ geen kraker werd, kon hij binnenkort zijn flat én zijn vriendin niet meer betalen. Het verlies van Suki, daar kwam hij wel overheen. Waar hij nooit overheen zou komen was de gedachte dat hij haar, of zijn flat, niet meer kon betalen. Zijn contract voor ‘Sonnet’ was eerlijk gezegd helemaal niet zo geweldig. Luke was woedend op Mike, hoewel hij zich prima kon vinden in de nieuwe merchandisingclausule (potentiële nevenproducten van het gedicht, zoals speelgoed of T-shirts) en zijn verhoogde aandeel in de opbrengst uit tertiaire en vervolgactiviteiten. En dan was Joe er nog.

Joe belt en hij zegt: ‘Wij denken echt dat “Sonnet” een succes wordt, Luke. Jeff denkt het ook. Jeff komt net binnen. Jeff? Ik heb Luke aan de lijn. Wil je iets tegen hem zeggen? Luke. Luke, ik geef je Jeff even. Hij wil iets zeggen over “Sonnet”.’

‘Luke?’ zei Jeff. ‘Jeff. Luke? Jij bent een groot talent. Ik vind het geweldig om met jou aan “Sonnet” te werken. Hier komt Joe.’

‘Dat was Jeff,’ zei Joe. ‘Hij is wild van “Sonnet”.’

‘Waar gaan we het nu over hebben?’ vroeg Luke. ‘In grote lijnen?’

‘Wat “Sonnet” betreft? Nou ja, het enige probleem, Luke, dat wij met “Sonnet” hebben, voor zover ik het kan overzien tenminste, en ik weet dat Jeff het op dit punt met me eens is –ja toch, Jeff? – en Jim trouwens ook, Luke,’ zei Joe, ‘is de vorm.’

Luke aarzelde. Toen zei hij: ‘Je bedoelt de vorm waarin “Sonnet” is geschreven?’

‘Ja. Klopt, Luke. De sonnetvorm.’

Luke wachtte op de laatste oproep en werd toen met veel onbeantwoorde hoffelijkheid naar de neus van het toestel gebracht.

Geachte heer Sixsmith,

schreef Alistair,

Toen ik onlangs mijn archief doorliep, schoot mij vaag te binnen dat ik u indertijd een kort werk van mijn hand, getiteld Aanval van Quasar 13, heb toegezonden – het zal iets meer dan zeven maanden geleden zijn. Mag ik ervan uitgaan dat u het niet kunt gebruiken? Het is niet uitgesloten dat ik u binnenkort lastig val met nog een scenario (of twee!) dat ik sindsdien heb voltooid. Ik hoop dat het goed met u gaat. Hartelijk dank voor de aanmoediging die ik van u heb mogen ontvangen.
Onnodig te zeggen dat ik een groot bewonderaar ben van uw werk. Wat een soberheid, wat een diepgang. Mag ik vragen wanneer we een nieuw ‘deeltje’ tegemoet kunnen zien?

Verdrietig deed Alistair deze brief op een regenachtige zondagmiddag in Leeds op de post. Hij hoopte dat het poststempel van moed en mobiliteit zou getuigen.

Toch voelde hij zich nu veel rustiger. Het begon tot hem door te dringen dat hij net een periode van een week of vijf achter de rug had waarin hij klinisch krankzinnig was geworden. Die brief aan Sixsmith was maar een van de vele tientallen versies die hij op papier had gezet. De laatste tijd hield hij zich ook dagelijks op in de buurt van de burelen van Het Kleine Tijdschrift in Holborn: urenlang zat hij ineengedoken in de koffieshops en broodjeswinkels aan de overkant, aarzelend of hij Sixsmith zou belagen – als hij hem ooit te zien zou krijgen, wat nooit gebeurde. Alistair begon zich af te vragen of Sixsmith wel bestond. Was hij soms een acteur, een spookverschijning, een sluw verzinsel? Alistair belde het KT uit een verscheidenheid van telefooncellen. Diverse mensen namen op, maar niemand wist waar iemand was, en maar drie of vier keer lukte het om Alistair door te verbinden met de kennelijk permanente, verscheurende hoestbui die op Sixsmiths toestel te horen was. Toen hing hij op. Hij kon niet slapen, of hij dacht dat hij niet kon slapen, want Hazel zei dat hij de hele nacht had liggen jammeren en knarsetanden.

Alistair wachtte bijna twee maanden. Toen stuurde hij nog drie scenario’s op. Het eerste ging over een vervroegd gepensioneerde huurmoordenaar die weer aan de slag gaat als zijn vrouw door een seriemoordenaar wordt koudgemaakt. Het tweede ging over de infiltratie van de drie Gorgonen in een escortbureau in het moderne New York. Het derde was een heavy metal-musical die zich afspeelde op het eiland Skye. Hij sloot een antwoordenvelop ter grootte van een kleine rugzak in.

