De jongens uit Brazilië, uit 1976, is misschien wel het meest angstaanjagende boek uit het rijke oeuvre van Ira Levin. Ex-nazikamparts dr. Josef Mengele werkt, ondergedoken in Zuid-Amerika, aan een weerzinwekkend project. Waarom stuurt Mengele zes voormalige SS-officiers af op vierennegentig onschuldige oude mannen? En waarom moeten zij op een bepaalde datum sterven? Nazi-jager Yakov Liebermann probeert in een race tegen de klok de waarheid te achterhalen.

Levin was meesterlijk in het bespelen van de grootste angsten van een wereld in de greep van de Koude Oorlog.

Ira Levin (1929-2007) studeerde Engels en filosofie en schreef toneelstukken en romans. Naast De jongens uit Brazilië zijn A Kiss Before Dying maar vooral Rosemary’s baby zijn beroemdste romans, niet het minst dankzij de verfilming door Roman Polanski.

‘Levin was een meester in het creëren van een sluimerend gevoel van aanstaande verdoemenis voor de hoofdpersonages en het gevoel dat het iedereen zou kunnen overkomen.’ – de Volkskrant

‘Het universum van Ira Levin lijkt heel erg op het echte universum, alleen: nog angstaanjagender, nog platvloerser.’ – The New York Times

‘Levin is de Zwitserse horlogemaker van de spannende roman.’ – Stephen King

IRA LEVIN

in

L.J. VEEN KLASSIEK

Rosemary’s baby

IRA LEVIN

De jongens uit Brazilië

Vertaald door Thomas Nicolaas

L.J. Veen

Amsterdam/Antwerpen

De uitgeverij heeft getracht alle rechthebbenden te traceren. Mocht u desondanks menen rechten te kunnen uitoefenen, dan kunt u contact opnemen met de uitgeverij.

Eerdere drukken van deze vertaling verschenen bij uitgeverij A.W. Bruna

© 1976 Ira Levin. Copyright renewed 2004

© 1976, 2015 Nederlandse vertaling Thomas Nicolaas en Uitgeverij Atlas Contact

Oorspronkelijke titel The Boys From Brazil

Oorspronkelijke uitgave Random House, NY

Omslagontwerp Marinka Reuten

Omslagbeeld iStock, bewerking Marinka Reuten

E-book Wim ten Brinke, www.studiowimtenbrinke.nl

ISBN 978 90 204 1459 2

D/2015/0108/913

NUR 302

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de dertiende, herziene druk, 2015, ISBN 978 90 204 1458 5

Voor

Jed Levin

Nicholas Levin

Adam Levin

En ter nagedachtenis aan

Charles Levin

De auteur is dankbaar voor de informatie verkregen van dr. Maurice F. Goodbody jr., de heer en mevrouw Halperin, Anthony Koestler en Edmund C. Wall

EEN

Vroeg op een avond in september 1974 landde een tweemotorig vliegtuigje, zilverkleurig met zwart, op een kleine landingsbaan van de luchthaven Congonhas van São Paulo. Het toestel verminderde snelheid, maakte een bocht en taxiede naar een hangar waar een limousine stond te wachten. Drie mannen, van wie een in het wit gekleed, stapten van het vliegtuigje over in de limousine, die hen van Congonhas naar de witte wolkenkrabbers van het centrum van São Paulo reed. Zo’n twintig minuten later hield de limousine op de Avenida Ipiranga stil voor Sakai, een Japans restaurant dat op een tempel leek.

De drie mannen liepen naast elkaar de grote, rood gelakte hal van Sakai binnen. De twee mannen in de donkere pakken waren groot en hadden een agressief uiterlijk. De ene was blond en de andere had donker haar. De derde man, die met grote passen tussen hen in liep, was slanker en ouder en was van hoed tot schoenen helemaal in het wit gekleed, op een citroengele stropdas na. Hij zwaaide een dikke, bruine aktetas in zijn wit gehandschoende hand op en neer en floot een melodietje terwijl hij met kennelijk genoegen om zich heen keek.

Een garderobemeisje in een kimono maakte een buiging en glimlachte lief. Toen zij de hoed van de man in het wit had aangenomen, stak zij haar hand uit naar de aktetas. Maar hij trok zich terug en richtte zich tot een magere jonge Japanner in smoking die glimlachend naar hem toe kwam. ‘Mijn naam is Aspiazu,’ zei hij in het Portugees, dat scherp klonk door een licht Duits accent. ‘Er is een zaaltje voor mij gereserveerd.’ Hij zag eruit of hij begin zestig was, had kortgeknipt grijs haar, levendige en vrolijke bruine ogen, en een keurig, grijs, smal snorretje.

‘Ah, senhor Aspiazu!’ riep de Japanner uit in zijn eigen versie van het Portugees. ‘Alles is klaar voor uw gezelschap. Deze kant op alstublieft. Eén trappetje op. Ik ben er zeker van dat u tevreden zult zijn als u het zaaltje ziet.’

‘Ik ben al tevreden,’ zei de man in het wit glimlachend. ‘Het is een genoegen om weer in de stad te zijn.’

‘U woont buiten?’

De man in het wit, die achter de blonde man de trap op liep, knikte en zuchtte. ‘Ja,’ zei hij droog, ‘ik woon buiten.’ De man met het donkere haar liep achter hem en de Japanner kwam als laatste. ‘De eerste deur rechts,’ riep hij. ‘Wilt u uw schoenen uittrekken voordat u naar binnen gaat, alstublieft?’

De blonde man bukte zich om door een achthoekige opening in de muur te kijken, leunde toen met zijn hand tegen de deurpost, stak een voet achteruit omhoog en trok zo zijn schoen uit. De man in het wit zette een wit geschoeide voet naar voren op de loper van het portaal en de man met het donkere haar bukte zich om de gouden gesp aan de zijkant van de schoen los te maken. De blonde man deed, nadat hij zijn schoenen opzij had gezet, een bewerkelijk gebeeldhouwde deur open en ging een lichtgroen vertrek erachter binnen. De Japanner schopte handig zijn lakschoenen uit. ‘Ons beste zaaltje, senhor Aspiazu,’ zei hij. ‘Heel mooi.’

‘Dat geloof ik graag.’ De man in het wit drukte zijn met witte handschoenen bedekte vingertoppen tegen de deurpost terwijl hij keek hoe zijn tweede schoen uitgetrokken werd.

‘En onze keizerlijke maaltijd om zeven uur, met bier, geen sake, en erna cognac en sigaren.’

De blonde man kwam naar de deuropening. Zijn gezicht was bedekt met kleine, witte littekens. Een van zijn oorlelletjes ontbrak. Hij knikte en deed een pas achteruit. De man in het wit, die nu meer dan een normale hakhoogte kleiner was, ging de kamer binnen. De Japanner volgde hem.

Het zaaltje, een rustig, langwerpig vertrek, was koel en rook prettig. De wanden waren bedekt met lichtgroen grasweefsel dat dezelfde kleur had als de tatami’s. In het midden bevonden zich bamboe rugleuningen met bruin-witte kussens aan drie kanten van een lage, zwarte, langwerpige tafel, die gedekt was met witte borden en kopjes. Drie borden en kopjes en drie zitplaatsen aan de lange kanten van de tafel en een aan het hoofdeind. Onder de tafel bevond zich een ondiepe ruimte voor de benen die iets kleiner was dan de tafel. Rechts in het vertrek stond nog een zwarte tafel tegen de muur waarop twee elektrische branders stonden. De muur ertegenover bestond uit kamerschermen van wit papier met zwarte omlijstingen.

