Colofon

Nur 301/W052001

Bisac FIC043000 / FIC045000

© Pepper Books

© MMXX Tekst: Marlies Allewijn

Omslagontwerp: Studio Jan de Boer

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

© Auteursfoto: Romy van Leeuwen

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

pepperbooks.nl

1967

I wonder if one day that

You’ll say that, you care

If you say you love me madly

I’ll gladly, be there

Like a puppet on a string

Puppet on a String – Sandie Shaw

1. Thuis

Van maandag tot en met donderdag zijn we een huishouden van twee. Daarin hebben we allebei onze taken. Moeder doet de was, de ramen, het stoffen en de bedden. Ik strijk, doe de boodschappen en de afwas. Samen maken we fruit in, doppen we bonen en stoppen we sokken. Soms komt mijn zus Els langs of wipt mijn beste vriendin Marianne even binnen. Tussendoor werk ik op het havenkantoor in het dorp. Het is hier in huis dan vredig. Duf, maar vredig.

Op vrijdag komt mijn vader thuis van zee. Vanaf het moment dat pa de deur binnenstapt, in kleren die naar vis en zee stinken, draait de wereld om hem. Mijn moeder en ik zijn figuranten in zijn leven. ‘Sari, klop mijn kussen even op. Is het eten al klaar, Johanna? Waar is de kruk voor mijn voeten? Johanna, doe eens koffie.’ Hij zegt het zonder op te kijken van de krant die we voor hem hebben klaargelegd. ‘En een rokertje.’

Het hekje naar de tuin gaat open. Klompen klossen op de tegels van het tuinpad. Mijn vaders schaduw schuift langs het raam. Ma haast zich naar de keuken, waar ze de pannen van het fornuis haalt. Ze zet ze neer op tafel, trekt het kleed aan de hoekjes recht en loopt naar de achterdeur.

Langzaam kom ik overeind, pak vaders bord en schep aardappelen op. Daarnaast schep ik de gekookte wortels op. Alles zonder zout. Hij heeft zijn eten het liefst lauw en laf.

Vrijdag is visdag. Dat is niks katholieks. Nee, dát absoluut niet. Het is mijn vaders opportunisme. Op vrijdag heeft hij een boot vol schollen. En verser krijg je ze niet. Dus waarom zou je het eten van die vissen uitstellen? Vanmorgen, nog voor ik naar kantoor ging, heb ik er een paar opgehaald bij de zojuist aangemeerde boot van mijn vader. Hij was bezig met het schoonmaken van het ruim, dus ik zag hem niet, maar de vis lag al voor me klaar in een oude krant.

Ik ga weer zitten en wacht. Mijn moeder en vader zijn in de bijkeuken. Ik ken het tafereel dat zich er afspeelt. Moeder helpt pa uit zijn vochtige, donkerblauwe wollen vissersjas. Hij schopt zijn klompen in een hoek, haalt de doek uit de teil met groene zeep die moeder voor hem heeft klaargezet en veegt hem met gesnotter en geproest over zijn gezicht. Hij zal zijn handen vergeten. Ze zullen vies zijn en dus zal mijn moeder hem strak aankijken totdat hij ze in het warme water laat glijden en wild over elkaar beweegt. Het water zal zwart kleuren. Dan zal hij vragend opkijken. Als mijn moeder haar goedkeuring geeft, zal hij de keuken binnenstappen. Hij zal diep inhaleren en zijn mening geven over de kwaliteit van de vis. ‘Ik had vandaag een mooi visje voor Sari, vond je niet?’ Of: ‘Het was niet veel. Alleen maar kleintjes.’

‘Hij was klein, maar fijn vandaag,’ hoor ik mijn vader nu in de verte meedelen.

‘Zeker,’ mompelt mijn moeder. Zij zal altijd beamen wat hij zegt, zelfs al vindt ze precies het tegenovergestelde. Toen ze de vis in de pan liet zakken vanmiddag, noemde ze het ‘een miezerig ding’.

‘Hartstikke vet.’

‘Heel vet. Dank je wel, hoor.’

Mijn ouders komen samen de achterkamer in.

Mijn vader knikt naar me, terwijl hij gaat zitten.

Ik knik terug.

Pa laat zijn hoofd zakken. Zijn neus raakt bijna de aardappelen. ‘Ik heb je kookkunsten weer gemist.’ Hij grijnst naar mijn moeder, die het compliment aanneemt met een ‘Toe Jan, eet nu maar.’

Ze pakt mijn bord, schept wat aardappelen en wortels op en geeft me een stukje vis.

Ik haal mijn neus op; de schubbige huid van de schol doet me rillen. ‘Dank je wel,’ zeg ik beleefd, terwijl ik het bord van haar aanneem. Moeder schept voor zichzelf als laatste op. Voor haar is het kleinste visje. Bofkont.

Als ook zij zit, vouwt pa zijn handen. ‘Ooo Vader...’ buldert het door de kamer.

God de lieve Vader galmt zo hard door ons huis dat de muizen van schrik achter de plinten schieten. Niet dat we muizen hebben, natuurlijk niet. Bij wijze van spreken. Ná Ooo Vader, die al ’t leven voedt, gaat vaders volume omlaag en slikt hij de woorden zover in dat slechts de medeklinkers nog hoorbaar zijn. Het heeft jaren geduurd voordat ik wist wat hij prevelde.

We eten in stilte. Het enige geluid komt van oma’s klok op de schouw en de vorken en messen die over onze borden schrapen. Als mijn vader alles heeft weggewerkt, zucht hij tevreden. Hij vouwt zijn handen al. Het teken dat hij wil afsluiten. Mijn moeder schuift snel haar laatste hap naar binnen en ik slik met moeite mijn vis door. Moeder knikt en vader dankt de Menslievende God. Zijn dankwoord klinkt routineus en gehaast. In gedachten zit hij al in zijn stoel met een sigaret en de krant.

Na het ‘Amen’ gebaart mijn moeder naar mij dat ik de borden naar de keuken moet brengen. ‘Begin maar alvast.’

Ik zet de teil in de wasbak, wacht tot het water uit de kleine geiser warm is en ga aan de gang met de vieze vaat. Net voordat ik wil gaan afdrogen, komt mijn moeder de keuken binnen. Ze keurt mijn werk.

‘Johanna,’ klinkt het vanuit de voorkamer.

Ik bijt op de binnenkant van mijn onderlip en zucht onbedoeld luid. Betrapt kijk ik opzij. Maar mijn moeder glimlacht en geeft me een knipoog. ‘Hij werkt zo hard.’

Schaapachtig lach ik terug. ‘Hij werkt heel hard.’

‘Voor ons,’ voegt ze er nog aan toe.

‘Voor ons,’ herhaal ik. Ik pak de laatste pan van het afwasrek en gebaar. ‘Ga gauw.’

‘Jan?’ Moeder steekt haar hoofd om de hoek van de deur.

‘Koffie,’ hoor ik vanuit de voorkamer.

Moeder pakt de pot en geeft hem aan mij. ‘Breng jij het hem? Dan ruim ik het hier verder op. O, en daarna kun je beginnen aan de strijk. Als je het nu doet, heb je vanavond misschien nog tijd om even langs te gaan bij Els? Ze vindt het vast gezellig als je komt.’

Ik schenk koffie in. ‘Dank je,’ zeg ik terwijl ik naar de deur loop. Els heeft haar kuren, maar zij en Henk hebben een televisie. En een bank. Dat is altijd beter dan alleen op mijn koude slaapkamer zitten of in de voorkamer, waar je niets anders hoort dan het tikken van mijn moeders breinaalden en het gekraak van vaders krant.

‘Pa, je koffie.’ Ik zet die naast hem neer.

Hij kijkt niet op.

‘Kruimel!’ Els kijkt verrast op als ik haar keuken binnenkom. Ze trekt een wenkbrauw op. ‘Je mocht weg?’

