Elanor Dymott

Niets verdwijnt

Vertaald door Ton Heuvelmans

==

2012

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

© 2012 Elanor Dymott

© 2012 Nederlandse vertaling Ton Heuvelmans

Oorspronkelijke titel Every Contact Leaves a Trace

Oorspronkelijke uitgever Jonathan Cape, Londen

Omslagontwerp Davy van der Elsken/DPS

Omslagbeeld © Josef Hoflehner/Ilona Wellmann/Gallery Stock

Verzorging e-book Perfect Service, Schoonhoven

==

ISBN 978 90 204 1348 9 / NUR 305

==

www.atlascontact.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012

Have you seen the white lily grow

Before rude hands have touched it?

Have you marked the fall of the snow

Before the soil hath smutched it?

Have you felt the wool of beaver,

Or swan’s down ever?

Or have smelt o’ the bud o’ the brier,

Or the nard in the fire?

Or have tasted the bag of the bee?

O so white, O so soft, O so sweet is she!

==

– Ben Jonson, The Devil Is an Ass

==

Il est impossible au malfaiteur d’agir, et surtout d’agir avec l’intensité que suppose l’action criminelle sans laisser des traces de son passage. Ces traces sont extrêmement diverses: il faut avoir présent à l’esprit que, dans chaque affaire, on peut en trouver d’une sorte différente.

==

– Edmond Locard, Manuel de Technique Policière

==

BENVOLIO

Ik sticht hier vrede; weg dat zwaard; zo niet,

Gebruik het om met mij die troep te scheiden.

==

– William Shakespeare, Romeo en Julia Eerste bedrijf, eerste toneel

Proloog

LONDEN,
VRIJDAG 21 DECEMBER 2007
VROEG IN DE OCHTEND

==

==

==

==

==

Als je me zou vragen iets te vertellen over mijn vrouw, dan moet ik je meteen waarschuwen dat ik niet veel over haar weet.

Althans niet zoveel als ik dacht.

Verder zou ik zeggen dat een dergelijke conclusie, als je het zo kunt noemen, voor mij een ontdekkingsproces is geweest: ik verbleef een tijdje met een camera in een donkere kamer en kwam er weer uit met een foto van een vrouw die ik nooit eerder had gezien.

Misschien komt het door die wisselende toestand van wel en niet weten dat als ik dat soort vragen krijg, ik nauwelijks kan besluiten waar ik moet beginnen.

Ze is zes maanden geleden overleden, vrijwel op het uur nauwkeurig. Tijdens de Midzomernacht, bij nieuwe maan, onder een enorme plataan in de tuin van Worcester College in Oxford, als je naar het meer loopt met aan je rechterhand de brug naar de tuin van de Provost. Daar heb ik haar lichaam gevonden. Die plek is net zo goed als elke andere om te beginnen, denk ik. Of om dood te gaan. Als de plek waar je hoofd in elkaar wordt geslagen door iemand met een steen uit het meer die nog onder onkruid en troep zit, zes of zeven keer op je schedel, terwijl je steeds dichter naar het gras buigt. Met elke klap komt je gezicht er dichterbij, en bij de vierde geef je de moed op en laat je je in het gras vallen, waar je herinneringen en de vochtige avond ruikt, terwijl je wilde dat de zaken anders waren gelopen.

Ik denk niet dat ze het erg vond om zo dicht bij de grond te worden gedwongen op het moment van overlijden. Als ze de keus had gehad, dan zou ze ongetwijfeld een andere methodiek hebben gekozen. Maar het gras zelf, het feit dat het vochtig was en op die bijzondere manier vlekken in haar jurk veroorzaakte, daar zou ze geen bezwaar tegen hebben gehad. Ze was zo iemand die gewoon op een grasveld ging zitten ongeacht wat ze aanhad, of op de natte grond neerknielde als ze daar zin in had. En uiteindelijk deed ze dat ook op de avond dat ik kennis met haar maakte op de bruiloft van Richard, de avond voor de ochtend waarop ze ermee instemde met me te trouwen.

Deel I

LONDEN,
VRIJDAG 30 NOVEMBER 2007
’S AVONDS LAAT

1

Het zou niet helemaal onzorgvuldig van me zijn Richard mijn beste vriend te noemen, hoewel ik betwijfel of hij mij ook zo zou noemen. Mijn oudste vriend dan, in plaats van mijn beste, en dat kan ik met een gerust hart stellen, want onze kennismaking vond plaats luttele uren nadat we waren aangekomen in Oxford, tijdens de thee, die ons werd aangeboden door onze tutor. Die allereerste ontmoetingen vergeet je nooit meer. De handen die ik schudde tijdens de eerste paar dagen van het herfsttrimester voel ik min of meer nog steeds. Dat wil zeggen als ik mijn best doe; als ik terugdenk.

‘De rechtenstudie,’ zei Charles Haddon tegen ons in zijn salon, ‘is slechts teleurstellend voor diegenen onder jullie die verwachten dat ze, teneinde te slagen in dit leven, niet ongelooflijk hard zullen moeten werken. Enkelen onder jullie zullen ten onrechte denken dat ze het echt veeleisende werk achter zich hebben liggen. Dat het in feite ging om de paar hoge cijfers die je bij je eindexamen hebt behaald. En misschien is er zelfs wel iemand onder jullie die de illusie koestert dat hij doordat hij hier is aangenomen, daarmee ook het recht heeft verworven zich te vermaken. Ik verzeker jullie dat een dergelijke veronderstelling op een tragische misvatting berust, waarvan de gevolgen ernstige vormen kunnen aannemen. Daar wil ik het voorlopig bij laten. Achter jullie staan scones, en de thee zit in de ketel bij het raam.’

Na deze toespraak had ik de neiging door de grond te zakken, maar op Richard leek hij een tegenovergestelde uitwerking te hebben. Hij rende naar voren en begon een discussie met Haddon over een artikel van diens hand dat hij had gelezen in The Times. Richard en ik zouden de komende drie jaar dezelfde tutor hebben, en dit patroon zou zich in die periode voortzetten zonder dat een van ons daar bezwaar tegen had: ik keek vrijwel zonder een woord te zeggen toe, terwijl Richard en Haddon onderling strijd leverden. Uiteindelijk behaalden we dezelfde resultaten, nadat we ons aan Haddons goede raad hadden gehouden. Elke ochtend ontbeten we samen in de Hall voordat de colleges begonnen, en we lunchten in het faculteitsgebouw. Daarna gingen we terug naar het College en zaten aan onze bureaus in de Oude Bibliotheek totdat de bel voor het avondeten werd geluid, nadat we alleen hadden gepauzeerd voor de thee in de Buttery en een wandeling rond het meer, en we zagen elkaar weer tijdens de vrijdagmiddagsessies met Haddon.

Pas na het avondeten ging ieder van ons elke dag zijn eigen gang. Richard kondigde vanaf het begin aan dat hij belezen wilde zijn tegen de tijd dat hij beëdigd zou worden, en dus wandelde hij elke avond om acht uur terug naar de bibliotheek, en nadat hij begonnen was met het lezen van de volledige werken van Shakespeare, werkte hij zich chronologisch door de planken met Engelse literatuur. Terwijl hij las, tapte ik biertjes en opende flesjes in de bar van de Buttery, en ik was blij dat ik zo iets kon bijverdienen en op beheersbare wijze in gezelschap van anderen kon verkeren. Het was een kwestie van weken voordat ik iedereen van gezicht kende, en door gesprekken op te vangen en mensen elkaar steeds te horen begroeten, kende ik de meesten ook van naam.

Na drie jaar bleef Richard in Oxford om onderzoek te doen, en ik ging rechten studeren in Londen, en zo nu en dan vroeg ik me af of dat kwam omdat hij nog niet toe was aan de twintigste eeuw. Uiteindelijk kwam hij ook naar Londen en ging studeren in de Middle Temple, terwijl ik stage liep als jurist in de City. De eerste jaren deed ik alleen maar procesrecht, zodat we elkaar regelmatig tegenkwamen, ofwel omdat mijn kantoor hem had aangesteld voor een zaak, ofwel omdat we elkaar aan het einde van een werkdag tegen het lijf liepen in de wandelgangen van de Royal Courts of Justice en besloten ergens iets te drinken. Maar naarmate ik meer tijd stak in onderhandelingen over deals en het opstellen van contracten, en we het beroepshalve allebei steeds drukker kregen, zag ik hem elk jaar minder vaak. Toch ging er zelden een maand voorbij dat we niet samen lunchten. Volgens mij waren we tijdens onze studie nooit concurrenten geweest, we accepteerden het feit dat we gelijk opgingen en ook dat, vanaf het moment dat ik toehoorder was bij Richards optreden tijdens de theevisite bij Haddon, onze wegen zich later zouden scheiden. Hoewel er tussen ons nauwelijks sprake was van professionele concurrentie, was er wellicht iets te veel rivaliteit tijdens die gezamenlijke lunches, waarbij we elkaar probeerden te overbluffen bij de keus van het restaurant, of als dat niet kon, bij het vrijgevig bestellen van de wijn. Dat ging zover dat ik er, toen het een keer mijn beurt was, genoeg van kreeg. Ik wilde zelfs de hele reservering afzeggen en hem meenemen naar Leadenhall Market voor een maaltje lever met spek en ui, waardoor de toestand waarschijnlijk tot een einde zou zijn gekomen. Maar toen leerde hij Lucinda kennen, die hem opdroeg iets aan zijn gewicht te doen, en zo liep het af.

