Alan Gratz

Colofon

Nur 284/W082101

Bisac YAF024180 / YAF067000

© MMXXI Nederlandse editie: Uitgeverij Kluitman Alkmaar B.V.

© MMXXI Tekst: Alan Gratz. All rights reserved.

Published by arrangement with Scholastic Inc., 557 Broadway, New York, USA.

Oorspronkelijke titel: Ground Zero

Ontwerp omslag en binnenwerk: Yaffa Jaskoll

© MMXXI landkaarten: Jim McMahon

© Foto's omslag: Getty Images

Nederlandse vertaling: Carla Hazewindus

Belettering omslag: Mariska Cock

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie
in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

alangratz.com

Eerder verschenen van dezelfde auteur

De jongen die tien concentratiekampen overleefde

Projekt 1065

Vluchteling

Erecode

D-day

Voor Jennifer Hull Price

Beste lezer,

Op 11 september 2001 was ik leraar Engels op een school in Tennessee in Amerika, waar ik lesgaf aan brugklassers. Toen het bericht van de aanslagen in New York tot onze school doordrong, gingen we met alle leerlingen naar de gymzaal. Er werden een stuk of wat tv’s met slecht beeld en een belabberde ontvangst neergezet, waarna we – zowel de leerlingen als de leraren – erachter probeerden te komen wat er gebeurde. Niemand had een mobieltje. Facebook en Twitter bestonden nog niet. Dus bleef er niets anders over dan ons met elkaar af te vragen: wat is hier aan de hand? Waarom zou iemand zoiets doen? Zouden er nog meer aanslagen volgen? Was het nu oorlog? En met wie? Wat zou er verder nog gebeuren?

Maar één ding wisten we zeker: hierna zou alles voorgoed veranderen.

Elke volwassene in Amerika weet waar hij of zij was op 9/11. Maar jongere generaties hebben geen duidelijke herinneringen aan deze dag. Mijn dochter werd bijvoorbeeld een jaar na 9/11 geboren en doet dit jaar eindexamen highschool. Voor lezers in de basisschoolleeftijd is 11 september 2001 geschiedenis.

In mijn nieuwe boek 9/11 wil ik die geschiedenis tot leven brengen aan de hand van het verhaal over de negenjarige Brandon. Hij maakt alle paniek, onzekerheid en angst van 11 september door wanneer hij probeert te ontsnappen uit de noordelijke toren van het World Trade Center nadat daar het eerste vliegtuig naar binnen is gevlogen. Maar het verhaal hoe de wereld sinds 9/11 is veranderd, vind ik net zo belangrijk. En daarvoor heb ik de elfjarige Reshmina gekozen. Zij is een Afghaans meisje, dat moet zien te overleven in de oorlog tussen de Verenigde Staten en de taliban. De verhalen van Brandon en Reshmina, en de manieren waarop die met elkaar te maken hebben, laten zien welke grote gevolgen die dag heeft gehad en nog steeds heeft.

Ondanks alle gruwelijkheden is 9/11 ook een verhaal over mensen die met elkaar samenwerken om een crisis te overleven. En ondanks de vele doden en alle verwoesting die de oorlog in Afghanistan met zich meebracht, kwam er daardoor een eind aan het regime van de taliban en kregen vrouwen en meisjes meer vrijheid. In 9/11 komen al deze tegenstrijdigheden aan bod en zien we dat mensen onder de zwaarste omstandigheden vaak op hun best zijn, maar ook dat het bijna onmogelijk is om de juiste beslissing te nemen als je tussen twee kwaden moet kiezen. Dit zijn dingen die voor iedereen gelden en losstaan van nationaliteit, religie en cultuur. Het zijn uitdagingen die mensen bij elkaar brengen, en ik geloof echt dat boeken ertoe bijdragen dat jonge mensen grote, angstaanjagende onderwerpen leren begrijpen en zich kunnen inleven in degenen die hieronder te lijden hebben.

In 2021 zijn de aanslagen van 9/11 twintig jaar geleden. Zou de oorlog in Afghanistan ook zijn twintigste jaar ingaan? De tijd zal het leren.* Hoe dan ook leven we nog steeds in een wereld die is veranderd en bepaald door wat er plaatsvond tijdens die 102 angstige minuten op een zonnige septembermorgen in 2001. Het is belangrijker dan ooit om nieuwe generaties duidelijk te maken hoe die dag van invloed is geweest op de wereld van nu.

Alan Gratz

Asheville, NC

maart 2020

* Dit boek is geschreven in 2020 en geeft de actualiteit van dat moment weer.

Hoe we overleven

Brandon

Brandon Chavez had een probleem.

Eigenlijk hoorde hij vanochtend op school te zijn, op zijn plaats bij het raam te zitten en samen met zijn vrienden een nieuw tijdschrift over skateboarden te bekijken. Maar in plaats daarvan zat hij naast zijn vader in de propvolle metro van Brooklyn naar Manhattan.

Brandon mocht vandaag niet naar school.

Hij was geschorst.

Woesj. Brandon schrok even toen de metro uit de ondergrondse tunnel het felle daglicht in schoot, omhoog naar de Manhattan Bridge. Het was een heldere ochtend in september, met een strakblauwe lucht. Hij kneep zijn ogen dicht tegen het plotselinge zonlicht.

Zijn vader vouwde de krant op die hij had zitten lezen.

‘Oké, Brandon, wanneer zullen we er even over praten?’

Brandon wilde helemaal niet praten over zijn schorsing. Gisteravond tijdens het eten had hij helemaal niets gezegd, net als vanmorgen bij het ontbijt en ook niet toen hij met zijn vader op de metro stond te wachten.

Het leek alsof Brandon de stilte nu kon voelen, als iets onzichtbaars dat zich tussen hem en zijn vader in had gewurmd en hen uit elkaar dreef.