‘Ze gunde me een verzetje, denk ik.’ Ik trek haar spiksplinternieuwe koelkast open en pak limonade.

‘Of ze wilde je uit de buurt van pa houden. Waarom werk je die man toch altijd zo op z’n zenuwen?’ Afkeuring is – net als bij pa – een van Els’ favoriete gezichtsuitdrukkingen. Ze toont die ook nu, door haar ogen iets samen te knijpen, haar lippen te tuiten en haar neus op te trekken, alsof ze ergens in de verte rotte vis ruikt.

Ik schenk de limonade in een glas en probeer mijn ergernis te verbergen. Ik heb helemaal niets verkeerds gedaan, maar ze heeft gelijk: ik werk op zijn zenuwen. Altijd. Gefrustreerd haal ik mijn schouders op. ‘Hij werkt op míjn zenuwen.’

Ik ben mijn ma’s godswonder. Ze kreeg me op haar vierenveertigste, na een aantal miskramen. Dat van die miskramen heeft Marianne me verteld. En zij hoorde het van haar vader, de dorpsdokter. Met zijn eed neemt hij het blijkbaar niet zo nauw.

Ik weet niet wat mijn vader van mijn komst vond, maar ik vermoed dat hij liever een jongen had gekregen. Iemand die de familienaam had kunnen doorgeven. Een meisje had hij al. En Els draagt hij op handen. Dat zou ik ook doen als ik hem was. Ze trouwde op haar twintigste. Zorgt voor haar man en voor haar ouders. Ze valt niet op. Kleedt zich beschaafd.

Met mij zat het vanaf jonge leeftijd al niet goed, zoals ik hem een keer tegen ma hoorde zeggen. Ik speelde met blokken in plaats van een pop. ‘Els zou nooit gevraagd hebben naar jongensspeelgoed,’ beet hij mijn moeder toe. Als ik die gebreide kriebeljurk niet wilde dragen, noemde hij me verwend. Als ik een boek las, controleerde hij de titel – wee je gebeente als het iets anders dan W.G. van der Hulst was. Dat ik naar de mulo ging vond hij ook maar onzin. ‘Ze gaat toch trouwen,’ deelde hij mijn moeder mee.

‘Maar die mulo is wel hier, Jan. Ik hou haar liever in de buurt. Dan kan ze me helpen. Ik ben ook de jongste niet meer.’

Met een zucht had hij toegestemd. Ik had ervan gebaald. Ik was veel liever het dorp uit gegaan. De meiden die in de stad naar school gingen, vertelden altijd de meest spannende verhalen over winkelen in de pauze en de jongens van de lts.

‘Kruimel, die man... hij werkt zo hard en...’ Els is druk in de weer met de fluitketel, theepot en een koektrommel.

‘Jaja,’ kap ik haar af, ‘voor ons. Ik weet het.’

Els geeft een rukje aan mijn paardenstaart. ‘Wacht maar tot je getrouwd bent...’ Over haar schouder glimlacht ze breed richting de deur waarachter haar man zit te wachten tot hij gevoed wordt.

‘Natuurlijk.’ Ik veins een lach. ‘Kijkt Henk televisie? Wat is erop?’

‘Farce Majeur,’ roept mijn zwager vanuit de woonkamer. ‘Het is bijna afgelopen.’

Ik ontsnap aan de pedante blik van Els en plof neer op de groene stoffen bank.

‘Voorzichtig met mijn bank!’ roept ze, terwijl ze volgt met thee en koekjes. Vragend houdt ze de pot omhoog.

‘Ik heb al,’ meld ik, waarop ik een slok van mijn limonade neem.

‘Henk?’

‘Ssst,’ sist hij.

Els gaat zitten in het stoeltje dat ze van pa en ma kreeg voor haar huwelijk en schenkt thee in. Ook voor mij. Dan steekt ze een sigaret op, inhaleert, haalt het ding uit haar mond en zwiept haar arm vooruit. Haar andere arm legt ze eroverheen, ze gooit haar hoofd in haar nek en blaast de rook uit.

’s Avonds voor het spiegeltje in de badkamer probeer ik soms haar elegante beweginkjes te imiteren. Het mislukt altijd.

‘Ze zijn bijna klaar met de camping.’ Els wijst met haar sigarettenhand naar het grote raam. Kleine vlokjes as vallen op de grond. Zo op het tapijt. Els veegt er een gekouste teen overheen. ‘In juni gaan ze open.’

‘Pa is er niet blij mee. Al die drukte.’ Ik staar naar het ovale scherm van de televisie.

Els haalt haar schouders op. ‘Ze brengen geld. En dat hebben we nodig. Toch, Henk? Jij hebt het verderop aan de kust toch ook gezien? Henk?’

‘Huhuh.’ Henks blik wijkt niet van het beeld, waarop Ted de Braak Dat is uit het leven gegrepen zingt.

‘Gezinnen met een tent. Heb je daar last van? Nou dan.’ Ze tikt de as af in de asbak.

Ik knik en tuur nu ook naar het donkere raam, waarachter ik de camping in aanbouw niet kan zien. ‘Waarom zouden mensen hier op vakantie willen gaan, denk je?’

‘Kruimel, het is hier prachtig. De zee, het strand. De haven, alle boten. De vissers. En heb je het dorpsplein wel eens goed bekeken? Die prachtige eiken rond de kerk. Er zijn winkels. Daar houden mensen van buiten van.’ Els steekt haar sigaret weer tussen haar lippen. ‘Toch, Henk?’

‘Inpakken en...?’ Henk loopt naar de tv en schakelt hem uit. Hij kijkt mij vragend aan.

‘Wegwezen,’ maak ik af. ‘Mag ik er ook een?’

‘Nee, mijn pakje is bijna leeg.’ Rook komt via Els’ neusgaten naar buiten. Ze grist de sigaretten van tafel en stopt ze in haar rokzak. ‘Sorry, Kruimel.’

‘Ik vind het niet leuk als je me Kruimel noemt.’

Els lacht hoofdschuddend. ‘Kom, drink nou maar wat thee.’

De meeste dagen ben ik tevreden. Mijn werk op het havenkantoor is gezellig. Ik heb Marianne en ben graag bij mijn moeder. Maar soms – en dat is vaak op zondag, als ik nergens naartoe mag of kan – voelt het alsof ik moet ademhalen door een rietje. Ik lijk te zijn opgesloten in mijn eigen lijf. Dan ontsnap ik naar mijn kamer en daar zet Joost den Draaijer via mijn kleine radiootje het raam naar buiten wagenwijd open. Hij heeft me laten kennismaken met The Beatles, Cliff Richard en The Beach Boys. Maar als The Rolling Stones op zijn, zet ik hem snel uit. ‘De duivel zelf, die muziek,’ tiert mijn vader als hij alleen de naam van de band nog maar hoort. Het komt door dat gedoe in het Kurhaus drie jaar geleden. ‘Het stond in de krant,’ zo zei mijn vader op zondag tijdens het koffiedrinken met Els en Henk.

De jongeren in het publiek hadden onder invloed van de muziek het gebouw zo goed als afgebroken.

‘Alsof ze bezeten waren,’ had hij met opeengeklemde kaken vastgesteld. Ik betwijfel of hij de muziek ooit gehoord heeft.

Muziek heeft op mij geen destructieve invloed. Het zorgt er juist voor dat ik weer kan ademhalen, zelfs als mijn vader zich alle zuurstof heeft toegeëigend.

Ik draai driftig aan de knoppen tot ik het vertrouwde geluid van de huidige nummer 1-hit hoor: Waterloo Sunset van The Kinks. Ik laat me op mijn bed vallen en sla met mijn vuisten gefrustreerd op het matras.

Pa had weer eens commentaar, op mijn haar deze keer. De knot die Els draagt, en die hij graag ziet bij alle vrouwen, staat mij niet, dus draag ik mijn halflange haar soms los. En ja, ik vergeet het wel eens te kammen nadat ik buiten ben geweest. Dat maakt me nog niet de losbol waar hij me voor uitmaakte toen hij me passeerde op weg naar buiten.