‘Voldoende ruimte voor zeven personen,’ zei de Japanner terwijl hij naar de tafel in het midden wees. ‘En onze beste meisjes zullen u bedienen. De knapste ook.’ Hij glimlachte en trok zijn wenkbrauwen op.

De man in het wit wees naar de kamerschermen en vroeg: ‘Wat is daarachter?’

‘Nog een zaaltje, senhor.’

‘Wordt dat vanavond gebruikt?’

‘Het is niet gereserveerd, maar er kan nog een gezelschap komen.’

‘Ik reserveer het.’ De man in het wit beduidde de blonde man de schermen te verwijderen. De Japanner keek van de blonde man weer naar de man in het wit. ‘Het is een zaaltje voor zes personen,’ merkte hij onzeker op. ‘Soms acht.’

‘Natuurlijk.’ De man in het wit liep naar de andere kant van het vertrek. ‘Ik zal voor acht extra maaltijden betalen.’ Hij bukte zich om de branders op de tafel te bestuderen. Zijn dikke aktetas bewoog zich tegen de pijp van zijn broek.

De blonde man klapte de schermen in. De Japanner liep snel naar hem toe om hem te helpen, of misschien om te verhinderen dat hij de schermen beschadigde. Het vertrek erachter leek een spiegelbeeld van het eerste vertrek, behalve dat het verlichtingspaneel aan het plafond donker was en de tafel eronder gedekt was voor zes personen, twee aan de lange kanten en een aan elk hoofdeind. De man in het wit had zich omgedraaid om te kijken. De Japanner, aan de andere kant van het vertrek, glimlachte tegen hem, niet erg op zijn gemak. ‘Ik zal het u alleen in rekening brengen als iemand erom vraagt,’ zei hij, ‘en dan alleen maar het verschil tussen wat wij beneden en boven berekenen.’

De man in het wit keek verbaasd en zei: ‘Wat vriendelijk! Dank u wel.’

‘Neemt u mij niet kwalijk,’ zei de man met het donkere haar tegen de Japanner. Hij stond net in het vertrek, zijn donkere pak was gekreukt en zijn ronde, donkere gezicht glinsterde van het zweet. ‘Is er een mogelijkheid om dit af te sluiten?’ Hij wees naar de achthoekige opening in de muur achter zich. Zijn Portugees had een Braziliaans accent.

‘Het is voor de meisjes,’ verklaarde de Japanner hoopvol. ‘Om te kijken of u klaar bent voor de volgende gang.’

‘Dat is in orde,’ zei de man in het wit tegen de man met het donkere haar. ‘Jij blijft hierbuiten staan.’

De man met het donkere haar begon: ‘Ik dacht dat hij misschien…’ en hij haalde verontschuldigend zijn schouders op.

‘Alles is naar genoegen,’ zei de man in het wit tegen de Japanner. ‘Mijn gasten komen om acht uur en…’

‘Ik zal hen naar boven brengen.’

‘Dat zal niet nodig zijn. Een van mijn mannen wacht beneden. En na het eten hebben wij hier een bespreking.’

‘U kunt tot drie uur blijven als u dat wilt.’

‘Dat is ook niet nodig, naar ik hoop. Eén uur moet voldoende zijn. En wilt u mij nu alstublieft een glas Dubonnet brengen, rood, met ijs en een citroenschilletje?’

‘Ja, senhor.’ De Japanner boog.

‘En is het mogelijk om meer licht te krijgen? Ik ben van plan om te lezen terwijl ik wacht.’

‘Het spijt mij, senhor, dit is alles wat er is.’

‘Dan red ik het wel. Dank u wel.’

‘Ik moet ú bedanken, senhor Aspiazu.’ De Japanner boog weer, boog iets minder diep voor de blonde man, nauwelijks voor de man met het donkere haar en verliet snel het vertrek.

De man met het donkere haar deed de deur dicht en hief, met zijn gezicht ernaartoe, zijn armen op, kromde zijn vingers en legde zijn vingertoppen boven op de deurlijst. Hij bewoog zijn handen langzaam opzij.

De man in het wit ging met zijn rug naar de opening in de muur staan, en de blonde man liep naar de rugleuning aan het hoofdeinde van de tafel en ging ernaast op zijn hurken zitten. Hij duwde tegen de bruin met witte kussens, tilde ze op en legde ze opzij. Hij inspecteerde het bamboe frame, draaide het om, bekeek de onderkant en zette het naast de kussens. Hij betastte het grasweefsel aan het hoofdeinde van de tafel en duwde zacht, met gespreide handen op het vlechtwerk.

Hij ging op zijn knieën zitten, stak zijn blonde hoofd onder de tafel en keek naar de ruimte voor de voeten. Hij bukte zich nog dieper, draaide zijn hoofd en keek met één blauw oog omhoog naar de onderkant van de tafel, die hij van voor naar achter onderzoekend bekeek.

Hij kroop achteruit weg van de tafel, pakte het bamboe frame en de twee kussens en zette de rugleuning in een comfortabele stand. Hij kwam overeind en bleef er gedienstig achter staan.

De man in het wit kwam naar de stoel toe terwijl hij zijn colbert losknoopte. Hij zette zijn aktetas op de grond, draaide zich om en liet zich voorzichtig zakken, waarbij hij de armleuningen vastpakte.

Hij vouwde zijn benen onder de tafel.

De blonde man bukte zich en duwde de rugleuning naar de tafel toe.

‘Danke,’ zei de man in het wit.

‘Bitte,’ zei de blonde man en hij liep naar de opening in de muur, waar hij met zijn rug tegenaan ging staan.

De man in het wit trok een handschoen uit en keek goedkeurend naar de tafel voor zich. De man met het donkere haar liep met opgeheven armen zijdelings langzaam tussen de twee vertrekken en tastte de bovenkant van een uitstekende richel af.

Er werd zacht geklopt. De blonde man liep naar de deur en de man met het zwarte haar draaide zich om en liet zijn armen zakken. De blonde man luisterde en deed de deur open voor een serveerster in een roze kimono, die met gebogen hoofd binnenkwam met een rinkelend glas op een blaadje. Haar in witte muiltjes gestoken voeten fluisterden over het grasweefsel.

‘Ah!’ riep de man in het wit blij uit terwijl hij zijn handschoenen opvouwde. Zijn enthousiaste gezichtsuitdrukking verdween toen de serveerster, een vrouw met een vlak gezicht, naast hem neerhurkte en het servet en de eetstokjes van zijn bord pakte. ‘En hoe heet je, liefje?’ vroeg hij met gedwongen joligheid.

‘Tsuruko, senhor.’ De serveerster zette een flessenstandaard neer.

‘Tsuruko!’ Met grote ogen en opeengeklemde lippen keek de man naar de blonde man en de man met het donkere haar, alsof hij zich met hen verbaasde over een indrukwekkende onthulling. De serveerster zette het glas neer, ging staan en liep achteruit.

‘Tsuruko, ik wil niet gestoord worden tot mijn gasten komen.’

‘Goed, senhor.’ Ze draaide zich om en liep snel, met haar knieën vlak bij elkaar, het vertrek uit.