De winter was ongewoon zacht.

‘Wilt u voordat u gaat eten nog iets drinken? Een cappuccino? Mineraalwater? Een glas sauvignon blanc?’

‘Een grote espresso, cafeïnevrij,’ zei Luke. ‘Dank u.’

‘You’re more than welcome.’

‘Horen jullie dat?’ zei Luke toen iedereen had besteld. ‘Ik ben niet meer gewoon welkom. Ik ben meer dan welkom.’

De anderen glimlachten lankmoedig. Dat soort opmerkingen vormden de keerzijde van het chique feit dat Luke, ondanks zijn uiterlijk en zijn accent, Engelsman was. Ze zaten met z’n allen op het terras van Bubo’s: Joe, Jeff, Jim.

Luke vroeg: ‘Hoe heeft “Ecloge van een boerenhek” het gedaan?’

Joe zei: ‘In Amerika?’ Hij keek naar Jim, naar Jeff. ‘Iets van – vijftien?’

Luke vroeg: ‘En in het buitenland?’

‘Het gaat niet naar het buitenland.’

‘En hoe heeft “Zwarte roek in de regen” het gedaan?’ vroeg Luke.

Joe schudde zijn hoofd. ‘Nog slechter dan “Schaap in de mist”.’

‘Het zijn allemaal remakes,’ zei Jim. ‘Historische troep.’ ‘En “Moeraseik”?’

“‘Moeraseik”? Och, vijfentwintig misschien?’

Luke zei zuur: ‘Ik hoor leuke dingen over “De oude botanische tuin”.’

Ze praatten over ander kerstflops en -fiasco’s en zwegen zo lang mogelijk over TCT’s ‘Hij is ’t die gist’renavond nog misprijzend’, dat praktisch geen cent had gekost en na drie weken al boven de honderdtwintig miljoen zat.

‘Hoe is dat gegaan?’ vroeg Luke ten slotte. ‘Jezus, hoe groot was het reclamebudget dan wel niet?’

‘Voor “Hij is ’t”?’ zei Joe. ‘Niks. Twee, drie.’

Ze schudden allemaal hun hoofd. Jim nam het filosofisch op. ‘Het is nu eenmaal poëzie,’ zei hij.

‘Er staan zeker geen andere sonnetten op stapel?’ zei Luke.

Jeff zei: ‘Binair zit in de laatste productiefase met een sonnet. “Geschreven op Kasteel –.” Nóg meer historische troep.’

De soep en de salade werden geserveerd. Het leek Luke in dit stadium niet verstandig om door te gaan over sonnetten. Na een poosje vroeg hij: ‘Hoe heeft “Voor Sophonisba Anguisciola” het gedaan?’

Joe zei: “Voor Sophonisba Anguisciola”? Praat me niet van “Voor Sophonisba Anguisciola”.’

Het was laat op de avond en Alistair zat in zijn kamer te werken aan een scenario over een zwarte dakloze met een hoog IQ die door een Zuid-Molukse terrorist en medicijnman wordt getransformeerd in een blanke vrouwelijke junkbondhandelaar. Opeens schoof hij alles grommend aan de kant, griste een leeg vel papier van de stapel en schreef:

Geachte heer Sixsmith,
Het is al meer dan een jaar geleden dat ik u Aanval van Quasar 13 heb toegezonden. Nog niet tevreden met zoveel nalatigheid, hebt u ook nog eens vijf maanden laten verlopen zonder te reageren op drie meer recente inzendingen. Het zou niet meer dan fatsoenlijk zijn geweest indien u, als collega-scenarioschrijver, mij onmiddellijk had geantwoord, al moet ik zeggen dat ik nooit veel in uw werk heb gezien: ik vind het zowel langdradig als oppervlakkig. (Ik heb vorige maand het stuk van Matthew Sura gelezen en ik vond dat hij feilloos uw zwakke punten blootlegt.) Wilt u zo vriendelijk zijn de drie meest recente scenario’s, te weten Decimator, Medusa verovert Manhattan en Het dal van de Stratocasters, onmiddellijk te retourneren?

Hij ondertekende de brief en plakte de envelop dicht. Hij ging de deur uit en deed hem op de post. Toen hij weer thuis was, trok hij trots zijn drijfnatte kleren uit. Het eenpersoonsbed leek geweldig groot, als het hemelbed van een orgiast. Hij rolde zich stevig op en sliep zoals hij dat jaar nog niet had geslapen.

Het was dan ook een kalme maar strijdlustige Alistair die de volgende ochtend de trap af sjokte en op weg naar de deur een snelle blik wierp op de waaier van post die op de plank lag. Hij herkende de envelop zoals iemand een brief van zijn geliefde zou herkennen. Hij bukte zich en maakte hem open.