Ik wilde al reageren, maar mijn moeders iets samengeknepen starre ogen, die mijn kant op schoten, hadden me tegengehouden. Ik had gewacht tot hij het hek uit was om alsnog mijn gal te spuwen, maar mijn moeder negeerde me en begon met de was. Stampend was ik naar boven gegaan en nu lig ik af te koelen. Het lukt slecht.

‘Ja, hier ben ik!’ Met een knal slaat mijn kamerdeur tegen de muur. Mariannes opgedofte hoofd straalt.

‘Wat heb je gedaan?’ Haar rode haar heeft een strakke pony en is aan de onderkant naar buiten geföhnd.

‘Net als Pattie Boyd.’

‘Wat?’

‘Pattie Boyd, van George Harrison?’

‘Ja, ik weet wie ze is, maar waarom? En echt?’ Ik houd mijn hoofd schuin om haar nieuwe kapsel vanuit een andere hoek te bekijken. ‘Hoe ben je trouwens binnengekomen?’

‘Gewoon door de deur. Je moeder leek blij me te zien.’ Ze loopt naar het raam en tilt het gordijn iets opzij. ‘Of is je vader in de buurt?’

‘Nee,’ zeg ik kort. ‘Maar mijn moeder wordt even erg.’

‘Wat nu weer?’ Marianne ploft naast me neer en kijkt me oprecht bezorgd aan.

‘Gedoe om niks. Mijn haar deze keer.’ Ik grinnik. ‘En ik kwam niet eens van de kapper. Waarom dit hele gebeuren?’ Ik steek mijn hand uit om door haar haren te woelen, maar ze duikt weg.

‘In Den Haag kan ik toch niet met die eeuwige vlecht aankomen?’

‘Duidelijk. Wanneer heb je dit gedaan?’

‘Nu net natuurlijk. Er moesten krullers in. Het moest geföhnd worden. Het duurde een eeuwigheid.’ Ze trekt een gezicht.

‘Dus, als ik je morgen zie, dan heb je weer normaal haar?’

‘Morgen zie je me niet, want dan reis ik naar Den Haag.’

Ik snap nu de urgentie van het kappersbezoek. ‘O,’ zeg ik teleurgesteld. ‘Waarom? Je begint daar toch pas over twee maanden? En hoelang blijf je weg?’

‘Ik ga mijn kamer inrichten bij tante. Of nou ja, inrichten... Ik breng er wat prulletjes heen. Verder kan ik het niet echt eigen maken. Tante weigerde haar goeie bed en stoel weg te doen: “Je moet dankbaar zijn dat je een verblijfplaats hebt,” ’ doet ze haar tantes stem na.

Ineens wat onzeker zegt ze: ‘Ik ga nu maar voor twee dagen...’ Ze is even stil. ‘Maar straks moet ik daar wonen en naar school. Ik weet niet eens zeker of ik wel verpleegster wil worden. Maar ja, mijn vader...’

‘Vaders,’ verzucht ik. Ik sla mijn armen om haar heen. ‘Ik ga je zo missen.’ Zonder Marianne zal het hier nog benauwder worden dan het al is.

We wonen in dezelfde straat. Alleen woont Marianne aan de poepchique kant, zoals Els het altijd noemt, en wij aan ‘de normale kant’; opnieuw de woorden van Els.

Als Els ‘poepchic’ zegt, dan heeft haar blik een mengeling van ‘hoor mij eens; ik zeg poep’ en afgunst. Als ze ‘normaal’ zegt, dan zie je trots. Want in ons gezin ben je normaal en anders niets. Mensen die aan de poepchique kant wonen, wekken bij Els én mijn vader per definitie argwaan. Mijn moeder is anders. Althans, dat is iets wat ik wil geloven, want als ook zij normaal is, dan ben ik de enige in ons gezin die het níét is. Dat geeft me zo’n eenzaam gevoel dat ik er soms – ’s avonds alleen in bed – van moet huilen. Een van de redenen waarom ik het blijf geloven is omdat ma degene was die me aan haar heeft voorgesteld, ondanks het feit dat Marianne de dochter van de dokter, katholiek én poepchic is.

Ik was vier, Marianne vijf. Midden in onze straat, echt precies tussen de poepchique en de normale kant in, ligt een bloemenperkje met daaromheen gras. Op een ochtend in mei zat Marianne daar. Ma zag het en heeft me bij de hand gepakt. Ze zette me neer op het grasveld.

Mijn moeder wilde niet zover gaan om haar normale kind té overduidelijk op te dringen aan een poepchic kind, denk ik, en dus zette ze me op zo’n tien meter afstand neer. ‘Zo, speel hier maar lekker,’ had ze tegen me gezegd en was toen weer naar binnen gegaan. Ik stond op het punt om in paniek te raken omdat ze me alleen achterliet, toen ik Marianne hoorde praten tegen de pop op haar schoot. Het leek net een echte baby. Mijn paniek maakte plaats voor nieuwsgierigheid en ik beende op Marianne af. ‘Mag ik ook?’ Marianne had naar me opgekeken en meteen was er een brede glimlach op haar gezicht verschenen. Ze gaf me de pop en vanaf dat moment waren we altijd samen. We kwamen voor elkaar op. Zoals die keer toen ik elf was. Ik droeg altijd de afdankertjes van Els. Mijn moeder had alle kleren van haar eerste dochter bewaard om door te geven aan de tweede, zuinig als ze is. Dat die tweede pas tien jaar later kwam, weerhield haar er niet van om de kleren toch naar mij door te schuiven. ‘Een stuivertje gespaard, is een stuivertje gewonnen,’ is haar favoriete uitdrukking. Met als resultaat dat ik tien jaar achterloop op de mode. En dat werd me destijds vooral door één jongen dagelijks ingewreven. Na het zoveelste grapje werd Marianne zo boos dat ze hem aan zijn haren het hele plantsoen over sleepte. Het leverde haar een week huisarrest op. Maar die jongen keek voortaan wel uit.

Summer is here and you’re so near

Together we’re fine

Summer Is Here – The Outsiders

2. Soos

Ik sta in de deuropening en verzamel moed. In mijn rechterhand bungelt een emmer met dampend heet water, gemengd met groene zeep. Het hengsel snijdt in mijn palm. Met mijn linkerhand draag ik een schuurborstel op een lange stok. Zweet drupt van mijn voorhoofd omlaag. Het kriebelt. Ik adem diep in en zet dan een blote voet op de stenen. Meteen trek ik hem weer terug. Heet.

‘Niet op je blote voeten naar buiten. Straks zit mijn hele huis onder het zand.’ Mijn moeder komt achter me staan en zet een paar klompen voor me neer. ‘Doe deze aan.’

Mokkend schuif ik mijn voeten in de oncomfortabele dingen. ‘Ma, het is bloedheet. Moet die muur nou echt precies vandaag schoongemaakt?’

‘Heb je de groene aanslag aan de onderkant van de schuur gezien? Zo smerig. Je zou niemand meer durven uitnodigen.’

‘Wie nodig jij hier nou uit? En dan nog: waarom zou je het buiten net zo schoon willen hebben als binnen?’

Meewarig schudt mijn moeder haar hoofd. ‘Sari.’ Ze valt stil. Haalt adem om iets te zeggen. Klapt haar mond dicht. Is weer even stil en zegt dan met een benepen stem: ‘Laat je vader maar niet zien wat je aanhebt, trouwens.’ Als mijn moeder niet meer weet wat ze met me aan moet, haalt ze mijn vader erbij. Ik draag een korte broek. Hij hoort tot net boven mijn knie te komen, maar ik heb hem opgerold tot halverwege mijn dij.