Zijn vader keek hem aan. Leo Chavez was geen grote man, maar hij had wel een brede borst en sterke armen. Volgens Brandon had zijn vader best beroepsworstelaar kunnen worden. Zijn vader straalde een soort kracht uit en Brandon voelde dat die kracht nu helemaal op hem was gericht.

‘Toen ik op mijn werk was, werd ik gebeld door school,’ begon zijn vader. ‘Brandon zal toch niet ziek zijn, dacht ik meteen. Of heeft hij weer een gat in zijn hoofd omdat hij op de speelplaats een stunt heeft uitgehaald?’ Zijn vader zuchtte. ‘Maar nee hoor. Ze belden me om te zeggen dat mijn zoon een jongen uit zijn klas een stomp op zijn neus had verkocht.’

‘Dat had hij verdiend!’ zei Brandon. Hij werd weer woedend toen hij eraan dacht wat er de vorige dag was gebeurd. ‘Cedric had Wolverine-handschoenen mee naar school genomen. Weet je wel, pap, Wolverine uit de film X-Men? En toen heeft Stuart Pendleton die van hem afgepakt en hij wilde ze niet teruggeven!’

‘En daarom gaf je Stuart een stomp op zijn neus.’

‘Omdat hij ze niet terug wilde geven! Wat moest ik anders doen?’

Brandons vader zuchtte weer. ‘Ik weet niet, Brandon. Met die jongen praten? Het tegen de leraar zeggen?’

Met die jongen praten? Met een treiterkop als Stuart Pendleton viel niet te praten. En als hij het tegen de leraar had gezegd, had Cedric wel zijn handschoenen teruggekregen, maar dan was Brandon door Stuart in elkaar geslagen omdat hij had geklikt.

‘Je snapt het niet,’ zei Brandon tegen zijn vader.

‘Ik snap er genoeg van om te weten dat iemand een klap verkopen geen oplossing is,’ zei zijn vader. ‘En de directeur zei tegen me dat het speelgoed van de jongen die jij probeerde te helpen tijdens het vechten kapot is gegaan.’

Brandons gezicht klaarde op. Hij had in ieder geval al bedacht hoe hij dat moest oplossen. Maar voordat hij de kans kreeg dit te vertellen, ging zijn vader verder.

‘Daardoor moest ik gisteren eerder weg van mijn werk, Brandon. En je weet dat ik die uren niet kan missen. We zitten al krap genoeg wat geld betreft.’

Brandon knikte en keek uit het raam. Dit was dus de reden waarom hij vanmorgen meeging naar zijn vaders werk. Zijn vader kon zich niet ziek melden, en er was verder niemand thuis die op Brandon kon passen.

De metro reed ratelend de Manhattan Bridge op, en in de verte zag Brandon het World Trade Center al. Dat kon je ook echt niet missen. De grijze rechthoekige wolkenkrabbers waren ongeveer twee keer zo hoog als de andere wolkenkrabbers op het zuidelijke puntje van Manhattan. De twee torens waren precies hetzelfde, het enige verschil was de enorme rood-witte antenne op het dak van de noordelijke toren. Daar werkte Brandons vader. Hij was keukenmanager in het restaurant Windows on the World, helemaal in het topje van de noordelijke toren, op de 107de etage.

‘Brandon, hoe noemen we onszelf ook alweer? Ik bedoel, wat zijn wij met z’n tweetjes?’ vroeg zijn vader.

Brandon gaf het antwoord dat hem was ingeprent vanaf het moment dat zijn moeder vijf jaar geleden aan kanker was overleden en hij nog maar vier was. ‘We zijn een team,’ zei hij.

‘We zijn een team,’ herhaalde zijn vader. ‘Dat hebben we steeds gezegd. Zo houden we het vol, waar of niet? Samen. Jij en ik tegen de rest van de wereld. Maar nu heb je me buitengesloten. En het team in de steek gelaten.’

Zijn vader klonk zo teleurgesteld dat Brandon er gewoon pijn in zijn buik van kreeg. De tranen sprongen in zijn ogen. Dit was veel erger dan wanneer zijn vader kwaad op hem was geweest.

De metro ging weer onder de grond en de blauwe hemel verdween.

Nadat ze snel op een andere metrolijn waren overgestapt, kwam de halte waar Brandon en zijn vader eruit moesten. Vanuit het metrostation liepen ze de trap op naar het ondergrondse winkelcentrum onder het World Trade Center Plaza. Het was pas kwart over acht, maar toch al erg druk in het winkelcentrum en voor Au Bon Pain en Coffee Station stond een lange rij mensen om een ontbijtje te kopen.

Brandon slenterde een beetje achter zijn vader aan. Er ging van alles door zijn hoofd. Hij zou willen dat hij het over kon doen. Teruggaan in de tijd en het dan anders aanpakken. Maar stel je voor dat dat zou kunnen, wat zou hij dan anders doen? Stuart Pendleton had die stomp op zijn neus echt wel verdiend.

‘Ik vind het niet eerlijk dat ik ben geschorst,’ zei Brandon tegen zijn vader terwijl ze door de mensenmenigte liepen. Op het station onder het winkelcentrum stopten wel vijf metrolijnen, plus nog de PATH-metro uit New Jersey. Er waren drie uitgangen die uitkwamen op de straten van Manhattan.

‘Dus jij vindt dat je kinderen die je niet leuk vindt zomaar mag slaan?’ zei zijn vader.

‘Wel als iemand een pestkop is!’ reageerde Brandon. Ze gingen naar links bij de winkel van Warner Bros, waar grote poppen stonden van Daffy Duck en Bugs Bunny, maar nu had Brandon daar geen belangstelling voor.

