Nur 401 / W032101

Bisac EDU042000

© Pepper Books

© MMXXI Tekst: Naomi Smits

Omslagontwerp: Sanneke Vlam, sproud.nl

© Auteursfoto: Dorieke Zevenberg

Een groot aantal columns is eerder in Trouw verschenen.

De columns Wisselen; Bingo; Twee woorden, negen letters; De Z van Zelfstandigheid en Voor niks gaat de zon op zijn overgenomen uit Juf & Meester, een uitgave van Uitgeverij Malmberg b.v. © Uitgeverij Malmberg b.v. Deze columns mogen niet worden verveelvoudigd en/of op enigerlei wijze openbaar gemaakt, zonder toestemming van Uitgeverij Malmberg b.v., www.malmberg.nl.

pepperbooks.nl

Voorwoord

‘Onderwijzeren is het mooiste en belangrijkste beroep dat er is!’ Zo signeerde Maarten van Rossem ooit zijn boek voor mij nadat hij mij vroeg wat ik deed voor de kost. Hij heeft gelijk: ik heb een mooi en belangrijk beroep, waarover ik al een aantal jaar heb mogen schrijven, voor dagblad Trouw en onderwijsmagazine Juf & Meester. Een grote eer (en feestje) was het dan ook toen uitgeverij Pepper Books mij benaderde om een selectie uit mijn honderdtal columns te bundelen. Voorwaarde was wel dat ik ook nieuw werk aan het geheel zou toevoegen. Geen probleem, want als leerkracht maak ik elke dag wel iets mee.

Om een goed beeld te schetsen van hoe ik voor de klas ben beland, neem ik je eerst mee naar het Brabantse plaatsje Veghel in de jaren tachtig en negentig. Naar mijn jeugd. Ik groeide op in een gezin met een hardwerkende vader en een (ook hardwerkende) thuisblijfmoeder, die na schooltijd met thee en koekjes op mij en mijn jongere broertjes wachtte. Daar werden we gevoed met onder andere sport, muziek, literatuur en eten. Veel eten trouwens, maar ja, dat is vanzelfsprekend als je uit een Brabants-Indisch nest komt. Mijn thuis was niet alleen een veilige haven, maar ook een zoete inval voor familie en vrienden. Ik zie mezelf nog zitten aan de grote keukentafel, waar we na de maaltijd steevast kennisspelletjes speelden. Waar ik maar al te graag liet horen wat ik allemaal had geleerd op school.

Ja, ik was een kind dat met plezier naar school ging en mijn juffen en meesters van toen draag ik nog steeds een warm hart toe. Zij hebben mij de liefde voor onderwijzen meegegeven. Het is dan ook logisch dat ik – net als al mijn vriendinnetjes – in alle vriendenboekjes schreef dat ik later ‘mama’, ‘schrijver’ en ‘juf’ wilde worden. Later kwamen daar nog ‘actrice’ en ‘prinses’ bij, maar dat terzijde.

Mijn basisschooltijd kenmerkt zich door de fijne klas waarin ik zat, de uitstapjes, de schoteltjes die de meester kapotgooide om zo de breuken uit te leggen, mijn liefde voor toneel (met als hoogtepunt de hoofdrol in de eindmusical) en het schrijven voor de schoolkrant. Ik herinner me dat ik ringzwaaien verschrikkelijk vond en dat ik als langste van de klas altijd achterin moest zitten. Handarbeid was niet echt mijn ding en ondanks mijn liefde voor muziek vond ik de muziekles verschrikkelijk (maar dat had vooral te maken met de muziekjuf). Helpen met (voor)lezen in de onderbouw vond ik daarentegen wel fantastisch. Een juf in de dop, zou je kunnen zeggen.

Wat me het meest is bijgebleven, is dat ik zo veel heb geleerd. Dat ik echt kennis heb opgedaan. Ik kan nog steeds vlot plaatsen op de kaart van Nederland aanwijzen en in no-time breuken vermenigvuldigen. De keertafels, hoofdrekenen, werkwoordspelling: het is er allemaal in geramd zonder toeters of bellen. Je ging naar school om te leren en we leerden door het goede onderwijs dat er gegeven werd.