Twee weken geleden kwamen de eerste toeristen aan. Mijn vader vindt het net zo vreselijk als hij had vermoed. Eerst was het alleen de drukte die hem tegenstond. ‘Ik kan amper de kade nog op,’ meldde hij, nadat de eerste lading gezinnen met de veerboot was aangekomen. Maar sinds vorige week is zijn toorn gericht tegen de jongere toeristen. ‘Hoe die lui erbij lopen. Jongens, allemaal langharig, werkschuw tuig. En dan die meisjes. Onfatsoenlijke dellen. Broeken tot hier.’ Fel had hij op het midden van zijn bovenbeen getikt, terwijl hij me strak aankeek. ‘Als ik ooit te horen krijg dat jij er zo bij loopt, dan...’ Hij had die zin niet afgemaakt, maar ik kon er wel naar gissen.

Ik zet mijn emmer iets te hard neer bij de muur. Heet water klotst over de rand, langs mijn been. Ik trek het weg.

Mijn moeder kijkt me aan met een blik waaruit zorg en angst spreekt. ‘Ik zal maar niks zeggen tegen pa over die hele korte broek die ik achter in je kast vond.’

Ik verstijf.

‘Hij hoeft er niks van te weten. Ik heb hem weggegooid.’ Ma draait zich om en loopt richting het huis. ‘O, haal je straks nog even wat boodschappen? Wel even iets fatsoenlijks aandoen.’ Ze pauzeert kort en voegt er dan aan toe: ‘En niet naar het strand, want ik heb je hier nodig.’

Driftig zwiep ik de borstel tegen de muur en begin te schrobben.

Het strand past zich gastvrij aan de vorm van mijn lichaam aan. Zand maakt plaats voor mijn rug, billen en benen. Warmte verspreidt zich van mijn kruin tot mijn hielen. Kleine korreltjes kriebelen mijn huid op een aangename manier. Een koel briesje strijkt langs mijn wangen en door mijn haren. Ik spreid mijn armen en benen; word een engeltje in het zand. Als ik een goede kuil heb gegraven, blijf ik breeduit liggen en sluit mijn ogen. De wereld kleurt oranje. Ik luister naar de wind, de stemmen om me heen en de zee. Ze bruist uitnodigend, zoals ze alleen doet op perfecte zomerdagen. De boodschappen zullen vandaag wat later zijn, want ‘het is zo druk met al die toeristen’. Ik grinnik en zing dan zachtjes voor me uit: ‘Dong dong diki diki dong and your heart goes dong diki diki dong.’ Was ik dood, dan was dit de hemel.

‘Sari!’ Als ik mijn ogen open, hangt het bezorgde gezicht van Marianne vlak boven het mijne. ‘Wat lig jij erbij.’ Ze knikt naar mijn wijd gespreide benen.

Geschrokken trek ik mijn benen bij elkaar, ga rechtop zitten en sla mijn armen om mijn knieën. Gegeneerd leg ik mijn wang erop. Marianne knikt weer. Deze keer richting de duinrand.

Tegen het duin zit een gezin, zie ik nu pas. Een vader, moeder en drie kleine kinderen. De moeder kijkt afkeurend mijn kant uit.

Marianne grinnikt en laat zich naast me neerploffen. ‘Had je nou echt niet door hoe je erbij lag?’ Ze fronst haar wenkbrauwen.

‘Hoe lag ik erbij dan?’ vraag ik bits.

‘Nou, wijdbeens.’

‘En?’

Marianne houdt haar hoofd schuin, denkt even na en zegt: ‘Het is gewoon onfatsoenlijk.’

‘Ik bedoelde er niets raars mee, als je dat soms dacht. Ik lag gewoon. Ik ben moe.’ Ik sla mijn handen voor mijn gezicht om te ontsnappen aan Mariannes keurende blik. ‘En trouwens, je bent mijn moeder niet. Of Els.’

Gehaast kom ik overeind en been naar het water. Ik waad tot mijn knieën de zee in en kijk nog eens naar het gezin aan de duinrand. De moeder is bezig met de kinderen. Ze heeft een rood hoofd en ziet er gespannen uit. De vader leest de krant.

Het liefst was ik in een golf gedoken, maar ik heb geen zwemkleren bij me. Zou ma mijn bikini ook gevonden hebben? bedenk ik, terwijl ik met grote passen door de branding bij Marianne wegloop. Pas als ik helemaal afgekoeld ben, draai ik me om. Met een hand boven mijn ogen speur ik het strand af naar ons plekje. Het is inmiddels een stuk drukker dan toen ik aankwam.

Onbekende gezichten hebben zich geïnstalleerd op handdoeken en in strandstoelen. De zomer is echt begonnen. Het dorp leeft. Eindelijk. Een stukje verderop zit Marianne op een handdoek. Ik voel me schuldig. Mijn reactie was nogal overdreven. Misschien was ik meer boos op mezelf omdat ik niet nadacht? Ik ga het goedmaken. Terwijl ik ren, trekken de toeristen als een vrolijk gekleurd waas aan me voorbij. Het maakt me blij. Ik wil het zelfs goedmaken met de norse moeder aan de duinrand. Ik zoek het gezin, maar ze zijn vertrokken. Op hun plaats zit nu een groepje jongens. Ze lachen, roken en liggen languit in het zand. Met hun benen wijd.

‘Marianne,’ roep ik.

Opgelucht kijkt ze op.

Voordat ze iets prekerigs terug kan roepen, wijs ik – en dat zal vast ook niet netjes zijn – naar het groepje. ‘Ik ben niet de enige,’ roep ik lachend.

Marianne schudt haar hoofd, maar ze lacht ook. Ik ben nu bij haar en sla mijn armen om haar heen. ‘Het spijt me dat ik zo onaardig deed.’

Marianne fluistert in mijn oor: ‘Mij ook.’ Dan duwt ze me lachend van zich af.

‘Hoe wist je dat ik hier was?’

‘Ik wist het niet, maar gokte het. Het is heet en je moeder zei dat je boodschappen moest halen, dus, zo dacht ik, die heeft vast een gaatje gecreëerd om later thuis te komen. Ik wilde je deze geven.’ Ze reikt me een envelopje aan met in sierlijke letters Uitnodiging erop.

Ik weet al wat het is. ‘Dank je wel,’ zeg ik beleefd, terwijl ik de envelop in mijn tas stop. Ik trek aan haar arm. ‘Kom, we gaan.’

Naast ieder bord liggen rechts een mes en een lepel en och hemel, deze keer links zelfs twéé vorken. Boven het bord liggen nog eens een vorkje en een lepeltje. Inmiddels weet ik dat je van buiten naar binnen werkt, maar wat moet ik met die extra vork aan de linkerkant? Eten bij de familie van Marianne is een lastige opgave. Hier duwt niemand zijn neus bijna in de aardappelen. Hier zit iedereen kaarsrecht en ‘converseert’.

Mijn moeder weet dat ik het jaarlijkse verjaardagsdiner van Marianne niet kan overslaan. Hier kan zelfs mijn vader niet tussen komen en dus regelt ze – als Mariannes verjaardag op vrijdag, zaterdag of zondag valt – een ‘uitstapje’ voor me. Het liegen tegen mijn vader kost haar moeite en ze is daardoor de hele week voorafgaand aan het diner kribbig tegen mij en zelfs tegen Els. Dit jaar valt de verjaardag gelukkig op donderdag. Het scheelde mij een hoop op eieren lopen, afgelopen week.

‘Marianne, je ziet er prachtig uit.’ Mariannes oma, die er zoals altijd zelf ook piekfijn uitziet, slaat haar handen ineen. Ze gebaart naar de tafel. ‘Sari, ik had gedacht dat jij hier ging zitten, naast opa. En Marianne, omdat je de jarige bent, mag jij aan het hoofd van de tafel, tegenover je vader.’ Ze draait zich om en loopt de kamer uit.