‘Er zijn regels, Brandon,’ zei zijn vader terwijl ze op weg waren naar de roltrappen aan de andere kant van het winkelcentrum. ‘Als je iemand slaat, word je geschorst, maakt niet uit waarom je het hebt gedaan. Het is ook goed dat je wordt gestraft als je zoiets doet, anders zou je zelf een pestkop zijn.’

Brandon kon zijn oren niet geloven. Hij zélf een pestkop?

‘Een pestkop is iemand die anderen treitert, maar er nooit voor op zijn donder krijgt,’ zei zijn vader.

Fronsend stapte Brandon met zijn vader de roltrap op. Hij was toch zeker geen pestkop? Dat was Stuart Pendleton!

Opeens herinnerde Brandon zich weer wat hij had bedacht om het goed te maken met Cedric. Ze waren niet langs de winkel van Sam Goody gekomen toen ze binnenkwamen, maar hij wist dat er eentje was in het winkelcentrum.

Hij deed zijn ogen dicht en probeerde in zijn hoofd de plattegrond voor zich te zien. Eerst langs de modewinkel van J.Crew, dan naar rechts langs de Hallmark en de winkel met zeepjes en dat soort dingen. Ja. Daar was de Sam Goody, met cd’s, dvd’s en speelgoed.

Speelgoed als de Wolverine-klauwen die hij kapot had gemaakt.

Brandon klopte op het stapeltje dollars en muntjes dat hij in zijn zak had gestopt toen ze van huis gingen. Als zijn vader aan het werk was in het restaurant boven in de toren, ging Brandon naar beneden om een paar Wolverine-klauwen voor Cedric te kopen, en…

‘Ho. Pas op!’

Brandon draaide zich om. Achter hen op de roltrap stond een zwarte man in een net pak met een kaalgeschoren hoofd en een baardje. Hij probeerde een aktetas, een opgevouwen krant en een kartonnen houder met drie bekertjes gloeiend hete koffie in bedwang te houden. Een van die dingen zou hij beslist laten vallen, of misschien wel alles, en de houder met koffie waarschijnlijk als eerste.

Brandon pakte de rand van de kartonnen houder voordat die met koffie en al omkieperde en zijn vader hield net op tijd de aktetas tegen.

‘Poeh. Bedankt,’ zei de kantoorman. ‘Dat was bijna een heel slecht begin van de dag geweest voor ons allemaal.’

Samen met zijn vader hielp Brandon de man zijn spullen weer op orde te krijgen.

Ze namen afscheid boven aan de roltrap in de lobby van de noordelijke toren van het World Trade Center. Brandon bleef even stilstaan om te kijken. Hij was hier al heel vaak geweest, maar toch verbaasde het hem elke keer weer hoe groot het er was.

De lobby was zo breed als vier trucks met oplegger achter elkaar. En als je die zou opstapelen dan kwamen ze nog niet eens tot het plafond. In plaats van een tweede verdieping was er een open tussenverdieping, waardoor het er nog groter leek. Het zonlicht weerkaatste van de kleinere ramen in de gebouwen aan de overkant van de straat en zette de lobby in een prachtige gloed.

Brandon liep met zijn vader naar de receptiebalie en onderweg kwamen ze langs mannen en vrouwen van allerlei huidskleur en postuur, gekleed in pakken en jurken, bedrijfskleding en vrijetijdskleding. Brandons vader had een keer gezegd dat er alleen al in de noordelijke toren meer dan vijfentwintigduizend mensen werkten.

Hoewel de meeste mensen nog moesten komen, was het in de lobby al behoorlijk druk.

Een beveiliger nam een foto van Brandon voor zijn tijdelijke ID-pasje, en Brandon wachtte tot het uit het apparaat kwam.

‘Ik heb hem naar de schoolverpleegster gebracht,’ zei Brandon.

Zijn vader keek hem verbaasd aan. ‘Wie heb je naar de verpleegster gebracht?’

‘Stuart Pendleton, de jongen die ik geslagen heb,’ zei Brandon.

Hij wilde niet dat zijn vader dacht dat hij een pestkop was. Niet een of ander vals joch dat andere kinderen pestte zonder zich daar schuldig over te voelen.

‘Toen ik zag dat Stuart een bloedneus had, hielp ik hem met opstaan en ben ik met hem naar de schoolverpleegster gegaan.’

Brandons vader zuchtte. ‘Dat is lief van je, Brandon. Maar is het niet bij je opgekomen dat je hem beter helemaal geen bloedneus had kunnen bezorgen?’

‘Alsjeblieft, jongeman,’ zei de beveiliger en hij gaf Brandon het tijdelijke pasje.

Brandon keek naar zijn foto. Een jongen met donker, warrig haar. Bruine huid en hoge jukbeenderen, net als zijn vader. Een beetje een wipneus en blauwe ogen, net als zijn moeder. Zijn naam – Brandon Chavez – stond onder zijn foto gedrukt, naast de datum.

11 september 2001.

‘Kom,’ zei zijn vader, ‘we gaan naar boven.’

Hier en nu

Reshmina

‘Five. Six. Seven. Eight.’ Reshmina telde hardop in het Engels de takken die ze opraapte en die als brandhout voor het kookvuur moesten dienen. ‘Nine. Eleven.’ Hè, ze had de ‘ten’ overgeslagen.

Ze ging rechtop staan en strekte haar rug. Het was nog vroeg in de ochtend, het rook lekker fris en de hemel was stralend blauw, geen wolkje te zien. Ze kon helemaal tot aan de hoge bergen kijken die de grens vormden tussen haar eigen land Afghanistan en het buurland Pakistan. De bergen waren dor en bruin, met besneeuwde toppen. Beneden haar liep een traag stromende, bruine rivier, die werd omzoomd door een groen met gouden lappendeken van rijstvelden, tarweakkers en groentetuinen.

