Olive Kitteridge is gepensioneerd. Haar leven lang heeft ze lesgegeven aan de kinderen van Crosby, een idyllisch gelegen kuststadje in Maine. Haar leerlingen hadden vaak een ander beeld van haar dan zijzelf; nooit een blad voor de mond nemend, in haar eigen ogen altijd oprecht, was ze toch meer gevreesd dan geliefd. Na haar pensionering wordt Olive meer dan ooit betrokken bij de menselijke drama’s achter de keurige façades van het stadje, waardoor haar leven een diepere betekenis krijgt.

De succesvolle HBO-serie met Frances McDormand in de hoofdrol werd genomineerd voor drie Golden Globes.

‘Een overtuigende en ingenieus geconstrueerde roman.’ – NRC Handelsblad

‘Uit elk woord spreekt Strouts diepzinnigheid en beeldende kracht.’ – De Standaard

Van Elizabeth Strout verschenen eerder:

Amy en Isabelle

Blijf mij nabij

Elizabeth Strout

Olive Kitteridge

Vertaald door Marijke Versluys

Olympus maakt deel uit van uitgeverij Atlas Contact

© 2008 Elizabeth Strout

© 2008 Nederlandse vertaling: Marijke Versluys

Oorspronkelijke titel: Olive Kitteridge. A Novel in Stories

Oorspronkelijke uitgave: Random House, Inc., New York

Omslagontwerp: Studio Jan de Boer

Omslagillustratie: HBO

E-book: 358atwork, Almere

ISBN 978 90 204 1465 3
NUR 302

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de derde druk, 2015, ISBN 978 90 467 0490 5.

Voor mijn moeder die het leven glans geeft en de kunst van het vertellen verstaat als geen ander

INHOUD

De apotheek

Vloed

De pianiste

Deining

Honger

Een andere weg

Winterconcert

Tulpen

Een mandje met reizen

Scheepje in een fles

Veiligheid

Crimineel

De rivier

DE APOTHEEK

Henry Kitteridge was vele jaren apotheker in het dichtstbijzijnde stadje. Elke morgen reed hij erheen, over besneeuwde wegen, over beregende wegen of over zomerse wegen, wanneer er nieuwe scheuten verschenen aan de wilde frambozenstruiken in de buitenwijk waar hij de bredere weg naar de apotheek insloeg. Hoewel hij nu niet meer werkt, wordt hij nog steeds vroeg wakker en dan herinnert hij zich de ochtend als het mooiste deel van de dag, alsof de wereld zijn geheim was: onder hem zoemden zacht de banden en door de vroege nevel schemerde het licht, rechts een glimp van de baai, daarna de hoge, ranke dennen, en vrijwel altijd had hij het raampje een beetje open om de dennengeur en de zware zilte lucht te kunnen opsnuiven en omdat hij ’s winters de kou zo lekker vond ruiken.

De kleine apotheek had een verdieping en lag naast een ijzerwinkel en een levensmiddelenzaak. Elke ochtend parkeerde Henry aan de achterkant bij de grote metalen vuilnisbakken, waarna hij via de achterdeur naar binnen ging, het licht aandeed en de thermostaat hoger zette, of, in de zomer, de ventilatie inschakelde. Hij opende de brandkast, legde geld in de kassa, deed de voordeur van het slot, waste zijn handen en trok zijn witte laboratoriumjas aan. Dat was een prettig ritueel, alsof de oude winkel – met planken vol tandpasta, vitaminen, cosmetica, haarsieraden, zelfs naaigerei en wenskaarten, evenals rode rubberen kruiken en klisteerspuiten – iemand was op wie je kon bouwen en vertrouwen. En vervelende voorvallen van thuis, onbehagen over zijn vrouw die in de donkere nachtelijke uren vaak uit bed ging en rondspookte – dat alles trok zich tijdens de rondgang door zijn veilige apotheek terug als de zee bij eb. Wanneer Henry achterin stond, bij de laden en rijen pillen, nam hij monter de telefoon aan, stond hij monter mevrouw Merriman te woord als ze haar medicijnen tegen hoge bloeddruk kwam halen, of de oude Cliff Mott als die zijn digitalis nodig had, maakte hij monter het valium klaar voor Rachel Jones (haar man was er in de nacht dat hun baby werd geboren vandoor gegaan). Luisteren lag in Henry’s aard, en elke week zei hij dan ook vele malen:‘Gut, wat vreselijk,’ of ‘Nee maar, wat geweldig!’

Inwendig werd hij gekweld door de stille angst van een man die er in zijn jeugd tweemaal getuige van was geweest dat zijn moeder geestelijk instortte, hoewel ze verder overijverig voor hem had gezorgd. Wanneer een klant schrok van een prijs of niet tevreden was over de kwaliteit van een verband of een ijszak – wat zelden voorkwam – deed Henry dan ook al het mogelijke om de kwestie snel te regelen. Al jaren werd hij bijgestaan door mevrouw Granger; haar man was kreeftenvisser en het was of zij de koele wind van het open water meebracht, minder bereid een lastige klant ter wille te zijn. Tijdens het bereiden van recepten moest hij met een half oor meeluisteren of ze aan de kassa geen klachten afwimpelde. Dan kreeg hij hetzelfde gevoel als wanneer hij erop toezag dat Olive, zijn vrouw, Christopher niet te streng aanpakte als die had verzuimd zijn huiswerk te maken of een karweitje op te knappen: het idee dat hij alles tegelijk in de gaten moest houden, de behoefte iedereen tevreden te stellen. Zodra hij iets kortafs in de stem van mevrouw Granger hoorde, verliet hij zijn post achterin en liep hij naar het midden van de zaak om zelf met de klant te praten. Verder deed mevrouw Granger haar werk goed. Hij stelde het op prijs dat ze niet te veel babbelde, altijd voorbeeldig de voorraadadministratie bijhield en zich zelden ziek meldde. Tot zijn verbijstering overleed ze op een nacht in haar slaap; hij voelde zich enigszins verantwoordelijk voor haar dood, alsof hem tijdens hun jarenlange samenwerking een symptoom was ontgaan waar hij, met behulp van zijn pillen, siroopjes en injectiespuiten, iets aan had kunnen doen.

‘Muizig,’ zei zijn vrouw toen hij het nieuwe meisje in dienst nam. ‘Net een grijze muis.’

Denise Thibodeau had ronde wangen en kleine oogjes die door een bril met bruin montuur spiedden. ‘Maar wel een aardige muis,’ zei Henry. ‘Een pientere meid.’

‘Pienter, als je niet eens rechtop kunt staan?’ zei Olive. Inderdaad bogen Denises smalle schouders naar voren, alsof ze zich ergens voor verontschuldigde. Ze was tweeëntwintig en kwam net van de universiteit in Orono. Haar man heette ook Henry, en toen Henry Kitteridge kennismaakte met Henry Thibodeau vatte hij meteen genegenheid op voor deze volgens hem bescheiden uitblinker. De jongeman was krachtig gebouwd, had vastberaden trekken en een lichtje in zijn ogen dat zijn aardige, alledaagse gezicht een levendige glans verleende. Hij werkte als loodgieter bij zijn oom, die een eigen zaak had. Denise en hij waren een jaar getrouwd. ‘Voel ik niet veel voor,’ zei Olive toen hij opperde het jonge stel te eten te vragen. Henry drong niet aan. In die periode was zijn zoon, hoewel hij uiterlijk nog geen tekenen van de puberteit vertoonde, plotseling zo ontzettend nukkig geworden dat zijn humeur de sfeer vergiftigde, en Olive leek al even veranderd en veranderlijk als Christopher; ze maakten snel en fel ruzie die soms zomaar omsloeg in een alles bedekkende, stille intimeit waar Henry – verbijsterd, stomverbaasd – buiten bleek te staan.

Aan het einde van een nazomerdag, toen de zon wegdook achter de sparren en Henry Kitteridge op de parkeerplaats achter de apotheek stond te praten met Denise en Henry Thibodeau, verlangde hij zo naar het gezelschap van dit jonge stel – de gezichten beschroomd maar gretig belangstellend naar hem toegewend terwijl hij herinneringen ophaalde aan zijn eigen studietijd vele jaren geleden – dat hij zei: ‘Zeg, hoor eens. Olive en ik zouden het leuk vinden als jullie binnenkort eens kwamen eten.’