Gespannen neem ik plaats. Marianne zit trots aan het hoofd van de tafel. Die stoel is normaal gesproken leeg. Hij was van Mariannes moeder. Zij is overleden toen Marianne twee was. Ze herinnert zich haar niet. Ze heeft het nooit over haar. Maar op haar verjaardag is die stoel het hoogtepunt. Het maakt niet uit met hoeveel cadeaus ze verder overladen wordt.

‘We hebben vissoep. De vis komt niet van je vader, sorry,’ zegt Marianne.

‘Geeft niks.’ Maar het geeft wel. Met één opmerking laat ze even weten dat ik de dochter van een visser ben. En op vissers kijkt haar familie neer. Net als dat mijn vader neerkijkt op katholieken.

Mariannes opa komt de eetkamer binnen en neemt naast me plaats. Naast de opa van Marianne is de slechtste plek die ik had kunnen krijgen. Hij stelt altijd onmogelijke vragen. Hij vouwt zijn servet open en legt het op zijn schoot. O ja, dat moet ik ook nog doen. Met trillende handen volg ik zijn voorbeeld.

‘Zo Sari, waar ga jij naartoe na de zomer?’

Daar is de eerste onmogelijke vraag al.

‘Ik ben al aan het werk, meneer.’

‘Aan het werk. Geen beurs kunnen krijgen?’

‘Ehm, nee, meneer. Ik was vorig jaar al klaar met school. En mijn vader heeft liever dat ik hier blijf.’

‘Ach, toen al? En wat voor werk doe je dan?’

‘Ik werk op het havenkantoor, meneer.’

‘Koffiedame?’

Ik bijt op mijn lip en slik. ‘Op kantoor.’

‘Toe maar.’ Hij kijkt een tijdje naar me, zonder iets te zeggen. Dan draait hij zijn hoofd van me weg.

‘Marianne, lief kind, is je kamer al ingericht? Je tante kan niet wachten tot je er bent.’

‘Helemaal klaar, opa.’

Mariannes oma komt binnen en gaat zitten. En dan is het wachten. Wachten op Mariannes vader, die, zoals altijd, te laat is. De familie praat over de rest van de familie. De mooie reis die opa en oma hebben gemaakt naar een hotel in Frankrijk. En natuurlijk over Mariannes vertrek naar Den Haag. Oma spreekt haar zorgen uit, over een meisje alleen in zo’n grote stad. Waarop opa reageert met een: ‘Maar Marianne is een fatsoenlijk meisje. Ze zal daar naar school gaan en tijd met tante doorbrengen, niet?’

‘Jazeker, opa,’ knikt Marianne beleefd.

Met een ‘Het spijt me enorm’ komt Mariannes vader een half uur later de eetkamer in gelopen. Gehaast gaat hij zitten, waarop Mariannes oma opstaat om de soep uit de keuken te halen.

‘Zo jongen, veel patiënten vandaag.’ Opa klopt zijn zoon op de rug van zijn hand.

‘Niet bepaald. Wel lastige gevallen.’ Hij glimlacht afstandelijk.

‘Je kunt er natuurlijk niets over zeggen.’

Mariannes vader knikt kort. ‘Nee, maar laat ik het zo zeggen: ik hoop dat het onze familie bespaard blijft.’

‘Kun jij nog even de stencils met de nieuwe vertrek- en aankomsttijden van de veerboot maken en ophangen? Er moet er eentje hier op de deur, een in het hokje bij de boot zelf en aan het begin van de haven moet je ook een exemplaar ophangen.’ Met één hand houdt mijn collega Magda de deur open. De andere ligt in die van haar verloofde. Hij trekt eraan. Dat maakt Magda aan het giechelen. ‘Cor,’ roept ze geveinsd boos.

‘Eh?’ Hulpeloos staar ik haar aan.

‘Dát lukt toch wel?’

Ik werk hier inmiddels een jaar, maar toch is dit de zoveelste taak die ik niet zonder Magda’s hulp kan uitvoeren. Roosters, plattegronden, aankomsttijden, liggeld, kasboeken. Het is veel en ingewikkeld. ‘Ja, ja, natuurlijk,’ mompel ik.

Magda besluit om mijn bevestiging te zien als de ontsnappingsmogelijkheid. ‘Mooi, want Cor en ik gaan uit.’ Ze laat de deur los. Die valt met een klap in het slot. Magda is verdwenen.

Ik ben nu helemaal alleen en ik heb nog steeds geen idee hoe je een stencil maakt en dus zal ik de 120 aankomst- en vertrektijden van de volgende week drie keer moeten uittypen. Dom, ik had het Magda gewoon moeten vragen. Net als ik zuchtend een leeg vel in de machine draai, zwaait de deur opnieuw open. Magda heeft vast iets vergeten. Opgelucht kijk ik op. ‘Ik ben zo blij dat je teruggekomen bent,’ roep ik.

Maar in plaats van Magda staat Kees, de zoon van mijn baas – die hier sinds maandag een vakantiebaantje heeft – voor mijn neus.

Hij kijkt me geamuseerd aan. ‘Ik ben ook blij om jou te zien.’

‘O, eh… pardon. Eh...’ stamel ik.

Kees trekt één mondhoek een beetje op. ‘Jij dacht dat ik iemand anders was.’

‘Ja, Magda.’ Ik sla mijn blik neer.

‘Het spijt me dat ik je teleurstel.’ In zijn stem hoor ik een lach.

Het stelt me iets meer op mijn gemak. ‘Ik moet iets stencilen, maar dat heb ik nog niet echt onder de knie.’ Onnozel wijs ik naar het apparaat in de hoek.

Hij grinnikt. ‘Dat is ook verrekte moeilijk. Het is gewoon een waardeloos apparaat,’ verduidelijkt hij.

Ik lach nu ook. ‘O, gelukkig, jij vindt het ook. Magda doet het altijd zo vliegensvlug, maar het lukt me gewoon niet. Ik ga het maar gewoon uittypen.’

‘Mij is het nog niet één keer zonder vlekken gelukt en ik werk hier al drie zomers.’ Kees gooit zijn windjack uit en gaat achter Magda’s typemachine zitten. ‘Maar typen kan ik wel een beetje. Hoeveel moet je er?’

‘Drie.’

Hij klapt in zijn handen. ‘Goed. Wie er als eerste eentje klaar heeft, hoeft de volgende niet te maken en trakteert de ander op een ijsje.’

Ik schrik ervan. ‘Eh, dat hoeft niet, hoor.’

‘Aha, jij gaat ervan uit dat je zult winnen.’

‘Ik heb mijn typediploma, dus...’ zeg ik. Hij is zo gewoon dat ik me al minder ongemakkelijk voel.

‘Een ijsje dus?’

Ik haal mijn schouders op. ‘Misschien.’ Blozend draai ik een vel papier in de machine en begin te typen.

‘Lenie heeft gevraagd of ik meega naar de soos.’ Ik concentreer me op het bord in mijn handen. Als mijn moeder, die over mijn schouder heen mijn werk staat te controleren, niet reageert voeg ik eraan toe: ‘De soos van de kerk, bedoel ik.’

‘Onze kerk?’ Mijn moeder pakt een theedoek en laat die door haar vingers gaan. Ze klinkt argwanend.

‘Ja, natuurlijk. Ik zei toch dat Lenie me vroeg?’ Veel te fel. Houd je in. Pa en ma willen niet dat ik naar de soos van de katholieke kerk ga, of erger nog: naar de soos in de gymzaal, waar ze regelmatig bands uitnodigen. Nu is er eindelijk iets voor ons soort mensen, dus daar móét ik heen.

‘Lenie zegt dat het zo mooi is geworden. Ze hebben het zaaltje naast de kerk ingericht. De koster heeft geholpen,’ klets ik verder.

‘De koster?’

‘Ja.’

‘Dat is een aardige man. Is hij er ook als de jeugd daar rondhangt?’

Ik heb geen benul, maar ik vermoed dat de aanwezigheid van de koster in mijn voordeel kan werken. ‘Ja, die is erbij, hoor.’

