Colofon

Nur 402/321 / W112001

Bisac BIO026000

© MMXX Nederlandse editie: Pepper Books

© MMXX Tekst: Jason Rosenthal

© Omslagillustratie en illustraties p. 118 en 222: Brian Rea

Published by arrangement with HarperCollins Publishers

Oorspronkelijke titel: My Wife Said You May Want to Marry Me

Nederlandse vertaling: Edwin Krijgsman

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

Vormgever omslag: Caroline Johnson

Nederlandse belettering: Studio Jan de Boer

© Auteursfoto en beeld p. 86, 95, 155, 198, 200, 208, 239 en 253: Brooke Hummer

© Beeld p. 21: Tom Lichtenheld

Deze uitgave kwam tot stand door bemiddeling van Marianne Schönbach Literary Agency bv te Amsterdam.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

pepperbooks.nl

Dit boek is opgedragen aan

Amy Krouse Rosenthal

(en de rest van de Rosies: Justin, Miles, Paris & Cougar)

Inleiding

Het is vreselijk gewelddadig om ergens aan te beginnen.

Het lukt me nooit om te beginnen. Ik sla simpelweg over wat het begin zou moeten zijn.

– Rainer Maria Rilke

Ik heb dit boek geschreven omdat mijn vrouw is overleden aan eierstokkanker. Maar voordat je het nou meteen aan de kant schuift en hard wegloopt, wil ik je graag laten weten dat dit geen droevig verhaal over de dood is.

Dat kán het niet zijn.

De inspiratie voor het schrijven ervan is een creatieve geest, een vrouw die haar leven wijdde aan haar familie, de gemeenschap waarvan ze deel uitmaakte en die mensen met elkaar verbond. Ze had een instelling waar de wereld veel meer van zou kunnen gebruiken. Ze zou heel veel moeite hebben gehad met een somber verhaal over het einde van het leven, omdat we zesentwintig jaar lang samen zo’n rijk leven hebben gehad. Amy was origineel in haar ideeën. Je wentelen in humorloos zelfbeklag – het zou wel het laatste zijn geweest wat zij had gewild als het gaat om ons gezamenlijke levensverhaal, want wat wij al die jaren samen hadden, was allesbehalve dat.

Wat dit boek wél is, is een poging om te beschrijven wat het betekent om iemand van wie je houdt kwijt te raken, en om vervolgens met een verrassende en onverwachte veerkracht weer verder te gaan met het leven. Het is een verhaal over liefde en verlies, maar ook over genieten van de aangename dingen, de schoonheid en de vitaliteit van het leven. Een verhaal over hoe één deel van je leven ten einde loopt, en het je op de een of andere manier lukt om de bladzijde om te slaan naar het volgende deel. Het verhaal van mijn leven met een uitzonderlijke vrouw, mijn echtgenote Amy Krouse Rosenthal. En ook een verhaal over het leven zonder haar.

Amy was schrijver, ze gaf lezingen en ze maakte films. Als auteur van twee baanbrekende autobiografische boeken en kinderboeken heeft ze vele lezers, van alle leeftijden, ontroerd. Maar de tekst waardoor ze het bekendst is geworden, is een essay in de Modern Love-rubriek in The New York Times. Het werd op 3 maart 2017 gepubliceerd en de titel luidde ‘Misschien wil je met mijn man trouwen’.

Tien dagen later overleed Amy.

Ze was te ziek om blij te kunnen zijn met alle reacties, maar de respons was overdonderend. Haar essay ging onmiddellijk viraal en werd uiteindelijk door meer dan vijf miljoen mensen gelezen. Iedereen voelde dat de tekst recht uit haar hart kwam. Het artikel was een heleboel tegelijk, maar het was vooral een boodschap aan mij. Achteraf vermoed ik dat Amy, die mij na zesentwintig jaar huwelijk, waarin we een gezin hadden gesticht, beter kende dan wie dan ook, dacht dat ik haar uitdrukkelijke toestemming nodig had om na haar dood weer van iemand te kunnen houden. Het is niet makkelijk om dat als echtgenote die op sterven ligt tegen je man te zeggen, laat staan ten overstaan van de hele wereld. En toch slaagde Amy erin om dat, net als zo veel andere dingen, schijnbaar moeiteloos te doen.

De periode van tien dagen tussen de publicatie van het essay en Amy’s dood leek een microkosmos met alles wat het leven te bieden heeft – wat haar absolute hoogtepunt had moeten zijn, werd overschaduwd door haar naderende dood. Die bizarre samenloop van omstandigheden was het begin van een reis die ik nooit voor mogelijk had gehouden, die ik niet wilde en die ik niet had kunnen voorzien – en in één opzicht kwam er te snel een einde aan. In een ander opzicht is het een avontuur dat de rest van mijn leven zal voortduren. Een odyssee die Amy mogelijk maakte.