Mijn excuses voor de bijzonder trage reactie. Mijn welgemeende verontschuldigingen. Als u het goedvindt, ga ik nu onmiddellijk over tot het vellen van een oordeel over uw werk. Ik zal u niet vervelen met een opsomming van mijn beslommeringen op het persoonlijke en professionele vlak.

Mij vervélen? dacht Alistair, terwijl zijn hand zijn hart zocht.

Ik meen zonder meer te mogen stellen dat uw scenario’s buitengewoon veelbelovend zijn. Sterker nog: dat de belofte al is ingelost. Ze hebben gevoel, ze hebben glans.
Voorlopig stel ik mij tevreden met het opnemen van Aanval van Quasar 13. (Sta mij toe Decimator nog even in beraad te houden.) Ik wilde u hooguit één of twee zeer kleine correcties voorstellen. Zou u me hier willen bellen om een datum af te spreken voor wat gezellige kout?
Hartelijk dank voor uw genereuze opmerkingen over mijn eigen werk. Ik krijg steeds sterker de indruk dat deze vorm van gedachtewisseling – deze wederzijdse openhartigheid – een van de dingen is die mij de moed geven om door te gaan. Uw woorden hebben mij op de been gehouden na Matthew Sura’s boosaardige en onzorgvuldige aanval, waarvan ik, naar ik vrees, nog steeds niet helemaal ben bekomen. Houd u haaks.

‘Kies voor het lyrische gedicht,’ zei Jim.

‘Of wat dacht je van een ballade?’ zei Jeff.

Jack liet zich gemakkelijk overhalen. ‘Ballades liggen goed in de markt,’ gaf hij toe.

Tegen het eind van de tweede dag kreeg Luke de indruk dat hij de strijd voor het sonnet ging winnen. Dat viel op te maken uit de aard van Joe’s zwijgzaamheid: lusteloos maar niet chagrijnig.

‘Laten we eerlijk zijn,’ zei Jeff. ‘Het sonnet is in wezen hiëratisch. Het is strikt historisch. Het beantwoordt aan een geformaliseerd bewustzijn. Tegenwoordig gaat het om het soort bewustzijn dat op zóék is naar vorm.’

‘Waar nog bij komt,’ zei Jack, ‘dat het lyrische gedicht altijd het natuurlijke middel is geweest voor de onbelemmerde uitdrukking van gevoel.’

‘Ja,’ zei Jeff. ‘Bij het sonnet blijf je steken in het oude theseantithese-synthese-stramien.’

Joan zei: Wat zijn we hier tenslotte aan het doen? Weerspiegelen we de wereld of verlichten we haar?’

Nu was het Joe’s beurt om zijn mond open te doen. ‘Alsjebliéft,’ zei hij. ‘Zijn we soms vergeten dat “Hij is ’t” een sonnet was voordat het werd herschreven? Hadden we soms coke gesnoven toen we afgelopen zomer zeiden dat we voor het sonnét zouden kiezen?’

Het antwoord op Joe’s laatste vraag luidde, tussen haakjes, ‘ja’; maar Luke keek behoedzaam de kamer rond. De Chinese lunch die ze de secretaresse telefonisch hadden laten bestellen stond op de salontafel als een verzameling kinderexperimenten met stopverf en verf en designersnot. Het was vier uur en Luke wilde gauw weg. Om te zwemmen en in de zon te liggen. Om straks extra soepel en gebronsd op zijn afspraakje met de jonge actrice Henna Mickiewicz te kunnen verschijnen. Hij deed alsof hij geeuwde.

‘Luke heeft last van jetlag,’ zei Joe. ‘Morgen praten we nog even verder, maar ik weet nu eigenlijk al zeker dat ik weer helemaal achter het sonnet sta.’

‘Sorry,’ zei Alistair. ‘Daar ben ik weer. Sorry.’

‘O ja,’ zei de vrouwenstem. ‘Hij was hier net nog… Nee, hij is er. Hij is er. Ogenblikje.’

Alistair rukte de hoorn van zijn oor en staarde ernaar. Toen luisterde hij weer. Het leek of de telefoon zelf aan een uitbarsting ten prooi was: hij krijste en piepte als een taxiradio. Toen hield de aanval – al dan niet tijdelijk – op en een schorre maar trotse stem zei: ‘Met Hugh Sixsmith?’

Het kostte Alistair enige tijd om uit te leggen wie hij was. Sixsmith klonk verbaasd maar ook tamelijk geïntrigeerd door het feit dat hij belde. Het gesprek verliep redelijk vlot en ze maakten een afspraak (de volgende maandag, na het werk). Toen slaagde Alistair erin uit te brengen: ‘Meneer Sixsmith, nog één ding. Het is heel gênant, maar gisteravond raakte ik nogal over mijn toeren omdat ik zo lang niets van u had gehoord, en toen heb ik u helaas een totaal geschifte brief geschreven die ik…’ Alistair wachtte. ‘Ach, u weet hoe dat gaat. Als je een scenario schrijft, haal je het beste uit jezelf, en dan verstrijkt de tijd en…’

‘Beste jongen, ik wil er geen woord meer over horen. Ik negeer die brief gewoon. Ik gooi hem weg. Na een paar regels wend ik gewoon mijn niet-gekwetste blik af,’ zei Sixsmith, en hij begon weer te hoesten.