Hij lichtte me in over zijn voornemen zijn fysieke verandering op dezelfde manier aan te pakken als hij tien jaar eerder de canon van Engelse literatuur had benaderd, en het verbaasde me geenszins toen hij me een halfjaar later meedeelde dat het hem gelukt was. De volgende keer dat ik hem zag was bij zijn hengstenbal in Parijs. Lucinda had voorgesteld haar mee te nemen naar de Seychellen om daar het huwelijksaanzoek te doen, en ik denk dat het kwam door zijn gebruinde huid, nog meer dan door zijn smallere taille, dat ik hem aanvankelijk niet herkende in de hotellobby. Tijdens dat weekend vertelde hij me dat ze het huwelijk met eenzelfde nauwgezetheid hadden gepland, en dus begaf ik me in de bloedhete augustus van twee jaar geleden met een zekere tegenzin naar de Temple Church. We hadden altijd een zekere onaangepastheid ten aanzien van relaties gedeeld, en de snelheid en trefzekerheid waarmee Richard zich had losgemaakt van zijn vrijgezellenstatus had me verbaasd. Omdat Lucinda had besloten dat Richards broer zijn getuige moest zijn, viel er voor mij niets te doen. Ik vertrok te laat vanuit mijn flat in Islington om naar de Temple te lopen, en het was te heet om me te haasten in mijn jacquet. Uiteindelijk kwam ik veel te laat aan, en toen ik ten slotte de hoek om kwam, zag ik de laatste centimeter van Lucinda’s sleep de kerk in verdwijnen, terwijl de bruidsmeisjes zich bukten om hem over de dorpel te tillen en de deur achter zich dichttrokken. Ik bleef daar zo een paar minuten staan en vroeg me af of het te brutaal zou zijn om de deur weer open te doen en achter hen naar binnen te gaan. Uiteindelijk besloot ik dat niet te doen, en ik kuierde langs de kerk en ging op het grasveld van de Inner Temple op het gras in de zon liggen. Ik ging ervan uit dat ik ongeveer een uur de tijd had voordat ik me moest melden aan de bar in de rozentuin van de Middle Temple; als ik er eerder was, liep ik het risico Richard en Lucinda tegen te komen terwijl ze de kerk verlieten.

Ik was niet echt teleurgesteld toen ik even later mijn ogen opendeed, op mijn horloge keek en ontdekte dat ik vrij lang had liggen slapen. De drank was bijna op toen ik aankwam. Het was de gebruikelijke soort bedoening: potsierlijk opgedirkte gasten die zichzelf voorzagen van zo veel mogelijk champagne, hetzij door dorst, hetzij door wanhoop, of allebei, toastjes die verlepten in de zon, kinderen die zich verveelden en ruzie begonnen te maken. Iedereen zag er uitgeput uit, behalve Lucinda. Ze kwam vrijwel onmiddellijk op me af en wilde weten wat ik vond van de preek van de kapelaan en van de koorknapen. ‘Schattig waren ze, hè?’ zei ze met betraande ogen.

Ik bevond me halverwege wat ik beschouwde als een geslaagde terugtrekkende beweging, toen Richard achter haar verscheen. ‘Ik heb je gemist in de rij, ouwe reus. Jammer. Waar zat je, verdomme?’

‘Richard, darling, niet vloeken,’ zei Lucinda. ‘En wil je me niet onderbreken? Waarom ga je niet even aan je moeder vragen of ze nog iets wil?’ Ze zei dat ik me geen zorgen hoefde te maken over Richard, dat hij bijna onuitstaanbaar arrogant was geworden nadat hij had ontdekt dat hij getipt was om de jongste Queen’s Counsel te worden, en dat ze hoopte dat ik het niet erg vond dat ze me tegenover een oude schoolvriendin had gezet die ik, gelet op wat Richard over me had verteld, wel aardig zou vinden. ‘Dat geloof ik zeker, echt waar,’ zei ze, terwijl ze mijn onderarm vastgreep en zo snel praatte dat ik moeite had haar te volgen: ‘Ze is volkomen maf en een ambitieuze academica op University College London, en ze geeft me altijd het idee dat ik oerdom ben. Maar ze is echt ontzettend aardig! Praat maar met haar over poëzie. Ja, vraag maar naar wat dichters, dan komt alles goed.’ Ze glimlachte vriendelijk en zei dat ze nog graag had geïnformeerd wat voor soort rechten ik studeerde, maar dat Richard had gezegd dat dat veel te ingewikkeld voor haar was en dat ze er daarom maar niet naar vroeg, en trouwens, als ze mij was zou ze tijdens het diner dat onderwerp helemaal niet aanroeren, als dat mogelijk was, waarna ze begon te lachen en ik ook. De gong klonk, en we gingen naar binnen voor het diner.

Als ik soms terugkijk op die avond, vind ik het vreemd dat ik niet besloot de tafelschikking te bestuderen zoals ik dat meestal doe bij bruiloftsfeesten. Misschien kwam het door de hitte, of de champagne, of het vreemde gesprek met Lucinda. Hoe dan ook, toen ik bij de ingang van de eetzaal kwam en de meute voor het bord zag staan om de tafelschikking te bestuderen, keek ik over hun schouders totdat ik mijn naam had ontdekt en ging naar de garderobe beneden, waar ik mijn gezicht afspoelde met water. En zo kwam het dat toen ik de eetzaal overstak op zoek naar mijn zitplaats, ik alleen maar wist dat de vrouw tegenover me iemand was die met Lucinda op school had gezeten. Naarmate ik dichterbij kwam en mijn lege stoel aan het einde van de tafel zag, zag ik ook de rug van de vrouw die ik volgens Lucinda wel zou mogen, en ik geef toe dat ik een onderzoekende blik wierp op wat ik daar zag. Ze was klein van stuk, en ik nam aan dat ze daarom zulke hoge hakken droeg, en haar jurk zat strak om haar lichaam, zodat haar vormen niets aan de verbeelding overlieten. En dan dat haar. Het was lang en donker, en toen ik langs haar liep, zwaaide ze het naar één kant zodat haar rug zichtbaar werd, die vrijwel helemaal bloot was, omdat de jurk tot aan het middel was uitgesneden. Op het moment dat ik mijn zitplaats bereikte, maakten de bruid en bruidegom hun entree, en omdat ze zich omdraaide en voor hen applaudisseerde, moest ik even wachten voordat ik haar gezicht zag. In plaats daarvan liet ik mijn blik nog een keer langs haar rug gaan tot waar haar lichaam weer gekleed was, en liet hem daar rusten. Zodra iedereen ophield met klappen, stelde de vrouw rechts van me zich aan mij voor. Pas daarna kon ik me over de tafel buigen en de hand schudden van Lucinda’s schoolvriendin, en ik merkte dat er zich een uitzonderlijk gevoel verspreidde van mijn borst tot mijn maag toen ik me realiseerde naar wie ik keek. ‘Rachel Cardanine,’ zei ze met een glimlach, en een ogenblik lang dacht ik dat ze me niet herkende of me totaal vergeten was en dat ik voor haar niet meer was dan een volmaakte vreemde. Maar toen verbreedde haar glimlach zich tot een lach, en ik begreep wat er aan de hand was. Ze speelde een soort spelletje met me, en dus besloot ik, zoals ik lang geleden ook had gedaan toen ze iets dergelijks deed, dat spelletje mee te spelen. Ik glimlachte terug en zei: ‘Alex. Alex Petersen,’ en liet haar hand pas los toen ze hem terugtrok.

Voordat ik iets anders kon zeggen stelde de man links van haar voor de tafelschikking aan onze kant van de tafel te veranderen. De vrouw rechts van mij was zijn vrouw, en hij begreep niet waarom hij niet gewoon naast haar zou kunnen zitten. ‘Vind je dat vervelend, schat, hoe heet je ook weer, Rachel? Vind je dat vervelend, Rachel?’ Hij legde zijn hand op haar blote rug en begeleidde haar zo weg van de stoel waarop ze weer wilde plaatsnemen. ‘Ik wil graag mijn prinses naast me hebben. Daar heb je vast wel begrip voor.’ Ik keek naar de vrouw in kwestie en zag dat ze zwanger was, en toen weer naar haar man. Hij was bijna even lang als breed en torende boven ons uit. Hij had gemillimeterd haar en droeg drie ringen aan zijn vingers.

Ik wilde in beweging komen, en plotseling stond Richard achter me. ‘Sorry, ouwe reus, ik had niet de gelegenheid je hiervan op de hoogte te stellen.’ Hij keek naar Rachel, die om de tafel heen kwam gelopen, en vervolgens naar de zwangere vrouw en haar man. ‘Die twee?’ fluisterde hij me in het oor, en ik rook zijn drankkegel. ‘Verre familie van Lucinda. Ik kan er niets aan doen. Zij heeft de tafelschikking bedacht. Beetje rare lul, maar hij bulkt blijkbaar van het geld. En zij...’ Hij keek naar Rachel, die naast me kwam zitten. ‘Sorry. Dat had ik moeten zeggen.’

Toen was hij weer verdwenen, en Rachel en ik hoorden dat Adrian, de man met de ringen aan zijn vingers, de serveerster naar haar naam vroeg. Hij herhaalde haar naam terwijl ze hem wijn inschonk, boog zich over de tafel naar ons en zei: ‘Dat is goed voor hun gevoel van eigenwaarde, als je ze bij hun naam noemt. Nietwaar, prinses?’ en hij draaide zich om naar zijn vrouw en begon haar buik te strelen.

Het was verder een tamelijk afschuwelijke avond. Nadat Adrian ons had verteld dat hij iedereen aan tafel kende, en dat er niemand bij was die niet de eigenaar was van minstens één fabriek, haalde hij zijn sleutels tevoorschijn, begon over zijn auto te vertellen en liet ons de sleutelhanger zien. Hij pakte het menu en las de informatie achterop voor over de Hall. Toen de serveerster terugkwam sprak hij haar zo vaak mogelijk met haar naam aan, en toen Rachel zei dat ze, nee bedankt, geen aardappels meer bliefde, zei hij tegen de serveerster dat Rachel nogal verlegen was en eigenlijk nog wél aardappels wilde. Toen deelde hij Rachel mee dat ze altijd klein zou blijven als ze niet behoorlijk at. Rachel wachtte met een reactie tot de serveerster weg was, waarna ze opstond en haar aardappels op Adrians bord kiepte. Hij zweeg even, draaide zich om naar zijn vrouw en fluisterde iets tegen haar, en Rachel draaide zich naar mij, legde haar hand op mijn dij en zei: ‘Denk je dat hij haar in haar kont neukt?’ en ik voelde dat haar lippen mijn oor raakten, en heel even rook ik haar.

Voordat ik kan reageren hoor ik dat Adrian plotseling zijn stem verheft en dat hij en zijn vrouw een meningsverschil hebben. Even ziet het ernaar uit dat het zal escaleren, en Rachel drukt haar hand, die ze op mijn dij heeft laten liggen, nog steviger in mijn vlees. Maar de prinses maakt een einde aan de ruzie door te zeggen: ‘Je wilt toch niet dat ik overstuur raak, hè?’ en ze pakt Adrians hand en legt die op haar buik, waarna ze hun neuzen tegen elkaar wrijven. Rachel schenkt ons nog eens bij, draait haar hoofd zodat ze ons niet kunnen horen en zegt: ‘Proost, op die vreselijke kutbruiloften. Maak je geen zorgen, ik zal niet vragen om met neuzen te wrijven.’