De blonde man deed de deur dicht en ging weer op zijn plaats staan voor de opening in de muur. De man met het donkere haar draaide zich om en hief zijn handen op naar de bovenkant van de richel.

‘Tsu-ru-ko,’ zei de man in het wit terwijl hij zijn aktetas vlak naast zich zette. In het Duits zei hij: ‘Als zij een knap exemplaar is, hoe zien de niet zo knappe er dan uit?’

De blonde man lachte knorrend.

De man in het wit liet met één vinger de sluiting van zijn aktetas openspringen en deed hem zo ver open dat hij bleef staan. Hij stopte zijn opgevouwen handschoenen er aan één kant in en bladerde door de papieren en enveloppen tot hij een dun tijdschrift vond. Hij legde het tijdschrift – de Lancet, het Engelse medische tijdschrift – op de tafel naast zijn bord. Hij keek onderzoekend naar het omslag en haalde uit zijn borstzakje een versleten en verschoten petit-point-brillenkoker waaruit hij een bril met een zwart montuur haalde. Hij zette hem op, stak de koker in zijn zak en wreef met de zijkant van zijn vinger over zijn dunne, borstelige snorretje. Zijn handen waren klein, roze, schoon en zagen er jeugdig uit. Uit de binnenzak van zijn colbert haalde hij een gouden sigarettenkoker waarop een lange inscriptie in schrijfletters stond gegraveerd.

De blonde man bleef voor de opening in de muur staan. De man met het donkere haar onderzocht de muren, de vloeren, de serveertafel en de rugleuning. Hij verwijderde een van de couverts midden op de tafel, legde zijn zakdoek ervoor in de plaats, ging daarop staan en maakte met een schroevendraaier het verlichtingspaneel in de chromen omlijsting open.

De man in het wit ging in de Lancet zitten lezen, nam zo nu en dan een slokje van zijn Dubonnet en rookte een sigaret. Door een spleet tussen zijn boventanden haalde hij sissend adem. Zo nu en dan was hij blijkbaar verbaasd over wat hij las. Eén keer riep hij in het Engels uit: ‘Helemaal mis, meneer!’

De gasten arriveerden in een tijdsbestek van vier minuten. De eerste gaf om drie minuten voor acht zijn hoed af bij de receptie, maar niet zijn platte koffertje, de laatste om één minuut over acht. Tussen wachtende groepjes en paren door liepen zij naar de Japanner in smoking, die hen hoffelijk verwees naar de blonde man onder aan de trap. Er werden enkele woorden gewisseld en de gast werd naar boven gebracht, naar de man met het donkere haar die naar de rij schoenen naast de open deur wees.

Als zes goedgeklede zakenlieden van midden vijftig, met de lichte huid van het Noord-Europese ras, knikten ze, op kousenvoeten, beleefd tegen elkaar en maakten ze een buiging om zich in het Portugees en het Spaans voor te stellen aan de man in het wit. ‘Ignacio Carreras, dokter. Prettig kennis met u te maken.’

‘Hallo! Hoe gaat het met jou? Ik kan niet opstaan, ik zit hier opgesloten. Dit is José de Lima uit Rio. Ignacio Carreras uit Buenos Aires.’

‘Dokter? Ik ben Jorge Ramos.’

‘Mijn vriend! Je broer is mijn rechterhand geweest. Neem mij niet kwalijk dat ik zit, ik kan er niet uit. Ignacio Carreras uit Buenos Aires, José de Lima uit Rio. Jorge Ramos van hier uit Paulo.’

Twee van de gasten waren oude vrienden die blij waren elkaar te zien. ‘In Santiago! Waar heb jij gezeten?’

‘In Rio!’ Een ander stelde zich voor terwijl hij tevergeefs probeerde zijn hakken tegen elkaar te slaan. ‘Antonio Paz, Porto Alegre.’

Ze lieten zich zakken aan weerszijden van de tafel, grappen makend over hun onhandigheid en kreunend. Ze gingen zitten met hun koffertje of tas vlak naast zich. Ze schudden de servetten open en bestelden een drankje bij een knappe, jonge serveerster die bevallig naast hen neerhurkte. Tsuruko met haar platte gezicht legde een dampende, opgerolde handdoek voor elke man neer. De man in het wit en zijn gasten wasten waarderend hun handen en veegden hun mond af.

Tegelijk daarmee leken ze het Portugees en Spaans weg te wissen, en ze gingen over op het Duits. Duitse namen werden uitgewisseld.

‘Ah, ik ken jou wel. Jij hebt onder Stangl gediend, nietwaar? In Treblinka?’

‘Zei je Farnbach? Mijn vrouw is een Farnbach, uit Langen, vlak bij Frankfurt.’

De drankjes werden geserveerd en kleine schaaltjes met borrelhapjes – kleine garnalen en gehaktballetjes. De man in het wit demonstreerde het gebruik van eetstokjes. De ingewijden hielpen de niet-ingewijden.

‘Een vork, in godsnaam!’

‘Nee, nee!’ De man in het wit lachte tegen de knappe serveerster. ‘Wij zullen hem dwingen om het te leren. Hij moet het leren.’

Zij heette Mori. Het derde meisje, in de onversierde kimono, die borden en schalen naar Tsuruko bij de serveertafel bracht, bloosde en zei: ‘Yoshiko, senhor.’

De mannen aten en dronken. Ze praatten over een aardbeving in Peru en over de nieuwe Amerikaanse president, Ford.

Er werden kommen heldere soep opgediend en nog meer schalen met gerechten, gebakken en rauw. Er werd thee ingeschonken.

De mannen praatten over de oliesituatie en de vermoedelijke vermindering van de sympathie van het Westen voor Israël.

Er werden nog meer schotels geserveerd – plakken gestoofd vlees, zeekreeft – en Japans bier.

De mannen praatten over Japanse vrouwen. Kleist-Carreras, een magere man met een glazen oog dat akelig bewoog, vertelde een prachtig, grappig verhaal over een ongelukkig avontuur van een vriend in een bordeel in Tokio.

De Japanner in smoking kwam binnen en vroeg hoe alles was. ‘Eersteklas!’ verzekerde de man in het wit hem. ‘Uitstekend!’ De andere mannen stemden in, in Portugees-Spaans-Duits.

Er werd meloen geserveerd. Nog meer thee.

De mannen praatten over vissen en verschillende manieren om vis te bereiden.

De man in het wit vroeg of Mori met hem wilde trouwen. Ze glimlachte en voerde als verontschuldiging een man en twee kinderen aan.

De mannen kwamen overeind van de krakende rugleuningen, strekten hun armen en gingen op hun tenen staan terwijl ze op hun maag sloegen. Enkelen, onder wie de man in het wit, gingen naar het portaal om het toilet te zoeken. De anderen praatten over de man in het wit: hoe alleraardigst hij was, en hoe levendig en jeugdig voor… wat was hij, drieënzestig? Vierenzestig?

De eerste groep kwam terug, de anderen gingen.

De tafel was opgeruimd op cognacglazen, asbakken en een doos met sigaren in glazen buisjes na: Mori ging op haar hurken rond met een fles en schonk in elk glas een bodempje van de amberkleurige drank. Tsuruko en Yoshiko stonden met elkaar te fluisteren bij de serveertafel en waren het niet eens over het opruimen. ‘Wegwezen, meisjes,’ zei de man in het wit terwijl hij naar zijn plaats liep. ‘Wij willen privé met elkaar praten.’