Na de basisschool ging ik naar het gymnasium. Ik had kunnen kiezen voor de scholengemeenschap in het dorp (of is Veghel nu eindelijk een stad?), maar ik wilde naar een kleinere school, waar ik niet op zou gaan in de massa. Dat betekende wel elke dag zeven kilometer heen en terug fietsen. Door weer en wind. In de brugklas deed ik dat braaf, maar later keek ik mijn vader als het hard regende lief aan zodat hij me zou brengen. Op een gegeven moment mocht ik zelfs een strippenkaart kopen om met de bus te gaan. Die goeie ouwe tijd.

Op de middelbare school was ik dol op de talen, geschiedenis en aardrijkskunde. Met wiskunde en de exacte vakken had ik niet zo veel, voor scheikunde kon je me wel wakker maken. Verder kan ik nog steeds ‘avus’ vervoegen, weet ik hoe de tektonische platen werken en wanneer het Rampjaar plaatsvond. Ook Van den vos Reynaerde, Huis clos en alle Griekse mythen staan me nog helder voor de geest.

Misschien heb ik geluk gehad, maar bijna al mijn docenten waren vertellers. Als een spons zoog ik alle informatie op. Ik vond het dan ook helemaal niet erg om naar de middelbare school te gaan en heb vooral warme herinneringen aan die tijd. Naast school vulden mijn dagen zich met boeken, hockey en de borrels in café De Zwaan. Daar zaten we als bovenbouwleerlingen elke vrijdagmiddag te filosoferen over het leven. Oké, ik besteedde een deel van de tijd aan de Photoplay, waar ik mijn hoogste score bij Triviant moest zien te behouden. Weer die kennisfeitjes, hè? Ze blijven maar terugkomen.

Na de welbekende Rome-reis brak het eindexamenjaar aan. Veel klasgenoten wisten al wat ze wilden studeren en wat ze wilden worden. Van ‘actrice’ en ‘prinses’ was ik inmiddels afgestapt, maar het onderwijs en iets met boeken stond nog steeds hoog op het lijstje. Mijn decaan raadde de pabo echter af. Hij vond dat ik eerst naar de universiteit moest en een brede studie moest kiezen; een knip-en-plakstudie was niks voor mij. Ik vond hem sowieso al een bijzondere kerel, en dat gesprek des te meer. Wie was hij om te bepalen wat ik wilde worden? ‘Ga jij de pabo maar later doen,’ besloot hij zijn advies.

Na lang zoeken en verschillende open dagen bezocht te hebben, bleven de volgende studies over: rechten, psychologie of Theater-, Film en Televisiewetenschap in Utrecht. Het werd de laatste, gecombineerd met vakken in taal, literatuur en communicatie. Toch zag ik het nog niet zo zitten om te gaan studeren. Ik maakte me zorgen om alles wat er komen zou en wilde het liefst een tussenjaar inlassen. Met goede cijfers en een flinke knoop in mijn maag ging ik de examens in. Lang verhaal kort: ik kreeg bij elk examen een complete black-out en ik zakte.

Het gekke is dat dit goed voor me is geweest. Op dat moment natuurlijk niet, want hemeltjelief, nog een jaar naar school zonder mijn vrienden en vriendinnen: het was de hel die Sartre ooit in zijn boek beschreef. Maar ook dat jaar heb ik overleefd, dankzij een aantal fijne klasgenoten. En wat zegt een toets nou eigenlijk over een kind?

Na mijn ‘tussenjaar’ toog ik naar Utrecht. Mijn studententijd was geweldig: de studie was leuk, ik maakte vrienden voor het leven en zat erg op mijn plek (zelfs in mijn allereerste kamer, een hok van negen vierkante meter). Ik koos de theaterkant en maakte met studiegenoten voorstellingen; het theater werd mijn tweede thuis. Mijn belevenissen als student (zoals om drie uur ’s nachts met collega’s van het Beatrixtheater of het roeiteam tosti’s eten bij café Het Pandje, en dansen in De Derrick en De Kneus) hield ik bij op een goed gelezen weblog.