Net als ik me ongemakkelijk begin te voelen door de wending die de avond neemt, staat de getuige op en tikt met een lepel tegen zijn glas. Terwijl de toespraken van Richards broer en Lucinda’s vader precies zijn wat ik ervan verwacht, ben ik verbaasd door die van Richard. Hij heeft zijn gebruikelijke bombast verloren en legt niets aan de dag van de arrogantie waarvoor Lucinda het nodig vond mij te waarschuwen. Hij klinkt bijna nerveus, en hoewel ik me aanvankelijk afvraag of dat komt doordat hij veel te veel heeft gedronken en met moeite zijn hoofd erbij kan houden, hoor ik een zekere vertedering in zijn stem die ik nooit eerder meen te hebben gehoord. Hij wendt zich tot Lucinda en kijkt haar aan alsof er verder niemand bij is, verklaart haar aarzelend zijn liefde en bedankt haar dat ze hem toelaat zoveel van haar te houden. Dan laat hij zijn blik door de eetzaal gaan, maakt een grapje over haar moeder en is zichzelf weer, en Lucinda’s gezicht krijgt een kalme uitstraling. Ze draait zich om en fluistert iets tegen haar vader.

Adrian en zijn prinses vertrekken onmiddellijk nadat de toosts zijn uitgebracht. Rachel en ik blijven zwijgend naast elkaar staan terwijl de tafels aan de kant worden gezet. Ze zegt: ‘Wat een afschuwelijk stel’, verontschuldigt zich en belooft dat ze meteen terug zal komen. Voordat ze wegloopt neemt ze mijn hand even in de hare. Maar ze komt natuurlijk niet terug, en uiteindelijk dringt het tot me door dat ze vertrokken is. Ik kijk toe hoe Richard en Lucinda als eersten de dansvloer op gaan en bereken wanneer ik met goed fatsoen kan vertrekken. Ik sta alleen aan de kant terwijl het applaus voor die eerste dans wegebt, als ik plotseling voel dat er iemand achter me staat, die zich tegen me aan drukt en haar armen om me heen slaat. Ik draai me om. Het is Rachel, en plotseling dansen we samen op de volgende melodie, langzaam en onzeker. Ik buig mijn hoofd naar het hare en ruik haar opnieuw. Ik leg mijn handen op haar blote rug. Tot mijn eigen gêne voel ik dat ik vrijwel onmiddellijk een stijve krijg, en zij lijkt het ook te merken. Eerder uit paniek dan iets anders druk ik haar nog dichter tegen me aan en ik merk dat ze moet lachen. Ze probeert haar lachen te verbergen door haar gezicht tegen mijn borst te drukken, maar ik voel dat haar hele lichaam schudt. En hoe langer ze lacht, hoe stijver ik word. Ze pakt mijn hand en zegt: ‘Zullen we even een frisse neus halen?’ en ze gaat me voor de Hall uit en de nacht in, en ze blijft zo dicht mogelijk voor me lopen, zodat niemand ziet wat er aan de hand is, vermoed ik.

We renden min of meer de trappen van de Hall af en glipten door een hek de rozentuin in. Daar aangekomen kuste ze me, ritste mijn broek open, stak haar hand erin en raakte me aan. Toen trok ze me verder tussen de rozen, waar een bankje stond. Ze zette me erop en knielde voor me neer in het gras. Ik begon te huilen toen ik klaarkwam. Ze veegde haar mond af met haar hand, stond op, trok me overeind en omhelsde me.

‘Kom, huilebalk. Ik zal je thuisbrengen,’ zei ze, en ze ging me voor de tuin uit. Ze bleef een keer staan, boog voorover en zei: ‘O, god, kijk nou eens wat ik met die verrekte jurk van me heb gedaan. Het gras was natuurlijk drijfnat.’

2

Het is inmiddels avond en de duisternis spreidt zich uit over de hemel alsof iemand er iets kwaadaardigs heeft laten vallen. Dit is het moment van de dag waar ik de grootste afkeer van heb, als ik nadenk over de eenzaamheid en de uren die voorbij zijn gegaan, en tegelijkertijd de onbehaaglijkheid voel terwijl ik langzaam in slaap val. Ik droom elke nacht van Rachel en van bijna niets anders. Ik begrijp dat dat normaal is in mijn situatie, hoewel ik had verwacht dat de frequentie van die dromen inmiddels ietwat zou zijn afgenomen, dat de inhoud wat gevarieerder zou zijn, of dat ik in ieder geval iets zou horen: sinds de dood van Rachel klinkt er in mijn dromen geen enkel geluid.

De droom die het meest terugkeert, is die over de avond waarop ik haar lichaam vond. Dat verbaast me niet, maar ik vind het vreemd dat wat het vaakst aan de oppervlakte komt niet het moment is dat ik naar haar toe rende en haar daar aantrof, maar een korte episode vlak daarna. De eerste politiemensen zijn gearriveerd na een telefoontje van de portier, en ik zit in het gras en luister naar een van hen die mij vragen stelt, maar ik geef geen antwoord omdat ik hoor dat de andere politieman probeert Rachel te reanimeren. Ik zie dat hij zijn hoofd optilt en getallen roept, dan zijn hoofd weer laat zakken, zijn gezicht tegen het hare duwt, zijn hoofd optilt en opnieuw getallen roept, en dan pas dringt het tot me door dat de eerste politieagent tegen me is gaan schreeuwen omdat ik geen antwoord geef, en dus draai ik me om naar hem en concentreer me op wat hij zegt, en nadat ik een paar vragen heb beantwoord merk ik dat ik de andere politieagent geen getallen meer hoor roepen, en dan realiseer ik me dat dat komt doordat hij ermee is opgehouden, en we worden allemaal stil.

Ik hoor hem in zijn mobilofoon zeggen dat de ambulance niet hoeft te komen en ik begin te schreeuwen en ik vraag aan mijn politieagent waarom dat is, en hij zegt: ‘Dat hoeft niet meer, meneer, we bellen nu een arts.’ Ik vraag waarom en hij wendt zijn blik af en zegt: ‘Om de dood vast te stellen, meneer.’ En dan zie ik dat de andere politieman iets rond Rachel aan het opstellen is wat lijkt op een witte schutting gemaakt van stof en terwijl ik toekijk bedenk ik dat het lijkt op het windscherm dat mijn vader elke zomer in Cornwall in het zand timmerde om mijn moeder warm te houden, en ik realiseer me dat ik Rachel niet meer kan zien en ik sta op en wil naar haar toe lopen en ik schreeuw tegen de man dat hij ermee moet ophouden en dat ik haar wil zien maar ik kan me niet bewegen en mijn politieagent houdt me vast en praat op kalme toon tegen me, doet me handboeien om en legt uit dat hij me arresteert.

In mijn droom hoor ik die gesprekken niet, en ook het schreeuwen niet. Ik zie onze lippen bewegen en ik weet wat we zeggen, maar ik hoor niets. Op de een of andere manier is het stiller dan stilte, deze afwezigheid van gesproken woorden: het is een ruimte waarin zelfs het besef van geluid ontbreekt, alsof het gehoor een zintuig is geworden dat nog niet bedacht is.

De droom gaat door. Ik wend me af van de afrastering die om Rachel heen is geplaatst en kijk naar de andere kant over de grasvelden, en het is een oktoberochtend vijftien jaar geleden geworden en ik ben getuige van de geboorte van een ander moment, het moment dat ik inmiddels beschouw als het precieze tijdstip dat ik haar heb leren kennen. Toen we elkaar aankeken aan weerszijden van de tafel op Richards bruiloft, kenden we elkaar natuurlijk al jaren; er was een soort lange pauze opgetreden in onze vriendschap, die duurde tot die avond in Middle Temple Hall, toen Lucinda’s tafelschikking ons weer had samengebracht.

In mijn droom staat een man met een megafoon onder een boom die zegt dat we rustig moeten blijven, uit moeten kijken en graag een beetje opschieten, alleen houdt hij in mijn droom de megafoon aan zijn mond en kijkt toe terwijl we zwijgend de tribune op lopen en naar hem kijken. Naast hem staat een man over een camera gebogen. En dan verschijnt er een vrouw achter hen, een rennende vrouw, en we draaien ons allemaal om en kijken naar haar in plaats van naar de camera.

En dan is de droom afgelopen.

Als ik stel dat ik dat moment beschouw als het tijdstip waarop ik Rachel leerde kennen, zeg ik dat natuurlijk onder voorbehoud. Dus als iemand me vroeg hoelang ik mijn vrouw al kende voordat ze overleed, zou ik de dagen vanaf dat moment tellen. Maar in werkelijkheid zou ik moeten uitleggen dat ik haar toen alleen maar kende zoals een heleboel mensen dat deden: ze was het soort persoon dat een heleboel mensen kenden. We kwamen samen aan in Oxford in het najaar van 1992, Richard, Rachel en ik, en terwijl Richard en ik stonden te wachten om ter ere van dat feit te worden gefotografeerd, maakte ze zich aan ons bekend door naar de grote plataan te komen rennen waar wij naast stonden.

De tribune was in de eerste week van oktober vroeg in de ochtend onder mijn raam gebouwd. Het was een of twee dagen nadat het trimester was begonnen. Ik had een kamer gekregen onder de dakrand van het Nuffield Building, een op zichzelf staand gebouw uit de jaren dertig even ten zuiden van de grote binnenplaats. Het was een piepklein kamertje met een lage deur en een plafond dat naar één kant van de kamer schuin afliep tot aan de grond. Er stond een smal ijzeren ledikant pal achter de deur en daarachter was een bureautje in een alkoof gepropt die werd gevormd door een van de ramen. Het raam bevond zich in een dakkapel die vanaf het dak omhoogstak, zodat ik vanachter mijn bureau tot aan het meer uitzicht had over alle grasvelden, waarop overal enorme bomen stonden, die ik in de avondbries zou zien deinen als schepen op zee. Aan de andere kant van mijn kamer was nog een raam dat uitzag op het meer, en daarnaast een muur met een kleine wastafel en een spiegel erboven.