Tsuruko joeg Yoshiko voor zich uit en zei op verontschuldigende toon toen zij langs de man in het wit liep: ‘We ruimen straks wel op.’ Mori schonk het laatste glas in, zette de fles op tafel, aan het hoofdeind, waar niemand zat, en liep snel naar de deur, waar ze met gebogen hoofd bleef staan toen de rest van de mannen binnenkwam.

De man in het wit liet zich op zijn zitplaats zakken. Farnbach-Paz hielp hem de stoel bij te schuiven.

De man met het donkere haar keek vanuit de gang naar binnen, telde de mannen en trok de deur dicht.

De mannen gingen op hun plaats zitten. Ze waren nu ernstig en maakten geen grappen. De sigarendoos werd doorgegeven.

De muuropening werd aan de andere kant afgesloten door donkergrijze kostuumstof.

De man in het wit pakte een sigaret uit zijn gouden koker, deed die dicht, bekeek hem en bood hem Farnbach aan, die rechts van hem zat en die schudde met zijn kaalgeschoren hoofd. Toen hij begreep dat hij uitgenodigd werd om te lezen, niet om een sigaret te nemen, pakte hij de koker aan en hield hem een stukje voor zich uit. Zijn blauwe ogen werden groot van herkenning. ‘O!’ Hij ademde in door zijn dikke, samengetrokken lippen, terwijl hij las. Opgewonden glimlachend tegen de man in het wit zei hij: ‘Wat geweldig! Zelfs nog beter dan een medaille. Mag ik?’ Hij gebaarde met de koker naar Kleist, naast hem.

De man in het wit knikte glimlachend en met roze wangen, en hij draaide zich om om zijn sigaret bij de vlam van een aansteker te houden die de man links van hem naar hem toe stak. Hij kneep zijn ogen dicht tegen de rook, trok zijn tas naar zich toe en zette die weer open.

‘Prachtig!’ zei Kleist. ‘Kijk, Schwimmer.’ De man in het wit haalde uit zijn tas een stapel papieren die hij voor zich legde terwijl hij zijn cognac opzijschoof. Hij legde zijn sigaret in de gleuf van een witte asbak. Hij keek hoe de knappe, jong uitziende Schwimmer de koker over de tafel heen aan Mundt gaf, pakte zijn brillenkoker uit zijn borstzakje en haalde zijn bril eruit. Hij glimlachte om de bewonderende blikken van Schwimmer en Kleist, stak de brillenkoker weer in zijn zak en zette zijn bril op. Een gefluit van Mundt, lang en zacht. De man in het wit pakte zijn sigaret, nam genietend een trek en legde hem weer op de asbak. Hij schikte zijn papieren voor zich en bestudeerde het bovenste document terwijl hij zijn glas pakte. ‘Mm, mm, mm!’ Dat was Traunsteiner. De man in het wit nam een slokje van zijn cognac en bladerde door de stapel papieren.

De sigarettenkoker kwam weer bij hem terug via Hessen, met zijn zilverkleurig haar, wiens blauwe ogen schitterden in zijn magere gezicht. ‘Wat geweldig om zoiets te hebben!’

‘Ja,’ stemde de man in het wit in; hij knikte. ‘Ik ben er reusachtig trots op.’ Hij legde de sigarettenkoker naast de papieren.

‘Wie zou dat niet zijn?’ vroeg Farnbach.

De man in het wit zette zijn glas opzij. ‘Laten wij nu ter zake komen, jongens.’ Hij hield zijn kortgeknipte, grijze hoofd scheef, trok zijn bril omlaag en keek eroverheen naar de mannen. Ze keken aandachtig naar hem met hun sigaar in hun hand. De stilte nam bezit van het vertrek en alleen het zachte gezoem van de airconditioning verzette zich ertegen.

‘Jullie weten wat jullie moeten gaan doen,’ zei de man in het wit, ‘en jullie weten dat het een langdurig karwei is. Ik zal jullie nu van de details op de hoogte brengen.’ Hij boog zijn hoofd en keek door zijn bril. ‘Vierennegentig mannen moeten de komende tweeënhalf jaar op of omstreeks een bepaalde datum sterven,’ las hij op van het papier. ‘Zestien van hen wonen in West-Duitsland, veertien in Zweden, dertien in Engeland, twaalf in de Verenigde Staten, tien in Noorwegen, negen in Oostenrijk, acht in Holland, zes in Denemarken en zes in Canada. In totaal vierennegentig. De eerste moet op of omstreeks 16 oktober sterven, de laatste op of omstreeks 23 april 1977.’ Hij leunde achterover en keek weer naar de mannen. ‘Waarom moeten deze mannen sterven? En waarom op of omstreeks een bepaalde datum?’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Niet nu, later kunnen jullie dat te horen krijgen. Maar ik kan nu wel dit vertellen: hun dood is de laatste stap in een operatie waaraan ik en de leiders van de organisatie vele jaren reusachtige krachtsinspanningen en een groot deel van het fortuin van de organisatie hebben besteed. Het is de belangrijkste operatie die de organisatie ooit heeft ondernomen, en het woord “belangrijk” is duizend keer te zwak om het te beschrijven. De hoop en de bestemming van het Arische ras staan op het spel. Hier is niets aan overdreven, beste vrienden, het is letterlijk waar: de bestemming van het Arische volk – om te heersen over de Slaven en de semieten, de zwarten en de gelen – zal vervuld worden als de operatie slaagt, doch zal niet vervuld worden als zij mislukt. Dus is “belangrijk” niet sterk genoeg, nietwaar? Heilig misschien? Ja, dat komt er dichterbij. Het is een heilige operatie waaraan jullie deelnemen.’

Hij pakte zijn sigaret, tikte de as eraf en bracht het peukje zorgvuldig naar zijn lippen.

De mannen keken elkaar zwijgend aan, en dachten er plotseling aan weer een trek van hun sigaar of een slok van hun cognac te nemen. Ze keken weer naar de man in het wit. Hij maakte zijn sigaret uit in de asbak en keek naar hen.

‘Jullie zullen Brazilië verlaten met een nieuwe identiteit,’ zei hij, en hij raakte de aktetas naast zich even aan. ‘Alles zit hierin. En het is echt, geen vervalsingen. En jullie zullen over ruime fondsen beschikken in die tweeënhalf jaar. In diamanten.’ Hij glimlachte. ‘Die jullie helaas op de ongemakkelijke manier door de douane moeten zien te krijgen.’

De mannen glimlachten en haalden hun schouders op.

‘Jullie zijn elk verantwoordelijk voor een aantal mannen in een of meer landen. Jullie hebben elk dertien tot achttien opdrachten, maar enkele mannen zijn waarschijnlijk al door natuurlijke oorzaken gestorven. Ze zijn allemaal vijfenzestig jaar. Er zullen er niet al te veel gestorven zijn, omdat ze op hun tweeënvijftigste jaar in blakende gezondheid verkeerden, zonder sporen van beginnende kwaaltjes.’

‘Alle mannen zijn vijfenzestig?’ vroeg Hessen met een verbaasd gezicht.