‘En gaan er meer mensen van ons naartoe?’

‘Alleen maar.’

‘Dus Marianne gaat niet mee?’

‘Je mag een introducé meenemen?’ zeg ik aarzelend, bang dat ik het verkeerde antwoord geef.

‘Nou, goed dan, maar om tien uur thuis.’ Ma verlaat de keuken. ‘Jan, wil je koffie?’

Verstijfd, met het bord nog steeds in mijn handen, leun ik tegen het aanrecht. Mijn adem, die ik al die tijd inhield, ontsnapt uit mijn keel. Het is gelukt.

‘Dit?’ Marianne houdt een groen jurkje tot net boven haar knie omhoog. Ze staat voor de passpiegel die op haar slaapkamerdeur hangt. ‘Of die?’ Nu drapeert ze een gebloemde, iets meer uitlopende jurk met V-hals om haar lichaam. Net onder haar borst zit een schattig strikje.

‘Je weet het zelf ook al, maar als je het zo nodig nog van iemand anders wilt horen: in deze jurk zul je er fantastisch uitzien vanavond.’

Marianne draait een rondje om haar as en zwiept een been omhoog. ‘Hier!’ Ze gooit de andere jurk naar me toe.

‘Voorzichtig,’ zeg ik, terwijl ik over de stof wrijf. Ik houd de jurk omhoog. ‘Zal ik hem in je kast hangen?’

Ze schudt haar hoofd. ‘Deze krijg jij. Je kunt hem vanavond aan. Ik vind hem echt iets voor jou. Een beetje saai, recht, een ceintuurtje.’ Ze steekt plagend haar tong uit. ‘Het is feestelijker dan wat je nu draagt,’ zegt ze, terwijl ze haar blik over mijn lichaam laat gaan. Ik voel me bekeken en sla beschermend mijn armen rond mijn middel. Ik draag een rok die iets te lang is en een blouse in precies de verkeerde kleur. Geen afdankertjes van Els, maar ik doe nog steeds niet mee met de laatste mode. Kleren kopen moet ik in de enige kledingwinkel in het dorp, want naar de stad – waar veel meer winkels zijn – gaat mijn moeder alleen als er iemand in het ziekenhuis ligt. Mijn moeders kleren zijn functioneel. En die van mij dus ook.

Soms ben ik jaloers op Marianne. Haar oma neemt haar twee keer per jaar mee uit winkelen. Ze zijn dan een hele dag weg en Marianne komt thuis met tassen vol nieuwe jurken, broeken, schoenen en jassen. Ze laat me meedelen in haar buit door me dingen te lenen of te geven. Ik waardeer het, echt. Maar het maakt ook dat ik me klein voel. Marianne heeft zo veel meer: meer geld, meer mogelijkheden, meer vrijheden. ‘Als je voor een dubbeltje geboren bent, word je geen kwartje, Sari,’ hoor ik ma in gedachten zeggen. Ik bekijk de jurk nog eens. Hij is prachtig en inderdaad precies mijn stijl, voor zover ik die heb.

‘Goed. Ik draag hem vanavond, maar ik neem hem niet mee naar huis. Ze zien me aankomen.’

‘Kun je hem niet verstoppen bij je korte broek achter in je kast?’ Marianne geeft me een knipoog.

‘Die broek heeft ze gevonden en in de vuilnisbak gegooid.’

Marianne geeft me een medelijdende blik. Ik haat dat. ‘Wat rot voor je.’

‘Ach.’ Ik haal mijn schouders op. ‘Het is niet dat ik hem kon dragen.’

Marianne glimlacht. ‘Maar deze wel.’ Ze draait zich om naar haar passpiegel. ‘Nou, hup, aandoen,’ zegt ze, terwijl ze haar rok laat zakken en het jurkje over haar hoofd aantrekt.

Langzaam sta ik op en volg haar voorbeeld. Voor de passpiegel op de deur bekijk ik het resultaat. Het grasgroene jurkje komt net boven mijn knieën. Mijn benen zijn bruin, door de bezoekjes aan het strand. Ik bekijk de rest van mijn lichaam. Het is recht. Marianne heeft borsten en billen. Ik niet. Mijn gezicht is lang en smal. Mijn neus klein. Mijn ogen zijn groot. Ik heb een hekel aan mijn lippen, die zijn te vol. De jongens op school maakten er altijd grapjes over. ‘Zoenlip,’ noemden ze me. Ongemerkt zuig ik ze altijd iets naar binnen. Mijn haar is touwig. Het krult net niet. Het is lichter dan in de winter. Aan de voorkant zitten er zelfs wat blonde plukken in. Ik haal er een hand doorheen en zucht. ‘Hier valt echt niets mee te beginnen.’

Marianne, die bij zichzelf krullers inzet, rolt met haar ogen. ‘Doe dit sjaaltje erin. Het past perfect bij je jurk.’

Ik pak de groen-blauwe sjaal van haar over en doe wat ze zegt. Als alles zit, kijk ik nog eens goed in de spiegel. ‘Zo moet het maar.’ Ik trek een vies gezicht naar mezelf.

‘Stel je niet aan. We zullen vanavond de mooisten in de zaal zijn. Hoe laat zullen we afspreken?’

‘Zeven uur daar?’

‘Prima. Ik neem de jurk mee. Dan kun je je in de wc omkleden,’ zegt Marianne, terwijl ze het jurkje weer uitdoet.

‘Jij ook hier?’ Kees staat plots voor mijn neus als ik mijn fiets tegen de kerkmuur zet.

Verlegen glimlach ik. ‘Ik ga naar de soos.’

‘Ah, moet je er meteen heen?’ Hij lijkt nu ook verlegen.

Ik kijk op mijn horloge. Ik ben veel te vroeg. Marianne komt pas over een kwartier. ‘Niet meteen, maar...’

‘Wat dacht je van dat ijsje dan? Je hebt tenslotte gewonnen.’

Ik sla mijn ogen neer. ‘Je bent me niets verschuldigd, hoor.’ Ik mag niet met jongens lopen. Als ze erachter komen...

‘Kom, je hebt eerlijk gewonnen.’

‘Ik denk niet dat het van mijn ouders mag.’

‘Maar met mij mag je toch wel mee?’

De zoon van de baas, bedoelt hij. Hij kijkt me verwachtingsvol aan. Stel dat er praatjes komen als ik meega. Maar ik durf ook niet goed te weigeren, want hij is inderdaad de zoon van de baas.

‘Goed dan,’ zeg ik bedeesd.

We lopen – met een keurige afstand tussen ons in – naar de pas geopende ijssalon op de hoek van de Oude Havenstraat.

‘Sari.’ Els’ buurman passeert ons. Hij steekt zijn hand op en glimlacht.

Ik groet terug. ‘Dag.’ O, daar heb je het al. Straks zegt hij iets tegen Els. Mijn hart klopt in mijn keel. Ik heb het gevoel dat ik nog iets moet zeggen, om mijn gezelschap te verklaren, maar dan maak ik het misschien nog erger. Ik sla dus mijn ogen neer, in de hoop dat hij me vergeet. Kees praat ondertussen vrolijk over de onmogelijkheid van de stencilmachine. Ik lach beleefd om zijn grapjes.

In de ijssalon is het druk. We sluiten achter in de rij aan.

‘Je studeert toch?’ vraag ik als we een stapje opschuiven.

‘Rechten.’

‘Je klinkt alsof je liever iets anders zou doen.’

Kees haalt zijn schouders op. ‘Ach, ik ben de eerste in onze familie die studeert. Ik heb een beurs gekregen en die moet ik nuttig besteden. Je kunt dan niet iets als Nederlands gaan doen.’

‘Nederlands?’

Weer haalt hij zijn schouders op. ‘Ik lees graag. En veel. Maar een toekomst in de literatuur, daar kan mijn familie zich niets bij voorstellen. Ik misschien ook niet, eigenlijk.’