Op de dag dat ik op het College aankwam lag er in mijn postvakje in de portiersloge een brief op me te wachten. Op de envelop stond ‘Dhr.’ voor mijn naam, de eerste keer dat me dat overkwam. Aan het handschrift zag ik dat degene die hier verantwoordelijk voor was, meneer H.P. Gardner was, Senior Tutor en docent Engelse Literatuur. In zijn brief instrueerde hij me om acht uur in de ochtend aanwezig te zijn voor het Nuffield Building, gekleed in wat hij subfusc noemde, zodat er een foto kon worden genomen voordat we naar het Sheldonian Theatre gingen voor de openingsplechtigheid, waarna we officieel waren toegelaten tot de universiteit. Volgens de brief zou de choreografie tijd in beslag nemen. We moesten zo vroeg aanwezig zijn om ervoor te zorgen dat iedereen in de juiste volgorde op de tribune stond en er ook weer ongedeerd af kwam. Uiteindelijk werd ik om zes uur gewekt door lachende mannen en het gerammel van metalen palen onder mijn raam. Ik herinner me dat ik me vreemd nerveus voelde, zo erg zelfs dat ik, in plaats van naar de Hall te gaan voor het ontbijt – wat ik mezelf beloofd had elke dag te zullen doen, ongeacht hoe ik me voelde in het gezelschap van anderen – een kom cornflakes mee in bad nam en die daar opat terwijl de stoom de kamer vulde en het zweet in mijn mond liep. Daarna nam ik met rood aangelopen hoofd plaats voor de spiegel en probeerde mijn witte strik, tweedehands en een beetje smoezelig, om te doen, en bedacht dat ik liever een nieuwe had gehad. Vervolgens draaide ik me om en keek uit het raam.

De bladeren begonnen te kleuren en boven het meer hing een nevel, die zich uitspreidde over de grasvelden naar de groepjes studenten bij de boom rechts van mijn gebouw. Plotseling wilde ik niet naar beneden. Ik wilde me niet bij hen voegen en nadenken over wat ik moest zeggen. Ik had het gevoel dat als ik in mijn kamer kon blijven, bij mijn boeken, alles goed zou komen. Ik had het gevoel dat dat tijdens mijn hele verblijf op Worcester College zo zou blijven: dat ik van buitenaf naar groepjes zou kijken. In zekere zin was dat ook precies wat er gebeurde, en nu ik eraan terugdenk, realiseer ik me dat ik me het grootste deel van mijn leven zo heb gevoeld zoals toen op die ochtend in oktober: aan de zijkant, geïsoleerd, niet onder mensen willen zijn. Dat wil zeggen mijn hele leven, behalve tijdens de maanden die verstreken tussen de avond van Richards huwelijk en de avond waarop Rachel stierf. De maanden waarin ik eindelijk bij haar was en van haar hield.

Toen ik buitenkwam begon een man met een megafoon, die ik later leerde kennen als de Harry P. Gardner die me de brief had gestuurd, de groep, die aanzienlijk was gegroeid, naar lengte op te stellen. Ik knikte naar een paar studenten, onder wie Richard, die ik had ontmoet op de theevisite bij Haddon, waarna we ons in rijen op de tribunes moesten opstellen. De nevel was opgetrokken en Harry stond nu naast de camera en keek toe terwijl de fotograaf zijn hand opstak en begon af te tellen naar het moment waarop we zouden worden vereeuwigd. Toen verscheen ze plotseling, rennend over een van de paden vanaf de binnenplaats, en al rennend riep ze: ‘Wacht! Wacht alsjeblieft even op me! O, verdomme, het spijt me zo, maar ik stond op het verkeerde grasveld!’ en iedereen begon te lachen, de hele tribune brulde het uit terwijl ze, gekleed in zwart-wit, op ons af kwam gerend, een van haar sokken optrok en haar haar vastzette met een speld. Ze was in staat, mijn vrouw, om een hele menigte min of meer onbedoeld aan het lachen te maken. Toen begon ze zelf ook te lachen en zei: ‘Echt waar! Echt waar! Ik dacht dat het op de binnenplaats was, maar daar was niemand, dus toen ging ik naar de sportvelden door het Sainsbury Building en toen moest ik weer helemaal terug en...’

‘Miss,’ zei de fotograaf, ‘even rustig, miss. Gaat u daar maar staan. En glimlachen. Goed zo. En één!’ terwijl Rachel, die kleiner was dan de rest van ons, midden in de eerste rij ging staan, vlak voor mij. ‘Twee!’ riep de fotograaf. En daarna moest hij weer stoppen omdat ze nog een speld moest bevestigen in haar haar.

Ze tilde het van achteren helemaal op en liet het breed, lang en donker uitwaaieren. Het raakte mijn gezicht en sloeg in allebei mijn ogen. Kennelijk reageerde ik hardop, want ze draaide zich om en zei: ‘O god, sorry hoor!’ Ik rook een zweem van haar parfum, en ze legde een hand op mijn arm. ‘Sorry hoor. Gaat het? Alles gaat fout vanochtend.’

‘Ja, niks aan de hand, hoor,’ zei ik, terwijl ik in mijn ogen wreef en me geneerde. ‘Niks aan de hand, echt niet.’

‘O god,’ herhaalde ze, en ze bleef me aankijken. ‘Het doet pijn, hè? Weet je, kun je dit even vasthouden?’ en ze gaf me een zwart lint, leunde voorover en schudde haar kraag recht zodat haar blouse openviel en ik zag dat ze geen beha droeg. Ze had kleine, puntige borsten met donkere tepels. Ze kwam weer overeind, keek me aan, zei: ‘Dankjewel’, pakte het lint, bond het vast onder haar kraag in een soort halve knoop, sloeg haar toga om en draaide zich weer om. ‘Een! Twee! Drie!’ En het was voorbij.

Rachel en ik zouden pas weer zo intiem met elkaar praten tegen het einde van ons tweede jaar, toen we allebei de zomervakantie doorbrachten in het College. Terwijl de sluiter klikte en nog eens klikte, ging ik ervan uit dat het fotomoment niet meer was dan een korte onderbreking van ons gesprek, maar Rachel verdween onmiddellijk en ik bleef alleen achter op de tribune en keek om me heen, me verbijsterd afvragend waar ze gebleven was en waarom ze niet gewacht had tot ik met haar meeging. Ik voelde me behoorlijk stom toen ze me negeerde op weg naar de plechtigheid. Richard zei dat ze bij de studenten Engels hoorde. Volgens hem verklaarde dat waarom ze zoveel kabaal maakten. ‘Als natuurlijke aandachttrekkers,’ vervolgde hij op wat ik leerde kennen als zijn gebruikelijke toon, ‘verkeren ze tijdens hun verblijf op Worcester ten onrechte onder de indruk dat wat ze ook wensen te zeggen van het grootste belang is voor de rest van de mensheid, en dat wij in tegenstelling daarmee niets hebben waarin zij ook maar enigszins geïnteresseerd zijn. En zo blijft dat minstens een decennium, totdat ze zich realiseren dat de rest van de wereld hen veel minder fascinerend vindt dan ze zelf dachten, waarna ze ons komen opzoeken om met ons te trouwen.’

‘Waarom?’ vroeg ik. ‘Waarom met ons?’

‘Omdat we,’ antwoordde hij, ‘tegen die tijd hartstikke stervensrijk zijn, ouwe reus.’

In tegenstelling tot Richard vond ik hen wel interessant, de groep waarmee Rachel die oktoberochtend wegliep, de groep die meer kabaal maakte dan de rest van ons en die alleen interesse had voor zichzelf. Voor zover ik kon nagaan voerden ze niet bijzonder veel uit. Als ze al in de buurt van de bibliotheek kwamen, dan gingen ze niet binnen achter een bureau zitten maar op de wenteltrap, waar ze zo hard met elkaar praatten dat ik me zelfs niet meer probeerde te concentreren maar mijn boeken meenam naar mijn kamer. Toen het laatste trimester aanbrak, zagen Richard en ik hen tijdens onze wandelingen rond het meer, en ze leken niet veel meer te doen dan de hele middag op het grasveld liggen, waar ze rookten, romans uitwisselden en delibereerden, of elkaar de plot vertelden, zodat ze niet alles hoefden te lezen voor Harry Gardner.

Ik beschreef hen als één groep, maar eigenlijk bestond die uit kleinere eenheden. Die van Rachel bestond uit slechts drie personen: zij en twee anderen met wie ze dezelfde tutor deelde: een kleine, enigszins verwijfde noorderling genaamd Anthony Trelissick en een Amerikaanse vrouw, Cissy Craig, wier tanden witter waren dan de onze en die stuurvrouw was bij de Bootclub van het College.

Ik was vooral geïnteresseerd in Rachel zelf. Natuurlijk was ze bij ieder van ons bekend vanaf het moment dat ze op de tribune af kwam gerend voor de foto, vanaf het moment dat we ons allemaal omdraaiden om naar haar te kijken, maar er waren heel veel andere dingen waarmee ze alle aandacht op zich wist te richten. Behalve de manier waarop ze die ochtend haar entree maakte, was er haar verschijning, een onderwerp dat breeduit besproken werd in de Buttery-bar. En dan was er ook nog haar reputatie als opgeilster, een eretitel die haar werd toegekend door alle mannen die door haar afgewezen waren. Het was een woord dat ik met verwijzing naar Rachel voor het eerst hoorde op een avond aan het begin van het voorjaarstrimester in ons eerste jaar. Ik was verrast door Richard, die zijn boeken liet voor wat ze waren en aan de bar was komen zitten. Ik merkte dat hij stevig dronk en de man naast hem, Philip Towneley, gemakkelijk bijhield. Towneley had aangekondigd dat hij van plan was vóór sluitingstijd zijn verdriet te verdrinken. Hij had kennelijk gedacht dat hij kans maakte bij Rachel, tot het begin van die avond, toen ze hem had gevraagd de kamers te verlaten die ze deelde met Cissy, ‘net,’ zei hij, ‘toen het interessant begon te worden.’ En op dat moment knikte Richard tegen zijn bierglas, trok zijn mondhoeken naar beneden tot ze een omgekeerde U vormden, en sprak het woord ‘opgeilster’ uit. ‘Dat verhaal doet de ronde,’ vervolgde hij. ‘Ik zou het niet te persoonlijk opvatten als ik jou was.’ En ik herinner me dat Anthony, die de hele avond aan een tafeltje een roman had zitten lezen, fronsend in de richting van Richard keek. Anthony leek altijd te fronsen. Meestal was het een frons die leek te duiden op verwondering, of hij drukte zijn wenkbrauwen tegen elkaar en lachte scheefjes als hij ergens verbijsterd over was, maar deze keer was hij zonder twijfel boos toen hij naar Richard keek. ‘Vrouwen als Rachel Cardanine,’ vervolgde Richard, die niet gemerkt had dat Anthony, die zijn boek had neergelegd en naar hem toe kwam gelopen, ‘krijgen uiteindelijk altijd waar ze om vragen, of ze het leuk vinden of niet.’ Op dat moment hief hij zijn bierglas, begon ermee te gesticuleren en sloeg de maat op het ritme van zijn eigen woorden, die in volume toenamen. ‘En als ze mannen zo blijft behandelen, dan zal er niet al te veel sympathie voor haar zijn als het een keer fout loopt. Ik kan...’