Na het behalen van mijn bachelor ging ik de master Kunstbeleid en Management doen. De beleidsmatige kant van de culturele sector vond ik erg interessant. Een schouwburg leiden, dat werd mijn droom. Maar ja, we hebben het over begin 2000 en de banen lagen absoluut niet voor het oprapen in mijn vakgebied. Na mijn afstuderen had ik diverse baantjes en kwam ik uiteindelijk bij de televisie terecht. Als tekstschrijver. Want ja, schrijven was nog steeds een grote hobby.

Bij de televisie heb ik een mooie tijd gehad: niet alleen heb ik er veel geleerd, ook heb ik er mijn echtgenoot leren kennen. Tussen de bedrijven door ben ik gaan nadenken over wat ik nu écht wilde. En ja, dat bleek alsnog het onderwijs te zijn. Ik wilde leerlingen net zo kunnen verwonderen als mijn docenten bij mij hebben gedaan. Ik wilde een voorbeeld zijn, verschil maken, ze gewoon iets leren. Kennis overdragen. Dat.

‘Pap, mam, ik werk niet meer bij de televisie. Ik ga de pabo doen!’

‘Dat hadden we al lang en breed ingecalculeerd,’ was de reactie.

Dat gesprek viel honderd procent mee. Met een opa als hoofdonderwijzer en ooms en tantes in het onderwijs was het ook niet heel raar dat ik alsnog de stap had gezet. Soms zit het gewoon in je DNA.

Zo gezegd, zo gedaan. In 2011 ontving ik mijn Bachelor of Education. Na een intensieve opleiding aan de deeltijdpabo mocht ik mezelf dan eindelijk ‘juf’ noemen.

I did it! Ik had de eindstreep gehaald. Het waren twee pittige jaren geweest van ballen in de lucht houden op het gebied van werk (bij de boekhandel in hartje Utrecht), stage, school en relatie/familie/vrienden, en ik heb meerdere malen op het punt gestaan om de handdoek in de ring te gooien, maar het was me gelukt.

Toen ik daar tijdens de diploma-uitreiking met dat felbegeerde papiertje in mijn handen stond, kreeg ik toch weer buikpijn. Want was ik er wel klaar voor? Was ik wel klaar om een klas te draaien? Nee. Ik besloot nog lekker in de boekhandel te blijven werken (daar was ik tijdens de pabo aan de slag gegaan) en gewoon eerst in te vallen.

Tijdens mijn invalwerk werd me een baan aangeboden en na de zomervakantie van dat jaar begon het onderwijsleven pas echt. Ik mocht mijn eigen toko draaien op een van mijn stagescholen en dat was ontzettend veilig en vertrouwd. Maar of ik er inmiddels klaar voor was? Nee, absoluut niet. Ik ontdekte ook al gauw dat wat ik moest doen, niet echt aansloot op wat ik tijdens de opleiding had geleerd. Ik had het gevoel dat ik heel veel had gemist tijdens de colleges. Een goede instructie geven, orde houden, en dan heb ik het nog niet eens over die bergen administratie die erbij kwamen kijken. Mijn eerste jaar als starter was chaos. Ik werd voor de leeuwen geworpen, en in mijn geval waren de welpjes zes en zeven jaar oud. En het waren er maar liefst 24. Klaar om hun verse juf te verscheuren, dacht ik. Maar nee hoor, het was in één woord geweldig! Voor mijn gevoel deed ik maar wat, maar uiteindelijk heb ik ze een hele hoop geleerd. Dat kwam ook door mijn coach, die mij uitstekend het eerste jaar door loodste. Zonder haar was het me niet gelukt om me te focussen op het lesgeven en het overdragen van al die kennis. Ik had never nooit verwacht dat ik er zo veel plezier in zou hebben om kinderen iets te leren. Na al die jaren zat ik eindelijk op mijn plek.