‘Je zou leraar kunnen worden.’

Hij kijkt ongelukkig.

Ik lach. ‘Rechten dus.’

‘Rechten dus. Het is niet verkeerd. En Leiden is op zich een fijne stad. Er gebeurt veel onder de studenten.’

‘Wat dan?’

‘Natuurlijk zijn er meer mogelijkheden om uit te gaan dan hier.’ Hij maakt een weids armgebaar.

‘En doe je dat? Uitgaan?’

Hij glimlacht. ‘Soms wel. Maar ik ga niet naar sociëteiten waar het er ruig aan toegaat.’

‘Ruig? Met vechten?’

Kees lacht. ‘Nee. Er zijn veel debatavonden. En daar gaat het er wild aan toe. Vooral als twee studentenclubs met verschillende idealen elkaar in één ruimte treffen. De discussies zijn nogal verhit. Jongens en meisjes die ergens voor staan kunnen nogal tekeergaan.’

‘Meisjes ook? Echt?’

‘Die gillende meiden zijn het ergst. En als ze nu nog zinnige dingen zouden zeggen.’

Kees doet me ineens aan Els denken als ze meewarig haar hoofd schudt en bijna medelijdend iets zegt als: ‘O, o, o, vrouwen die doen alsof ze hetzelfde zijn als mannen.’

‘En de mannen, zeggen die wel zinnige dingen? En doe jij ook mee? Aan die discussies?’

‘Die jongens, die zijn wat genuanceerder. Niet zo opgewonden, hysterisch.’ Hij knijpt zijn ogen tot spleetjes alsof hij zich afvraagt of het klopt wat hij zegt. Hij verbetert zichzelf niet, maar vervolgt: ‘En nee, niet echt. Ik hou er niet zo van.’

‘O.’ Iets wat op irritatie lijkt, knijpt mijn maag samen. ‘Waar hou je wel van?’ Ik doe mijn best om geïnteresseerd te klinken.

‘IJs,’ zegt hij. ‘Hoeveel bolletjes wil je?’

Ik kijk opzij. Kees is knap en aardig. Wat maakt het mij eigenlijk uit wat hij van de discussiekwaliteiten van een paar studentes vindt. ‘Twee alsjeblieft.’ Ik glimlach naar hem.

‘Twee bolletjes voor de jongedame en voor mij ook alstublieft.’

De ijscoman herhaalt: ‘Twee bolletjes. Alstublieft.’

Met een kort knikje neem ik mijn ijsje van hem aan. ‘Dank u.’

Kees betaalt en we verlaten de ijssalon. Likkend aan ons ijsje lopen we samen weer naar de soos. Mijn angst is verdwenen. Kees is gewoon een goeie jongen. Misschien zou mijn vader juist wel blij zijn dat hij mij koos om mee te lopen.

‘Je fiets stond er, maar jij was er niet. Waar hing je uit?’ Marianne komt op me afgestormd.

‘Het spijt me. Dat is mijn schuld.’ Kees steekt een hand uit. ‘Ik was haar nog een ijsje verschuldigd.’ Hij glimlacht beleefd naar mijn vriendin, die mij vragend aankijkt.

‘O, nou, gelukkig ben je er nu. Zullen we?’

Ik neem de laatste hap van mijn hoorntje. ‘Dank je wel, Kees. Het was erg lekker.’

Kees zegt niets terug, maar lijkt op iets te wachten. Een uitnodiging om mee te gaan?

Als ze daarachter komen, mag ik nooit meer naar buiten. ‘Dag dan,’ zeg ik dus.

Een beetje teleurgesteld knikt Kees. ‘Dag. Tot maandag.’

Als hij weg is, grijpt Marianne mijn hand. ‘Is dat niet die oudere broer van Lenneke?’

Ik knik.

‘Krijg je daar geen gedoe met je ouders mee?’ Marianne kijkt Kees, die inmiddels bijna de hoek om is, met open mond na.

Sullig haal ik mijn schouders op. ‘Het was maar een ijsje.’

‘Als jij het zegt...’ Marianne rolt met haar ogen en houdt de tas in haar handen omhoog. ‘Naar de wc voor de jurk dan maar?’ Ze trekt me achter zich aan het kerkgebouw in.

De vissen ontkomen steeds aan mijn vaders net. En hoe leger zijn ruim bij thuiskomst is, des te gevaarlijker is hij. Met woorden haalt hij uit als je verkeerd beweegt, ademhaalt of kijkt. Hij herhaalt steeds opnieuw hetzelfde repertoire: te frivool. Te slordig. Te langzaam. Te bloot. ‘En overal waar “te” voor staat...’ zegt hij na iedere berisping. Nu staat hij tegenover me. Zijn blik is op mijn moeder gericht. Eén wijsvinger richt hij op mij. De andere op mijn moeder. ‘Nu is ze echt te ver gegaan.’

In mijn hoofd ga ik razendsnel mijn gangen na.

Mijn moeder kijkt me paniekerig aan. ‘Wat is er aan de hand, Jan?’

‘Ze is in die ijssalon geweest,’ spuwt hij uit.

Het bloed zakt uit mijn hoofd weg. Hij weet het van Kees.

‘Weet je door wie die zaak gerund wordt?’

Verbaasd kijk ik hem aan. Door wie de ijszaak gerund wordt? Gaat dit niet over Kees?

‘Nee, Jan. Door wie?’ vraagt mijn moeder met zachte stem.

‘Door een crimineel.’

‘Huh?’ stoot ik uit.

‘Zwijgen, jij!’

Geschrokken pers ik mijn lippen op elkaar.

‘Die vent is hier komen wonen. In z’n eentje. Vind jij dat normaal? Waar is zijn vrouw? Waar zijn de kinderen? Het schijnt dat hij uit Holland hierheen is gekomen en dat hij in rare zaakjes doet.’

‘Wat verschrikkelijk,’ zegt mijn moeder.

Het zou onverstandig zijn om zelf een vraag aan mijn vader te stellen, maar ik ben nieuwsgierig: wat voor rare zaakjes?

‘Ja.’ Mijn vader lijkt even niet te weten hoe hij verder moet en kijkt stuurs voor zich uit. Dan heeft hij zijn tekst weer gevonden. ‘Maar buiten dat... wat doet zij op zaterdagavond in een ijswinkel?’

Waarom valt Kees’ naam toch niet? En wie heeft er gelekt? Els’ buurman? Wie zag ik nog meer in de zaak? Ik knijp mijn ogen samen en denk diep na. De schipper van de 104 Eben Haezer; het schip naast dat van pa. Die zou de zoon van de havenmeester toch niet verraden? ‘En waarom praat die van de 104 met jou over mij en de ijssalon?’ Het floept eruit en ik kan het niet meer terugnemen.

‘Sari!’ Mijn moeders stem klinkt afkeurend.

Mijn vader kijkt me minachtend aan en wendt zich weer tot ma. ‘En ze praat nog terug ook. Ik hoef geen verklaringen af te leggen aan jouw dochter.’ Hij draait zijn hoofd mijn kant op. ‘Nou, komt er nog wat van?’

‘Ik had zin in een ijsje,’ zeg ik, terwijl ik nukkig mijn schouders ophaal. Er is me geleerd om niet terug te praten, maar ik kan mijn mond niet houden en vraag: ‘Wat is er in vredesnaam erg aan het eten van een ijsje?’

Hij wijst met zijn vinger naar me en beweegt hem wild op en neer, maar zegt niets. Hij opent zijn mond en klapt hem dan weer dicht.

Vanuit de hoek van de kamer antwoordt mijn moeder: ‘Dat was niet de afspraak, Sari.’ Ze praat zacht, maar klinkt juist daardoor dreigend. ‘Ik heb er altijd op vertrouwd dat je je aan de afspraken houdt. Dat valt me van je tegen, Sari. De komende twee weken kom je alleen buiten om naar je werk te gaan.’ Ze kijkt me aan, oprecht teleurgesteld. ‘En nu naar je kamer.’