Hij zweeg abrupt toen Anthony hem tegen de zijkant van zijn hoofd stompte. Hij viel van zijn kruk, eerder omdat hij dronken was dan omdat Anthony hem zo hard had geraakt, maar al vallende kwam hij met zijn hand tegen de bar, en het glas vloog door de lucht en sloeg kapot tegen de muur, zodat de schermutseling veel dramatischer leek dan ze was en er hier en daar in de bar hoopvolle kreten opklonken. Richard klauterde overeind en zei zonder blikken of blozen: ‘Ik vecht nooit, vrees ik. Sorry hoor.’ Hij veegde zijn broek af en voelde met zijn hand aan de zijkant van zijn hoofd waar Anthony hem had geslagen.

‘Nou, en ik beledig nooit vrouwen die er niet bij zijn om zich te verdedigen,’ antwoordde Anthony terwijl hij over zijn hand wreef. ‘Ik bedoel, dat kan je niet maken, makker.’

‘Luister, Anthony, we weten allebei dat ik je makker niet ben.’ Richard glimlachte weer, en ik zag dat hij er plezier in begon te krijgen. ‘Heb je vanavond een blauwtje gelopen? Ben je daarom hier alleen? Beetje afgewezen? En waar is je Amerikaanse vriendin? Zit ze ergens te zweten met haar bemanning?’

Anthony hield de eer aan zichzelf door hier niet op te reageren. Hij liep terug naar zijn tafel, pakte zijn spullen, legde wat geld op de bar, zei tegen me: ‘Sorry, makker. Voor het glas,’ liep naar buiten en liet Richard en Towneley zwijgend achter, terwijl ik de rommel opruimde en een formulier invulde voor Haddon, die hyperfanatiek was in het uitoefenen van zijn taken als decaan en erop stond dat de zaken correct werden afgehandeld.

Maar waar iedereen het meest over praatte en waardoor de personages die wij voor Rachel bedachten altijd op sympathie van ons konden rekenen, was haar vrijwel legendarische status als wees. Ik kwam genoeg studenten tegen die, net als ik, een ouder verloren hadden. Mijn moeder was overleden vlak voordat ik naar Oxford ging, maar dat ze beide ouders kwijt was gaf haar een soort mystieke status. Die werd nog verhoogd door het verhaal dat ze overleden waren toen ze nog erg jong was en dat ze sindsdien was ondersteund, zij het niet geadopteerd, door haar peetmoeder, een vrouw van wie werd beweerd dat ze kunsthandelaar was en die, omdat ze het grootste deel van de tijd in Italië verbleef, Rachel haar huis in Chelsea liet gebruiken. ‘Peetmoeder Evie’ noemde Rachel haar als ze het over haar had in de bar met Anthony en Cissy. Nooit ‘mijn peetmoeder’ of ‘Evie’, maar altijd allebei tegelijk. Toen ik in Oxford was, wilde ik ook wel eens dat ik een Peetmoeder Evie had. Ik denk dat ieder van ons wel voor zoiets valt, voor het idee dat er iemand voor je is, afgezien van je ouders, die voor je klaarstaat, zijn of haar enorme huis beschikbaar stelt en geld stuurt als je blut bent.

Zo nu en dan hoorde ik dat Rachel in het weekend feesten gaf in het huis van Peetmoeder Evie, een huis dat zo groot en chic zou zijn dat het een eigen lift en een butler had. Er deden verhalen de ronde over die feesten en ook dat Rachel ze namen gaf. Voor de Dierenavond moest iedereen zich verkleden, en Rachel zelf verscheen boven aan de trap als kat, nadat ze haar blote lijf zwart had gespoten. Ze droeg alleen naaldhakken en had snorharen op haar gezicht geschminkt en aan een touwtje om haar middel had ze aan de achterkant een veren boa gehangen. En op een feest dat ze Anti-orgie noemde, werden de mannen uitgedaagd om beurten te laten zien hoelang ze een erectie konden houden, terwijl Rachel en Cissy hen likten en streelden, en Anthony erbij stond met een stopwatch. Omdat mijn bron voor dit soort verhalen meestal Richard was, die ze op zijn beurt van Towneley had gehoord, hechtte ik er nooit veel waarde aan. Ze was gewoon zo’n soort meid, dacht ik altijd. Het soort meid over wie mensen dat soort verhalen verzinnen.

Als student heb ik het huis in Chelsea maar één keer gezien. Dat was in mijn tweede jaar, aan het einde van het herfsttrimester. Op een dag had ik in de portiersloge een pakje zien liggen. Omdat het te groot was voor een postvakje, was het ernaast gelegd totdat het werd opgehaald. Ik zag Rachels naam op het etiket staan en keek nog eens goed. Het oorspronkelijke adres was doorgestreept en het pakje was doorgestuurd naar Worcester. Zo ontdekte ik het adres van het huis in Chelsea. Ik deed niet extra mijn best om het te onthouden, maar op de een of andere manier bleef het in mijn hoofd hangen. Er was iets bijzonders met de straatnaam, denk ik, waardoor het me bekend voorkwam, en toen ik aan het einde van het trimester op Sloane Square was, besloot ik erheen te gaan. Ik was toevallig bij Peter Jones geweest om iets op te halen voor mijn vader. Ik zou de kerst bij hem doorbrengen in Hampshire, en hij had een elektrische deken of een dekbed of zoiets besteld en wilde liever geen bezorgkosten betalen. Omdat ik er vroeger was dan ik had gedacht, had ik nog tijd over voordat ik de trein terug nam naar Oxford.

Toen ik de bewuste straat bereikte, was er geen mens te zien. Het begon donker te worden en de aangevroren sneeuw knerpte onder mijn voeten. Het huis was veel kleiner dan mij was voorgehouden, het had meer van een arbeiderswoning. In plaats van de stenen trap die in mijn fantasie naar de voordeur leidde, waarop waarschijnlijk een klopper in de vorm van een leeuwenkop hing, was er een tuinpad met aan weerszijden een buxusheg, dat slechts een paar passen lang was. Het licht was aan en de gordijnen waren dicht. Er brandde een lamp laag bij de vloer, zodat het leek alsof het hele huisje gloeide tegen de donkere avondlucht. Ik legde mijn pakje op het trottoir, leunde op het tuinhek en vroeg me af of Peetmoeder Evie thuis was, of Rachel zelf, of dat er misschien helemaal niemand thuis was en de gordijnen elke avond werden dichtgedaan door buren en de lampen aangingen door middel van timers. Toen zag ik dat er vanachter een bovenraam iemand naar me stond te kijken. Ik raapte mijn pakje op en liep weg zonder nog één keer om te kijken.

3

Als ik die avond bij het meer had geweten dat ik Rachel nooit meer zou zien, dan zou ik me meer verzet hebben. Sterker nog, ik zou me los gevochten hebben van de man die me vasthield, om bij haar te kunnen liggen, haar vast te houden en mijn hoofd in haar hals te leggen. Dat soort dingen zou ik nu willen doen, maar dat kan niet. Het drong gewoon niet tot me door dat we nooit meer herenigd zouden worden. Ik bedoel niet dat ik op logische en samenhangende wijze dacht dat we ooit nog samen zouden zijn. Ik wist, voor zover ik die nacht of in de weken die volgden iets zeker wist, dat ze dood was. Maar ik had geen idee van het definitieve karakter van de omheining die om haar heen werd opgetrokken in de minuten voordat ik over de grasvelden werd meegenomen en weggereden.

Het was Peetmoeder Evie die de volgende ochtend het lichaam van Rachel identificeerde terwijl ik in hechtenis zat, en veel later, toen de politie met haar klaar was, overtuigde ik mezelf in mijn verdriet ervan dat het me niet zou helpen haar te zien. Ze hadden geprobeerd haar weer in elkaar te zetten, zeiden ze, maar door de verwondingen die ze had opgelopen en door wat ze hadden moeten doen aan haar hoofd, was ze niet meer zichzelf.

Ik keek nog één keer om terwijl we naar de hekken van het College liepen, de politieagent en ik. Het hele gebied was afgezet met politietape, dat breed om de boom heen was gespannen en een barrière vormde op het pad dat van het meer kwam. Er verschenen steeds meer mensen, die met tassen, zaklantaarns en zelfs ladders naar de afzetting liepen. Een rij figuren gekleed in witte overalls bewoog zich als één persoon in de volle breedte over de grasvelden, en ieder van hen zwaaide al lopend een zaklantaarn voor zich heen en weer, zodat ze leken op de bemanning van een vliegende schotel die zopas op aarde was geland. Ik zag de portier onder de boom staan praten met de politieagent die was achtergebleven bij Rachel. Hij ging op de grond zitten en steunde zijn hoofd in zijn handen, en de agent ging naast hem zitten. Inmiddels ken ik het verhaal dat hij vertelde. Ik heb het gehoord van mijn advocaat, en in sommige gevallen van de getuigen zelf, alle verhalen van alle mensen die er die avond waren. Ik weet ook het een en ander van de verhalen van de camera’s bij de Collegedeuren en aan de overkant van de straat, van het bloed op mijn kleren, van de steen die is gevonden bij het meer waarop kleine stukjes van Rachels huid zaten. Op sommige punten sluiten die verhalen bij elkaar aan, en soms ook bij het mijne, maar op andere punten niet.

Wat het verhaal van de portier betreft: hij vroeg zich af waarom hij ons het College niet had zien verlaten op zijn kleine tv-schermpje. Hij had ons buiten zijn loge horen praten, had gehoord dat we afscheid namen van Harry, hem bedankten voor het eten en zeiden dat we ons altijd hadden afgevraagd hoe het zou zijn om te dineren aan de High Table en dat we dat nu wisten, en hoe aardig het van hem was en hoe heerlijk het eten en de wijn en het gezelschap waren en hoe blij we waren dat hij ons weer had uitgenodigd. En dus had hij besloten een beetje vroeg aan zijn ronde te beginnen om zeker te weten dat we niet weer naar binnen waren geglipt.