Hij reed naar huis, langs de hoge dennen, langs de glimp van de baai, en dacht aan de Thibodeaus die de andere kant op reden, naar hun wooncaravan aan de rand van het stadje. In gedachten zag hij de caravan voor zich: gezellig en netjes – want Denise was heel ordelijk – en hij stelde zich voor dat ze de nieuwtjes van de dag uitwisselden. Misschien zei Denise: ‘Hij is prettig om voor te werken.’ En Henry: ‘O, ik vind het een heel geschikte kerel.’

Hij reed zijn inrit op, die niet zozeer een inrit was als wel een grasveldje boven aan de heuvel, en zag Olive in de tuin bezig. ‘Hallo, Olive.’ Hij liep naar haar toe. Graag had hij zijn armen om haar heen geslagen, maar ze had iets duisters dat naast haar leek te staan als een bekende die maar niet wegging. Hij zei dat de Thibodeaus binnenkort kwamen eten. ‘Dat hoort nu eenmaal zo.’

Olive veegde het zweet van haar bovenlip, wendde zich af om een pol korengras uit te trekken. ‘Dat is dan een uitgemaakte zaak, meneer de president,’ zei ze. ‘Zeg maar tegen de kok wat u wilt eten.’

Op vrijdagavond reed het stel achter hem aan, en de jonge Henry schudde Olive de hand. ‘Wat woont u hier mooi,’ zei hij. ‘Met uitzicht op het water. Uw man vertelde dat u het huis samen hebt gebouwd.’

‘Dat klopt.’

Christopher zat scheef aan tafel, puberaal onbehouwen onderuitgezakt, en reageerde niet op Henry Thibodeaus vraag of hij op school aan sport deed. Er welde spontaan woede op in Henry Kitteridge; hij had de neiging de jongen een uitbrander te geven, want zijn ongemanierdheid, vond hij, onthulde iets onprettigs dat je in huize Kitteridge niet verwachtte.

‘Als je in een apotheek werkt,’ zei Olive tegen Denise terwijl ze haar een bord met witte bonen in tomatensaus voorzette, ‘ken je de geheimen van alle inwoners.’ Olive ging tegenover Denise zitten en schoof haar een fles ketchup toe. ‘Je moet leren je mond te houden. Maar zo te merken kun jij dat al.’

‘Denise begrijpt hoe het werkt,’ zei Henry Kitteridge. De man van Denise zei: ‘O, beslist. Als je van íemand op aankunt, is het van Denise.’

‘Dat geloof ik direct,’ zei Henry terwijl hij hem een mandje broodjes aanreikte. ‘En zeg maar Henry. Misschien wel de mooiste naam die er is,’ voegde hij eraan toe. Denise begon zachtjes te lachen; ze mocht hem graag, dat merkte hij wel. Christopher zakte nog verder onderuit op zijn stoel.

De ouders van Henry Thibodeau woonden op een boerderij verder landinwaarts, en de twee Henry’s raakten dan ook in gesprek over gewassen en stokbonen, over de mais die deze zomer door de schaarse regen niet zo zoet was, en over hoe je een goed aspergebed aanlegde.

‘Godbewaarme,’ zei Olive toen Henry Kitteridge zijn jonge naamgenoot de ketchup doorgaf en daarbij de fles omstootte, zodat de saus als halfgeronnen bloed over de eikenhouten tafel gutste. Toen hij de fles rechtop wilde zetten rolde het ding juist wankel verder, en kwam er ketchup aan zijn vingers en op zijn witte overhemd.

‘Afblijven,’ beval Olive, en ze stond op. ‘Afblijven, Henry.

In godsnaam.’ En misschien omdat zijn naam op zo’n scherpe toon werd uitgesproken, ging Henry Thibodeau aangeslagen achteroverzitten.

‘Gut, wat heb ik er een smeerboel van gemaakt,’ zei Henry Kitteridge.

Als toetje kregen ze ieder een blauw schaaltje waarin een bolletje vanilleijs glibberde. ‘Vanille vind ik het allerlekkerst,’ zei Denise. ‘O ja?’ zei Olive.

‘Ik ook,’ zei Henry Kitteridge.

In de herfst werden de ochtenden donkerder en kreeg de apotheek nog slechts kort een streepje zon voordat ze over het gebouw verdween en de winkel het moest doen met de plafondverlichting. Henry stond achterin de plastic flesjes te vullen en de telefoon te beantwoorden, terwijl Denise zich voorin bij de kassa ophield. Tussen de middag pakte ze de boterhammen die ze van huis had meegenomen, om ze in het magazijn aan de achterkant op te eten; daarna ging hij lunchen, en als er niemand in de winkel was, bleven ze wel eens wat langer zitten met een kop koffie die ze bij de levensmiddelenzaak ernaast hadden gehaald. Denise leek rustig van aard, maar soms was haar woordenstroom opeens amper te stuiten. ‘Mijn moeder heeft nu al jaren ms, dus van meet af aan hebben we allemaal geleerd bij te springen. Al mijn zussen zijn weer anders. Grappig hè, als dat zo uitpakt.’ De oudste zus, vertelde Denise terwijl ze een fles shampoo rechtzette, was haar vaders oogappel geweest tot ze met een man trouwde die hij niet mocht. Haar eigen schoonouders waren geweldig, zei ze. Vóór Henry had ze een ander vriendje gehad, een protestantse jongen, maar zíjn ouders waren niet zo aardig tegen haar geweest. Ze streek een streng haar achter haar oor en zei: ‘Het zou nooit iets zijn geworden.’

‘Henry is in elk geval een prima kerel,’ antwoordde Henry.

Ze knikte en glimlachte achter haar bril als een meisje van dertien. Weer stelde hij zich haar wooncaravan voor, waar ze als uit de kluiten gewassen puppy’s rondbuitelden; hij had niet kunnen uitleggen waarom hij daar op een bepaalde manier gelukkig van werd: alsof vloeibaar goud hem doorstroomde.

Ze was even efficiënt als haar voorgangster, mevrouw Granger, maar ongedwongener. ‘In het tweede gangpad, pal onder de vitaminen,’ zei ze bijvoorbeeld tegen een klant. ‘Ik zal het u wel even wijzen.’ Op een keer vertelde ze Henry dat ze klanten soms eerst door de winkel liet dwalen voordat ze vroeg of ze hen van dienst kon zijn. ‘Dan komen ze misschien iets tegen waarvan ze niet wisten dat ze het nodig hadden. En dat is goed voor de omzet.’ Een rechthoek winterzon lag over de glazen cosmeticaplank; een strook houten vloer glansde als honing.

Hij trok waarderend zijn wenkbrauwen op. ‘Ik heb maar geboft, Denise, dat jij hier bent binnengestapt.’ Met de rug van haar hand duwde ze haar bril omhoog, daarna haalde ze de stofdoek over de potjes crème.

Patrick McCarthy, de jongen die één keer per week – of zo nodig vaker – de geneesmiddelen uit Portland bezorgde, at tussen de middag wel eens mee in het magazijn. Hij was achttien, nog maar net van de middelbare school, een grote dikkerd met een glad gezicht, en hij transpireerde zo overvloedig dat zijn overhemd natte plekken vertoonde, soms zelfs op zijn borsten, waardoor het leek of de arme jongen melk afscheidde. Zittend op een kratje, met zijn grote knieën zowat bij zijn oren, at hij een dubbele boterham en morste stukjes eiersalade of tonijn met mayonaise op zijn overhemd.

Herhaaldelijk zag Henry dat Denise de jongen een stuk keukenrol gaf. ‘Dat gebeurt mij ook wel eens,’ hoorde Henry haar op een dag zeggen. ‘Als ik een boterham eet waar iets anders op zit dan vleeswaren, zit ik altijd ónder.’ Dat kon ze niet menen. Ze zag er altijd uit als om door een ringetje te halen, zij het een eenvoudig ringetje.

‘Goedemiddag,’ zei ze wanneer de telefoon ging. ‘Met apotheek The Village. Waarmee kan ik u van dienst zijn?’ Net een klein meisje dat speelde dat ze groot was.