Sinds Amy’s overlijden heb ik regelmatig in het openbaar over haar gesproken. Ik heb over ons leven samen verteld, en zelfs over ons gezin. Ik heb geprobeerd om mensen die het opmerkelijk vonden dat wij zo zielsveel van elkaar hielden en elkaar zo goed aanvoelden, een antwoord te geven. Ik heb in alle oprechtheid gesproken over wat het voor mij betekende dat mijn geliefde vrouw op sterven lag, en over het verliezen van een dierbare in het algemeen. Ik heb ook de metafoor ‘lege ruimte’ gebruikt, die Amy me in haar artikel aanreikte om het te hebben over veerkracht in geval van een hartverscheurend verlies. Ik heb gesproken over de problemen waar je tegenaan loopt als je opeens weer single bent, en alleenstaande ouder, en over dat ik iets zinnigs wilde doen met mijn werkzame leven en tegelijkertijd de laatste wensen die zij voor me had vervullen. Maar over mezelf heb ik het tot nu toe niet zo veel gehad.

Wat nu volgt is mijn poging om al die kleine beetjes wijsheid die ik heb opgedaan tijdens die verder zo zware periode, met anderen te delen. Amy was een heleboel, maar wat ze misschien vooral was, was een optimist, en ze had een niet te stillen levenslust. Ze had een inspirerende kijk op het leven, ook in moeilijke tijden, en ze zou het fantastisch hebben gevonden als iets van ons gezamenlijke levensverhaal anderen door een moeilijke periode kon helpen.

Niet alle liefdesgeschiedenissen eindigen zoals je zou willen, maar vaak is dat nou juist de reden waarom ze het waard zijn om verteld te worden.

Deel 1

Het nest

1

Een liefdesgeschiedenis

So, darling, be home soon

I couldn’t bear to wait an extra minute if you dawdled

My darling, be home soon

It’s not just these few hours, but I’ve been waiting since I toddled

For the great relief of having you to talk to.

– John Sebastian

Ik ben geboren en getogen in Chicago. En om te begrijpen waar het verhaal van Amy en mij is begonnen, is het goed om te weten wat mijn afkomst is.

In mijn leven heeft de familie altijd centraal gestaan. Mijn ouders gingen uit elkaar toen ik twee jaar was. De daaropvolgende acht jaar waren we met z’n drieën: ik, mijn oudere zus Michel en onze moeder, Jo. Tot zij hertrouwde. De manier waarop mijn moeder mij in haar eentje opvoedde, heeft me gemaakt tot wie ik nu ben. Ze had het moeilijk en werkte hard, en zo rond mijn vijfde jaar haalde zij haar master Maatschappelijk Werk. (In dat vak is ze nog steeds werkzaam.) Ze was uitermate ruimdenkend, stimuleerde me altijd om onafhankelijk te zijn en mijn eigen gang te gaan, zolang ‘mijn eigen gang’ maar niet zo dom was dat het me in de problemen bracht. Af en toe zocht ik de grenzen op, maar ik had altijd zo veel respect voor haar dat ik ervoor zorgde dat ze nooit ongerust hoefde te zijn over waar ik uithing of wat ik uitspookte.

Mijn vader, Arnie, was een moeilijke man. Soms kwam hij zomaar doordeweeks langs of bleef hij in het weekend slapen, en als tiener vond ik hem cool en grappig. Hij zag er goed uit met zijn volle haardos en het was dus niet verwonderlijk dat hij altijd een vriendin had. Hij hield van sport en muziek en wist alles over jazz. Hij was geweldig goed in tekenen, gek op kunst en kon uren in een museum doorbrengen.

Pa was bijna obsessief toegewijd aan zijn moeder, mijn oma Sara, en hij nam mij en mijn zus regelmatig mee om bij haar op bezoek te gaan in Skokie, Illinois, waar zich na de Tweede Wereldoorlog veel Joden hadden gevestigd. De gemeenschap waar zij deel van uitmaakte, net buiten Chicago, was ook het middelpunt van een rechtszaak die was aangespannen door de Nationaalsocialistische Partij van Amerika, die het recht opeiste om door de buurt te mogen marcheren waar veel overlevenden van de Holocaust woonden. Oma Sara was weduwe. Ze woonde in een klein appartement vol meubels die waren overtrokken met plastic – God verhoede dat een onrein achterwerk de bekleding zou beroeren. Als we naar een restaurant gingen, liep oma Sara altijd weer met haar tas vol gratis eten naar buiten, vooral wanneer er vooraf brood werd geserveerd. Ik weet zeker dat ik ook een paar keer zout- en pepervaatjes in die tas heb gezien. Als we op zondag bij haar waren, keken we meestal naar een wedstrijd van de Chicago Bears op televisie, terwijl mijn zusje zich met iets anders vermaakte.