Hazel kwam dat weekend niet naar Londen. Alistair ging dat weekend niet naar Leeds. Hij spendeerde zijn tijd aan bespiegelingen over dat lokaal op Earls Court Square waar scenarioschrijvers uit hun scenario’s voorlazen en zure Spaanse rode wijn dronken en werden aangestaard door verfomfaaide, onopgemaakte meisjes in dikke jassen die onophoudelijk of juist helemaal niet met hun ogen knipperden.

Luke parkeerde zijn Chevrolet Celebrity op de vijfde verdieping van de parkeergarage en nam de lift naar beneden met twee lagere functionarissen in trainingspak die de nieuwste records van ‘Hij is ’t die gist’renavond nog misprijzend’ bespraken. Hij zette zijn donkere bril op en liep naar de andere parkeergarage, die voor het hogere personeel. Bij elk vak stond een naam. Luke voelde zich gerustgesteld toen hij Joe’s naam zag, die gedeeltelijk schuilging achter zijn Range Rover. Dichters hadden uiteraard maar zelden dat soort macht. Of wat voor macht dan ook. Hij was blij dat Henna Mickiewicz dat niet scheen te beseffen.

Joe’s kamer: Jim, Jack, Joan, maar geen Jeff. Er waren ook twee nieuwe jongens. Luke werd aan de twee nieuwe jongens voorgesteld. Ron zei dat hij mede namens Don sprak wanneer hij Luke vertelde dat hij een groot bewonderaar was van diens materiaal. Terwijl Luke naast Joe over het koffieapparaat gebogen stond, vroeg hij naar Jeff, en Joe zei: ‘Jeff werkt niet meer aan het gedicht’, en Luke knikte zwijgend.

Ze gingen in hun lage leunstoelen zitten.

Luke vroeg: ‘Hoe doet “Een Welshman spreekt tot de toerist” het?’

Don zei: ‘Aardig, maar niet geweldig.’

Ron zei: ‘Het doet het niet zo goed als “Het gat in de heg” het heeft gedaan.’

Jim vroeg: ‘Hoe heeft “Heg” het gedaan?’

Ze spraken over hoe ‘Heg’ het had gedaan. Toen zei Joe: ‘Goed. We kiezen voor het sonnet. Luister. Don heeft een probleem met het eerste kwatrijn van het octaaf, Ron heeft een probleem met het tweede kwatrijn, Jack en Jim hebben een probleem met het eerste kwatrijn van het sextet, en ik denk dat we allemaal een probleem hebben met het afsluitende couplet.’

Alistair presenteerde zich in een kalme trance van stiptheid op de burelen van het KT. Hij had uren rondgezworven in de buurt en ongeveer vijftien pond aan thee en koffie uitgegeven. In de diverse snackbars waar hij een poosje bleef zitten – met beide handen het knerpende piepschuimbekertje omvattend, kijkend hoe het licht langs de kantoorgebouwen stroomde – werd een te lang verblijf niet op prijs gesteld (en bovendien meende hij dat men er ongunstige herinneringen bewaarde aan zijn vorige KT-wachtsessies).

Terwijl de Big Ben twee uur sloeg, ging Alistair de trap op. Hij haalde zo diep adem dat hij bijna achteroverviel – en klopte. Een bejaarde loopjongen bracht hem zwijgend naar een smal en rommelig vertrek, waar amper plaats was voor de zeven mensen die er zaten. Aanvankelijk dacht Alistair dat het ook scenarioschrijvers waren en wrong hij zich tussen de deur en het eind van de rij. Maar ze zagen er niet uit als scenarioschrijvers. De volgende vier uur werd er niet veel gezegd, en de identiteit van Sixsmiths smekelingen kwam slechts gedeeltelijk en bij stukjes en beetjes aan het licht. Enkelen van hen, zoals zijn advocaat en de psychiater van zijn tweede vrouw, vertrokken al na anderhalf uur. Anderen, zoals de btw-man en de reclasseringsambtenaar, bleven bijna net zo lang als Alistair. Maar om kwart voor zeven was hij alleen.