Het was september en Reshmina wist dat het nu al snel oogsttijd zou zijn. Dan zouden haar ouders haar thuishouden van school omdat ze mee moest helpen. Ze vond het vreselijk als ze niet naar school kon.

‘Taliban-aanval!’ schreeuwde haar tweelingbroer Pasoon terwijl hij tevoorschijn sprong van achter een struik waar hij zich had verstopt.

Reshmina gaf een gil van schrik en het stapeltje brandhout vloog uit haar armen.

Pasoon hield een stok als een geweer op haar gericht en deed alsof hij schoot. ‘Paf. Paf. Paf.’

Reshmina gaf haar broer met beide handen een zet. ‘Pasoon, lelijke slang. Kijk nou wat je hebt gedaan! Nu moet ik weer helemaal opnieuw beginnen.’

Pasoon gierde het uit. ‘Ik wilde je alleen maar helpen, hoor,’ zei hij. ‘Kijk.’ Hij hield haar zijn zogenaamde geweer voor. ‘Deze stok is voor jou.’

Reshmina griste de stok uit zijn handen. ‘Lekkere hulp ben jij,’ zei ze. ‘Hoe lang zat je al achter die struik te wachten?’

‘De hele morgen!’ zei Pasoon, alsof hij reuze tevreden was over zichzelf. ‘Het duurde eindeloos voordat je hier was.’

Reshmina en Pasoon waren allebei slank, met een rond gezicht, een bruine huid, grote bruine ogen en zwart haar. Pasoons haar was kort en rommelig, Reshmina’s lange haar was netjes gekamd en zat verstopt onder een zwarte hoofddoek. Pasoon was iets langer dan Reshmina, maar verder verschilden ze nauwelijks van elkaar.

Maar de manier waarop ze leefden verschilde enorm.

Als jongen had Pasoon genoeg tijd voor spelletjes en kattenkwaad. Zijn enige taak was om de geiten naar de bergen te brengen en ze daar een paar uurtjes te laten grazen. Als meisje moest Reshmina werken vanaf het moment dat ze opstond tot ze ’s avonds naar bed ging. Terwijl Pasoon zich achter de struik had verstopt om haar op te wachten, had zij al water uit de rivier gehaald. Ze moest helpen met kleren wassen, tapijten kloppen en opstapelen, de vloer vegen, dieren voederen en eten koken – en daarnaast moest ze elke middag twee kilometer heen en terug naar school lopen. Zelfs dat deed Pasoon niet meer. Een jaar geleden was hij gestopt met school.

Pasoon bukte zich en begon de takken op te rapen die Reshmina door zijn schuld had laten vallen.

‘Ik hoorde dat je Engels aan het oefenen was,’ zei hij tegen haar. Thuis spraken ze Pasjtoe, de taal van de Afghaanse bergbewoners. Maar ze kenden allebei ook een beetje Dari, de taal die in de rest van Afghanistan werd gesproken. Reshmina was de enige van hen tweeën die was doorgegaan met Engels leren.

‘Waarom?’ vroeg Pasoon.

‘Wat bedoel je, waarom?’

‘Waarom doe je al die moeite?’ vroeg Pasoon.

‘Ik leer Engels omdat ik lerares wil worden,’ zei Reshmina.

‘Lerares?’ riep Pasoon. ‘Als je getrouwd bent mag je van je man helemaal niet werken!’

Reshmina’s gezicht betrok. Het klopte wat Pasoon zei. In Afghanistan moesten vrouwen hun man gehoorzamen, en de meeste mannen wilden dat hun vrouw thuisbleef om voor het huishouden en de kinderen te zorgen. Op school kreeg Reshmina weliswaar les van een vrouw, maar die kwam uit Australië en ze was niet getrouwd.

‘Dan geef ik les tot ik ga trouwen,’ zei Reshmina. Ze wist dat dit maar fantasie was. Haar ouders hadden kortgeleden geregeld dat haar zus Marzia met een oudere man zou trouwen wanneer ze volgend jaar zestien werd. Als Reshmina zestien werd, over vijf jaar, dan werd zij ook uitgehuwelijkt. Ze zou rechtstreeks uit de schoolbanken als getrouwde vrouw naar een nieuw huis gaan.

Met Hila, Reshmina’s oudste zus, zou het net zo zijn gegaan. Maar Hila was gestorven voordat ze had kunnen trouwen.

Reshmina werd altijd verdrietig als ze aan haar zus dacht. Hila was een soort tweede moeder voor Pasoon en haar geweest. Ze had verhaaltjes voor hen verzonnen en ze had hun leren lezen. Hila vond het geweldig om hen te laten schrikken door als een bergleeuw tevoorschijn te springen en hen achterna te zitten rond het huis.

Reshmina drukte die herinneringen weg.

‘Trouwens,’ zei ze tegen Pasoon. ‘Het is 2019. Iedereen spreekt Engels.’

Pasoon snoof. ‘Darwesj en Amaan zeggen dat de Amerikanen weggaan als de taliban winnen, en dan slaat het nergens meer op om Engels te praten.’

Reshmina schudde haar hoofd. Ze vond Darwesj en Amaan dom. Ze waren drie jaar ouder dan Pasoon, en hij liep als een hondje achter ze aan. Darwesj en Amaan waren de afgelopen maand uit huis gegaan en iedereen wist waarom. Net als alle jonge mannen waren ze uiteindelijk de bergen in getrokken om zich bij de taliban aan te sluiten.

Talib betekende ‘theologiestudent’ in het Pasjtoe, en de taliban waren begonnen als een groep mannen die op traditionele islamitische scholen hadden gezeten. De taliban hielden er een heel strenge opvatting van de religieuze wetten op na. En tijdens de laatste Afghaanse burgeroorlog in de jaren negentig van de vorige eeuw waren deze strijders aan de macht gekomen.