You know that it would be untrue

You know that I would be a liar

If I was to say to you

Girl, we couldn’t get much higher

Come on baby, light my fire

Come on baby, light my fire

Try to set the night on fire

Light My Fire – The Doors

3. Toerist

In de haven is het rustig. De toeristen zitten vandaag op het strand. Zuchtend kijk ik op de klok naast me. Nog een half uur en dan kan ik weg. De afgelopen weken heb ik me voorbeeldig gedragen en na veel gezeur mag ik vanavond eindelijk weer naar de soos. Het vooruitzicht maakt dat de grote stapel papieren die ik moet wegwerken minder hoog lijkt. Ik pak net het bovenste vel van de stapel als de deur openzwaait. Een jongen met lichtbruin haar tot op de schouders stapt naar binnen. ‘Goedemiddag.’ Hij lacht vriendelijk. Op zijn wangen zitten een soort pluisjes. Zou hij een baard willen laten groeien?

Ik zet mijn ‘alleen voor gasten’-glimlach op. ‘Goedemiddag, kan ik u helpen?’

‘Mevrouw, ik ben net gearriveerd. Kunt u mij de weg naar de camping vertellen?’

‘Ah, de camping.’ Iets in de blik van de jongen zorgt ervoor dat ik ga ratelen. ‘Die is tegenover het huis van mijn zus. Ik ga er zo meteen naartoe. Ik kan u de weg wel wijzen?’ Abrupt stop ik met praten.

Je kent hem niet, waarom zou je hem de weg wijzen?

De jongen kijkt me geamuseerd aan. Hij knikt.

‘Of ik geef u een plattegrond van het dorp,’ stamel ik. Ik rommel wat op mijn bureau. Waar zijn die verrekte plattegronden?

Als ik hem er eindelijk – na veel te lang klungelen met de verkeerde papieren – een overhandig, durf ik hem niet aan te kijken. Met een potlood markeer ik de route die hij moet volgen.

‘En waar woont uw zus dan?’ vraagt hij plagerig.

Zonder hem aan te kijken zeg ik: ‘Het spijt me. Dat was ongepast.’

Hij stoot een kort lachje uit. ‘Ik vond het charmant en gastvrij.’

Mijn wangen gloeien. ‘Ik hoop dat u het kunt vinden.’

De jongen tikt twee keer met zijn handpalm op de balie en draait zich dan om. Bij de deur steekt hij een hand op. ‘Dank u wel!’

Als hij uit mijn gezicht en gehoor verdwenen is, sla ik mijn handen voor mijn ogen en kreun. Dan begin ik te lachen. ‘Leer toch eens die grote klep dicht te houden,’ doe ik Els’ stem na.

‘Hallo?’ De jongen met het mislukte baardje staat naast me.

‘Hallo? Kan ik u ergens mee helpen?’ vraag ik geschrokken, terwijl ik om me een houding te geven aan mijn fiets rommel.

‘Ja,’ knikt hij. ‘Ik moet naar de camping.’

‘Heb ik u daarstraks niet een plattegrond gegeven?’

Hij knikt opnieuw. ‘Die glipte uit mijn handen, zo het water in.’ Hij wijst grijnzend. ‘En ik dacht, u weet de weg, dus...’

Ik grinnik. ‘Ja. Ik weet de weg.’

‘En u moet toch die kant op, zei u net. Dus.’

‘Dus wat?’ Ik glimlach naar hem.

‘Dus, ik dacht: misschien kan ik met u meelopen.’

‘Aha.’ Ik staar naar mijn fiets. ‘Maar ik ben op de...’

‘Ik kan fietsen,’ onderbreekt hij me.

Een tijdje terug gingen ma en ik met de bus naar de stad. Mijn tante lag in het ziekenhuis. Bij alle haltes voelde ik de drang aan het touwtje van de bel te trekken, ook al moest ik er niet uit. Het kostte me al mijn kracht om mijn hand in mijn schoot te houden en ik voelde me een rare. Diezelfde drang voel ik weer. Drang om met deze vreemde jongen mee te gaan, en deze keer ontbreekt het me aan kracht. Dus trek ik mijn fiets van de standaard. ‘Laat maar zien dan.’

De jongen pakt de fiets van me over en zwiept zijn been over het zadel. ‘Springt u?’

Hij maakt vaart.

Ik ren achter hem aan en spring achterop. ‘Zeg maar je, hoor.’

‘Jij ook.’ In rap tempo gaat de jongen ervandoor. De fiets slingert en ik gil, want ik ben een rare.

‘Waar moet ik heen?’ roept hij over zijn schouder als we het einde van de haven naderen.

‘Bovenaan naar links.’

Hij gaat op de trappers staan om boven te komen. Dan storten we met een rotvaart de dijk af. We laten de haven en het centrum van het dorp achter ons en rijden richting de camping, net voorbij de nieuwbouwwijk waar Els woont. De jongen fietst in razend tempo over de landweg. Mijn rok wappert wild en mijn paardenstaart wipt op en neer.

‘Waaaaahhh!’

‘Waaaaahhh,’ schreeuwt ook de jongen en hij lacht.

Zijn witte overhemd is half open en fladdert wild langs zijn lijf. Achter op de fiets voel ik zijn warmte. Ik ruik zijn zweet. Hij maakt een zwiep met het wiel en ik moet hem vastpakken om niet te vallen. Mijn vingers raken een stukje van zijn blote huid. Een tinteling kriebelt in mijn onderbuik. Het maakt me bang. Ik heb aan de bel getrokken, de bus is gestopt, maar ik heb mijn halte nog niet bereikt. Opeens word ik panisch.

‘Nee!’ gil ik.

De jongen trapt meteen op de rem. Met een schok komt mijn fiets tot stilstand. Hij zet beide benen op de grond. Ik spring van de bagagedrager af.

‘Wat is er? Heb je je pijn gedaan?’ Hij kijkt me bezorgd aan.

‘Wie ben je eigenlijk?’ vraag ik onthutst over mijn eigen onvoorzichtigheid. Straks heeft iemand me gezien.

We staan op de grens van de verharde weg naar het duinpad.

‘O.’ De jongen kijkt bedenkelijk. ‘Heb ik mezelf niet eens voorgesteld? Wat onbehoorlijk.’

‘Heel onbehoorlijk,’ zeg ik en ik realiseer me dat ook ik mijn naam nog niet genoemd heb. Ik steek mijn hand naar hem uit. ‘Sari.’

‘Pieter,’ antwoordt hij, terwijl hij mijn hand beleefd schudt.

‘Ik, eh…’ stamel ik, op zoek naar een verklaring voor mijn gedrag. ‘Ik moet de andere kant op nu. Ik vond het leuk om je te ontmoeten, Pieter.’ Ik wijs. ‘De camping is niet ver meer. Loop dit pad tot het eind af en sla dan rechts af. Als je het kleine duin overgestoken bent, zie je de camping vanzelf liggen. Je kunt hem niet missen.’

Pieters haren hangen voor zijn ogen. Hij wrijft er met een hand doorheen. ‘Juist. Dank je wel.’ Hij geeft me de fiets.

‘Geen moeite,’ zeg ik en ik stap op.

‘Zie ik je nog eens?’

‘Ik woon hier. Dus misschien.’ Ik maak aanstalten om weg te fietsen.

‘Wacht,’ zegt hij. ‘Kun je hier ook uitgaan?’

‘Er is een café. Op het dorpsplein. En een soos. Van de kerk. Daar ga ik vanavond heen,’ flap ik eruit.

Hij haalt zijn neus op. ‘Ik heb niet zo veel met de kerk.’

‘Dan niet.’ Gek genoeg beledigt zijn opmerking me.

‘Maar dank je wel voor de cafétip.’ Hij glimlacht.