Hij naderde de onvoorstelbare puinhoop op Sixsmiths bureau. Haastig begon hij de ongeopende post te doorzoeken. Alistair sloot niet uit dat hij zijn eigen brief kon opsporen en onderscheppen. Maar alle brieven, en er lagen er heel veel, waren aangetekend en in bruine vensterenveloppen gestoken. Toen hij zich omdraaide om weg te gaan, zag hij een reusachtige gewatteerde envelop, aan hemzelf geadresseerd in Sixsmiths bibberige handschrift. Hij zag geen reden om hem niet mee te nemen. De oude loopjongen, zag Alistair even later, lag opgerold in een slaapzak onder een werktafel in de kamer voor het lagere personeel.

Op straat scheurde hij het pakket open, omwarreld door grijs dons. Er zaten twee van zijn scenario’s in, Het dal van de Stratocasters en, verwarrend genoeg, Decimator. Er zat ook een briefje bij:

Ik ben weggeroepen, zoals dat heet. Persoonlijke beslommeringen. Ik bel u deze week en dan – gezellig samen lunchen?

Ook ingesloten was Alistairs gepikeerde brief – ongeopend. Hij liep door. Het verkeer, menselijk en mechanisch, zwenkte langs zijn opgeklaarde gezicht. Zijn ogen werden groot terwijl een evidente en allesverklarende waarheid tot hem doordrong: Hugh Sixsmith was scenarioschrijver. Hij begreep het.

Nadat Luke en zijn collega’s de hele dag vruchteloos over de cesuur in de eerste regel van ‘Sonnet’ hadden gediscussieerd, gingen ze naar Strabismus om een cocktail te drinken. Ze kregen de grote ronde tafel bij de piano.

Jane zei: ‘TCT maakt een vervolg op “Hij is ’t”.’

Joan zei: ‘Eigenlijk is het een vooraf.’

‘Titel?’ vroeg Joe.

‘Staat nog niet vast. Bij TCT noemen ze het “Hij was ’t”.’ ‘Mijn zoon,’ zei Joe peinzend nadat de ober de drankjes had gebracht, ‘zei vanochtend klootzak tegen me. Voor het eerst.’ ‘Niet te geloven,’ zei Bo. ‘Mijn zoon zei vanochtend ook klootzak tegen me. Voor het eerst.’

Nou en?’ zei Mo.

Joe zei: ‘Godsamme, hij is nog maar zes.’

Phil zei: ‘Mijn zoon zei al klootzak tegen me toen hij vijf was.’ ‘Mijn zoon heeft nog nooit klootzak tegen me gezegd,’ zei Jim. ‘En hij is al negen.’

Luke nipte aan zijn Bloody Mary. Hij betwijfelde, gezien de tint en textuur van het drankje, of hij het risico kon nemen zijn neus te snuiten zonder opnieuw een bezoek aan het toilet te brengen. Hij had Suki al drie dagen niet gebeld. Het liep onweerstaanbaar uit de hand met Henna Mickiewicz. Hij had haar geen rol in het gedicht beloofd, niet zwart op wit tenminste. Henna was fantastisch, maar toch hield je het gevoel dat ze je ieder moment voor de rechter kon slepen.

Mo zei dat elk kind zijn eigen ontwikkelingstempo heeft, en dat een schijnbare voorsprong in de eerste jaren teniet wordt gedaan door perioden van stilstand op latere leeftijd.

Jim zei: ‘Ik maak me toch een beetje zorgen.’

Mo zei: ‘Mijn zoon is drie. En hij zegt voortdurend klootzak tegen me.’

Iedereen leek behoorlijk onder de indruk.

De bomen stonden in blad, en de toeristenbussen sleepten hun dikke achterwerken door het verkeer, en alle boeren prefereerden kunstmestmengsels boven opslagisolatie, toen Sixsmith eindelijk belde. In de tussentijd had Alistair zich van het volgende vergewist: voordat Sixsmith zijn gepikeerde brief retourneerde, had hij hem opengestoomd en daarna weer dichtgeplakt. In dezelfde periode had Alistair zich ook zonder veel vreugde met Hazel verloofd. Maar het telefoontje kwam.

Hij wist vrijwel zeker dat hij naar het goede restaurant was gekomen. Alleen was het eigenlijk geen restaurant. Je kon er niet reserveren, en ze kenden er geen meneer Sixsmith, en er werd menig middagontbijt geserveerd aan vuilbekkende personen die met uitpuilende ogen achter bekers vleeskleurige thee zaten. Er werd overigens wel alcohol geschonken. Allerlei mensen dronken het. Prima, dacht Alistair. Prima. Eigenlijk de ideale plek voor een paar scenarioschrijvers om…

‘Alistair?’