En toen: op een maandagochtend dat het onaangenaam kil was in de apotheek, vroeg hij terwijl hij de zaak opende: ‘Goed weekend gehad, Denise?’ Olive had de dag ervoor geweigerd om naar de kerk te gaan, en Henry had haar op scherpe toon toegesproken, wat niets voor hem was. ‘Is het soms te veel gevraagd,’ was hem ontvallen terwijl hij in de keuken, in zijn onderbroek, zijn pantalon stond te strijken, ‘dat een man verlangt dat zijn vrouw meegaat naar de kerk?’ Als hij zonder haar ging, leek hem dat een teken dat hun gezin niet naar behoren functioneerde.

‘Ja, dat is zeer zeker te veel gevraagd, godverdomme!’ Olive spuugde bijna nu haar woede was ontketend. ‘Je hebt geen idee hoe moe ik ben: de hele dag lesgeven, en dan nog al die stomme vergaderingen onder voorzitterschap van die debiele directeur, godverdomme. Boodschappen doen. Koken. Wassen. Strijken. Christopher helpen met zijn huiswerk! En jíj’ – ze had haar handen om de rug van een eetstoel geklemd en haar donkere haar, dat nog in de war zat van het slapen, was voor haar ogen gevallen – ‘jíj, hoofddiaken van Kletsmeier tot Mooiprater, verwacht dat ik mijn zondagochtend opoffer om tussen een stelletje stommelingen te gaan zitten!’ Abrupt was ze op de stoel gaan zitten. ‘Eerlijk gezegd ben ik het spuug- en spuugzat,’ zei ze rustig. ‘Spuugzat.’ Er was iets zwarts in hem opgeborreld, zijn ziel stikte bij wijze van spreken in teer. De volgende ochtend had Olive terloops tegen hem gezegd: ‘Jim z’n auto stonk vorige week naar kots. ’k Hoop maar dat hij hem heeft schoongemaakt.’ Jim O’Casey was docent aan dezelfde school als Olive, en hij gaf Christopher en Olive al jaren een lift.

‘Dat hoop ik ook voor je,’ zei Henry, en op die manier was de ruzie bijgelegd.

‘O, ik heb zo’n heerlijk weekend gehad,’ zei Denise, en haar oogjes achter de brillenglazen keken hem zo kinderlijk enthousiast aan dat zijn hart bijna brak. ‘We zijn naar Henry’s ouders geweest en hebben ’s avonds aardappels gerooid. Henry had de koplampen van de auto aangezet, en bij dat licht zijn we gaan grabbelen naar aardappels in die koude aarde, net alsof we paaseieren aan het zoeken waren!’

Hij was bezig een zending penicilline uit te pakken, maar liep naar voren om met haar te kunnen praten. Er waren nog geen klanten en de radiator onder de etalageruit suisde. ‘Wat leuk, Denise.’

Ze knikte en streek even over de plank met vitaminen naast haar. Het was of er een zweem van angst over haar gezicht gleed. ‘Toen ik het koud kreeg ben ik in de auto gaan zitten kijken hoe Henry aardappels rooide, en ik dacht: het is te mooi om waar te zijn.’

Hij vroeg zich af hoe het kwam dat ze geluk niet vertrouwde, wat er in haar jonge leven was gebeurd – de ziekte van haar moeder misschien. ‘Geniet er maar van, Denise,’ zei hij. ‘Je hebt nog vele gelukkige jaren voor je.’ Maar wie weet, dacht hij terwijl hij verderging met uitpakken, hoorde dat erbij als je katholiek was: er werd je over alles een schuldgevoel aangepraat.

Het jaar dat volgde – was dat het gelukkigste jaar van zijn leven? Vaak dacht hij van wel, al besefte hij hoe dwaas het was om zoiets te beweren, over welk jaar in je leven ook, maar in zijn herinnering was het bewuste jaar zo heerlijk omdat het een periode was zonder gedachten aan een begin en zonder gedachten aan een einde, en als hij in het vroege ochtendduister van de winter en later in het glorende licht van de lente naar de apotheek reed, met de uitbundige zomer in het verschiet, ging hij, juist door hun eenvoud, volkomen op in de kleine genoegens van zijn werk. Wanneer Henry Thibodeau de gravel van het parkeerterrein op reed, deed Henry Kitteridge vaak de deur open voor Denise en riep hij: ‘Goedemorgen, Henry!’ En dan stak Henry Thibodeau zijn hoofd door het open autoraampje om terug te roepen: ‘Goedemorgen, Henry!’, met een brede grijns op zijn leuke, humoristische kop. Soms was de groet korter. ‘Henry!’ En daar reageerde de andere Henry op met ‘Henry!’ Daar hadden ze schik in, en Denise, als een voetbal die voorzichtig tussen hen heen en weer werd gegooid, dook meestal gauw de winkel in.

Als ze haar wanten uittrok bleek ze kinderlijk tengere handen te hebben, maar sloeg ze de kassa aan of stopte ze iets in een wit zakje, dan namen ze de vorm aan van elegante vrouwenhanden – vond Henry – die haar echtgenoot liefdevol aanraakten, die eens met het rustige gezag van een moeder een luier zouden vastspelden, over een koortsig voorhoofd zouden strijken en een muntje onder een hoofdkussen zouden leggen als er een melktand was gewisseld.

Henry sloeg haar gade terwijl ze de voorraadlijst doornam en haar bril hoger op haar neus duwde. Voor hem was zij de ruggengraat van Amerika, want in deze periode stak het hippiegedoe de kop op en wekten artikelen in Newsweek over marihuana en ‘vrije liefde’ een onbehagen dat door één blik op Denise werd weggenomen. ‘We gaan naar de verdommenis, net als de Romeinen,’ zei Olive triomfantelijk. ‘Amerika is één grote rottende stinkkaas.’ Henry hield echter vast aan zijn overtuiging dat de gematigdheid zou zegevieren, en in zijn apotheek werkte hij elke dag samen met een jonge vrouw die maar één droom koesterde, namelijk samen met haar echtgenoot een gezin stichten. ‘Ik moet niets hebben van het feminisme,’ zei ze tegen Henry. ‘Ik wil een eigen huis hebben en bedden opmaken.’ Als hij een dochter had gehad (wat hij heerlijk zou hebben gevonden), zou hij haar toch hebben gewaarschuwd. Dan had hij gezegd: prima, maak gerust bedden op, maar bedenk ook iets om je hersens mee bezig te houden. Maar Denise was zijn dochter niet, en hij zei tegen haar dat het bewonderenswaardig was om huismoeder te zijn, zich er vaag van bewust hoe vrijblijvend je kon zijn als je genegenheid iemand gold die geen bloedverwant was. Hij hield van haar argeloosheid, hij hield van de zuiverheid van haar dromen, maar dat wilde natuurlijk niet zeggen dat hij verliefd op haar was. Juist door haar natuurlijke terughoudendheid welde er in hem een krachtige, nieuwe golf begeerte voor Olive op. Met haar uitgesproken meningen, haar volle borsten, haar onstuimige stemmingen en onverwachte, diepe lach boorde Olive bij hem een nieuwe laag heftige sensualiteit aan, en soms, wanneer hij in de donkere nacht lag te zwoegen, zag hij niet Denise voor zijn geestesoog, maar gek genoeg haar sterke, prille echtgenoot – de felheid van de jonge man die bezweek voor dierlijke bezitsdrang – en dan doorvoer Henry Kitteridge een vlaag van onvoorstelbare razernij, alsof hij door zijn vrouw te beminnen één werd met alle mannen in hun liefde voor de wereld van vrouwen, die diep in zich het duistere, mossige geheim van de aarde bevatten.

‘Grote goedheid,’ zei Olive als hij zich van haar af liet glijden.

Op de middelbare school had Henry Thibodeau football gespeeld, net als Henry Kitteridge vroeger. ‘Was het niet geweldig?’ vroeg de jonge Henry hem op een dag. Hij kwam Denise halen en was even binnengelopen omdat hij aan de vroege kant was. ‘Als je de mensen op de tribune hoorde joelen? Als je de bal recht op je af zag komen en wist dat je hem ging vangen? Tjonge, dat vond ik prachtig.’ Hij lachte breed, en het was of zijn gave gezicht licht weerkaatste. ‘Prachtig.’