Reshmina had van haar moeder en oma gruwelijke verhalen gehoord over het leven onder de taliban. De taliban sloegen mannen als ze hun baard niet lieten staan, ze vermoordden hele gezinnen, staken scholen in brand en ze lieten mensen in het openbaar executeren in het voetbalstadion van de Afghaanse hoofdstad Kaboel. Voor vrouwen was het nog erger geweest. De taliban verboden meisjes naar school te gaan of een baan te nemen. Vrouwen die hun huis verlieten zonder dat er een mannelijk familielid bij hen was, werden geslagen. Ook werden meisjes als slavin verkocht. Het Amerikaanse leger had er twintig jaar geleden voor gezorgd dat de taliban niet meer aan de macht waren. Maar de taliban waren er nog steeds en ze hielden zich schuil in de bergen, in de buurt van waar Reshmina woonde. En het Amerikaanse leger was er ook nog om samen met het Afghaans Nationaal Leger tegen de taliban te vechten.

Toch waren de taliban wel veranderd. Ze waren inmiddels niet meer zo goed georganiseerd en de afzonderlijke groepen hadden ook niet meer allemaal dezelfde opvatting over het geloof. Sommige van hen hielden zich nog steeds aan de oude, extreme vorm van de islam. Andere vonden religie minder belangrijk, maar waren blij met elk excuus om de buitenlandse bezetters uit Afghanistan te verdrijven. En verder waren veel van hen gewoon arme jongens uit de bergdorpen die hongerleden en op zoek waren naar werk. Maar al deze verschillende groepen hadden één ding gemeen: ze haatten de Amerikanen en ook de nieuwe, door de Amerikanen gesteunde Afghaanse regering. Dus vochten ze tegen allebei, waar en wanneer ze maar konden.

Toen Pasoon zich omdraaide en bukte om nog een stokje op te rapen, zag Reshmina haar kans schoon om wraak te nemen. Ze stopte dunne takjes tussen haar vingers, als een soort klauwen, en sloop op Pasoon af.

‘Sneeuwluipaard-aanval!’ riep ze en ze sprong op zijn rug.

Pasoon gaf een gil en liet alle takken die hij had verzameld uit zijn handen vallen. Reshmina krabde met haar zogenaamde klauwen in zijn nek en Pasoon viel op de grond. Stoeiend en lachend rolden ze door het zand, net als toen ze nog klein waren, toen Hila nog niet dood was en Marzia nog niet was uitgehuwelijkt en Pasoon nog niet zei dat hij zich bij de taliban wilde aansluiten.

Uiteindelijk gaf Pasoon een trap tegen Reshmina’s knieën en viel ze languit naast hem neer. Hijgend lagen ze op hun rug en keken naar de onbewolkte blauwe hemel. Reshmina pakte Pasoons hand vast. Hij trok zijn hand niet terug en ze glimlachte. Zoals het nu was, hier, op dit moment, moest het altijd blijven, vond ze. Dit soort dingen waren heel langzaam verdwenen toen haar broer ouder werd. Kon ze maar teruggaan naar de tijd toen Pasoon en zij elkaar achternazaten in de heuvels en gingen zwemmen in het diepste stuk van de rivier of verstoppertje speelden in de grotten beneden hun dorp.

Reshmina zou dit moment het liefst in een potje willen stoppen. Het in barnsteen bewaren. Hila was onbereikbaar voor haar. Marzia zou al snel trouwen en naar een ander dorp vertrekken. Pasoon zou achter Darwesj en Amaan aan gaan, de bergen in, en zijzelf…

In hun dorp achter de berg hoorden ze plotseling een vrouw schreeuwen. Een man brulde: ‘Doe open!’

Reshmina kreeg kippenvel. Pasoon liet haar hand los en ze gingen meteen rechtop zitten. Er was iets aan de hand in hun dorp.

Iets ergs.

Pasoon sprong overeind, rende de helling af en Reshmina vloog achter hem aan. Ze liepen om de berg heen en bleven toen abrupt staan aan de oever van de rivier.

Afghaanse mannen in groene camouflage-uniformen en met automatische geweren – soldaten van het Afghaans Nationaal Leger – bonkten op de deuren van de huizen in het dorp, en wilden naar binnen. Er waren ook Amerikaanse soldaten bij, die aanwijzingen gaven.

Reshmina hield haar adem in. Er werd een inval gedaan in haar dorp!

Windows on the World

Brandon

Brandon vond het geweldig om met de snelle lift van de noordelijke toren te gaan. Zonder te stoppen schoot je langs de 107 verdiepingen omhoog. Het was echt net tovenarij – het ene moment stond je op de grond en het volgende hing je driehonderd meter in de lucht. Brandon keek vol spanning naar de rode digitale cijfers boven de deuren, die razendsnel versprongen – 101, 102, 103, 104, 105, 106 – en toen ping! Ze waren er. De 107de verdieping. Windows on the World.

Het restaurant besloeg de hele etage, en aan verschillende tafeltjes zaten al mensen te ontbijten. Mevrouw Eng, die over het zitgedeelte ging, begroette Brandon toen hij binnenkwam, maar hij rende meteen naar de ramen, waar het beroemde restaurant zijn naam aan te danken had; je keek hier over de hele wereld uit.

Er was nog steeds geen wolkje aan de stralend blauwe hemel en Brandon kon helemaal over de Hudson-rivier naar New Jersey kijken. Vanaf deze hoogte leken de enorme containerschepen in de haven wel speelgoedbootjes. Er vloog een helikopter van het nieuws langs, ónder hem! Brandons huid tintelde en hij werd een beetje duizelig, want hij kon het bijna niet bevatten dat hij op zo’n grote hoogte stond, veilig achter glas. Het leek wel alsof alles in hem zei: Het. Kan. Echt. Niet. Dat. Je. Zo. Hoog. Boven. De. Grond. Bent. Maar het was wel zo, en eventjes voelde hij zich de koning van de wereld. Of in ieder geval de koning van New York en New Jersey.