Ik herinner me dat toen we die avond aankwamen voor het diner, ons meldden bij de portiersloge en het Old Members’ Visitors Book hadden getekend, hij ons had gevraagd of we ook bleven slapen, en toen we zeiden dat dat niet het geval was, zei hij: ‘Goed, willen jullie dan alsjeblieft zorgen dat je voor middernacht weg bent? Niet rondneuzen, want dan moet ik jullie verzoeken het pand te verlaten. Oud-leden doen dat soms,’ vervolgde hij. ‘Ze worden dan helemaal nostalgisch en denken dat ze kunnen blijven hangen en dat niemand het erg vindt als ze om drie uur ’s nachts vertrekken, wanneer ze beseffen dat ze de volgende dag weer moeten werken en besluiten dat ze liever in een bed slapen dan in het gras.’ Hij zei dat hij ze vaker bij het meer had aangetroffen dan hem lief was, waar ze hun studententijd zaten over te doen. Je moest zo nu en dan behoorlijk streng optreden en hen min of meer op straat zetten.

‘Natuurlijk,’ beloofden we lachend, en ik was ervan overtuigd dat we ons aan die belofte zouden houden, Rachel en ik.

Hij verklaarde tegenover de politie dat hij toch meende even te moeten gaan kijken, voor de zekerheid, temeer omdat hij ons niet echt had zien vertrekken. En het schijnt dat toen hij zijn loge en de alkoof verliet en naar rechts liep, voorbij de deuren van de kapel in de richting van het terras dat de noordkant van de binnenplaats vormde, hij me niet had zien zitten in de schaduw van de bibliotheektrap, waar ik wachtte op Rachel.

‘Sorry, wil je even wachten?’ zei ze plotseling en ze legde een hand op mijn arm terwijl ik net door het deurtje naar buiten wilde duiken Beaumont Street in, zodat we terug konden lopen naar ons hotel en ik met haar naar bed kon gaan, waar ik me de hele avond al op had verheugd. ‘Ik ren nog even naar het meer voordat we vertrekken. Ik wil het zien in de maneschijn. Nee, ga maar niet mee. Wacht hier maar. Dat vond ik altijd zo leuk, ’s nachts alleen langs het meer lopen.’ We bespreken haar plan, tot we bijna ruzie krijgen. Ik zeg dat ze dat niet altijd alleen heeft gedaan, dat we er ooit samen heen gewandeld zijn maar dat ze dat vergeten is, en waarom kunnen we dat nu niet ook doen, net als die zomeravond, maar ze gaat natuurlijk toch, en ik blijf achter en lees de publicatieborden en herinner me dat ik dat ruim tien jaar geleden ook deed: nadat de Buttery-bar gesloten was stond ik daar alleen, dromend dat ik met Rachel in bed lag. Als ik alle briefjes twee keer heb gelezen, besef ik hoe moe ik ben. Ik draai me om en zie door de deur pal tegenover de portiersloge de wenteltrap naar de Oude Bibliotheek met uitzicht op de binnenplaats. Ik glip de schaduw in en ga op de koude stenen treden zitten, met mijn rug tegen de leuning. Ik leg mijn hoofd in mijn handen, ik heb te veel gedronken bij het eten, en val bijna onmiddellijk in slaap.

Uit het verhaal van de portier blijkt dat toen ik wakker schrok, om me heen keek, me erover verwonderde dat Rachel nog niet was teruggekomen en me afvroeg waarom ze alleen naar het meer wilde gaan, hij al aan zijn ronde door de boomgaarden was begonnen, langs de studentenflats aan de noordkant van het meer, en weer wilde omkeren en terug naar de loge lopen. Ik zie mezelf langzaam opstaan, gapend mijn armen boven mijn hoofd strekkend, en ik hoopte dat ze niet straal langs me was gelopen en alleen naar het hotel was gegaan in de veronderstelling dat ik had besloten niet op haar te wachten en hetzelfde had gedaan. En terwijl ik daar zo sta, besef ik dat ik niet alleen verbaasd ben maar ook een beetje gekwetst omdat ze niet wilde dat ik met haar meeging. Als ik het verhaal van de portier naast het mijne leg, zie ik hem langs de sportvelden lopen terwijl ik op de trap deze dingen zit te bedenken. Hij zoekt naar ons onder de bomen terwijl hij terugloopt naar het punt waar het pad het kanaal volgt, hij buigt voor laaghangende takken en jaagt de ganzen weg die hij wakker heeft gemaakt.

En op dat moment hoor ik het. Terwijl ik van plan ben uit mijn schaduwhoekje te komen om te zien waar Rachel gebleven is. Ik hoor haar gillen. Ik spring met twee, drie treden tegelijk van de trap af en zet het op een rennen, mijn geest is opmerkelijk kalm. Zo kalm dat ik nog denk: Wat raar dat ik onmiddellijk weet dat het Rachel is die gilt. In al die tijd dat ik Rachel ken, heb ik haar nog nooit horen gillen. Ik ren sneller dan ik eigenlijk kan en struikel half over de treden die naar de binnenplaats leiden, zodat mijn bril van mijn neus glijdt. Ik wil hem oprapen maar schop hem nog verder weg, en dan val ik voorover, kom hard terecht, en het duurt voor mijn gevoel een eeuwigheid voordat ik hem heb gevonden. Ik ben doodsbang maar tegelijkertijd ook opgetogen. In het herkennen van Rachels gillen zit ook iets intens geruststellends, iets blijs zelfs; plotseling lijkt het alsof de band die we hebben iets essentieels en overweldigends is geworden. Dat schiet allemaal door me heen terwijl ik struikel, vooroverval, mijn bril zoek en opraap, en een snellere route kies dan de portier door een van de paden tussen de cottages te nemen die de zuidkant van de binnenplaats vormen.

Plotseling zie ik haar in de verte liggen, languit in het gras bij het meer onder een van de platanen. Door het vallen zitten er krassen op mijn bril, en ik zie niet helemaal helder. Aanvankelijk lijkt het alsof ze naar de maan ligt te kijken met haar armen achterover langs haar hoofd. Ik minder vaart, er lijkt helemaal niets aan de hand te zijn. Ofwel ik heb me het gillen ingebeeld, ofwel de kracht der herkenning die me zo opwond was blijkbaar zo sterk dat ik me gewoon heb vergist. Als er al een gil had geklonken, dan kwam die waarschijnlijk van de straat achter de Collegemuren, van de lippen van een wildvreemde. Ik ben bang dat ze het belachelijk vindt dat ik haar rennend te hulp kom. En dan besef ik dat ik een beetje boos op haar ben omdat ze me in de steek heeft gelaten voor een of andere romantische gril om in het gras van het College naar de nachthemel te liggen kijken, en dat ze morgen klaagt dat ze haar jurk heeft verpest.

Maar naarmate ik dichterbij kom, zie ik dat ze niet op haar rug naar de maan ligt te kijken. Ze ligt voorover met opgetrokken knieën en haar armen voor zich uitgestrekt alsof ze ligt te bidden, maar haar hoofd lijkt in de grond gedrukt dus ik begin weer te rennen en als ik bij haar kom zie ik in het halfdonker dat haar haar uitgespreid ligt om haar hoofd en het ziet er nat uit en ik val naast haar neer en raak het aan en zeg Rachel Rachel en ze zegt niets en ik houd mijn handen voor mijn gezicht en er zit iets op en ik kijk weer naar haar en zie dat ze helemaal onder het bloed zit, haar hele rug is ermee bedekt en het sijpelt uit haar hoofd en ik schud haar heen en weer en ik krijg geen adem en ik krijg haar naam niet meer uit mijn mond maar dan weer wel en ik schreeuw steeds weer haar naam en ik buig voorover en over haar heen en houd haar vast en ze beweegt zich niet en ik ga weer zitten en tril als een espenblad, mijn hele lichaam trilt, en ik schuif een van mijn handen onder haar hoofd, til het op, leg mijn hand op haar achterhoofd en probeer het bloed te stelpen maar dat lukt niet en zo treft de portier me aan: knielend op de grond met haar hoofd in mijn handen.

4

Ik werd de volgende avond ontslagen uit voorarrest op voorwaarde dat ik twee weken later zou terugkomen voor nader verhoor, en dat ik de politie zou verwittigen als ik van plan was naar het buitenland te gaan. Ik weet nu dat mijn ontslag was vertraagd door het ontbreken van beveiligingscamera’s rond het meer. Dat, en het feit dat de portier niet in zijn loge was toen ik besloot uit de schaduw van de bibliotheektrap te komen. Pas toen de politie Harry Gardner had opgespoord, hadden ze iemand gevonden die mij had zien vertrekken. Niemand kon het tijdstip bevestigen waarop ik was vertrokken, en of dat was voor- of nadat het gillen was begonnen. De camera die gericht was op de binnenkant van de Collegedeuren had Rachel en mij geregistreerd toen we aanstalten maakten om te vertrekken, nadat we afscheid hadden genomen van Harry. Iets later zie je dat we elkaar zoenen, waarna zij de ene kant op loopt en ik aan de andere kant uit beeld verdwijn. De portier had het moment waarop hij het gillen hoorde vastgesteld op klokslag middernacht, en ik kon op geen enkele manier bewijzen dat ik op de bibliotheektrap zat toen ik dat ook hoorde en in de richting van Rachels lichaam rende. Ik zou blijkbaar genoeg tijd hebben gehad om mijn schuilplaats (zoals een van de politiemensen het noemde) te verlaten, naar het meer te rennen en haar te vermoorden, voordat de portier ons ontdekte onder de boom.

Na mijn arrestatie, nadat ik was ingeschreven op het politiebureau en ze me alles hadden afgenomen, mocht ik een telefoontje plegen. Peetmoeder Evie was niet thuis, en toen ik haar mobiele telefoon probeerde, bleek die uit te staan, en dus besloot ik het de volgende ochtend nog eens te proberen. Ik lag op bed in mijn cel en wenste vurig dat Rachel bij me was. Ik wist min of meer zeker dat ze elk moment binnen kon komen, een en al excuses en verklaringen, en me zou vertellen dat het bloed op mijn shirt, dat door de politie was meegenomen, van iemand anders was, dat ik het hoofd van iemand anders in mijn handen had gehad en niet het hare. En ik was ervan overtuigd dat mijn arrestatie niet meer was dan een formaliteit, dat ik beslist niet langer dan een paar uur als serieuze verdachte zou worden beschouwd. Toen de advocaat van dienst me had bezocht en we hadden besloten wat ik wel en niet zou zeggen tijdens het verhoor, kreeg ik te horen dat ik moest proberen te slapen. Er was geen enkele haast, zei de politie, en er moest nog van alles worden onderzocht voordat ze me echt aan de tand zouden voelen. Ondanks het felle licht op de gang en het feit dat er om de tien minuten iemand zijn hoofd om de deur stak, slaagde ik er toch in te doen wat ze hadden gezegd: toen ik om acht uur werd gewekt en iets te eten kreeg, werd me verteld dat ik uren had liggen slapen.