‘Ik denk dat ik niet aan je kon tippen,’ zei Henry Kitteridge. Rennen en ontwijken, dat was hem prima af gegaan, maar hij was niet agressief genoeg geweest om een topspeler te worden. Beschaamd herinnerde hij zich dat hij tijdens elke wedstrijd bang was geweest. Het was eigenlijk een opluchting toen zijn cijfers achteruitgingen en hij ermee moest ophouden.

‘Nou, zo goed was ik nu ook weer niet.’ Henry Thibodeau wreef met een grote hand over zijn hoofd. ‘Ik vond het gewoon leuk.’

‘Hij was wel goed,’ zei Denise terwijl ze haar jas aantrok.

‘Hij was echt heel goed. De cheerleaders hadden een speciale kreet voor hem.’ Verlegen maar trots zei ze: ‘Let’s go, Thibodeau, let’s go!’

Op weg naar buiten zei Henry Thibodeau: ‘Zeg, Olive en jij moeten gauw eens bij ons komen eten.’

‘Ja hoor, dat komt nog wel.’

Denise had Olive in haar keurige, kleine handschrift een bedankbriefje geschreven. Olive had het vluchtig doorgelezen en het Henry over tafel toegemikt. ‘Het handschrift is al net zo bescheiden als zijzelf,’ had Olive gezegd. ‘Ik heb nog nooit zo’n lelijk meisje gezien. Ze ziet al zo bleek, waarom draagt ze dan grijs en beige?’

‘Geen idee,’ antwoordde hij instemmend, alsof hij zich dat ook al had afgevraagd. Wat niet zo was.

‘Een dom wicht.’

Maar Denise was allesbehalve dom. Ze kon vlot rekenen en onthield alles wat Henry haar vertelde over de geneesmiddelen die hij verkocht. Ze had dierkunde gestudeerd en was vertrouwd met moleculaire structuren. Tijdens haar lunchpauze ging ze soms in het magazijn op een kratje zitten, met het Merck Manual op schoot; haar kinderlijke gezicht, ernstig door het brilletje, richtte zich dan aandachtig op het medische handboek, haar knieën staken omhoog, haar schouders zakten naar voren.

Pienter, ging er dan door hem heen als hij toevallig langskwam en naar binnen keek. Soms vroeg hij: ‘Alles goed, Denise?’

‘O, ja, prima.’

Met een glimlach nog om de lippen ordende hij zijn flesjes en typte hij etiketten. Denises wezen verbond zich even gemakkelijk met het zijne als aspirine met het enzym COX2: Henry kwam de dag pijnvrij door. De genoeglijk suizende radiatoren, het klingelende belletje wanneer er iemand binnenkwam, de krakende houten vloer, de rinkelende kassa – in die tijd dacht hij wel eens dat de apotheek iets weg had van een gezond autonoom zenuwstelsel in werkbare rusttoestand.

’s Avonds schoot de adrenaline door hem heen. ‘Ik doe niets anders dan koken, schoonmaken en andermans rommel opruimen!’ schreeuwde Olive vaak terwijl ze een bord gestoofd rundvlees voor hem neer kwakte. ‘Iedereen verwacht dat hij op zijn wenken bediend wordt en zet er nog een lang gezicht bij ook.’ Zijn armen tintelden van schrik. ‘Misschien moet jij wat vaker de handen uit de mouwen steken,’ zei hij tegen Christopher.

‘Hoe dúrf jij hem de wet voor te schrijven? Jij besteedt zo weinig aandacht aan hem dat je niet eens weet wat hij bij maatschappijleer moet doormaken!’ schreeuwde Olive, terwijl Christopher er meesmuilend het zwijgen toe deed. ‘Jim O’Casey leeft verdorie meer met hem mee dan jij.’ Olive sloeg hard met haar servet op tafel.

‘Allemachtig nog aan toe, Jim geeft daar les en ziet jou en Chris elke dag. Wat is er dan aan de hand bij maatschappijleer?’

‘Alleen maar dat die verdomde docent niet deugt, en dat heeft Jim heel goed door,’ antwoordde Olive. ‘Jij ziet Christopher ook elke dag. Maar jij weet van niks, want jij sluit je op in je eigen wereldje samen met dat lelijke jonge eendje.’

‘Ze doet haar werk goed,’ zei Henry. De volgende ochtend was Olives slechte bui meestal wel overgewaaid en kon Henry met hernieuwde hoop, die de avond ervoor nog onmogelijk had geleken, naar zijn werk rijden. In de apotheek heerste een sfeer van welwillendheid.

Denise vroeg Patrick McCarthy of hij van plan was te gaan studeren. ‘Geen idee. Denk van niet.’ Hij kreeg een kleur – misschien was hij een beetje verkikkerd op Denise, of misschien voelde hij zich in haar bijzijn nog een kind: een jongen met mollige polsen en een buikje, die nog thuis woonde.

‘Ga een avondcursus doen,’ zei Denise bemoedigend.

‘Meteen na de kerst kun je je opgeven. Al is het maar één cursus. Dat zou je echt moeten doen.’ Denise knikte en keek naar Henry, die terugknikte.

‘Ze heeft gelijk, Patrick,’ zei Henry, al had hij nooit veel aandacht aan de jongen besteed. ‘Waar heb je belangstelling voor?’

De jongen haalde zijn brede schouders op. ‘Er is toch wel íéts wat je interesseert.’

‘Dit hier.’ Patrick wees op de dozen met pillen die hij zojuist aan de achterkant had afgeleverd.

Tot hun verbazing gaf hij zich inderdaad op voor een cursus natuurwetenschap, en toen hij die in het voorjaar met een hoog cijfer had afgesloten, zei Denise: ‘Nog niet weggaan.’ Ze kwam terug uit de levensmiddelenzaak met een taartje in een doosje en zei: ‘Henry, dit moeten we even vieren, tot de telefoon weer gaat.’

Met zijn mond vol taart zei Patrick tegen Denise dat hij afgelopen zondag naar de mis was gegaan om te bidden dat hij het examen zou halen.

Henry verbaasde zich altijd over dat soort dingen bij katholieken. Hij had bijna gezegd: God heeft dat hoge cijfer niet voor je gehaald, Patrick, dat heb je zelf gedaan, maar Denise vroeg al: ‘Ga je elke zondag?’

De jongen keek verlegen, likte glazuur van zijn vinger. ‘Voortaan wel,’ antwoordde hij. Denise begon te lachen, en Patrick deed mee. Zijn gezicht zag rood en straalde.

Herfst nu, november, en zoveel jaren later dat wanneer Henry op deze zondagochtend een kam door zijn haar haalt, hij hem pas op zak kan steken nadat hij een paar grijze draden tussen de zwarte plastic tanden uit heeft gevist. Voordat hij naar de kerk gaat heeft hij het fornuis voor Olive aangemaakt. ‘Neem straks de roddels voor me mee,’ zegt Olive, en ze sjort aan haar trui terwijl ze in een grote pan kijkt waarin appels liggen te pruttelen. Ze maakt appelmoes van de laatste appels van het seizoen, en even bereikt hem de geur – zoet, vertrouwd, het aroma roept een heel oud verlangen op – waarna hij in zijn tweedjasje met das de deur uit gaat. Tegenwoordig draagt bijna niemand meer een pak naar de kerk.

‘Ik zal mijn best doen,’ zegt hij.

Er is nog maar een handjevol gemeenteleden dat geregeld ter kerke gaat. Dat stemt Henry treurig en baart hem zorgen. In vijf jaar tijd hebben ze twee predikanten versleten, die geen van beiden erg geïnspireerd op de kansel stonden. De huidige – met baard maar zonder toga – zal het volgens Henry ook niet lang uithouden. Het is een jonge man met een groeiend gezin, hij zal zich moeten opwerken. Henry tobt vooral over de geslonken gemeente omdat anderen misschien allang aanvoelen wat hij steeds heftiger probeert te ontkennen, namelijk dat deze wekelijkse bijeenkomst geen echte troost biedt. Als ze het hoofd buigen of zingen heerst er niet meer het gevoel – dat geldt voor Henry – dat ze worden gezegend door Gods aanwezigheid. Olive komt er rond voor uit dat ze atheïst is geworden. Wanneer dat is gebeurd weet hij niet. Het was nog niet zo toen ze pas getrouwd waren; tijdens de colleges biologie hadden ze het gehad over het ontleden van dieren, dat alleen al het ademhalingsstelsel een wonder was, de schepping van een almachtige.