Het grootste deel van mijn jeugd was mijn vader werkzaam in de reclamewereld, wat ik echt een te gekke baan vond. Hij was bijzonder intelligent, maar jammer genoeg was hij geen goede zakenman. Toen ik op de middelbare school zat, begon hij een filmstudio in Lincoln Park. Het leek of Arnie daarmee een droom had waargemaakt. Hij beschouwde zichzelf als kunstenaar en dit was het rampzalige gevolg daarvan; hij wilde dolgraag een succesvolle zakenman worden, maar het was een heel wat minder lang leven beschoren dan hij had gehoopt. Toch heb ik dierbare herinneringen aan een zomer tijdens mijn middelbareschooltijd, toen ik voor hem werkte. Ik was, onder andere, productieassistent – of liever gezegd: assistent van een assistent. Ik reed rond in een enorme bestelwagen, haalde regisseurs van het vliegveld en deed klusjes waar de anderen zich te goed voor voelden. Het waren lange dagen, vaak werkte ik de hele nacht door, maar ik vond het geweldig om van dichtbij te zien waar mijn vader mee bezig was. En ik leerde wat hard werken en geld verdienen inhield.

Ik was tien jaar toen mijn moeder met mijn stiefvader Todd trouwde. Ze zijn nog altijd samen. Todd leerde me hoe je je huishoudboekje moet beheren en hoe je modelauto’s en -vliegtuigen in elkaar zet, en hij stimuleerde me om te gaan studeren en meer te lezen. Todd gaf mijn moeder liefde en zekerheid in het leven. Hij bracht mij en Michel intellectuele nieuwsgierigheid bij, had een scherp gevoel voor humor en was een echte vader voor ons.

Terugkijkend op mijn huwelijk met Amy zou het verleidelijk zijn om te denken dat ze een voorbeeld voor me vormden van hoe een goede relatie zou moeten zijn, en zelfs van wat er nodig is om een huwelijk in stand te houden. De zoemer van het quizprogramma klinkt: fout. Ik kan niet precies aangeven waarom ik er klaar voor was om een relatie met Amy te beginnen. Op mijn zesentwintigste was ik nog behoorlijk onvolwassen. Als ik er nu over nadenk, lijkt het me een combinatie van vele factoren: heel veel jarenzeventigseries kijken, de rol die een paar vrienden van mijn ouders speelden, het feit dat ik lekker in mijn vel zat, mijn jeugdige onwetendheid en het feit dat ik verliefd werd op Amy. O ja, en héél veel mazzel. Toen ik Amy’s familie leerde kennen, dacht ik onbewust: wauw, als Amy zo veel liefde en warmte heeft gekregen, dan kunnen wij misschien ook zoiets opbouwen.

Voordat ik Amy leerde kennen, was ik wat ik een seriemonogamist ben gaan noemen. In de tweede klas van de middelbare school had ik voor de eerste keer verkering, en in de hogere klassen nog een keer, en vervolgens kreeg ik op de universiteit een lange relatie. Als het idee om te trouwen dan nog niet bij je is opgekomen, kan het niet veel serieuzer worden. Mijn moeder was voor mij een voorbeeld van hoe je vriendelijk met mensen moest omgaan. Net als mijn zus. Iets in mij wilde vast niet het voortdurende geharrewar zoals dat van mijn ouders toen ze gingen scheiden. En eerlijk gezegd wilde ik niet als mijn vader zijn als het om relaties met vrouwen ging. Dat had er onder andere mee te maken dat ik een rustige, aardige jongen was, die vond dat vrouwen superieur waren ten opzichte van ons mannen, en verrekt aangenaam gezelschap.

Met andere woorden: ik was er nog niet klaar voor toen ik Amy leerde kennen (ik had simpelweg niet verwacht dat me dat als twintiger zou overkomen), maar verliefd worden en een hechte band met iemand krijgen, was me niet vreemd. We waren gelukkig. We werden verliefd – en ik was verkocht.

Ik was bezig met mijn derde jaar Rechten in Chicago toen ‘oom John’ belde. Ik kende hem al vanaf mijn kindertijd – in de jaren zeventig had hij iets met mijn moeder gehad, toen zij alleenstaand was – en blijkbaar wierp hij zich op als een eigentijdse mannelijke koppelaar, iets wat ik nog niet wist.

Het bleek dat zijn jeugdvriend Paul Krouse een dochter had die Amy heette. Ze was als copywriter werkzaam in de reclamebranche en net vanuit San Francisco weer terugverhuisd naar Chicago. Ik was vierentwintig en single. Amy was vierentwintig en single. John kende ook haar al sinds zij klein was en hij had het idee dat het tussen ons wel eens wat zou kunnen worden.

Ik zat te blokken voor mijn toelatingsexamen advocatuur en had eigenlijk helemaal geen tijd, maar om John een plezier te doen noteerde ik het telefoonnummer van Amy, belde haar en vroeg of ze zin had om mee uit te gaan.

Ik weet niet waarom, maar ik heb nog altijd het briefje met daarop het telefoonnummer van Amy, inclusief verkeerd geschreven achternaam.

Ons eerste afspraakje, de eerste en laatste blind date van mijn leven, was op 2 juli 1989.