‘Hé, Brandon. Als je toch hier bent, dan ga ik je aan het werk zetten,’ riep zijn vader. ‘Pak maar een waterkan en vul de bloemenvaasjes op de onbezette tafels.’

Brandon rolde met zijn ogen, maar hij stribbelde niet tegen.

Hij begon met de tafels aan de andere kant van het restaurant, want daar had je weer een ander geweldig uitzicht. Rechts van hem stond de zuidelijke toren van het gigantische World Trade Center. Het was de tweelingtoren van de noordelijke toren, alleen stond daar een observatiepost op het dak en geen antenne. De ramen waren net als die van de noordelijke toren gedeeltelijk afgeschermd door aluminium buizen. Achter de zuidelijke toren was heel in de verte het Vrijheidsbeeld te zien. Vanaf deze afstand was het niet meer dan een stip in de haven van New York.

Brandon was klaar met het vullen van de vaasjes en liep naar de oostelijke kant van het restaurant. Vanaf hier had je een geweldig mooi uitzicht op de Brooklyn Bridge en de Manhattan Bridge. Nog geen half uur geleden had hij vanuit de metro naar de Twin Towers gekeken.

Volgens mij kan ik vanaf hier mijn huis zien, dacht hij.

BOEM!

Brandon schrok zich wild van een enorme dreun aan de andere kant van het restaurant. Er ging een alarm af en iemand schreeuwde: ‘Help! Brand!’

Mensen stonden op van hun tafeltje en wisten niet goed wat ze moesten doen. Brandon zette de waterkan neer. Hij was ongerust. Het kabaal kwam uit de keuken en daar was zijn vader.

‘Ik weet zeker dat er niets aan de hand is,’ zei mevrouw Eng tegen de gasten. ‘Er is geen enkele reden voor paniek.’

Brandon rende naar de keuken en bleef in de deuropening staan. Van een van de fornuizen schoot een enorme vlam omhoog, helemaal tot aan het plafond. Brandon voelde de hitte door zijn kleren heen. De keukenvloer lag bezaaid met kapotte borden en eten, en de koks en serveersters stonden angstig naar het vuur te kijken.

Brandons vader was er ook. Hij mankeerde niets en hij was ook niet bang voor de vlammen.

‘Wat staan jullie daar nou?’ zei hij. Hij pakte een handdoek en begon de vlammen uit te slaan.

Brandon ontspande. Hij had wel vaker een vlam in de pan gezien. Dat was altijd reuze spectaculair, maar uiteindelijk niet erg gevaarlijk. Als bakvet vlam vatte op een fornuis wist iemand dat altijd binnen een halve minuut te doven door het deksel op een pan te doen of er een handdoek overheen te gooien.

Normaal gesproken was Brandon blijven kijken. Maar opeens bedacht hij dat dit een mooie afleiding was, waardoor hij ongemerkt weg kon glippen naar het ondergrondse winkelcentrum om nieuwe Wolverine-handschoenen voor Cedric te kopen. Hij klopte nog een keer op zijn broekzak en voelde de prop biljetten en munten. Zijn vader zou wel even bezig zijn met het opruimen van de rotzooi in de keuken, en intussen kon Brandon snel naar Sam Goody gaan, zonder dat zijn vader zou merken dat hij weg was.

Hij liep vlug langs mevrouw Eng, die nog bezig was de gasten gerust te stellen. Bij de liften drukte hij op het knopje om naar beneden te gaan en keek zenuwachtig achterom, bang dat zijn vader uit de keuken zou komen en hem dan natuurlijk zou zien.

Ping!

Er ging een liftdeur open. Het was niet de supersnelle lift die in één keer naar de lobby ging. Deze lift ging maar tot de 78ste verdieping, waar de Sky Lobby was. Vanaf daar moest Brandon nog twee liften nemen om beneden te komen. Het zou niet zo snel gaan, maar hij wilde hier niet blijven staan en de kans lopen dat hij gesnapt werd.

Net voordat de deuren dichtgingen, sprong hij de lift in.

Hij had het gehaald! Met een grijns leunde hij tegen de stang achter in de lift. Er was niets meer aan te doen dat hij Stuart Pendleton een dreun op zijn neus had gegeven, maar aan de kapotte Wolverine-handschoenen was wél iets te doen, en daardoor voelde hij zich al een stuk beter.

De lift kwam langzaam tot stilstand en er stapte een oudere man met zilvergrijs haar in. Daarna stopte de lift nog een keer en kwam er een blonde vrouw in een paars broekpak binnen, gevolgd door een grote witte man in een blauw jasje met een rode stropdas om.

Ik had deze langzame lift niet moeten nemen, dacht Brandon. Hij keek op zijn lego-horloge. Het was 8.45 uur. Hij moest echt opschieten anders zou zijn vader merken dat hij was verdwenen.

De lift stopte alweer en een man met een lichtgekleurde huid en een grijzende baard duwde een karretje met lege borden de lift in. De lichtblauwe tulband op zijn hoofd had dezelfde kleur als zijn Windows on the World-uniform. Brandon verstijfde. Op het naamplaatje van de man stond SHAVINDER. Brandon kende hem niet, maar toch was hij bang dat de man hem in het restaurant had gezien en wist dat hij de zoon van Leo Chavez was. Hij ging snel achter de grote witte man staan en keek naar de verspringende digitale cijfers van de verdiepingen: 94, 93, 92, 91, 90, 89, 88, 87, 86…

BOEEEEM.

Boven hen klonk een enorme knal en de lift zwenkte opzij.