Hij rijdt het pad af en draait de verharde weg naar het stadje op. Er zitten nog maar enkele dieprode bladeren aan de verder kale takken van de esdoorns, de eikenbladeren zijn roestbruin en verschrompeld; door de bomen de korte glimp op de baai, vandaag vlak en staalgrijs onder de betrokken novemberlucht.

Hij komt langs de plek waar de apotheek vroeger stond. Ervoor in de plaats is een grote drugstore van een keten gekomen, met brede glazen schuifdeuren; de zaak beslaat het hele terrein van de oude apotheek én de levensmiddelenzaak, inclusief het parkeerterrein aan de achterkant waar Henry samen met Denise aan het eind van de dag bij de afvalcontainer talmde voordat ze ieder in hun eigen auto stapten – het wordt allemaal in beslag genomen door een winkel waar niet alleen geneesmiddelen worden verkocht, maar ook enorme rollen keukenpapier en dozen met verschillende formaten vuilniszakken. Zelfs borden en mokken kun je er kopen, bakspanen, kattenvoer. De bomen ernaast zijn gekapt omdat er een parkeerplaats moest komen. Je went eraan, denkt hij, zonder eraan te kunnen wennen.

Het lijkt heel lang geleden dat Denise stond te rillen in de winterkou voordat ze ten slotte in haar auto stapte. Wat was ze jong! Wat pijnlijk om terug te denken aan de verwarring op haar jonge gezicht; aan de andere kant weet hij ook nog hoe hij haar aan het lachen kon maken. Nu is ze, heel ver weg in Texas – zo ver weg dat het een ander land lijkt – even oud als hij toen. Op een avond had ze een rode want laten vallen; hij had zich gebukt om hem op te rapen, had de boord opengehouden en toegekeken hoe zij haar handje erin schoof.

Het witte kerkje staat vlak bij de kale esdoorns. Hij weet wel hoe het komt dat hij zo intens aan Denise moet denken. Vorige week heeft hij geen verjaardagskaart van haar gekregen, terwijl die de afgelopen twintig jaar altijd op tijd was geweest. Ze doet er een briefje bij. Soms blijven hem een paar regels bij, zoals in dat van vorig jaar toen ze vertelde dat Paul, net op de middelbare school, aan obesitas lijdt. In die bewoordingen. ‘Paul heeft een groot probleem: met zijn 135 kilo lijdt hij aan obesitas.’ Ze schrijft niet wat zij of haar man eraan gaan doen, áls ze er al iets aan kunnen ‘doen’. Zijn jongere zus doet aan sport en wordt al opgebeld door jongens, ‘wat ik vreselijk vind,’ schreef Denise. Ze zet er nooit ‘liefs’ onder, alleen haar naam, in haar kleine, nette handschrift: Denise.

Op de parkeerplaats bij de kerk is Daisy Foster net uit haar auto gestapt, en haar mond valt open van gespeelde verbazing en genoegen, maar het genoegen is oprecht, dat weet hij: Daisy is altijd blij hem te zien. Daisy’s man is twee jaar daarvoor overleden, een gepensioneerd politieman, vijfentwintig jaar ouder dan zij, die zich dood heeft gerookt; met haar lieve blauwe ogen blijft ze even mooi en vriendelijk als altijd. Hoe het met haar verder moet, Henry weet het niet. Vrouwen zijn veel flinker dan mannen, bedenkt hij terwijl hij op zijn vaste plaatsje in het midden gaat zitten. De mogelijkheid dat Olive overlijdt en hem alleen achterlaat is een vaag maar onverdraaglijk schrikbeeld.

Vervolgens dwalen zijn gedachten weer naar de apotheek die er niet meer is.

‘Henry gaat komend weekend jagen,’ had Denise op een ochtend in november gezegd. ‘Heb jij wel eens gejaagd, Henry?’ Ze was bezig de kassa te openen en keek hem niet aan. ‘Vroeger,’ antwoordde Henry. ‘Daar ben ik nu te oud voor.’ De enige keer in zijn jonge jaren dat hij in het bos een hert had geschoten was hij onpasselijk geworden van de manier waarop het lieve, geschrokken dier met zijn kop zwaaide voordat het door de dunne poten zakte en op de grond viel. ‘Ach, jij bent veel te teerhartig,’ had Olive gezegd.

‘Henry gaat samen met Tony Kuzio.’ Denise schoof de lade in de kassa en liep om de balie heen om de pepermunt en het kauwgom die klaarlagen uit te stallen. ‘Zijn beste vriend, vanaf zijn vijfde.’

‘En wat doet Tony?’

‘Tony is getrouwd en heeft twee kleine kinderen. Hij werkt voor het nutsbedrijf en maakt ruzie met zijn vrouw.’ Denise keek Henry aan. ‘Dat heb je niet van mij, hoor.’

‘Nee.’

‘Ze is vaak heel zenuwachtig, en dan gaat ze tekeer. Bah, zo zou ik niet willen leven.’

‘Nee, dat is geen leven.’

De telefoon ging, en Denise draaide speels een pirouette en nam op. ‘Apotheek The Village. Goedemorgen. Waarmee kan ik u van dienst zijn?’ Stilte. ‘Jazeker, we hebben multivitaminenpreparaten waar geen ijzer in zit. We zien u straks graag.’

Tijdens de lunchpauze zei Denise tegen de zwaarlijvige Patrick met zijn babyface: ‘Toen we verkering hadden, praatte mijn Henry aan één stuk door over Tony. En een kattenkwaad dat ze vroeger uithaalden! Op een keer kwamen ze pas terug van een escapade toen het allang donker was, en Tony’s moeder zei: “Ik heb me zo ongerust gemaakt, Tony. Ik kan je wel vermoorden.”’ Denise plukte een pluisje van de mouw van haar grijze trui. ‘Dat heb ik altijd heel grappig gevonden. Je bent bang dat je kind dood is, en dan zeg je dat je hem wel kunt vermoorden.’

‘Wacht maar af,’ zei Henry Kitteridge. Hij liep om de dozen heen die Patrick in het magazijn had neergezet. ‘Kinderen zijn een voortdurende zorg, vanaf de allereerste keer dat ze verhoging hebben.’

‘Was het maar zover,’ zei Denise, en toen pas drong het tot Henry door dat ze binnen afzienbare tijd kinderen zou krijgen en niet meer voor hem zou werken.

‘Vind je hem aardig, die Tony?’ vroeg Patrick onverwacht.

‘Kunnen jullie goed met elkaar opschieten?’

‘Ik mag hem graag,’ antwoordde Denise. ‘Gelukkig wel. Ik zag er best tegen op om met hem kennis te maken. Heb jij een boezemvriend van vroeger?’

‘Eh, ja,’ zei Patrick, en zijn bolle gladde wangen werden rood. ‘Maar we hebben elkaar een beetje uit het oog verloren.’

‘Mijn beste vriendin,’ zei Denise, ‘werd op de middelbare school vreselijk wuft. Wil je nog een glaasje fris?’

Zaterdag thuis: de lunch bestond uit sandwiches met krab en gegrilde kaas. Christopher wilde net een hap nemen toen de telefoon ging, Olive nam op. Christopher wachtte, zonder dat hem dat gevraagd was, met de boterham in zijn hand. Henry legde dat ogenblik als het ware vast: de instinctieve beleefdheid van zijn zoon op hetzelfde moment dat ze Olives stem in de kamer ernaast hoorden. ‘Ach kind toch,’ zei ze, op een toon die Henry altijd bij zou blijven: zo vol ontzetting dat haar hele Olivepantser leek weg te vallen. ‘Kind toch, kind toch.’