Ik haalde Amy op in mijn VW Golf (handgeschakeld, met pook). Meteen op het eerste gezicht vond ik haar erg leuk: klein, bruisend van energie en heel spraakzaam. Ze had sluik, bruin haar tot over haar schouders. We gingen eten bij Jimmy and Johnnie’s, een Italiaans restaurant dat inmiddels niet meer bestaat. Ik kan me nog bijna alles van dat etentje herinneren: wat we aten, de sfeer die er hing, wat voor mensen er waren en dat de eerste honkman van de Chicago Cubs, Mark Grace, een paar tafeltjes bij ons vandaan zat. Vervolgens gingen we naar B.L.U.E.S., een gezellig bluescafé met livepodium op Halsted Street.

Het was een nogal bijzondere avond. Lange tijd daarna schreef Amy dat ze na afloop van het eten al wist dat ze met me wilde trouwen. Een jaar later wist ik dat ik met haar wilde trouwen.

In veel opzichten was die zomer voor mij niet het goede moment om een nieuwe relatie te beginnen. Ik maakte me zorgen over de voortgang van mijn studie en bracht zo’n beetje al mijn tijd in de bibliotheek van ons instituut door. Standaardexamens zijn niet mijn ding. Anders gezegd: ik ben er gewoon niet goed in. Ik wist dat ik al mijn tijd nodig had om me op dit examen voor te bereiden.

Maar vanaf die eerste afspraak wist ik dat Amy te belangrijk voor me was om haar niet op de eerste plaats te zetten. En dus bleven Amy en ik contact houden en zagen we elkaar regelmatig, al moest ik eigenlijk keihard studeren. Zo iemand als zij had ik nog nooit leren kennen. Ze bleek niet alleen erg leuk, klein, bruisend van energie en heel spraakzaam. Ze was ook intelligent, in zo’n beetje alles geïnteresseerd en bezat een aanstekelijke levenslust.

Ik herinner me nog dat we elkaar de eerste keer kusten. We hadden in de zomer en het najaar vaak afgesproken. Ik woonde in een minuscuul appartement in de buurt van de universiteit, in de South Loop van Chicago. Het appartement was van miniformaat, net als Amy. De keuken was van Manhattan-afmetingen. Mijn futonbed stond onder de tafel in de woonkamer. Daar sliep ik, ónder die tafel. Aan de muur hing een enorm vel papier waarop ik de rule against perpetuities had geschreven, een ingewikkelde wet die ik voor mijn toelatingsexamen advocatuur moest leren, met absurde begrippen als ‘vruchtbare tachtigjarige’ en ‘ongeboren weduwe’.

Amy, met haar eeuwige bruine rugzak, was bij me langsgekomen. Het was niet zomaar een rugzak, het ding had al een heel leven achter zich. Ze had hem in Griekenland gekocht toen ze daar een semester studeerde en je kon zien dat hij al heel wat had meegemaakt. (En dat zou nog veel meer worden, want ze zou hem de volgende zevenentwintig jaar blijven gebruiken.)

Toen ze moest gaan, hing ze de rugzak om haar schouder en liep ik met haar naar de deur. Toen we in de deuropening stonden kuste ik haar, waarbij de grote, oude rugzak van haar schouder gleed en op de grond plofte, en haar hele arm werd meegetrokken.

Het hinderde ons niet echt.

Ik had een reis gepland om te vieren dat ik mijn toelatingsexamen godzijdank had gehaald. Met mijn VW wilde ik naar de oostkust rijden: eerst naar Washington D.C., waar ik had gestudeerd, dan naar Cape Cod en Martha’s Vineyard, waar vrienden van me woonden, en vervolgens naar Boston en Buffalo. De reis zou een paar weken duren. Ik had inmiddels het gevoel dat mijn relatie met Amy een stevige basis had. Ik wilde mijn leven met haar delen, maar trouwen en zo kwam nog niet in me op. Tijdens mijn reis schreven Amy en ik elkaar. Ouderwetse handgeschreven brieven.

Wat is dat toch met brieven? Is het simpelweg het besef dat je om de pen op het papier te kunnen zetten, vooruit moet denken, iets van een planning moet hebben? Ben ik gewoon ouderwets? Hoe meer we vandaag de dag communiceren zonder te schrijven – met emoji, bijvoorbeeld, en al die raadselachtige acroniemen – hoe belangrijker het me lijkt om er af en toe echt voor te gaan zitten en een brief te schrijven. Zelfs e-mails, met al die automatische antwoordmogelijkheden, worden haastig en slordig geschreven en verstuurd – ach, wat maken die grammaticale fouten nou uit?

Het gaf me een goed gevoel om Amy te schrijven, alsof ik mijn leven letterlijk en gevoelsmatig met haar deelde. En ik vond het in meerdere opzichten spannend om brieven van háár te krijgen: hopen dat er iets in de brievenbus lag, de blijdschap bij het zien van haar handschrift, gaan zitten en gulzig haar woorden in me opnemen.