Ik was niet bepaald ongerust geworden door het eerste verhoor, ondanks de lange duur en de berustende toon waarop de rechercheurs hun vragen stelden, en blijkbaar hadden ze hun conclusies al getrokken voordat ze de verhoorkamer betraden en me op de hoogte stelden van mijn borgtocht. Ik maakte me ook geen zorgen om de jeugdige leeftijd van de advocaat van dienst, die naast me zat in een glimmend kostuum en met een rood hoofd van de slaap en waarschijnlijk ook opwinding. Ik herinnerde me genoeg van mijn rechtenstudie om te weten dat de politie naar alle waarschijnlijkheid nog bezig was informatie in te winnen en verhalen te verzamelen, en dat het mijne een van de vele zou zijn. Het was duidelijk dat ze eigenlijk nog maar heel weinig wisten, en ik wist zeker dat er in de uren die volgden, als de feiten in een bepaalde volgorde werden gerangschikt, zich iets zou voordoen waardoor ze gingen twijfelen aan de vermoedens die ze over me koesterden.

Tijdens het hele proces van het vertellen en opnieuw vertellen van mijn verhaal, van het ontwijken van hun trucjes en listen, voelde ik alleen maar de kilte die zich in mijn borst en mijn maag had genesteld op het moment dat ik voor het eerst besefte dat er iets mis was met de houding van Rachels lichaam. Ik herinner me dat ik een soort gevoel had terwijl we rond de tafel in de bandrecorder zaten te praten, dat wat er op dat moment gebeurde, in werkelijkheid niet gebeurde. Het was alsof we allemaal deden alsof, alsof we een spel speelden en ieder van ons zijn rol speelde en zijn tijd uitzat, totdat iemand de deur opendeed en zou zeggen dat we konden ophouden, dat ze gevonden was, dat alles voorbij was. Terugkijkend en denkend aan de tijd die ik na haar dood doorbracht in Oxford, is mijn overheersende herinnering dat ik het gevoel had dat ik ergens anders was, of dat bepaalde elementen in mijn cognitieve functioneren bevroren waren, zodat ik niet bijhield wat er om me heen gebeurde, en niet goed begreep wat er gebeurde.

Wat er nu gebeurt, vooral de laatste paar dagen en nachten, is dat mijn perspectief steeds scherper wordt. Iets of iemand draait aan de lens van de camera die mijn geheugen is, zodat de focus scherper wordt en me nu vragen te binnen schieten die ik toen had moeten stellen. Ik realiseer me nu dat ik me pas bij het tweede verhoor onbehaaglijk begon te voelen, het verhoor dat diezelfde dag tegen het einde van de middag plaatsvond. Het werd al snel duidelijk dat iemand mij een alibi had verschaft, en dat als ik de juiste antwoorden gaf, ik voorlopig zou worden vrijgelaten. Bepaalde dingen voelden niet goed, en iets in de benadering door de politie leek me niet helemaal rechtdoorzee. Ik had alleen maar een vaag gevoel van onbehaaglijkheid of verwarring. En misschien zou iedereen zich zo hebben gevoeld onder dergelijke omstandigheden; ik weet zeker dat iemand anders het misschien veel eerder had gevoeld dan ik. Maar hoe meer ik nu denk aan de moord op Rachel en de dagen erna, verandert wat toen niet meer was dan een vaag, onbehaaglijk gevoel in iets wat veel zorgelijker is.

Vanaf het begin van dat tweede verhoor merkte ik dat er verhalen de ronde deden in die kamer die niet mijn verhalen waren. Ik wist dat die verhalen al verdeeld waren in stukken die verspreid werden over mensen in het gebouw die de hele nacht en de dag erna feiten hadden gecheckt en tijdstippen hadden gecontroleerd. Ik wist ook dat in het College, dat van de buitenwereld was afgesloten op het moment dat de politie arriveerde, overal mensen op deuren hadden geklopt en vragen gesteld, of langzaam op handen en knieën over de grasvelden hadden gekropen, of over de bodem van het meer hadden gezwommen op zoek naar iets, wat dan ook. Wat ze ook hadden ontdekt, besefte ik, zou worden gecombineerd met wat ze hadden gevonden in onze hotelkamer en met wat ze hadden meegenomen uit ons appartement in Londen, en de verhalen die door de verhoorkamer gingen zouden op al die dingen zijn gebaseerd. Ik merkte ook dat de mannen die me ondervroegen hun theorieën uitwierpen als visnetten om mijn reacties uit te testen, en zodoende daagden ze me uit mezelf te incrimineren. Dus ik beantwoordde hun vragen zo volledig mogelijk, terwijl ik tegelijkertijd probeerde alleen de gebeurtenissen te vertellen voor zover ik dat van plan was, ondanks schijnbare pogingen mij ervan te overtuigen dat ik mij dingen verkeerd herinnerde.

Ikzelf kreeg weinig antwoorden op de vragen die ik stelde. Ze zeiden dat ze niet mochten melden met wie ze die nacht hadden gesproken, of met wie ze de komende uren of dagen zouden spreken, en zelfs niet of ze iemand anders hadden gearresteerd. Ze wilden ook niet kwijt wat er gebeurd was met Rachels lichaam; waar ze heen was gebracht en of ze nog meer verwondingen had afgezien van aan haar hoofd. Ik realiseerde me pas hoe graag ik die dingen wilde weten toen het me duidelijk werd dat ik er nooit achter zou komen, hoe ik mijn vragen ook inkleedde. ‘Ik wil alleen maar weten of er iemand bij haar is, meer niet,’ zei ik. ‘Ik wil alleen maar weten waar ze is. Of ze alleen gelaten is. Of er vannacht iemand bij haar is geweest.’ Terwijl ik in mijn cel lag te wachten op mijn tweede verhoor, ben ik erachter gekomen dat ze ook in een klein kamertje lag, ergens aan de andere kant van de stad, wachtend op een brancard, om aan stukken te worden gesneden, gewogen, gemeten en gefotografeerd, en dat delen van haar al waren verstuurd in geblindeerde auto’s om opnieuw te worden opgemeten.

Hoewel ze me geen directe antwoorden gaven, was het tegen het einde van de middag, nadat ze waren weggegaan, mijn vragen hadden bestudeerd en weer waren teruggekomen, duidelijk dat hun houding tegenover mij was veranderd. Heel subtiel, maar voldoende om me te realiseren dat ze het waarschijnlijk, of in elk geval mogelijk achtten dat ik aan het einde van mijn veertien dagen durende borgtocht hun kroongetuige zou worden in plaats van hun hoofdverdachte.

Door wat mijn advocaat te weten had kunnen komen en door wat Harry me de volgende middag zelf vertelde, ontdekte ik dat ik Harry erkentelijk moest zijn voor mijn vrijlating. Nadat hij de vorige avond afscheid had genomen van Rachel en mij, draaiden we ons om en gingen door het deurtje naar buiten. Tegelijkertijd ging hij, althans dat dachten we, de andere kant op, naar zijn kamer. Hij zei dat hij even iets moest ophalen en dat hij anders met ons mee was gegaan en aan de overkant van de straat een taxi had genomen naar zijn huis aan Woodstock Road, terwijl wij terugliepen naar ons hotel aan St Giles. Maar in plaats van meteen terug te gaan naar zijn kamer, was hij van gedachten veranderd en, ongezien door ons, de trap op gegaan naar de Oude Bibliotheek. Het schijnt dat Rachel hem tijdens het diner iets had gevraagd waarop hij niet meteen het antwoord wist, en dat haar kennelijke verbazing omdat hij geen antwoord had, hem enigszins had geïrriteerd. Omdat hij niet geheel ongevoelig was voor de vermoedens die mensen koesterden naarmate hij zijn pensionering naderde, volstrekt ongefundeerde vermoedens, dat zijn ooit fabuleuze geheugen niet meer was wat het geweest was, had hij het antwoord op haar vraag onmiddellijk willen opzoeken, met de bedoeling het op een kaartje te schrijven en dat de volgende ochtend in alle vroegte af te geven bij ons hotel, zodat ze het tijdens het ontbijt kon lezen. Een dichter, zei mijn advocaat. Iets over een dichter. Ik had het deel van het gesprek niet gehoord waarnaar Harry verwees, het deel waarin Rachel hem een vraag had gesteld waarop hij het antwoord schuldig moest blijven, omdat ik in gesprek was met de vrouw die aan mijn andere kant zat en die me de hele avond vertelde waar ik heen moest als ik weer in New York was, of waar ik, de laatste keer dat ik er was, heen had gemoeten. Wat Rachels vraag ook was, Harry was er zo door verstoord geraakt dat hij, toen ze me ervan overtuigd had dat ik op haar moest wachten terwijl ze een kijkje ging nemen bij het meer, al in de bibliotheek voor een van de tafels aan het raam stond, vlak boven mij, met het boek in kwestie opengeslagen in zijn hand.

Terwijl Harry daar naar zijn antwoord stond te zoeken en zijn blik heen en weer liet gaan tussen de bladzijden voor zich en het uitzicht vanuit het bibliotheekraam op de binnenplaats, zag hij twee dingen. In de eerste plaats een vrouw die op Rachel leek, hoewel hij de politie vertelde dat het op dat moment niet bij hem was opgekomen dat de gelijkenis op toeval kon berusten, die snel de trap van de Hall afdaalde en wegliep over het pad voor de cottages aan de zuidkant van de binnenplaats.

In de laatste van deze cottages, waarvan de grijze, met rozen begroeide buitenkant sinds de zestiende eeuw nauwelijks was veranderd afgezien van de steeds opnieuw gewitte scheepssymbolen boven de deuren, had Haddon Richard en mij elke vrijdagmiddag gedoceerd. Onze tutorials vonden plaats in zijn studeerkamer op de begane grond, en hij woonde op de eerste verdieping. In wat hij de salon van zijn flatje noemde, organiseerde hij elk jaar de theevisite ter verwelkoming van de nieuwe lichting studenten; dezelfde theevisite waarop ik Richard voor het eerst had ontmoet. Vanuit de salon leidden tuindeuren naar wat iedereen in het College de geheime tuin noemde. Dit piepkleine tuintje op de eerste verdieping steunde op een overwelfde gang, waarvan de binnenmuren voorzien waren van deuren die toegang gaven tot een aantal schuren waarin het tuinpersoneel de grasmaaiers en ander gereedschap bewaarde, zodat de enige toegang tot de tuin vanuit de salon was of via een trapje dat in de muur was gemetseld vanuit de border beneden. Het pad liep langs de binnenplaats en de voorkant van Haddons cottage, en op dat punt kon de wandelaar kiezen rechts af te slaan langs de binnenkant van de binnenplaats, of scherp links af te slaan, door de gang die onder de geheime tuin door liep.