En toen stond Henry op en liep naar de kamer ernaast, maar veel kon hij zich niet herinneren, alleen het kleine stemmetje van Denise, en daarna nog een kort gesprekje met haar schoonvader.

De uitvaartdienst werd gehouden in de OnzeLieveVrouwe van Berouw, op twee uur rijden afstand, in de geboorteplaats van Henry Thibodeau. Het was een grote, donkere kerk met enorme gebrandschilderde ramen; de pastoor droeg een gelaagd wit gewaad en zwaaide wierook heen en weer. Toen Olive en Henry arriveerden zat Denise al vooraan, bij haar ouders en zussen. De kist was dicht, evenals tijdens de wake de avond ervoor. De kerk was bijna vol. Henry, achterin naast Olive gezeten, herkende niemand, totdat een stille, forse gestalte zijn aandacht trok: daar was Patrick McCarthy. Henry en Olive schoven op om ruimte voor hem te maken.

Patrick fluisterde: ‘Ik heb het in de krant gelezen,’ en Henry legde even zijn hand op de dikke knie van de jongen. De dienst duurde en bleef duren; er werden Bijbelteksten voorgelezen, en nog meer Bijbelteksten, en daarna maakte men zich omstandig op om ter communie te gaan. De priester pakte doeken die hij openvouwde en over een tafel legde, en vervolgens gingen de aanwezigen bank voor bank naar hem toe, knielden en openden hun mond om een ouwel te ontvangen; daarna namen ze allemaal een slokje uit dezelfde grote zilveren bokaal, maar Henry en Olive bleven op hun plek. Ondanks het onwezenlijke gevoel dat Henry had bevangen, bedacht hij hoe onhygiënisch het was dat al die mensen uit dezelfde beker dronken, en ook keek hij cynisch toe hoe de priester, nadat iedereen had gehad, zijn hoofd met de spitse neus in de nek legde om de kelk tot de allerlaatste druppel te legen.

Zes jonge mannen droegen de kist door het middenpad. Olive stootte Henry aan, en Henry knikte. Een van de achterste dragers zag zo bleek en keek zo verbijsterd dat Henry bang was dat hij de kist zou laten vallen. Het was Tony Kuzio. Een paar dagen geleden had hij Henry Thibodeau in de ochtendschemering voor een hert aangezien, de trekker overgehaald en zijn beste vriend gedood.

Wie zou haar kunnen helpen? Haar vader, die een ziekelijke vrouw had, woonde ver weg in het noorden, haar getrouwde zussen zaten uren rijden bij haar vandaan, en haar schoonouders waren verlamd van verdriet. Ze ging twee weken bij hen logeren, en toen ze weer op haar werk kwam zei ze tegen Henry dat ze het er niet had kunnen uithouden: ze waren aardig, maar ze hoorde haar schoonmoeder de hele nacht snikken, en daar kreeg ze het van op haar zenuwen; ze moest alleen zijn om in haar eentje te kunnen huilen.

‘Dat spreekt vanzelf, Denise.’

‘Maar ik kan niet terug naar de caravan.’

‘Nee.’

Die avond zat hij rechtop in bed, met zijn kin op zijn handen. ‘Olive,’ zei hij, ‘hoe moet het nu met dat kind? Ze kan nog niet eens autorijden, en ze heeft nog nooit een cheque uitgeschreven.’

‘Hoe is het in vredesnaam mogelijk,’ zei Olive, ‘dat je in Maine opgroeit zonder te kunnen rijden?’

‘Ik weet het niet,’ gaf Henry toe. ‘Ik had geen idee dat ze niet kon rijden.’

‘Hm, ik snap wel waarom Henry met haar getrouwd is. Eerst wist ik het niet zeker. Maar toen ik tijdens de uitvaartdienst zijn moeder eens goed bekeek… Ach, het arme kind. Er leek geen greintje pit in te zitten.’

‘Wat wil je, ze is kapot van verdriet.’

‘Dat begrijp ik wel,’ zei Olive geduldig. ‘Ik probeer je alleen duidelijk te maken dat hij met zijn moeder is getrouwd. Zo zijn mannen.’ Na een korte stilte. ‘Behalve jij.’

‘Ze zal rijles moeten nemen,’ zei Henry. ‘Dat om te beginnen. En ze moet ergens onderdak zien te krijgen.’

‘Geef haar op bij een rijschool.’

In plaats daarvan liet hij haar in zijn eigen auto over onverharde achterafweggetjes rijden. Er was al sneeuw gevallen, maar op de wegen naar het water was die door de vrachtwagens van de vissers platgereden. ‘Goed zo. Nu rustig de koppeling laten opkomen.’ De auto steigerde als een wild paard, en Henry legde zijn hand tegen het dashboard.

‘O, sorry,’ fluisterde Denise.

‘Niks aan de hand. Het gaat prima.’

‘Ik vind het eng. Jeetje.’

‘Dat komt omdat het helemaal nieuw voor je is. Maar Denise, zelfs ezels kunnen autorijden.’

Ze keek hem aan en opeens begon ze te proesten, en ongewild lachte hij met haar mee; ze schaterde het uit tot de tranen haar in de ogen sprongen en ze de auto stil moest zetten om de witte zakdoek die hij haar aanreikte aan te pakken. Ze zette haar bril af, en terwijl zij met de zakdoek in de weer was, keek hij naar buiten. Door de sneeuw was het bos langs de weg net een zwartwitfoto. Zelfs de groenblijvende bomen met de uitgespreide takken boven de donkere stammen leken donker.

‘Oké,’ zei Denise. Ze startte weer, en weer schoot hij naar voren. Olive zou woedend zijn als de versnellingsbak het begaf.

‘Dat geeft helemaal niets,’ zei hij. ‘Oefening baart kunst, heus.’

Een paar weken later bracht hij haar naar Augusta, waar ze met succes rijexamen deed, en daarna ging hij samen met haar een auto kopen. Daar had ze het geld voor. Henry Thibodeau bleek een goede levensverzekering te hebben afgesloten, dus dat was gelukkig geen probleem. Henry Kitteridge hielp haar met de autoverzekering, legde uit hoe ze die moest betalen. Eerder al was hij met haar naar de bank gegaan, waar ze voor het eerst van haar leven een betaalrekening had geopend. Hij had haar ook voorgedaan hoe je een cheque uitschreef.

Met ontzetting hoorde hij op een dag in de apotheek hoeveel geld ze de OnzeLieveVrouwe van Berouw had gestuurd, om zich ervan te verzekeren dat er elke week kaarsjes voor Henry werden gebrand en elke maand een mis voor hem werd opgedragen. ‘Zo, dat is mooi, Denise,’ had hij gezegd. Ze was afgevallen, en als hij aan het eind van de dag onder een lamp opzij van het gebouw naar de parkeerplaats stond te kijken, viel het hem op hoe onzeker ze over het stuur tuurde; en als hij in zijn eigen auto stapte doorvoer hem een droefheid die hij de hele avond niet kon afschudden.

‘Verdorie, wat heb je toch?’ vroeg Olive.

‘Denise,’ antwoordde hij. ‘Ze is hulpeloos.’

‘De mensen zijn altijd minder hulpeloos dan jij denkt,’ was Olives repliek. Ze legde een deksel op een pan op het fornuis en voegde eraan toe: ‘God, ik was er al bang voor.’

‘Waarvoor?’

‘Laat die stomme hond er nou maar even uit,’ zei Olive.

‘En kom dan aan tafel.’

Er werd een appartement gevonden in een klein nieuw flatgebouw aan de rand van het stadje. Haar schoonvader en Henry hielpen Denise met de verhuizing van haar schaarse bezittingen. De flat was op de begane grond en er kwam niet veel licht binnen. ‘Ach, het is schoon,’ zei Henry tegen Denise terwijl hij haar gadesloeg toen ze de deur van de koelkast opendeed en een blik in het volkomen lege, nieuwe inwendige wierp. Ze knikte alleen maar, sloot de deur. Zachtjes zei ze: ‘Ik heb nog nooit alleen gewoond.’