‘Bijna allemaal,’ zei de man in het wit. ‘Dat wil zeggen, dat zijn ze als hun tijd aanbreekt. Enkelen zullen een jaar of twee jonger of ouder zijn.’ Hij legde het papier waarvan hij de landen en aantallen had voorgelezen opzij en pakte de andere negen of tien velletjes. ‘De adressen,’ zei hij tegen de mannen, ‘zijn hun adressen in 1961 en 1962, maar het zal jullie geen moeite kosten om hun huidige verblijfplaats te vinden. De meesten wonen waarschijnlijk nog op hun oude adres. Het zijn huiselijke mensen, degelijk. Voornamelijk ambtenaren – belastinginspecteurs, schoolhoofden enzovoorts, kleine gezagsdragers.’

‘Ook dat hebben zij gemeen?’ vroeg Schwimmer.

De man in het wit knikte.

‘Een opmerkelijk homogene groep,’ zei Hessen. ‘De leden van een andere organisatie, die ons bestrijdt?’

‘Zij kennen elkaar of ons zelfs niet,’ zei de man in het wit. ‘Tenminste, dat hoop ik.’

‘Ze zijn dus gepensioneerd, hè?’ vroeg Kleist. ‘Als ze vijfenzestig zijn.’ Zijn glazen oog keek de andere kant op.

‘Ja, de meesten van hen zijn vermoedelijk gepensioneerd,’ stemde de man in het wit in. ‘Maar als ze verhuisd zijn, kun je er zeker van zijn dat ze ervoor gezorgd hebben hun nieuwe adres achter te laten. Schwimmer, jij krijgt Engeland. Dertien, het kleinste aantal.’ Hij gaf een getypte lijst aan Kleist om door te geven aan Schwimmer. ‘Daarmee beweer ik niets over je kwaliteiten.’ Hij glimlachte tegen Schwimmer. ‘Integendeel, het is een erkenning ervan. Ik heb gehoord dat jij jezelf in een Engelsman kunt veranderen die zelfs bij de koningin geen achterdocht opwekt.’

‘U weet hoe u iemand moet vleien,’ zei Schwimmer op lijzige toon, in volmaakt Oxford-Engels, terwijl hij met zijn vinger over zijn peper-en-zoutkleurige snor wreef en een blik wierp op de lijst. ‘Maar in feite is dat meisje niet zo erg intelligent, hoor.’

De man in het wit glimlachte. ‘Dat talent zou wel eens nuttig kunnen zijn, hoewel je nieuwe identiteit, net als die van de anderen, jou de Duitse nationaliteit geeft. Jullie zijn handelsreizigers, jongens. Misschien hebben jullie tussen de opdrachten in tijd om een paar boerendochters te ontdekken.’ Hij keek naar het volgende vel. ‘Tambach, jij gaat naar Zweden.’ Hij gaf het vel aan de man die rechts van hem zat. ‘Met veertien klanten voor je fraaie, geïmporteerde koopwaar.’

Farnbach nam het vel aan en boog zich naar voren, zijn voorhoofd boven de ontbrekende wenkbrauwen gefronst. ‘Allemaal oudere ambtenaren,’ zei hij, ‘en door hen te doden vervullen wij de bestemming van het Arische ras?’

De man in het wit keek hem even aan. ‘Was dat een vraag of een constatering, Farnbach?’ vroeg hij. ‘Het klonk een beetje als een vraag op het eind, en als dat zo is, ben ik verbaasd. Omdat jij, en jullie allen, voor deze operatie werden uitgekozen op basis van jullie onvoorwaardelijke gehoorzaamheid plus jullie andere eigenschappen en bekwaamheden.’

Farnbach leunde achteruit, zijn dikke lippen opeengeklemd en zijn neusgaten opengesperd. Zijn gezicht gloeide.

De man in het wit keek naar de volgende twee velletjes, die met een paperclip aan elkaar zaten. ‘Nee, Farnbach, ik ben er zeker van dat het een constatering was,’ zei hij, ‘en in dat geval moet ik haar enigszins corrigeren. Door hen te doden bereiden jullie de weg voor de vervulling van de bestemming, et cetera. Die zal komen, niet in april 1977, als de vierennegentigste man sterft, maar mettertijd. Volg nu slechts de bevelen op. Traunsteiner, jij hebt Noorwegen en Denemarken.’ Hij gaf de velletjes door. ‘Tien in het ene land, zes in het andere.’

Traunsteiner nam de velletjes aan; zijn vierkante, rode gezicht was een grimmige demonstratie van onvoorwaardelijke gehoorzaamheid.

‘Holland en het noorden van Duitsland,’ zei de man in het wit, ‘zijn voor sergeant Kleist. Ook zestien – acht en acht.’

‘Dank u wel, Herr Doktor.’

‘De acht in Zuid-Duitsland en negen in Oostenrijk – zijn samen zeventien voor sergeant Mundt.’

Mundt – met een rond gezicht, kortgeknipt haar en een bril op – grinnikte terwijl hij wachtte tot de papieren bij hem kwamen. ‘Als ik in Oostenrijk ben,’ zei hij, ‘zal ik Yakov Liebermann voor mijn rekening nemen als ik toch bezig ben!’ Traunsteiner, die de papieren aan hem gaf, glimlachte, waarbij zijn gouden vullingen zichtbaar werden.

‘Voor Yakov Liebermann,’ zei de man in het wit, ‘is al gezorgd – door de tijd, zijn slechte gezondheid en door het faillissement van de bank waarop hij zijn jodengeld had staan. Hij jaagt nu op uitnodigingen voor lezingen, niet op ons. Vergeet hem.’

‘Natuurlijk,’ zei Mundt. ‘Ik maakte maar een grapje.’

‘Maar ik niet. Voor de politie en de pers is hij een vervelende oude vent met een dossierkast vol spoken. Als je hem doodt, kun je hem gemakkelijk veranderen in een genegeerde held met levende vijanden die nog steeds gevangen moeten worden.’

‘Ik heb nooit iets van die joodse ellendeling gemerkt.’

‘Ik wou dat ik hetzelfde kon zeggen.’

De mannen lachten.

De man in het wit gaf de laatste twee velletjes aan Hessen. ‘En achttien voor jou,’ zei hij glimlachend. ‘Twaalf in de Verenigde Staten en zes in Canada. Ik reken erop dat je een waardige broer van je broer bent.’

Hessen hief zijn zilverkleurige hoofd op. ‘Dat ben ik,’ zei hij. Er was een trotse uitdrukking op zijn gezicht. ‘U zult het zien.’

De man in het wit keek naar de mannen om hem heen. ‘Ik heb jullie verteld,’ zei hij, ‘dat de mannen gedood moeten worden op of omstreeks de datum die achter elke naam staat vermeld. Op is natuurlijk beter dan omstreeks, maar dat is maar een microscopisch klein verschil. Een week ervoor of erna maakt in feite niet uit, en zelfs een maand zal acceptabel zijn als jullie redenen hebben om te denken dat daardoor een opdracht minder riskant is. Wat de methoden betreft: wat jullie maar willen, mits jullie ervoor zorgen dat ze verschillend zijn en dat er nooit de indruk gewekt wordt dat er sprake is van voorbedachte raad. De autoriteiten van geen enkel land mogen vermoeden dat er een operatie aan de gang is. Het moet niet moeilijk zijn voor jullie. Onthoud dat het mannen van vijfenzestig zijn: hun ogen zijn niet meer wat ze geweest zijn, ze hebben trage reflexen, zijn minder sterk en vermoedelijk rijden ze slecht en steken ze onvoorzichtig de straat over. Waarschijnlijk vallen ze makkelijk en lopen ze licht de kans om neergestoken en beroofd te worden door straatbenden. Er zijn tientallen manieren waarop zulke mannen gedood kunnen worden zonder de aandacht van de hogere echelons te trekken.’ Hij glimlachte. ‘Ik vertrouw erop dat jullie die manieren zullen vinden.’