Hier een fragment uit een brief met de titel ‘Maandag’:

Ik denk aan je. Nogal veel, eigenlijk. (Hoe kan het ook anders, met Raphael die boven op mijn computer ligt?!) Liefs, Amy R. Krouse.

(Raphael was overigens de Teenage Mutant Ninja Turtle die ik haar had gegeven – geen idee meer waarom.)

Of dit typische AKR-fragment:

We hebben wel andere dingen waar we het over moeten hebben. Al weet ik niet wat. Maar er moet iets zijn. Vogels. Appels. Tennis. De hik. Limabonen. Gladiatoren. Vrije associatie. Het leidt vast ergens toe. Stekelvarkens. Noten. Bambi. Tolstoj! Dat is ’t. Yep. Tolstoj. Geweldige vent, Tolstoj. Maar wel een beetje breedsprakig. Ach, vergeet ’m ook maar. Goed. Pizza. Potloden. Sleutelhanger. Hoe blij ik ben dat jij in mijn leven bent gekomen. Deurknop. Mist.

Door al die correspondentie kreeg ik een lumineus idee: ik wilde met Amy naar Cape Cod. Na heimelijk overleg met haar vriendin Renee stuurde ik Amy elf rozen en een vliegticket. Ik liet een kaartje bij de bloemen doen, waarop stond dat ik haar met de twaalfde roos zou opwachten op het vliegveld van Boston.

Missie volbracht. Het was in elk geval een grote stap voorwaarts in onze relatie. Want uiteindelijk kenden we elkaar nog helemaal niet zo goed, maar we hadden allebei het gevoel dat er iets bijzonders aan de hand was en het reisje naar Cape Cod was daar voor ons beiden de bevestiging van.

Na mijn terugkeer naar Chicago werd onze relatie pas echt serieus. We pasten verrekte goed bij elkaar. Het voelde heel vanzelfsprekend om bij haar te zijn. Ik had het er met mijn moeder over en zij vroeg me wat voor iemand Amy was. Ik weet nog dat ik antwoordde: ‘Nou, ze is héél tenger en we vormen echt een leuk stel.’

Dat was absoluut waar. Maar het volledige antwoord luidde dat ze een sterke, onafhankelijke vrouw was. Ze was superslim en grappig. Haar glimlach was zo aanstekelijk dat ze er mensen mee aantrok, inclusief mij uiteraard. Ze had vrienden en vriendinnen die ze al haar leven lang kende. Ze was erg met haar carrière bezig. Ze hield van muziek, kunst en lezen. Ze was gek op haar familie en ze hadden onderling een zeer hechte band. En uiteindelijk maakte ik kennis met die familie.

Toen ik Amy leerde kennen, had ik al het gevoel in de hemel te zijn beland. De Krouse-familie erbij was een bonus waar ik niet van had durven dromen. Allemachtig, wat een geweldige mensen. Haar ouders, Ann en Paul, waren overduidelijk een hecht en gelukkig stel, vriendelijk, dol op hun kinderen en vanaf het allereerste begin hartelijk tegen me. Ann vertelt nu nog altijd graag dat toen Amy mij had leren kennen, zij tweeën een stukje gingen wandelen en dat Amy zó enthousiast was – nou goed dan, uitbundig – over mij dat haar ouders mij meteen accepteerden. Amy’s zussen en broer, Beth, Katie en Joe, zijn ook fantastisch en liefdevol, voor elkaar en voor mij. Ze zijn het er vast allemaal over eens dat Amy, de oudste, de toon heeft gezet en het pad heeft geëffend voor hun gelukkige jeugd en gezinsleven.

Ann en Paul waren succesvolle selfmade zakenmensen. Ze hadden hun eigen bedrijf en werkten tientallen jaren lang elke dag samen, dus ik denk dat het nogal logisch was dat Amy en ik ook al snel met een eigen start-up begonnen, de eerste van twee. Houd je vast. Een bedrijfje in knopen.

Overal stroopten we vlooienmarkten af en kochten daar alle knopen die we tegenkwamen. Toen we eenmaal een enorme hoeveelheid van de meest uiteenlopende knopen hadden verzameld, begonnen we er sieraden van te maken, voornamelijk armbanden en broches. Ik had nooit gedacht dat ik op een dag armbanden en broches zou ontwerpen, maar ik moet zeggen dat het iets aangenaam mindfuls had om knopen ergens op vast te naaien. Ik leerde zelfs wat rafelstop is (een vloeibare kunststof om te voorkomen dat textiel gaat rafelen). De term ‘rafelstop’ overleefde ons bedrijfje met glans – nog jaren daarna kon het gebeuren dat een van ons beiden het woord tijdens een gesprek volkomen uit het niets gebruikte, en elke keer moesten we er weer om lachen.