Zelfverzekerd boog Sixsmith zijn lange lichaam over het tafeltje. Terwijl hij ging zitten, leek hij bijzonder ingenomen met die manoeuvre. Hij nam Alistair met een buitengewoon neutrale blik op, maar er school iets jongensachtigs, iets bewust onverschilligs in het gezicht dat hij de ober toekeerde. Terwijl Sixsmith een gin-tonic bestelde en onderhoudend uitweidde over zijn zwak voor garnalencocktails, merkte Alistair dat hij zich – zij het niet zonder ironie – sterk aangetrokken voelde tot deze man, tot deze verkreukelde scenarioschrijver met zijn dromerige blik, zijn merkwaardige dictie vol ingeslikte klanken, en de enorme deuken en botschaduwen in zijn gezicht, al die te dunne fontanellen van de toewijding aan zijn vak. Hij wist hoe oud Sixsmith was. Maar misschien legde de tijd een vreemd tempo op aan de scenarioschrijver, wiens vlam zo helder brandde…

‘En nu mijn collega-ambachtsman in het schrijversvak: Alistair. Wat drink jij?’

Sixsmith toonde zich meteen nogal openhartig van aard. Het kon ook zijn dat hij in zijn jongere collega iemand zag tegenover wie hij alle valse terughoudendheid kon laten varen. Het bleek dat Sixsmiths tweede vrouw, van wie hij gescheiden leefde, de dochter van twee alcoholisten, alcoholiste was. Haar huidige minnaar (ze kwamen en gingen, die minnaars!) was alcoholist. Om de zaak nog ingewikkelder te maken, zo verklaarde Sixsmith terwijl hij zijn glas in het zicht van de ober heen en weer schudde, was ook zijn dochter uit zijn eerste huwelijk alcoholiste. Hoe hield Sixsmith het vol? Ondanks zijn leeftijd had hij godzijdank liefde gevonden in de armen van een vrouw die jong genoeg (en zo te horen alcoholiste genoeg) was om zijn dochter te kunnen zijn. Hun garnalencocktails werden gebracht, met een karaf volle rode wijn. Sixsmith stak een sigaret op en draaide Alistair zijn handpalm toe tijdens een hoestaanval die iedereen in het lokaal deed omkijken. Toen staarde hij Alistair een ogenblik aan, begrijpelijkerwijs enigszins verward, alsof hij niet zeker was van diens bedoelingen, of zelfs van zijn identiteit. Maar hun contact herstelde zich snel. Even later keuvelden ze erop los als door de wol geverfde gelijken – over Trumbo, over Tsjajevski, over Towne, over Eszterhas.

Rond halfdrie, toen de ober er na diverse pogingen in slaagde Sixsmiths onaangeroerde garnalencocktail weg te halen en zich gereedmaakte om hun gesmoorde koteletten op te dienen met een derde karaf wijn, voerden de twee mannen een luidruchtig debat over de jonge Puzo.

Joe gaapte, haalde zijn schouders op en zei lusteloos: ‘Zal ik jullie eens wat vertellen? Ik was toch al niet zo dol op het petrarkistische rijmschema.’

Jan zei: “Geschreven op Kasteel –” is abba abba.’

Jen zei: ‘Dat was “Hij is ’t” ook. Tot vlak voor de afronding.’ Jon zei: ‘Ik heb een nieuwtje. Het gerucht gaat dat “Geschreven op Kasteel –” wordt ingetrokken.’

‘Dat meen je niet,’ zei Bo. ‘Het gaat deze maand in première. Ik heb gehoord dat de reacties op de voorpresentatie fantastisch waren.’

Joe had zijn twijfels. ‘Na “Hij is ’t” staan de directies nogal huiverig tegenover het sonnet. Ze denken dat het een eenmalige klapper is geweest.’

‘Abba abba,’ zei Bo walgend.

‘Of,’ zei Joe. ‘Of… óf we gaan rijmloos.’

‘Rijmlóós?’ zei Phil.

‘We gaan blank,’ zei Joe.

Er viel een stilte. Bill keek Gil aan. Gil keek Will aan.

Wat denk je, Luke?’ zei Jim. ‘Jij bent hier de dichter.’

Luke had nooit zo de behoefte gehad om ‘Sonnet’ te verdedigen. Zelfs de oorspronkelijke versie had hij als weinig meer dan een onderhandelingstroef beschouwd. Momenteel herschreef hij ‘Sonnet’ elke avond in het Pinnacle Trumont voordat Henna kwam en ze de roomservice gingen kwellen. ‘Rijmloos,’ zei Luke. ‘Rijmloos. Ik weet het niet, Joe. Ik kan er abab abab van maken, of zelfs abab cdcd. Jezus, ik zou er aabb van maken als de slotregels daar niet onder zouden lijden. Maar rijmloos… Ik had nooit gedacht dat ik nog eens rijmloos zou gaan dichten.’

‘Er moet in ieder geval iets aan gebeuren,’ zei Joe.

‘Misschien ligt het aan de pentameter,’ zei Luke. ‘Misschien ligt het aan de jambe. Mag ik iets onalledaags voorstellen? Wat dachten jullie van het lettergreepvers?’