In de apotheek zag hij dat ze rondliep alsof het allemaal niet echt was, en zijn eigen leven kwam hem ondraaglijk voor, op een manier die hij niet had kunnen voorzien. Het was onverklaarbaar ingrijpend. Maar hij schrok ervan: fouten lagen op de loer. Hij vergat tegen Cliff Mott te zeggen dat hij, nu er een diureticum aan zijn digitalis was toegevoegd, bananen moest eten vanwege de kalium. Mevrouw Bailey had een slechte nacht gehad door de erythromycine – had hij dan niet tegen haar gezegd dat ze het middel tijdens de maaltijd moest innemen? Hij werkte langzaam, telde pillen soms een paar keer na voordat hij ze in de flesjes deed en controleerde zorgvuldig de gebruiksaanwijzingen die hij had getypt. Thuis keek hij Olive met wijd open ogen aan als ze iets zei, opdat ze zou zien dat hij aandachtig luisterde. Maar hij luisterde allesbehalve aandachtig. Olive was een angstaanjagende vreemde, zijn zoon leek hem vaak uit te lachen. ‘Ga de afvalemmer legen!’ riep Henry op een avond toen hij in het gootsteenkastje een zak vol eierdoppen, hondenharen en proppen vetvrij papier aantrof. ‘Meer vragen we niet van je, en zelfs dat krijg je niet voor elkaar!’

‘Schreeuw niet zo,’ zei Olive. ‘Denk je soms dat je daar een man van wordt? Om je dood te schamen.’ Het werd voorjaar. De dagen begonnen weer te lengen en

de laatste sneeuw smolt weg, waar de wegen nat van werden. Forsythiabloesem wolkte geel de koele lucht in, daarna toonden de rododendrons de wereld hun schreeuwerig rode bloemen. Hij bekeek alles als door Denises ogen en vermoedde dat die schoonheid voor haar iets bedreigends had. In het langsrijden zag hij bij de boerderij van Caldwell een met de hand geschreven bordje: AF TE HALEN: JONGE POESJES. De volgende ochtend arriveerde hij bij de apotheek met een kattenbak, kattenvoer en een zwart poesje; het had witte pootjes, alsof het door een schaaltje slagroom was gelopen.

‘O Henry!’ riep Denise uit. Ze nam het poesje van hem over en koesterde het aan haar borst. Hij was ontzettend tevreden.

Omdat het nog zo’n jong beestje was, verbleef Slippers overdag in de apotheek, waar Patrick McCarthy hem per se moest vasthouden; hij drukte het diertje met een dikke hand tegen zijn verzwete overhemd en zei tegen Denise: ‘Ja hoor. Erg lief. Leuk voor je.’ Daarna pas verloste Denise hem van het zachte vrachtje en duwde haar neus in Slippers’ vacht terwijl Patrick toekeek, zijn dikke, glanzende lippen licht vaneen. Patrick had nog twee cursussen aan de universiteit gevolgd en ze weer met goede cijfers afgesloten. Henry en Denise feliciteerden hem als ouders die eigenlijk iets anders aan hun hoofd hadden; geen taart ditmaal.

Perioden dat haar woordenvloed niet te stuiten was, werden afgewisseld met dagen dat ze geen woord zei. Soms kwam ze met dikke ogen terug uit het magazijn. ‘Ga maar wat vroeger naar huis als je daar behoefte aan hebt,’ zei hij tegen haar. Maar dan keek ze hem panisch aan. ‘Nee. O jeetje, nee. Ik ben liever hier.’

Het was dat jaar een warme zomer. Hij ziet haar nog bij de ventilator naast het raam staan: haar dunne haar danst licht golvend alle kanten op en ze staart door haar brilletje naar de vensterbank. Minutenlang. Ze ging een weekje naar een van haar zussen. Nam nog een week vrij om bij haar ouders te gaan logeren. ‘Hier wil ik zijn,’ zei ze toen ze terugkwam.

‘Hoe komt ze in dit kleine stadje weer aan de man?’ vroeg Olive.

‘Geen idee. Dat heb ik me ook al afgevraagd,’ bekende Henry.

‘Een ander zou misschien bij het vreemdelingenlegioen gaan, maar daar is zij het type niet voor.’

‘Nee. Daar is zij het type niet voor.’ De herfst naderde, en daar zag hij tegen op. Op de sterfdag van Henry Thibodeau ging Denise met haar schoonouders naar de mis. Tot zijn opluchting ging die dag voorbij, verstreek er een week, en nog een, hoewel de feestdagen opdoemden, waar hij vreselijk tegen opzag, alsof hij iets torste wat hij niet kon neerzetten. Toen er op een avond tijdens het eten werd opgebeld, ging hij met een akelig voorgevoel opnemen. Hij hoorde Denise zacht jammeren: Slippers was ongemerkt naar buiten geglipt, en toen ze naar de supermarkt wilde gaan had ze de kat overreden.

‘Ga erheen,’ zei Olive. ‘Ga in hemelsnaam je vriendinnetje maar troosten.’

‘Hou op, Olive,’ zei Henry. ‘Dat is nergens voor nodig. Het gaat om een jonge weduwe die haar kat heeft overreden. In godsnaam, heb je dan geen enkel mededogen?’ Hij beefde.

‘Als jij haar die verdomde kat niet had gegeven, had zij hem niet overreden.’

Hij nam een valiumtablet mee. Die avond moest hij op haar bank machteloos toezien dat ze zat te huilen. De neiging om zijn arm om haar smalle schouders te slaan was heel sterk, maar hij klemde zijn handen ineen op zijn schoot. Een kleine lamp op de keukentafel wierp haar schijnsel. Ze snoot haar neus in zijn witte zakdoek en zei: ‘O Henry. Henry.’ Het was onduidelijk welke Henry ze bedoelde. Ze keek naar hem op, haar kleine ogen waren zo gezwollen dat ze bijna dichtzaten; ze had haar bril afgezet om ze met de zakdoek te betten. Ze zei: ‘In gedachten praat ik de hele tijd tegen je.’ Ze zette haar bril weer op. ‘Sorry,’ fluisterde ze. ‘Hoezo, sorry?’

‘Dat ik in gedachten aldoor tegen je praat.’

‘Dat geeft toch helemaal niet.’

Hij bracht haar als een kind naar bed. Gehoorzaam ging ze in de badkamer haar pyjama aantrekken, waarna ze in bed stapte en de doorgestikte deken tot aan haar kin optrok. Hij ging op de rand zitten en streek over haar haren tot het valium zijn invloed deed gelden. Haar ogen vielen dicht en ze draaide haar hoofd opzij, mompelde iets onverstaanbaars. Terwijl hij over de smalle wegen langzaam naar huis reed, leek de duisternis als iets levends en dreigends tegen de autoraampjes te drukken. Hij fantaseerde dat hij ver weg met Denise ging samenwonen, in een klein huis. Hij kon in het noorden vast wel ergens werk vinden, zij zou een baby krijgen. Een dochtertje dat hem zou aanbidden; kleine meisjes aanbaden hun vader immers altijd.

‘En, weduwetrooster, hoe gaat het met haar?’ vroeg Olive in het donker vanuit hun bed.

‘Ze heeft het erg moeilijk,’ antwoordde hij.

‘Wie niet.’

De volgende ochtend werkten hij en Denise in een intieme stilte. Als zij bij de kassa bezig was en hij achter zijn balie, voelde hij toch haar onzichtbare aanwezigheid tegen zich aan, alsof zij – of hij – Slippers was geworden en hun innerlijke wezens langs elkaar streken. Aan het eind van de dag zei hij met door emotie verstikte stem: ‘Ik zal voor je zorgen.’

Ze stond voor hem en knikte. Hij ritste haar jas voor haar dicht.

Tot op de huidige dag weet hij niet wat hij allemaal had gedacht. Eerlijk gezegd kan hij zich er niet veel meer van herinneren. Tony Kuzio was een paar keer bij haar geweest. Ze had tegen Tony gezegd dat hij bij zijn vrouw moest blijven, want als hij zou scheiden kon hij niet nog eens in de kerk trouwen. De stekende jaloezie en woede bij de gedachte dat Tony laat op de avond in Denises flatje zat en om vergeving smeekte. Het gevoel dat hij stikte in spinrag dat als een kleverig web om hem heen werd geweven. Zijn wens dat Denise van hem zou blijven houden. En dat deed ze. Hij zag het in haar ogen toen ze een rode want had laten vallen en hij die opraapte om hem voor haar open te houden. In gedachten praat ik de hele tijd tegen je. De pijn was schrijnend, intens, ondraaglijk.