Brandon moest zich aan de stang achter zich vasthouden om niet te vallen. Twee andere mensen in de lift, de blonde vrouw en de oude man, vielen wel, en Brandon kon ze met geen mogelijkheid tegenhouden.

Opeens kreeg hij het gevoel dat ze naar beneden zakten! Nee, de liftcabine zakte niet omlaag, hij hing schuin en helde steeds meer opzij, alsof ze in een attractie op Coney Island zaten. Brandon hield zich aan de stang vast en zette zijn voeten stevig op de vloer, terwijl de andere passagiers naar voren gleden tot ze klem zaten tegen de tegenoverliggende wand. Het serveerkarretje kieperde om, waardoor borden, water en bestek op de grond kletterden.

Brandon probeerde te begrijpen wat er aan de hand was. De lift kon niet zo ver opzij hangen in de liftschacht. Liftschachten waren net iets breder dan de liftcabines. Dat betekende… dat betekende dat de hele toren scheef stond! Alle 107 verdiepingen. Maar dat kon toch niet?

De lift zakte niet verder en Brandon hield zijn adem in. Niemand zei iets. Akelig langzaam, kreunend en met kleine schokjes kwam de lift weer rechtop, maar niet lang, want even later begon hij naar de andere kant over te hellen. De mensen die tegen de wand gedrukt stonden probeerden zich vast te houden aan de stang. Brandon deed zijn ogen dicht en zette zich schrap toen er bestek en kapotte borden over de vloer naar hem toe schoven.

Maar deze keer zwaaide de lift niet zo ver opzij. Trillend en kreunend kwam hij weer rechtop te staan. De verlichting flikkerde, maar ging niet uit en plotseling was alles weer stil.

‘Wat krijgen we nou…?’ zei de man met de zilvergrijze haren.

En toen begon de lift te zakken.

Een schone lei

Reshmina

Reshmina rende samen met haar broer de trap naar hun dorp op. Haar gedachten gingen nog sneller dan haar voeten.

De Amerikanen waren hier.

Reshmina was al eerder soldaten van het Afghaans Nationaal Leger tegengekomen – niet zo ver van het dorp lag een basis en af en toe hadden de soldaten contact met de dorpsoudsten. Maar de Amerikanen waren een heel ander verhaal. Reshmina had hun helikopters boven de vallei zien vliegen, en het geknal en de explosies gehoord van hun vuurgevechten met de taliban, een heel eind verderop. Maar ze was nu elf en in al die jaren waren de Amerikanen nog nooit in haar dorp geweest. Waarom nu dan wel?

Het dorp van Reshmina was zoals de meeste dorpen in de provincie tegen de helling van een berg gebouwd. Omdat het weinige vlakke land gebruikt werd om gewassen op te verbouwen, werden de huizen op de berghellingen zo’n beetje op elkaar gestapeld, als een soort piramide van vierkante broodjes. Hun huis lag helemaal bovenaan en om daar vanaf beneden naartoe te komen moesten ze een aantal lange trappen op, die in de rots waren uitgehouwen.

Reshmina en Pasoon renden een hoek om en zagen een groep soldaten van het Afghaanse leger vlak voor hen. Ze leken allemaal heel jong, tieners nog. Jongens-mannen, dacht Reshmina. Net als Darwesj en Amaan, de vrienden van Pasoon.

Een oude man, die Samandar heette, stond voor zijn huis en werd vastgehouden door twee soldaten terwijl een stuk of zes andere mannen het huis binnengingen.

‘Ze zijn bezig om alle huizen te doorzoeken,’ fluisterde Reshmina. Maar wat zochten ze dan?

Samandar maakte ruzie met de soldaten, en Pasoon pakte Reshmina bij de hand en trok haar mee, in de richting van de trap.

Bij het huis onder dat van hen zag Reshmina een Amerikaanse soldaat die instructies gaf aan een team Afghaanse soldaten. Het uniform van de Amerikaan was zandkleurig, heel anders dan dat van de Afghaanse soldaten, want hun uniform had groene camouflagekleuren. De Amerikaan had ook meer uitrusting en een groter geweer.

Reshmina trok haar hoofddoek verder over haar hoofd en keek een andere kant op toen Pasoon en zij voorbijglipten.

‘Zag je dat?’ fluisterde Pasoon kwaad. ‘Afghanen nemen bevelen aan van een Amerikaan. In ons eigen land!’

Eindelijk kwamen ze bij hun huis, een lage vierkante woning, gebouwd van leem, baksteen en hout. Pasoon gooide de deur open en Reshmina liep achter hem aan naar binnen.

Hun huis had maar drie vertrekken: een voorkamer, waar ze met het hele gezin aten, een kamer daarachter, waar de vrouwen meestal zaten en waar werd geslapen, en een keukentje achterin met een kookvuurtje. De kamers hadden een aarden vloer met tapijten erover, maar er stonden geen meubels in.

Reshmina liep vlug naar het vrouwenvertrek. Haar oudere zus Marzia zat op de grond en haalde vuiltjes uit een kom met ongekookte rijst, en hun anaa – hun oma – zat te naaien en zong zachtjes voor Reshmina’s kleine broertje Zahir, dat naast anaa op een kleed rondkroop. Marzia zag er heel mooi uit in haar roze jurk en blauwgroene hoofddoek. Anaa had een jurk met blauw-witte bloemetjes aan en een blauwe hoofddoek om.

‘Het Afghaanse leger is hier!’ riep Reshmina. ‘Ze doorzoeken alle huizen!’

Marzia stond op. ‘Wat zeg je nou toch? Waarom?’

‘Dat doen de Amerikanen gewoon. Zij hebben de leiding,’ zei Pasoon. ‘Daar hebben ze geen reden voor nodig.’