Om kwart voor zes bestelde Hugh Sixsmith een gin-tonic en zei: ‘We hebben gepraat. We hebben de maaltijd gebruikt. Wijn. Waarheid. Scenario’s schrijven. Nu wil ik het over je werk hebben, Alistair. Dat meen ik. Ik wil het over Aanval van Quasar 13 hebben.’

Alistair bloosde.

‘Het komt niet vaak voor dat… Maar je ziet het altijd meteen. Die betekenisrijkdom, die beheersing. Over een diep doorvoeld leven in zijn volle… Dank je wel, Alistair. Dank je wel. Ik moet zeggen dat het me sterk aan mijn eigen vroege werk deed denken.’

Alistair knikte.

Nadat ze geruime tijd over zijn eigen rijpingsproces als scenarioschrijver hadden gesproken, zei Sixsmith: ‘Goed. Als ik mijn mond moet houden, dan zeg je het maar. Ik ga het hoe dan ook publiceren. Ik wil alleen nog één heel kleine suggestie doen.’

Alistair maakte een uitnodigend handgebaar.

‘Goed,’ zei Sixsmith. Hij onderbrak zichzelf om een garnalencocktail te bestellen. De ober keek hem verslagen aan. ‘Goed,’ zei Sixsmith. ‘Wanneer Brad ontsnapt uit het experimentele lab van de Nevelingen en met Cord en Tara op weg gaat om de gerichte-energiezeis van het Xerxiaanse aanvalsschip uit te schakelen – waar is Chelsi dan?’

Alistair fronste zijn voorhoofd.

‘Waar is Chelsi dan? Ze is nog steeds in het lab met de Nevelingen. Waar ze bovendien ieder moment met Fobiaans addergif kan worden ingespoten. Wat komt er op die manier van de gelukkige afloop terecht? En van Brads centrale heldenrol? En van de liefde die hij Chelsi heeft verklaard? Of zit ik nou maar wat te zeuren?’

De secretaresse, Victoria, stak haar hoofd naar binnen en zei: ‘Hij komt naar beneden.’

Luke luisterde naar het geluid van drieëntwintig paar benen die van elkaar en weer over elkaar werden geslagen. Ondertussen bereidde hij zich voor op een zestien-tandenglimlach. Hij keek vluchtig naar Joe. Die zei: ‘Niks aan de hand. Hij komt alleen even naar beneden om een praatje te maken.’

En hij kwam naar beneden: Jake Endo, voortreffelijk verwesterst en schitterend uitgedost en een jaar of vijfendertig. Van alle luxeartikelen waarmee zijn slanke gestalte was bepleisterd was geen zo adembenemend als zijn haar, met al die lagen vertroeteld licht.

Jake Endo gaf Luke een hand en zei: ‘Het is een waar genoegen met u kennis te maken. Ik heb het basismateriaal over het gedicht niet gelezen, maar ik ben bekend met de achtergrond.’

Luke vermoedde dat Jake Endo iets aan zijn stem had laten doen. Hij kon alle klanken uitspreken waarmee Japanners geacht werden moeite te hebben.

‘Ik heb begrepen dat het een liefdesgedicht is,’ vervolgde hij. ‘Gericht aan uw vriendin. Is ze samen met u hier in LA?’

‘Nee. Ze is in Londen.’ Luke betrapte zich erop dat hij naar Jake Endo’s sandalen keek en zich afvroeg hoe duur die konden zijn geweest.

Een stilte zette haar crescendo in. De stilte was allang ondraaglijk geworden toen Jim haar verbrak met een vraag aan Jake Endo: ‘O ja, hoe heeft “Vers, achtergelaten op een plekje in een taxusboom die staat bij het Meer van Easthwaite, op een verlaten deel van de oever, vanwaar de bezoeker een prachtig uitzicht heeft” het gedaan?’

“Vers”?’ zei Jake Endo. ‘Vrij goed.’

‘Ik dacht aan “Geschreven op Kasteel –”,’ zei Jim zacht.

De stilte begon opnieuw. Toen ze haar climax naderde, werd Joe zich opeens bewust van alle energie die hem werd toegeschreven. Hij stond op en zei: ‘Jake? Ik denk dat we onze vermoeidheidspiek naderen. We zitten even in een dip. We kunnen het niet eens worden over de eerste regel. Eerste régel? We zijn nog niet verder dan de eerste vóét.’

Jake Endo liet zich niet uit het veld slaan. ‘Af en toe een dipje, dat zul je altijd houden. Ik weet zeker dat jullie eruit komen, zoveel talent bij elkaar. Wij boven hebben er alle vertrouwen in. We denken dat het een succesvol zomergedicht wordt.’

‘Nee, wij hebben er ook alle vertrouwen in,’ zei Joe. ‘We geloven er heilig in. Heilig. We staan vierkant achter “Sonnet”.’ ‘Sonnet?’ zei Jake Endo.