‘Kunnen wij iemand anders huren om de opdracht uit te voeren of ons daarbij te helpen?’ vroeg Kleist. ‘Als dat de beste manier lijkt om de opdracht uit te voeren?’

De man in het wit stak zijn handpalmen verbaasd omhoog. ‘Jullie zijn verstandige mensen met een goed onderscheidingsvermogen,’ bracht hij Kleist in herinnering. ‘Daarom hebben wij jullie gekozen. De opdracht moet uitgevoerd worden zoals jullie denken dat het beste is. Zolang die mannen op het juiste moment sterven en de autoriteiten niet vermoeden dat het een operatie is, hebben jullie volkomen de vrije hand.’ Hij stak zijn vinger op. ‘Nee, niet volkomen. Het spijt me. Er is één voorbehoud, en dat is heel belangrijk. Wij willen niet dat de gezinnen van de mannen erbij betrokken worden, hetzij als medeslachtoffers in een soort ongeluk, hetzij – in het geval van bijvoorbeeld een jonge echtgenote die open zou kunnen staan voor romantische voorstellen – als medeplichtigen. Ik herhaal: de gezinnen mogen er op geen enkele manier bij betrokken raken, en alleen buitenstaanders mogen gebruikt worden als medeplichtigen.’

‘Waarom zouden wij medeplichtigen nodig hebben?’ vroeg Traunsteiner, en Kleist zei: ‘Je weet maar nooit wat je tegenkomt.’

‘Ik ben overal in Oostenrijk geweest,’ zei Mundt terwijl hij naar een van de lijsten keek, ‘en er staan hier plaatsen op waarvan ik nooit heb gehoord.’

Farnbach keek naar zijn lijst. ‘Ja,’ mopperde hij, ‘ik ken Zweden goed, maar ik heb nog nooit gehoord van een plaatsje Rasbo.’

‘Het is een stadje ongeveer vijftien kilometer ten noordoosten van Uppsala,’ zei de man in het wit. ‘Dat is Bertil Hedin, nietwaar? Hij is de directeur van het postkantoor daar.’

Farnbach keek hem aan met een frons op zijn voorhoofd.

De man in het wit ving zijn blik op en glimlachte geduldig. ‘En het doden van postkantoordirecteur Hedin,’ zei hij, ‘is in alle opzichten zo belangrijk – herstel, zo heilig – als ik heb gezegd. Kom op nu, Farnbach, wees de goede soldaat die je altijd bent geweest.’

Farnbach haalde zijn schouders op en keek weer naar zijn lijst. ‘U bent… de dokter,’ zei hij droog.

‘Inderdaad,’ zei de man in het wit, nog steeds glimlachend terwijl hij zich omdraaide naar zijn tas.

Hessen, die naar zijn lijsten keek, zei: ‘Dit is een mooie: Kankakee.’

‘Vlak bij Chicago,’ zei de man in het wit, en met beide handen haalde hij met gespreide vingers een stapel manilla enveloppen uit zijn tas. Hij liet ze op de tafel vallen: zes grote, dikke enveloppen met in de hoeken een naam – Cabral, Carreras, De Lima. Een glas werd snel weggepakt voor de glijdende stapel.

De man in het wit ging achteruit zitten. ‘Sorry,’ zei hij. Hij beduidde dat de enveloppen verdeeld moesten worden en zette zijn bril af. ‘Maak ze niet hier open,’ zei hij terwijl hij in zijn neus kneep en erover wreef. ‘Ik heb vanochtend alles persoonlijk gecontroleerd. Duitse paspoorten met stempels van de Braziliaanse douane en de juiste visa, werkvergunningen, rijbewijzen, zakelijke papieren en visitekaartjes. Alles is aanwezig. Als jullie terugkomen op je kamer, oefen dan je nieuwe handtekening en onderteken alles wat ondertekend moet worden. De vliegtuigtickets zitten er ook in en wat geld voor de landen waar jullie heen gaan, ter waarde van een paar duizend cruzeiros.’

‘De diamanten?’ vroeg Kleist, die zijn envelop met de naam Carreras in beide handen voor zich hield.

‘Zitten in de brandkast op het hoofdkwartier.’ De man in het wit stopte zijn bril in de petit-point-koker. ‘Je haalt ze onderweg naar het vliegveld op – jullie vertrekken morgen – en jullie geven Ostreicher jullie huidige paspoort en persoonlijke papieren om te bewaren tot jullie terugkomen.’

‘En ik was juist gewend geraakt aan Goméz,’ zei Mundt, en hij grinnikte. De anderen begonnen te lachen.

‘Wat krijgen we?’ vroeg Schwimmer terwijl hij zijn documententas open ritste. ‘In diamanten, bedoel ik.’

‘Ieder ongeveer veertig karaat.’

‘Oef,’ zei Farnbach.

‘Nee, de kokertjes zijn heel klein. Zo’n dertien stenen van drie karaat, dat is alles. Ze zijn per stuk ongeveer zeventigduizend cruzeiros waard op dit moment, en met de inflatie worden ze meer waard. Dus zullen jullie het equivalent van minstens negenhonderdduizend zoveel cruzeiros hebben voor tweeënhalf jaar. Jullie kunnen daar heel prettig van leven, op een manier die handelsreizigers voor grote Duitse zaken betaamt, en jullie zullen meer dan genoeg geld hebben om alle benodigdheden te kopen. Tussen twee haakjes, zorg ervoor dat jullie geen wapens meenemen in het vliegtuig. Ze visiteren tegenwoordig iedereen. Laat alles wat jullie hebben bij Ostreicher. Jullie zullen geen moeite hebben met de verkoop van de diamanten. In feite zullen jullie de kopers van je af moeten slaan. Hebben we nu alles besproken?’

‘Contact opnemen?’ vroeg Hessen terwijl hij zijn diplomatenkoffertje naast zich zette.

‘Heb ik dat niet gezegd? Eerste van elke maand, via de telefoon naar het filiaal van het bedrijf in Brazilië – het hoofdkwartier natuurlijk. Houd het zakelijk. Jij vooral, Hessen. Ik ben ervan overtuigd dat negen van de tien gesprekken in de Verenigde Staten afgeluisterd worden.’

‘Ik heb sinds de oorlog geen Noors gesproken,’ zei Traunsteiner.

‘Studeer.’ De man in het wit glimlachte. ‘Nog iets? Nee? Nou, laten we dan nog wat cognac drinken en dan zal ik een passende toost bedenken om jullie snel op weg te helpen.’ Hij pakte zijn sigarettenkoker, deed hem open en haalde er een sigaret uit. Hij deed de koker weer dicht en keek ernaar, waarna hij met zijn witte mouw over de inscriptie wreef.

Tsuruko boog en bedankte de senhor. Ze stopte de opgevouwen biljetten in het lijfje van haar kimono en gleed langs hem heen. Ze liep snel naar de serveertafel waar Yoshiko de schaaltjes met opgedroogde restjes op elkaar stapelde. ‘Hij heeft mij vijfentwintig gegeven,’ fluisterde Yoshiko opgewonden. ‘Wat heb jij gekregen?’