Harry keek door het bibliotheekraam en zag de vrouw die volgens hem op Rachel leek voor Haddons cottage langslopen en linksaf de gang in slaan. Als ze aan het uiteinde rechts af was geslagen, zou ze al snel het meer in het maanlicht zien liggen.

Het tweede dat Harry zag was de portier die uit de alkoof onder de bibliotheek kwam. De man stond aan de noordkant van de binnenplaats, keek om zich heen, snoof de lucht op alsof hij een bepaalde geur rook en keek omhoog naar de klok aan de muur vlak onder het raam waar Harry achter stond. Daarom, verklaarde Harry, haalde hij zijn eigen vestzakhorloge tevoorschijn. Het was precies 11.42 uur. Hij las verder. Toen hij opnieuw opkeek zag hij de man verdwijnen in de ingang van trap nummer 6, precies zoals hij had beschreven aan de politie. Zodoende kwam de portier bij de boomgaarden en de studentenflats, die ten noorden van het meer lagen.

Om 11.55 uur vindt Harry het antwoord op Rachels vraag over de dichter, en hij verlaat de bibliotheek. Hij passeert mij, zittend op de trap met mijn hoofd in mijn handen, en omdat hij me hoort snurken, concludeert hij dat ik in slaap ben gevallen terwijl ik wacht tot Rachel terugkomt van waar ze geweest is. Hij besluit me niet wakker te maken, verlaat de alkoof, gaat dezelfde weg als de portier en neemt zich voor eindelijk op te halen wat hij had laten liggen in zijn kamer op trap nummer 5.

Als Harry halverwege de noordkant van de binnenplaats is, hoort hij gegil. Hij draait zich om naar de richting waar het geluid vandaan komt en kijkt over de binnenplaats heen naar het meer. Hij blijft als aan de grond genageld staan en doet geen poging in beweging te komen. Dan ziet hij mij als een schicht uit de alkoof komen rennen en mezelf bijna van de trap af storten. Hij ziet me strompelen, ziet dat mijn bril van mijn neus valt en ziet dat ik me op mijn knieën laat vallen, om me heen tast, overeind spring en door de gang aan de zuidkant van de binnenplaats ren. Op het moment dat mijn bril valt en ik hem terugvind, wat, zo verklaart hij, in één slowmotionbeweging gebeurt, een soort balletachtige duik vrijwel onmiddellijk gevolgd door een sprong omhoog, zodat het lijkt alsof ik geen vaart minder, ziet hij beweging vanuit zijn rechterooghoek. Hij draait zich om en ziet een gedaante het pad op komen rennen vanuit de gang onder Haddons geheime tuin. Het is een kleine figuur, misschien een vrouw, of een jonge puber. Hij is in het donker gekleed en heeft een capuchon strak om zijn gezicht getrokken. Door de capuchon en omdat hij zich met ongelooflijk hoge snelheid in mijn richting begeeft, het bovenlijf zo ver voorovergebogen dat hij eruitziet als een sprinter die net uit de startblokken schiet, ziet hij niets van het gezicht en kan daar dus ook geen beschrijving van geven. Hij zegt dat de kleine in het zwart geklede figuur zo hard loopt dat hij in een flits aan de andere kant van de binnenplaats is en langs mij schiet terwijl ik struikel en val, en dat hij, tegen de tijd dat ik weer overeind ben en verder loop, de trap achter mij op rent en verdwenen is. De politie heeft mijn advocaat laten weten dat als mijn bril niet van mijn gezicht was gevallen, ik ongetwijfeld die rennende gestalte zou hebben gezien, net als Harry. Maar zoals de zaken nu verlopen zijn, was ik me totaal niet bewust van zijn aanwezigheid.

Ergens halverwege mijn tweede verhoor begonnen de rechercheurs zich met enige vasthoudendheid te richten op de figuur die Harry had gezien. Ik herinner me dat ik op dat moment dacht dat het hun aandacht leek te hebben getrokken op een schijnbaar onevenredige manier. Als ik alerter was geweest, of meer betrokken bij wat er om me heen gebeurde, dan zou ik wellicht een bepaald gevaar hebben gevoeld in de aanpak die ze leken te kiezen, omdat ze dan misschien geen oog meer hadden voor andere invalshoeken. Uiteindelijk zei ik er niets over, en in de weken die volgden liet ik me geruststellen door mijn advocaat dat dit gewoon een van de vele benaderingswijzen was die ze hanteerden, en dat het bovendien mogelijk was dat ze zich niet hadden laten misleiden door hun instinct. Het scheen dat ze door hun onderzoek bijna iedereen hadden kunnen uitsluiten die volgens de boeken het College had betreden of verlaten tijdens de achtenveertig uur voor en na Rachels dood. Elke ingang en uitgang was voorzien van een bewakingscamera, de video’s waren nauwkeurig onderzocht en er was een personenlijst opgesteld en uitgebreid nagetrokken. Volgens mijn advocaat waren er maar een of twee punten op de video’s die problematisch bleken. Aan het einde van het academische jaar was het drukker in de portiersloge dan normaal, en er waren een paar momenten, die elk niet langer dan een of twee minuten duurden, waarop het grote aantal personen dat samendromde in die kleine ruimte er onvermijdelijk toe leidde dat sommige vooralsnog niet geïdentificeerd waren. De politie vertrouwde er echter op dat ze alle benodigde informatie van die video’s had gehaald, en ze vertrouwde er ook op dat de kans zeer klein was dat er iemand via een andere route naar binnen of naar buiten was geglipt. Volgens mijn advocaat was het College na een grootschalige verbouwing vijf jaar geleden op een paar ingangen na ontoegankelijk geworden, waarbij de muren waren verhoogd en strafmaatregelen verscherpt. Er waren nu overal metalen punten en glasscherven, en iedereen die het terrein via een niet-officiële weg verliet, zou sporen hebben achtergelaten. De enige zwakke plek was blijkbaar het pad dat langs de zuidwestkant van het meer liep en het kanaal volgde, waar de grens werd gevormd door een border van bomen en struiken, waarachter een lage bakstenen muur stond. Maar iemand die vanaf Rachels lichaam in die richting was gerend, zou in de eerste plaats langs de portiersloge moeten komen, en in de tweede plaats vanaf de muur recht in het kanaal zijn gesprongen.

Ik verbaas me nu om mijn matheid van die middag en denk dat het een zware vergissing van mijn kant was. Ondanks het feit dat er maanden zijn verstreken, is de politie niet in staat gebleken de persoon die Harry die avond had gezien, op te sporen, en ondanks hun herhaalde bewering dat het slechts een kwestie van tijd is, begin ik te twijfelen aan hun kans van slagen. Ik ben niet iemand die doorgaans genoegen neemt met dit soort onzekerheid. Sterker nog, ik vind het de afgelopen weken steeds moeilijker om me erbij neer te leggen. Ik heb me al een paar keer gerealiseerd dat als ik die middag ook maar iets had gezegd, de zaak er nu heel anders voor zou staan. Maar er is mij verteld dat het heel normaal is om dat soort dingen te denken gegeven de situatie waarin ik me bevind, en dat ik niet te vaak dat soort dingen moet denken, om te voorkomen dat ik zal toegeven aan wat niet meer is dan de wanhopige maar onvermijdelijke fantasie van een man die zijn vrouw heeft verloren.

Tegen het einde van het verhoor, toen het duidelijk werd dat ik bij mijn verhaal bleef dat ik niemand langs me had zien rennen op de trap, werd ik meegenomen naar een andere kamer om de bewakingsvideo’s te bekijken. Op de beelden van de camera die gericht was op de binnenkant van de Collegedeuren is de figuur te zien met gebogen hoofd bedekt door een capuchon. Hij steekt zijn hand uit en doet het deurtje open op precies hetzelfde moment dat de straatcamera een groep studenten waarneemt dat net aankomt. Sommigen van dat groepje bedenken zich op het laatste moment en lopen terug naar waar ze vandaan komen. Ze zijn kennelijk dronken en besluiteloos, en lijken niets te merken van de aanwezigheid van de kleine figuur die zich tussen hen verschuilt, daar in het felle licht van de straatlantaarns. Ze waren absoluut niet behulpzaam tijdens hun verhoor, omdat hun herinnering aan het incident vervaagd is door de alcohol en ze alleen maar dachten aan de examens die waren afgelopen en aan de zomervakantie die was begonnen. De groep wordt vijf minuten later weer waargenomen door de camera op de noordwestelijke hoek van Gloucester Green, het plein dat schuin tegenover de ingang van het College ligt. De figuur met de capuchon bevindt zich dan niet meer bij hen.

Ik bekeek die middag de korrelige beelden diverse keren, maar het zit me nog steeds niet lekker, het idee dat die figuur echt bestond. Nadat ik ze een of twee keer had bekeken, kreeg ik het vreemde gevoel dat ik alles al eens eerder had gezien; Harry’s omschrijving van de rennende figuur en de beelden van die figuur die het College uit glipte, leken als het ware een soort echo van iets wat ik eerder had meegemaakt. Ik zette die gedachte van me af en realiseerde me dat het waarschijnlijk logisch was dat iemand in mijn positie zich zo voelde, omdat het een bekend en goed gedocumenteerd verschijnsel is dat iemand zonder herinnering aan een bepaalde reeks gebeurtenissen – nadat hem er vaak over is verteld en hij er zelfs een visueel bewijs van heeft gezien – er niet alleen in gaat geloven dat ze echt gebeurd zijn, maar ook dat hij het zelf allemaal heeft meegemaakt of aanschouwd. En er was nooit enige twijfel wat mij betreft. Niet alleen had ik niemand op de trap langs me zien rennen, ik had zelfs niet het gevoel gehad dat er iemand was geweest. Uiteraard kan ik geen reden bedenken waarom Harry een dergelijk verhaal zou hebben verzonnen, maar toch zit het me niet lekker. Hij zei dat de hele episode niet langer duurde dan twintig of dertig seconden, en de politie heeft na herhaalde reconstructies vastgesteld dat het heel goed mogelijk is dat iemand binnen dat tijdsbestek vanuit de gang onder de geheime tuin naar de overkant van de binnenplaats rent en vervolgens de trap op.