‘Ja, sonnet. “Sonnet.”’

“Sonnet”?’ zei Jake Endo.

‘Het is een sonnet. De titel is “Sonnet”.’

Het westen viel met bakken van Jake Endo’s gezicht. Een paar seconden later leek hij een middeleeuwse krijgsheer op veldtocht, die met wezenloze blik een adempauze nam alvorens zich op de vrouwen en kinderen te storten.

‘Niemand heeft me iets verteld,’ zei hij terwijl hij naar de telefoon liep, ‘over een sonnét.’

De zaak ging sluiten. De theegolf en de kantoorgolf waren weggeëbd. Buiten glommen de straten somber. Personeelsleden trokken regen- en overjassen aan. Een belangrijk licht ging uit. Een koelkastdeur werd dichtgeslagen.

‘Niet bepaald een sterke vondst, hè?’ zei Sixsmith.

Alistair had de spraak, die ruim een uur afwezig of niet beschikbaar was geweest, herkregen – de spraak, die prins der menselijke vermogens. ‘Als ze nu eens…’ zei hij. ‘Als Chelsi het laboratorium nu eens eerder verlaat?’

‘Niet vreselijk dramatisch,’ zei Sixsmith. Hij bestelde een karaf wijn en vroeg waar zijn gesmoorde kotelet bleef.

‘Of als ze nu eens gewond raakt? Tijdens de vlucht. Aan haar been.’

‘Zolang we dat afgrijselijke cliché maar kunnen vermijden: meisje in problemen, held gevaarlijk aan het treuzelen. Bovendien is ze niet nodig bij de overval op het Xerxiaanse aanvalsschip. Daar kunnen we haar echt niet bij gebruiken.’

Alistair zei: ‘Dan laten we haar doodgaan.’

‘Prima. Lichte domper op de goede afloop. Nee, nee.’

Een ober stond naast hun tafel en keek verdrietig naar de rekening op het schoteltje.

‘Goed dan,’ zei Sixsmith. ‘Chelsi raakt gewond. Heel ernstig. Aan haar arm. Wat doet Brad dan met haar?’

‘Hij brengt haar naar het ziekenhuis.’

‘Hmm. Een nogal nietszeggende aanpassing.’

De ober kreeg gezelschap van een tweede ober, even onverstoorbaar; hun gezichten waren korrelig in de avondschaduw. Sixsmith liet zijn handen zacht over zijn lichaam glijden en begon steeds bedenkelijker te kijken.

‘Als er nu eens,’ zei Alistair, ‘als er nu eens iemand langskomt die haar naar het ziekenhuis kan brengen?’

‘Mogelijk,’ zei Sixsmith, die half was opgestaan, één hand ongemakkelijk in zijn binnenzak gestoken.

‘Of als Brad,’ zei Alistair, ‘als Brad haar nu eens uitlegt hoe ze bij het ziekenhuis komt?’

Toen Luke de volgende dag terug was in Londen, had hij een ontmoeting met Mike om de zaak weer op de rails te zetten. De vooruitzichten waren gunstig. Mike belde Mal van Monade, die een hekel had aan Tim van TCT. Om Mal eventueel onder druk te kunnen zetten belde hij ook met Bob van Binair met het doel de optie op ‘Sonnet’ weer in bezit te krijgen, plus ontwikkelingsgeld met rente op rente, en het heel ergens anders opnieuw te ontwikkelen – bij Rode Reus, bijvoorbeeld, want ze wisten dat Rodge serieus belangstelling had. ‘Ze willen dat je er de boer mee op gaat,’ zei Mike. ‘Dat je er met iedereen over praat.’

‘Ik heb me vergist in Joe,’ zei Luke. ‘Ongelooflijk dat ik me uit de naad heb gewerkt voor zo’n onbenul.’

‘Kan gebeuren. Joe was even vergeten hoe Jake Endo over sonnetten denkt. Endo’s eerste belangrijke gedicht was een sonnet. Voor jouw tijd. “O ster, mocht ik bestendig zijn als gij.” Het heeft welgeteld één dag gelopen. Japan was bijna op de fles.’

‘Ik voel me gebruikt, Mike. Er is misbruik gemaakt van mijn vertrouwen. Ik wil nu weleens weten waar ik aan toe ben.’

‘Veel hangt af van hoe “Geschreven op Kasteel –” het doet en hoe “Hij was ’t” wordt ontvangen.’

‘Ik ga een poosje met Suki de stad uit. Weet jij een plek waar geen winkels zijn? Godallemachtig, ik ben hard aan vakantie toe. Mike, dit is allemaal maar flauwekul. Je weet toch wel wat ik éígenlijk wil?’

‘Natuurlijk weet ik dat.’

Luke bleef Mike aankijken tot hij zei: ‘Jij wilt regisseren.’