Inmiddels heb ik zo’n drie- tot vierhonderd kinderen les mogen geven. Met liefde, met plezier en soms ook met lood in mijn schoenen. Ik heb me vaak afgevraagd waarom ik in hemelsnaam voor de klas ben gaan staan, om vervolgens te beseffen: hier doe ik het voor. Ik wilde die momenten graag delen en ben uitspraken van mijn lieve leerlingen gaan verzamelen; ik postte ze op social media. Die uitspraken werden veelvuldig geliket en gedeeld en zo kwam Juf & Meester mij op het spoor. De redactie van het onderwijsmagazine vroeg me columnist te worden en natuurlijk zei ik daar volmondig ‘ja’ op. Ook dagblad Trouw kreeg mijn onderwijscolumns een aantal jaar later in de smiezen en voordat ik er erg in had, was ik ook daar columnist. Ik ben er ongelooflijk trots op dat ik dat heb mogen doen. Ondertussen had ik mijn eigen tekstbureau opgezet en was ik parttime gaan werken (de klas deelde ik met mijn ‘duo’-collega). Want ja, dat schrijven was toch wel heel erg leuk en schrijven over het onderwijs al helemaal. Vooral als je als leerkracht veel meemaakt, zoals ik.

Ik ben ten huwelijk gevraagd in het bijzijn van mijn lieve leerlingen en ik ben moeder geworden. Ik heb stagiairs mogen begeleiden, bijzondere oudergesprekken gevoerd en afstandsonderwijs verzorgd. Ik ben op jacht gegaan naar wc-eendjes, heb over de bloemetjes en de bijtjes verteld en heb heel veel tanden gewisseld zien worden. Er waren boeiende gastsprekers, bizarre activiteiten en er waren ook altijd veel boeken. Heel veel boeken. Ik heb engelengeduld gekweekt, geknuffeld, getroost, gemopperd en tot tranen toe geschaterd. Maar vooral heb ik lesgegeven. Kennis overgedragen. Met hart en ziel. De verwondering, de vallende kwartjes… dat is wat mijn vak zo mooi maakt.

Maar mijn vak is ook complex. Ik heb werk dat ik niet tot mijn pensioen wil doen. Het onderwijs in ons land is stuk. Er zijn veel dingen niet op orde en veel kinderen vallen buiten de boot als het gaat om goed onderwijs. Daar zul je over lezen in mijn boek, maar ik wil vooral ook de mooie kant van ons vak laten zien. Dat een leerkracht ertoe doet.

Tot die tijd zal ik mijn uiterste best doen om een goede juf te zijn: ik lees vakliteratuur, bezoek congressen, vraag feedback en zet alles op alles om mijn lessen nog beter te maken om zo mijn leerlingen nog beter onderwijs te bieden. En zodra ik merk dat ik niet meer op mijn plek zit, is het weer tijd om mijn vleugels uit te slaan. Zo ben ik al meerdere malen van jaargroep gewisseld en vorig jaar naar een andere school gegaan. Al deze verschillende klassen komen aan bod in de columns. Uiteraard heb ik alle leerlingen, om enige privacy te waarborgen, een pseudoniem gegeven. Bij elke column die uitkwam, was het een sport onder de ouders om uit te vogelen om welke leerling(en) het ging. Er waren zelfs ouders die – net als mijn moeder – de columns uitknipten en inplakten. Een mooie herinnering voor later.

Dit schooljaar sta ik tien jaar voor de klas, een mijlpaal toch wel. En dat vier ik dus met dit boek. Een columnbundel waar ik apetrots op ben en die straks staat te shinen in mijn boekenkast. Ik hoop dat mijn verhalen bij jou een glimlach op het gezicht toveren. Ze komen recht uit mijn onderwijshart.

‘Mama’, ‘schrijver’ en ‘juf’: ik ben het allemaal geworden.

Naomi Smits

voorjaar 2021

Presentje voor de juf