Toen ze op een avond de zaak afsloten zei hij: ‘Denise, je hebt vrienden nodig.’

Ze bloosde diep. Met enigszins onbeheerste bewegingen schoot ze in haar jas. ‘Ik héb vrienden,’ zei ze gespannen.

‘Ja, natuurlijk. Maar hier in de buurt.’ Hij wachtte bij de deur tot ze haar tas uit het magazijn had gehaald. ‘Ga eens een avondje squaredansen in de Grange Hall. Dat deden Olive en ik vroeger ook. Het is een aardige groep.’

Ze liep langs hem heen, haar gezicht vochtig, haar kruintje ter hoogte van zijn ogen. Eenmaal op het parkeerterrein zei hij zwakjes: ‘Maar misschien vind je dat ouderwets.’

‘Ik ben ook ouderwets,’ antwoordde ze zacht.

‘Ja,’ zei hij, al even zacht. ‘Ik ook.’ Tijdens de donkere rit naar huis stelde hij zich voor dat hij zelf met Denise naar een dansavond in de Grange Hall ging. ‘Draai je partner rond en loop naar voren…’ Er zou een glimlach op haar gezicht komen, ze zou met haar voet op de grond tikken, met haar kleine handen in haar zij. Nee, het was ondraaglijk, en hij was geschrokken van de onverwachte boosheid die hij bij haar had opgeroepen. Hij kon niets voor haar doen. Hij mocht haar niet in zijn armen nemen, noch haar vochtige voorhoofd kussen of naast haar slapen als ze de meisjespyjama aanhad van die avond dat Slippers was doodgegaan. Het was even ondenkbaar om bij Olive weg te gaan als om zichzelf een been af te zagen. Hoe dan ook, Denise zou geen gescheiden protestant willen hebben, en hij zou haar katholieke opvattingen niet kunnen velen.

Gedurende de dagen die volgden spraken ze weinig met elkaar. Hij voelde dat ze een onverbiddelijke kilte uitstraalde die iets beschuldigends had. Welke verwachtingen had hij bij haar gewekt? Als ze vertelde dat Tony Kuzio langs was geweest, of terloops een film noemde die ze in Portland had gezien, welde er niettemin een overeenkomstige koelheid in hem op. Hij moest zijn mond stijf dichthouden, anders had hij gezegd: ‘Maar wel te ouderwets om te gaan squaredansen, hè?’ Tot zijn afschuw speelden de woorden ‘kibbelend verliefd stel’ door zijn hoofd.

En even onverwacht kon ze dan zeggen, ogenschijnlijk tegen de omvangrijke Patrick McCarthy, die toentertijd met een nieuwe zelfverzekerdheid luisterde, maar eigenlijk tegen Henry (dat zag hij aan de manier waarop ze schuins naar hem keek terwijl ze haar kleine handen zenuwachtig ineensloeg): ‘Mijn moeder – toen ik nog heel klein was en voordat ze ziek werd – bakte met Kerstmis altijd een speciaal soort koekjes. Die versierden we met glazuur en strooisel. O, dat was het allerleukste wat ik ooit heb gedaan, denk ik wel eens…’ Haar stem beefde, haar ogen achter de brillenglazen knipperden. En hij begreep dan dat ze door de dood van haar man ook de dood van haar jeugd beleefde; ze treurde over het

verlies van de enige identiteit die ze ooit had gekend – verdwenen nu, opgegaan in deze prille, verbijsterde jonge weduwe. Zijn blik ontmoette de hare en zijn ogen namen een zachtere uitdrukking aan.

Zo draaiden ze in kringetjes rond. Voor het eerst in zijn leven als apotheker mocht hij van zichzelf een slaappil nemen; elke dag stopte hij er steels een in zijn broekzak. ‘Ben je zover, Denise?’ vroeg hij tegen sluitingstijd. Of ze ging zwijgend haar jas pakken, of ze antwoordde, hem vriendelijk aankijkend: ‘Ik ben zover, Henry. Weer een dag voorbij.’

Daisy Foster is opgestaan om mee te zingen; ze draait zich om en lacht hem toe. Hij knikt terug en slaat het gezangenboek open. ‘Een vaste burcht is onze God, een toevlucht en een toren.’ De woorden, het geluid van de enkelingen die zongen, stemden hem zowel hoopvol als diepbedroefd. ‘Je kunt van iemand leren houden,’ had hij tegen Denise gezegd toen ze op die voorjaarsdag naar het magazijn was gekomen. Terwijl hij het gezangenboek terugzet in het rekje voor hem en weer op de smalle bank gaat zitten, denkt hij terug aan de laatste keer dat hij haar heeft gezien. Op weg naar het noorden om Patricks ouders een bezoekje te brengen, waren ze even langsgekomen met Paul, toen nog een peuter. Henry herinnert zich het volgende: Patrick schamperde dat Denise elke avond op de bank in slaap viel, daar soms de hele nacht bleef liggen. Denise wendde zich af en keek uit over de baai, met hangende schouders en kleine borsten die zich amper aftekenden onder haar dunne coltrui, maar wel met een buik alsof ze een doorgesneden basketbal had ingeslikt. Niet langer het meisje dat ze eens was geweest – geen enkel meisje bleef een meisje – maar een afgematte moeder; haar ronde wangen waren ingevallen naarmate haar buik bolde, zodat het nu al was of de last van het leven haar terneerdrukte. Op dat moment zei Patrick op scherpe toon: ‘Denise, rechtop staan! Schouders naar achteren.’ Hij keek Henry hoofdschuddend aan. ‘Hoe vaak moet ik dat nou nog tegen haar zeggen?’

‘Eet een hapje mee,’ zei Henry. ‘Olive heeft gisteravond vissoep gemaakt.’ Maar ze moesten weer verder, en na hun vertrek repte hij met geen woord over hun bezoek, en Olive gek genoeg evenmin. Hij had niet gedacht dat Patrick zou uitgroeien tot zo’n grote, verzorgde man, en dankzij Denise niet echt dik meer – gewoon een forse man met een fors salaris, die net zo tegen zijn vrouw sprak als Olive soms tegen Henry. Hoewel ze vast nog wel eens in de buurt was geweest, had hij haar nooit meer gezien. In de briefjes ter gelegenheid van zijn verjaardag meldde ze de dood van haar moeder, een paar jaar later de dood van haar vader. Onderweg naar de begrafenissen was ze natuurlijk over de snelweg voorbijgekomen. Dacht ze aan hem? Gingen zij en Patrick wel eens naar het graf van Henry Thibodeau?

‘Je ziet eruit als een madeliefje in de lente,’ zegt hij op de parkeerplaats bij de kerk tegen Daisy Foster. Het is hun geijkte grapje, hij zegt het al jaren tegen haar.

‘Hoe gaat het met Olive?’ Daisy’s blauwe ogen zijn nog steeds groot en mooi, haar glimlach laat nooit verstek gaan. ‘Met Olive gaat het prima. Die zorgt dat thuis alles op rolletjes loopt. Heb jij nog nieuws?’

‘Ik heb een aanbidder.’ Ze zegt het zachtjes en slaat een hand voor haar mond.

‘Echt waar? Daisy, wat geweldig.’

‘Doordeweeks is hij verzekeringsagent in Brunswick, maar elke vrijdagavond gaat hij met me uit dansen.’

‘O, wat geweldig,’ herhaalt Henry. ‘Kom maar een keertje met hem bij ons eten.’

‘Waarom wil jij toch iedereen getrouwd zien?’ heeft Christopher eens boos gezegd toen Henry informeerde naar het leven van zijn zoon. ‘Waarom laat je de mensen niet rustig alleen zijn?’

Hij wíl niet dat de mensen alleen zijn.

Thuis knikt Olive naar de tafel, waar naast een Kaaps viooltje een kaart van Denise ligt. ‘Gisteren gekomen,’ zegt Olive. ‘Vergeten.’