Reshmina’s vader kwam leunend op zijn houten kruk de kamer binnen. Door het zware leven in de ruige bergen van Zuid-Afghanistan zag hun baba er jaren ouder uit dan hij was. Zijn roodbruine gezicht vertoonde de rimpels van een oude man. Hij had een korte, borstelige baard, waar nu meer grijze dan zwarte haren in zaten, en hij droeg een wijde broek met een lange groenbruine tuniek en een grijze tulband.

Er werd op de deur gebonsd.

Reshmina’s mor, haar moeder, kwam uit de keuken gestoven. Ze hield de sjaal om haar hoofd vast. ‘Wat is er? Wie zijn dat?’ vroeg ze.

‘Het leger,’ zei baba. ‘Ik ga wel met ze praten.’

Pasoon ging met baba naar de voordeur en Reshmina bleef met de rest van het gezin wachten in het vrouwenvertrek. Ze was zenuwachtig. Een paar minuten later hoorde ze dat de soldaten binnenkwamen en het familievertrek begonnen te doorzoeken. Ze hoorde dat baba er ook bij was, maar Pasoon niet.

Reshmina zat helemaal te trillen. Wat wilden die soldaten? Zij hadden toch niets te verbergen? Marzia pakte haar hand vast en gaf er een kneepje in, waardoor Reshmina merkte dat haar zus ook bang was.

Baba liet de Afghaanse soldaten binnen in het vrouwenvertrek. De Amerikaanse soldaat die Reshmina bij de trap had gezien, was er ook. Hij had een lichtbruine huid, was klein en had brede schouders.

‘Baba, waar is Pasoon?’ vroeg Reshmina.

‘Hij moest buiten blijven van ze,’ zei baba.

Anaa ging onverstoorbaar door met naaien, maar Reshmina’s moeder pakte snel de kleine Zahir op en trok toen Reshmina en Marzia tegen zich aan, alsof de soldaten hier waren gekomen om haar kinderen van haar af te pakken.

‘Zeg maar dat we ze niets zullen doen,’ zei de Amerikaanse soldaat in het Engels. Reshmina was erg bang, maar toch maakte haar hart een sprongetje van blijdschap. De Engelse les kwam nu goed van pas. Ze begreep wat hij zei!

‘De soldaten zullen jullie niets doen,’ zei iemand in het Pasjtoe. Reshmina’s mond viel open toen de tolk die dit had vertaald achter de Amerikaan vandaan stapte. De tolk droeg een broek met camouflagekleuren en een bruin kogelvrij vest, met daaronder een zwart shirt met lange mouwen. En ze had een groene hoofddoek om.

De tolk was een vrouw!

‘De Amerikanen hebben gehoord dat er in dit dorp wapens van de taliban zijn verborgen,’ zei de vrouw in het Pasjtoe tegen Reshmina en haar familie. ‘Het Afghaans Nationaal Leger komt jullie huis doorzoeken. De Amerikaanse soldaat is hier als adviseur.’

‘Er zijn hier geen wapens,’ zei anaa tegen de tolk. ‘En er zijn ook geen taliban.’

Reshmina luisterde niet echt meer. Ze kon alleen maar met grote ogen naar de tolk staren. Alle Afghaanse vrouwen die Reshmina kende, waren moeders, echtgenotes en dochters. Niemand had een baan buitenshuis en zeker geen belangrijke baan zoals tolk, want dan moest je werken en praten met mannen die geen familie van je waren.

‘Wie ben jij?’ fluisterde Reshmina tegen de tolk.

De vrouw lachte. ‘Ik heet Mariam en ik kom uit Kaboel.’

Reshmina kon het gewoon niet geloven. Het was alsof ze een heel nieuw leven voor zich zag. Alsof ze een heel nieuw iemand kon worden.

Mariam.

De twee Afghaanse soldaten doorzochten het vrouwenvertrek, en toen gaf de Amerikaanse soldaat hun opdracht om ook in de keuken en de geitenstal te gaan kijken. De Amerikaan gedroeg zich echt alsof hij de leiding had, precies zoals Pasoon had gezegd.

Reshmina bekeek de Amerikaan nog eens goed. Het viel haar opeens op dat hij een heel raar speelgoedbeestje op de borst van zijn kogelvrije vest had. Het poppetje bestond uit een mond en een tong en heel lange dunne armpjes en beentjes, en het keek erg woest en vals. Het was verfomfaaid en stoffig en de naadjes hing los. Reshmina snapte er niks van. Waarom zou die Amerikaan zo’n raar ding bij zich hebben? En wat betekende het?

Een van de Afghaanse soldaten kwam de kamer weer in. Hij had een klein voorwerp in zijn hand. Reshmina herkende het meteen. Het was een speelgoedvliegtuigje dat haar zus Hila twee jaar geleden voor Pasoon had gekocht, als cadeautje. Nu Hila er niet meer was, was dit Pasoons kostbaarste bezit.

‘Ik heb dit gevonden in een gat in de achtermuur van het huis,’ zei de soldaat in het Pasjtoe tegen Mariam en zij vertaalde het voor de Amerikaan.

De Amerikaan pakte het vliegtuigje aan en vroeg aan Reshmina’s ouders: ‘Waarom was dit verstopt?’

Mariam vertaalde het en anaa moest lachen. ‘Dat is van mijn kleinzoon. Hij is een jongen en jongens verstoppen graag dingen.’

Reshmina knikte. Anaa had gelijk. Wat kon het de soldaten schelen wat Pasoon met zijn vliegtuigje deed? Dat ging ze helemaal niks aan!

‘Het is maar speelgoed,’ zei baba tegen de Afghaanse soldaat.

De Amerikaan keek ernstig en gaf het vliegtuigje aan baba. ‘Zeg maar tegen ze dat ze geen dingen voor ons mogen verstoppen,’ zei hij in het Engels tegen Mariam. ‘Dat is verdacht.’