‘Ik weet het niet,’ fluisterde Tsuruko, die op haar hurken ging zitten en het deksel dat onder de tafel schuin op een rijstschaal lag erop zette. ‘Ik heb nog niet gekeken.’ Met twee handen haalde ze de brede, platte, rood gelakte schaal tevoorschijn.

‘Ik wed vijftig!’

‘Ik hoop het.’ Tsuruko stond op en liep snel met de schaal langs de senhor en een van zijn gasten, die een grapje stond te maken met Mori, het portaal op. Zigzaggend liep ze tussen de andere gasten door – die, gebogen en hurkend, elkaar schoenlepels doorgaven – en duwde met haar schouder een klapdeur open.

Ze droeg de schaal een smalle trap af, die werd verlicht door kale peertjes aan losse snoeren, en door een even smalle gang met betengelde muren.

De gang kwam uit op een lawaaierige keuken die vol damp stond en waar antieke ventilatoren aan het plafond langzaam ronddraaiden boven rumoerige serveersters, koks en keukenhulpen. Tsuruko, in haar roze kimono, droeg de brede, rode schaal tussen hen door. Ze liep langs een keukenhulp die groenten sneed en langs een ander die een blik op haar wierp terwijl hij een blad met borden uit een druipende afwasmachine met glazen wanden haalde.

Ze zette de schaal op een tafel waarop dozen champignons stonden opgestapeld. Ze draaide zich om, pakte uit een mand met vuil linnengoed een gebruikt servet, schudde dat uit en legde het naast de schaal op het metalen blad van de tafel. Ze haalde het deksel van de schaal en legde het ernaast. In de rode schaal lag een cassetterecorder, zwart met chroom, met Engelse opschriften bij de bedieningsknoppen. De palletjes van de cassette draaiden langzaam rond achter het kijkglaasje. Tsuruko hield haar hand boven de knoppen, pakte de cassetterecorder vervolgens uit de schaal en legde hem op het servet. Ze sloeg de zijkanten van het servet eroverheen.

Ze hield de ingepakte cassetterecorder tegen haar borsten en liep naar een glazen deur waarvan ze de knop vastpakte. Een man die er vlakbij zat te naaien aan een schort, keek naar haar.

‘Restjes,’ zei ze terwijl ze het pakje in het servet even aan hem liet zien. ‘Een oude vrouw komt ze halen.’

De man keek met vermoeide ogen in een mager, geel gezicht naar haar. Vervolgens keek hij weer naar zijn naaiende handen.

Ze deed de deur open en liep naar buiten, het gangetje onder aan de souterraintrap in. Een kat sprong weg van de vuilnisbakken en ging ervandoor in de richting van de lantaarnpalen en neonlichten aan het eind van het gangetje.

Tsuruko deed de deur achter zich dicht en boog zich voorover in de duisternis. ‘Hé, bent u daar?’ riep ze zacht in het Portugees. ‘Senhor Hunter?’

Een figuur kwam snel door het gangetje aangelopen, een grote, magere man met een schoudertas. ‘Is het gelukt?’

‘Ja,’ zei ze; ze haalde de cassetterecorder uit het servet.

‘Hij is nog steeds aan. Ik wist niet meer met welke knop hij uit moest.’

‘Goed, goed, dat maakt niets uit.’ Het was een jonge man. Het licht van de deur viel op zijn fijn getekende gezicht en golvende, bruine haar. ‘Waar heb je hem neergezet?’

‘In een rijstschaal onder de serveertafel.’ Ze gaf hem de recorder. ‘Met het deksel er schuin op, zodat ze het niet konden zien.’ Hij hield de recorder een beetje schuin in de richting van de deur en drukte op een van de knoppen, en op nog een. Een schel getjilp werd hoorbaar. Tsuruko keek toe en deed een pas opzij om hem meer licht te geven. ‘Vlak nabij waar ze zitten?’ vroeg hij haar. Zijn Portugees was slecht.

‘Van hier tot daar.’ Ze gebaarde van zichzelf tot de dichtstbijzijnde vuilnisbak.

‘Goed, goed.’ De jonge man drukte op een knop, waardoor het getjilp ophield, en drukte een andere knop in. De stem van de man in het wit werd hoorbaar; hij sprak Duits, in de verte, met een echo eromheen. ‘Heel goed,’ zei de jonge man en hij zette de recorder uit met een andere knop. Hij wees naar de recorder. ‘Wanneer jij begint dit?’

‘Toen ze klaar waren met eten, vlak voor hij ons naar buiten stuurde. Ze hebben bijna een uur gepraat.’

‘Ze gaan weg?’

‘Ze gingen weg toen ik naar beneden ging.’

‘Goed, goed.’ Hij trok aan de ritssluiting van zijn blauw met witte vliegtuigtas. Hij droeg een kort, blauw spijkerjack en een blauwe spijkerbroek. Hij leek een jaar of drieëntwintig en zag er Noord-Amerikaans uit. ‘Jij bent een dikke helpster voor mij,’ zei hij tegen Tsuruko terwijl hij de recorder in de tas stopte. ‘Mijn tijdschrift is erg gelukkig als ik een verhaal meebreng over senhor Aspiazu. Hij is de beroemdste maker van films.’ Uit zijn achterzak haalde hij een portefeuille die hij naar het licht keerde.

Tsuruko keek toe met het opgerolde servet in haar handen. ‘Een Noord-Amerikaans tijdschrift?’ vroeg ze.

De jonge man verzamelde de bankbiljetten. ‘Ja,’ zei hij. ‘Movie Story. Een heel belangrijk tijdschrift over film.’ Hij glimlachte stralend tegen Tsuruko en gaf haar een paar bankbiljetten. ‘Honderdvijftig cruzeiros. Veel dank. Jij bent een dikke helpster voor me.’

‘Dank u wel.’ Ze keek naar de biljetten en glimlachte tegen hem.

Hij deed zijn portefeuille in zijn zak. ‘Je restaurant ruikt goed,’ zei hij. ‘Ik heb veel honger terwijl ik wacht.’

‘Zal ik wat voor u halen?’ Ze stopte het geld in haar kimono. ‘Ik zou…’

‘Nee, nee.’ Hij raakte haar hand even aan. ‘Ik eet in mijn hotel. Dank. Veel dank.’ Hij gaf een kneepje in haar hand, draaide zich om en liep met zijn lange benen het gangetje uit.

‘Geen dank, senhor Hunter,’ riep ze hem na. Ze bleef even staan, draaide zich toen om, deed de deur open en ging naar binnen.

Ze dronken nog wat in de bar, een rondje van het huis, niet zozeer op aandringen van de Japanner in smoking – die zich voorstelde als Hiroo Kuwayama, een van de drie eigenaars van Sakai – als wel door de aanwezigheid daar van een nieuw elektronisch tafeltennisspel. Dit bleek zo aan te slaan, dat nog een rondje besteld werd en opgedronken. Men overwoog zelfs er nog eentje te nemen, maar besloot dat niet te doen.

Om ongeveer halftwaalf liepen ze met zijn allen naar de garderobe om de hoeden te halen. Het meisje in kimono, dat Hessen zijn hoed gaf, glimlachte en zei: ‘Een vriend van u kwam na u binnen, maar hij wilde niet onuitgenodigd naar boven gaan.’