Samen lachen. Samen werken. Gewoon samen zijn. We beleefden enorm veel plezier aan het maken, vermarkten en verkopen van onze kunstvoorwerpen. Op de een of andere manier had dit kleine vrouwtje me onbewust iets gegeven waarvan ik niet wist dat ik het wilde of nodig had. Ik was volstrekt niet van plan geweest om me al op zo’n jonge leeftijd te binden, maar de manier waarop onze relatie zich volkomen vanzelfsprekend ontwikkelde, voelde goed.

Wat we ook deden, we hadden plezier met elkaar.

2

Niet langer alleen

Ik ben ervan overtuigd dat Jason van je houdt zoals je bent, en daar heb ik voor jou voor gebeden – dat je iemand zou vinden die alle prachtige eigenschappen van Amy op waarde zou schatten en zou koesteren.

– Ann Wolk Krouse tegen haar dochter Amy

Amy en ik leerden elkaar in juli 1989 kennen en in november 1990 waren we verloofd. Natuurlijk merkte Amy het acrostichon van dat toeval op: juli, augustus, september, oktober en november = Jason. In die periode begonnen we steeds sterkere gevoelens voor elkaar te krijgen, op een manier zoals een gezonde relatie zich in mijn ogen moest ontwikkelen. Ik vermoed dat ik altijd heb geweten dat ik wilde trouwen en een gezin stichten, maar dat leek me iets voor de verre toekomst, of in elk geval voor na mijn dertigste. Met Amy was daar simpelweg geen sprake van. We brachten steeds meer tijd samen door en onze liefde werd sterker.

Ik vroeg Amy’s ouders om haar hand, zoals ik dacht dat een keurige jongeman ‘geacht’ werd te doen. En ik deed het op de traditionele manier: ik kocht een mooi boeket en een fles goede whisky, en vervolgens nam ik de Edens Expressway en reed de ruim veertig kilometer naar het huis van de familie Krouse. Ann en Paul ontvingen me zoals altijd zeer hartelijk en ik kwam nonchalant de voordeur binnen alsof ik niets bij me had, laat staan een bos bloemen en een fles uitstekende whisky. Ze speelden het spelletje mee en zeiden er geen woord over.

We ging naar hun tuinserre, een flink stuk lopen. Ik nam op de bank tegenover hen plaats, zoals altijd helemaal op mijn gemak, en we spraken ongeveer drie kwartier met elkaar. Uiteindelijk pakte ik de cadeautjes, ontkurkte de fles en vertelde om welke reden ik daar was. Ik beloofde dat ik de rest van mijn leven van Amy zou houden en haar zou respecteren. Zonder ook maar een moment na te denken gaven ze me opgetogen hun toestemming.

In die tijd had mijn vader zijn filmstudio nog. Omdat ik er werkte, had ik ook een sleutel. Dat ik er binnen kon komen, bood me de gelegenheid om er knallende schoolfeesten te geven. (Sorry pa, dat heb ik je nooit verteld.) Het leek me, met een paar creatieve aanpassingen, de volmaakte locatie voor een huwelijksaanzoek.

Amy en ik hadden beiden een band met Parijs. Mijn grootmoeder Sara had er tot haar dertiende jaar gewoond. Amy had Frans als hoofdvak gedaan en haar derde studiejaar daar college gevolgd. En dus veranderde ik het filmdecor in een replica van Parijs, met een tafeltje met een rood tafelkleedje, een fles wijn, een kaars, foto’s van de ‘stad van de liefde’ en een broodmandje met daarin de verlovingsring verstopt.

Toen ik haar ten huwelijk vroeg, klonk er Franse muziek op de achtergrond.

Ze zei ja.

Er waren toen natuurlijk nog geen smartphones, dus ik leende een polaroidcamera van de studio, en ik heb nog steeds een foto waarop die gebeurtenis is vastgelegd.

We leerden elkaar in juli 1989 kennen. In november 1990 waren we verloofd. (Juli, augustus, september, oktober, november.)

We vertelden iedereen dat we een klein huwelijksfeest wilden. Amy’s ouders waren een beetje teleurgesteld – ze hadden gehoopt het huwelijk van hun oudste kind met hun vele vrienden te kunnen vieren. We vonden een compromis en besloten tot een groot verlovingsfeest... op onze manier. We huurden een mooie, ruime loft af, die genoeg plaats bood aan al onze gasten. Die loft bevond zich toevallig in de South Loop van Chicago, in de jaren negentig een ‘buurt in opkomst’, een vriendelijke manier om te zeggen dat er een begin was gemaakt met de stadsvernieuwing, maar dat het er nog steeds een beetje onguur was. Bij de familie Krouse moeten ze nu nog lachen als ze aan die dag terugdenken, met die 120 keurig opgedofte mensen, van wie sommige linea recta uit de veilige, gezellige buitensteden kwamen, die uit hun auto stapten en verwonderd om zich heen keken naar de omgeving, waar ze een tikkeltje te chic voor gekleed waren.