Hessen keek haar even aan. ‘O ja?’ zei hij.

Ze knikte. ‘Een jonge man. Een Noord-Amerikaan, denk ik.’

‘O,’ zei Hessen. ‘Natuurlijk. Ja, ik weet wie u bedoelt. Kwam na mij binnen, zegt u?’

‘Ja, senhor. Toen u de trap op liep.’

‘Hij vroeg natuurlijk waar ik heen ging.’

Ze knikte.

‘Heeft u het hem verteld?’

‘Een maaltijd in besloten kring. Hij dacht dat hij wist wie het etentje gaf, maar hij had het mis. Ik heb hem verteld dat het senhor Aspiazu was. Hij kende hem ook.’

‘Ja, ik weet het,’ zei Hessen. ‘Wij zijn allemaal goede vrienden. Hij had boven moeten komen.’

‘Hij zei dat het waarschijnlijk een zakelijke bijeenkomst was en dat hij niet wilde storen. Bovendien was hij niet behoorlijk gekleed.’ Ze maakte een spijtig gebaar langs haar zij. ‘Spijkerbroek.’ Haar slanke vingers bewogen heen en weer voor haar keel. ‘Geen stropdas.’

‘O,’ zei Hessen. ‘Toch jammer dat hij niet boven is gekomen, al was het alleen maar om dag te zeggen. Hij is weer meteen naar buiten gegaan?’

Ze knikte.

‘Nou ja,’ zei Hessen. Hij glimlachte en gaf haar een cruzeiro.

Hij liep naar de man in het wit en begon met hem te praten. De andere mannen, met hun hoed en diplomatenkoffertje in hun hand, kwamen om hen heen staan.

De blonde man en de man met het donkere haar liepen snel naar de gebeeldhouwde toegangsdeuren. Traunsteiner repte zich naar de bar en kwam een ogenblik later terug met Hiroo Kuwayama.

De man in het wit legde een wit gehandschoende hand op de zwarte schouder van Kuwayama en praatte ernstig tegen hem. Kuwayama luisterde, ademde in, beet op zijn lip en schudde zijn hoofd.

Hij zei iets, maakte een geruststellend gebaar en liep snel naar de achterkant van het restaurant.

De man in het wit beduidde de andere mannen met een kort gebaar dat ze moesten blijven staan waar ze stonden. Hij liep naar de zijkant van de foyer en legde zijn hoed naast zijn tas, die nu minder dik was, op een zwart tafeltje. Hij bleef met gefronst voorhoofd staan kijken naar de achterkant van het restaurant terwijl hij zijn wit gehandschoende handen tegen elkaar wreef. Hij keek naar zijn handen en hield ze langs zijn zij.

Van de achterkant van het restaurant kwamen Tsuruko en Mori, in bonte lange broeken en blouses, en Yoshiko, nog steeds in haar kimono, aangelopen. Kuwayama duwde hen naar voren. Ze zagen er erg geagiteerd en bezorgd uit.

De man in het wit plooide zijn mond in een vriendelijke glimlach.

Kuwayama leverde de drie vrouwen af bij de man in het wit, knikte tegen hem en deed een pas opzij om met gevouwen armen toe te kijken.

De man in het wit glimlachte en schudde zorgelijk zijn hoofd terwijl hij met een gehandschoende hand over zijn kortgeknipte, grijze haar streek. ‘Meisjes,’ zei hij, ‘er is iets echt vervelends gebeurd. Vervelend voor mij, bedoel ik, maar niet voor jullie, voor jullie is het fijn. Ik zal het jullie uitleggen.’ Hij haalde adem. ‘Ik ben fabrikant van landbouwmachines,’ zei hij, ‘een van de grootste in Zuid-Amerika. De mannen die vanavond bij mij zijn’ – hij gebaarde over zijn schouder – ‘zijn mijn verkopers. Wij zijn hier bij elkaar gekomen omdat ik hen over enkele nieuwe machines wilde inlichten en hun alle details en bijzonderheden wilde geven. Allemaal heel vertrouwelijk. Nu heb ik ontdekt dat een spion voor een concurrerend Noord-Amerikaans concern achter het bestaan van onze bijeenkomst is gekomen vlak voor die begon, en omdat ik weet hoe deze mensen werken, durf ik erom te wedden dat hij terug is gegaan naar de keuken en een van jullie, of zelfs jullie allemaal, heeft aangeklampt en gevraagd om ons gesprek af te luisteren op een geheime schuilplaats, of misschien foto’s van ons te nemen.’ Hij stak zijn vinger op. ‘Het is namelijk zo,’ verklaarde hij, ‘dat enkele verkopers van mij vroeger hebben gewerkt voor dat concurrerend concern, en ze weten niet – het concern weet niet – wie nu bij mij werkt, dus foto’s van ons zouden ook nuttig zijn voor hen.’ Hij knikte en glimlachte treurig. ‘Het is een keiharde concurrentiestrijd,’ zei hij. ‘Op leven en dood.’

Tsuruko, Mori en Yoshiko keken hem nietszeggend, zachtjes hun hoofd schuddend aan.

Kuwayama, die schuin achter de man in het wit was gaan staan, zei op strenge toon: ‘Als een van jullie heeft gedaan wat de senhor…’

‘Laat dit aan mij over!’ De man in het wit stak zijn gespreide hand naar achteren, maar draaide zich niet om. ‘Alstublieft.’ Hij trok zijn hand terug, glimlachte en deed een halve pas naar voren. ‘Deze man,’ zei hij op gemoedelijke toon, ‘een jonge Noord-Amerikaan, zou jullie natuurlijk wat geld hebben aangeboden en hij zou jullie een of ander verhaaltje hebben verteld, dat het een grap of zoiets was, een of ander geintje dat hij met ons uithaalde. Nu kan ik heel goed begrijpen hoe meisjes, die, daar ben ik zeker van, niet veel te veel betaald krijgen – of is dat niet zo? Betaalt mijn vriend hier een van jullie veel te veel?’ Hij keek hen met zijn bruine ogen stralend aan en wachtte op antwoord.

Yoshiko begon te giechelen en schudde heftig haar hoofd.

De man in het wit lachte met haar mee en stak zijn hand uit naar haar schouder, maar trok hem terug vlak voor hij haar aanraakte. ‘Dat dacht ik ook niet!’ zei hij. ‘Nee, ik was er vrij zeker van dat hij dat niet doet!’ Hij glimlachte tegen Mori en Tsuruko. Ze glimlachten onzeker terug. ‘Nou, ik kan heel goed begrijpen,’ zei hij, terwijl hij weer serieus werd, ‘hoe meisjes in jullie situatie, hardwerkende meisjes met de verantwoordelijkheid voor een gezin – jij met je twee kinderen, Mori – ik kan heel goed begrijpen hoe jullie op zo’n aanbod in zouden kunnen gaan. In feite kan ik niet begrijpen hoe jullie er níét op in zouden kunnen gaan. Jullie zouden stom zijn om dat niet te doen! Een onschuldig geintje, een paar extra cruzeiros. Het leven is duur tegenwoordig. Ik weet het. Daarom gaf ik jullie een flinke fooi, daarboven. Dus als zo’n aanbod gedaan is, en als jullie het accepteerden, geloof me, meisjes, dan ben ik niet boos, ik neem het jullie niet kwalijk. Ik begrijp het heel goed, maar ik móét het weten.’