Ons huwelijk was net zo intiem en sprookjesachtig als onze bedoeling was. Het vond plaats bij Amy’s ouders thuis, waardoor het tiptop georganiseerd was, dankzij Anns aandacht voor details en talent voor planning. Door het samenkomen van de familie Krouse en de familie Rosenthal waren de liefde en het familiegevoel waar het huis van doortrokken was bijna tastbaar. Mijn beste vriend Dave was mijn getuige. We dronken samen een glas whisky in een van de kinderkamers in het huis, die sinds de middelbareschooltijd niet meer was veranderd, en ondertussen kleedden we ons aan voor het grote gebeuren.

De ceremonie was prachtig en op een gegeven moment was het mijn beurt om mijn geloftes uit te spreken. Ik was zelf nog het meest verbaasd dat ik op dat moment in tranen uitbarstte en onbedaarlijk begon te huilen. Nog altijd weet ik niet goed waarom. Misschien drong toen pas goed tot me door welke verplichting ik als oudere jongere van zesentwintig op het punt stond aan te gaan.

Misschien speelde mijn neiging om emoties op te kroppen en zelden te huilen me parten.

Of ik besefte – het waarschijnlijkst – toen ik daar stond en mijn geliefde in de ogen keek, op intense wijze dat dit het volmaaktste, gelukkigste moment van mijn leven was.

Onze huwelijksreis was fantastisch. Een deel ervan brachten we in Californië door, de rest in Colorado. In Californië reden we over Highway 1 langs de Pacifische kust. We beleefden heerlijke avonden in het Ventana Big Sur, een luxehotel ‘waar de lucht, de zee, de bergen en de sequoia’s allemaal samenkomen’ (zoals op hun website staat), en nog mooiere avonden in de San Ysidro Ranch aan de voet van de bergen bij Santa Barbara, met uitzicht op de oceaan. In Colorado gingen we skiën, waarbij ik het presteerde om – opnieuw – mijn schouder uit de kom te krijgen, maar dat kon mijn pret niet drukken, en we lieten ons er totaal niet door uit het veld slaan.

We waren jong, ‘smoorverliefd’ is nog zwak uitgedrukt, en we keken vol verwachting uit naar wat onze toekomst samen, die op het punt van beginnen stond, zou gaan brengen.

Ik begon te leren wat het betekent om met een schrijver samen te leven: als we over onze toekomstplannen spraken, stelden we letterlijk een lijst op van onze wederzijdse huwelijkse toezeggingen en voorzagen die van een titel: ‘De doelstellingen van en ideeën voor het huwelijk van Amy en Jason Rosenthal’. Het waren nogal verheven voornemens, maar we probeerden ze na te leven – meestal. Niet alles lukte ons even goed, zoals ‘één keer per week samen lunchen’. Maar over het algemeen werd die simpele lijst de leidraad die we in ons huwelijk volgden. Het was het uitgangspunt voor hoe wij als mensen wilden zijn en hoe we als echtpaar wilden zijn als we kinderen kregen.

Het lag ook voor de hand dat het in een uitgeschreven lijst werd geformaliseerd. Amy was de koningin van de lijstjes, iets wat ze tot kunst wist te verheffen. Lijstjes in het algemeen werden onderdeel van ons gezinsleven. Ja, Amy was in al haar facetten een lijstjesmaker, maar die kunst manifesteerde zich ook in ons gezamenlijke leven. Er waren lijstjes voor de babysitter, voor hoe we de middag moesten besteden, lijstjes om een beslissing te nemen (met voors en tegens) en lijstjes voor als Amy en ik voor ons werk op reis moesten.

De doelstellingen van en ideeën voor het huwelijk van Amy en Jason Rosenthal

1. Eén keer per week samen lunchen.

2. De seks leuk houden.

3. Lezen > tv.

4. Avondeten = time2B2gether. Muziek op de achtergrond is prima, de tv aan niet.

5. Altijd blijven leren! Cursussen doen, lezen, koken en reizen.

6. Dof je op en ga uit.

7. Als we iets ondertekenen als ‘Amy & Jason’, dan zetten we beiden onze naam.

8. Jaarlijks een foto – ‘gezicht zoals het is’. Begin in juli 1991 en geef 25 jaar later (juli 2016) uit als boek. Titel: Metamorphosis.

9. Elk jaar een keer de stemmen van onze kinderen opnemen.

10.Om op een gegeven moment (hopelijk binnenkort) samen te werken, ons eigen bedrijf te hebben. Het leven is te kort en we zijn te graag bij elkaar om van negen tot vijf gescheiden te zijn.

11. Onze voorraadkasten en koelkast vol hebben met lekker, gezond eten.

Ik ben geen neuropsycholoog, maar het lijkt me voor de hand liggen dat je dingen eerder doet als je ze opschrijft, en dat was wat er met die lijst gebeurde. De lijst met huwelijksdoelstellingen hing niet aan ons nachtkastje of aan de badkamerspiegel, sterker nog, ik heb hem jaren niet gezien, tot ik hem na de dood van Amy weer terugvond. Maar hij maakte meteen van alles bij me los. We hadden hem zesentwintig jaar eerder opgesteld, maar toen ik hem na al die tijd weer onder ogen kreeg, voelde het heel vertrouwd aan. De afzonderlijke punten van de lijst die we tijdens onze huwelijksreis opstelden, manifesteerden zich in de manier waarop we ons leven hadden geleid, zonder dat we hem er steeds bij hadden gepakt. Onbewust had die lijst de toon gezet voor de wijze waarop wij in de loop van ons huwelijk bepaalde dingen hadden gedaan. Hij legde onze gedeelde normen en waarden vast op een moment dat we nog heel jong waren, en vervolgens vormden die normen en waarden onze leidraad, zonder dat we ze heel expliciet probeerden na te leven.

Die manier van denken bleek van fundamenteel belang in de beginjaren van ons huwelijk, toen we een belangrijke keuze moesten maken, de grootste uitdaging in ons korte leven samen.

Amy had inmiddels bekendheid gekregen in de reclamewereld. Ze was copywriter en dol op haar werk. Ze kwam thuis met verhalen over wat zij en haar collega’s die dag op het werk hadden gedaan, en het leek mij allemaal kinderspel. Van zo’n baan had ik nog nooit gehoord. Ze was een geestige, slimme en zeer creatieve vrouw, die gedijde in gezelschap van andere geestige, slimme en zeer creatieve personen. Ze stond hoog aangeschreven in haar vakgebied en dus lag het voor de hand dat een van de meest prestigieuze werkgevers in het land haar een baan aanbood.

Het hield een groot en terecht compliment voor haar in, en het was een geweldige kans. Amy was blij als een kind, en ik was minstens zo blij voor haar. Er was echter één maar: ze moest naar Portland, Oregon verhuizen. Ruim drieduizend kilometer van huis. We hadden geen familie in Portland, alleen maar een kennis.

Ik was ondertussen in Chicago een carrière als advocaat aan het opbouwen. Ik koos ervoor om mijn eigen kantoor te openen in plaats van me bij een maatschap aan te sluiten. De keuze om voor mezelf te beginnen vloeide voort uit het feit dat ik al mijn hele leven ondernemer was. Al op heel jonge leeftijd werkte ik. Dat begon op mijn achtste, toen ik een krantenwijk liep. Tijdens mijn studie had ik allerlei baantjes. Mijn rolmodellen voor een professionele carrière waren mijn ouders, die hun hele leven al eigen baas waren. En al mijn contacten had ik in de stad waar ik was opgegroeid. Als ik iets wilde opbouwen, dan zou dat daar veel makkelijker zijn.

Aan de andere kant was ik dolblij met de kans die Amy kreeg in een vakgebied waar ze al als zwaargewicht gold, en dat ze zo een bijdrage kon leveren aan de meest creatieve reclamecampagnes van het land.

Dus gingen we naar Portland. Amy deed haar sollicitatiegesprek, terwijl ik een paar vrijblijvende afspraken had bij juristenkantoren en op de juridische afdeling van de Nike-campus. Leuke mensen. Leuke stad. Heel veel mogelijkheden. Alles kon.

Vervolgens spraken we met Ann en Paul, de ouders van Amy, wier mening we altijd hadden gerespecteerd. We gingen met hen lunchen en Amy vertelde uitgebreid over deze ongelooflijke carrièrekans bij dat fantastische bedrijf. Oké, Portland, dat wel, maar ze was niet meer te stuiten in haar enthousiasme.

Ze reageerden meteen en zonder een blad voor de mond te nemen – vol ongeloof gingen ze de discussie met haar aan. Hoe kon Amy zo egoïstisch zijn? Hoe zat het met mij en mijn prille loopbaan? Hoe zat het met het feit dat als ze ja op deze baan zou zeggen, wij en onze families, die allemaal hier in de buurt woonden, drieduizend kilometer van elkaar gescheiden zouden zijn? Ja, het was een eervol aanbod, maar daarom was het des te waarschijnlijker dat ze zoiets prestigieus ook in Chicago zou kunnen vinden, of in elk geval dichter bij huis.

Ik had Amy sinds ons trouwen niet meer zo zien huilen. Ze was er helemaal kapot van, het was een droom die ze dolgraag wilde waarmaken. Maar ze zag in dat het praktische advies van haar ouders de spijker op z’n kop was. Na veel tranen en praten kwamen we tot ons besluit: we gingen over tot onze lijstjesaanpak, schreven de voor- en nadelen op en probeerden in te schatten wat het voor de carrière van ons beiden zou betekenen als we niet weg zouden gaan.

Uiteindelijk kozen we voor Chicago. Voor thuis. Voor onze familie.

We werden individueel sterker van deze ervaring, maar ook als koppel. We kregen er geen spijt van en vinkten onze huwelijksdoelstellingen en -ideeën af om te blijven groeien.

De seks leuk houden. Geen probleem. Punt.