MEESTER BART

op zijn best

Bart Ongering

Voor Marie-José

Colofon

NUR 302/W101601

© Pepper Books

© MMXVI Tekst: Bart Ongering

(Delen van) deze teksten zijn eerder verschenen in Trouw.

Auteursfoto cover: © Catherina Glogowski

Omslagontwerp: Mariska Cock

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie
in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

Pepper Books is een imprint van Uitgeverij Kluitman Alkmaar B.V.

pepperbooks.nl

Volg Meester Bart op Facebook: Facebook.com/meesterbartschrijft
en op Twitter: @meesterbart

Pedagogiek boven vakdidactiek.
Een goed verhaal is belangrijk, maar wil je dit kwijt kunnen, dan zul je je leerlingen eerst moeten bereiken.

Wie zich de streken uit zijn eigen jeugd niet meer voor de geest kan halen, moet eigenlijk niet voor de klas gaan staan.

Inleiding

Ik ben steeds meer een schrijver,
maar een meester blijf ik altijd

Ik ben geboren in een familie van onderwijzers; mijn moeder gaf les op een basisschool; opa Charles, de vader van mijn moeder, was directeur van de Tarcisius Mulo in Oosterhout die hij zelf heeft opgericht; mijn andere opa was schoolarts in en rond Oosterhout; oom Harrie gaf les op een school op Sint-Maarten; en zijn jongere broertjes, Charles en Peter, staan ook voor de klas…

Het mag duidelijk zijn: het onderwijs zit in mijn genen, het lesgeven zit me in het bloed. Toch duurde het lang voordat ik hierachter kwam.

Leest u met mij mee?

Wanneer ik in 1981 word geboren, in Oosterhout, Noord-Brabant, zijn mijn ouders voor de maatstaven van die tijd nog jong: vijfentwintig jaar. Vanuit Oosterhout verhuizen we naar Loon op Zand en later naar Kaatsheuvel. Ik krijg een broertje en twee zusjes: Tim, Janneke en Maartje.

Mijn moeder, Marie-José, is een lieve, optimistische vrouw die haar leven wijdt aan haar gezin. ‘Het leven is een feest’, zijn woorden waar mijn moeder in haar optimisme naar leefde.

In onze woonkamer hangt een borduursel van de kinderen aan wie ze vroeger lesgaf. Ze heeft het vaak over ‘haar klas’ en kan heel trots vertellen over ‘haar kinderen’. Soms ben ik een beetje jaloers op deze onbekenden. Mijn moeder is dan overigens allang geen juf meer, vanaf mijn geboorte is ze huisvrouw. Later wil ze wel weer voor de klas gaan staan.

Hoewel – of juist doordat – mijn moeder en ik veel op elkaar lijken, botsen we soms. Dat is ook het geval met mijn zus Janneke, op wie ik eveneens veel lijk. Vaak wijst mijn moeder mij aan als de aanstichter van onze conflicten – meestal terecht trouwens. Wanneer ze me daarop aanspreekt: ‘Bart, jij bent toch de oudste!’, krijgen we geheid ruzie; maar heel lang duurt dat nooit.

Mijn vader Jan heeft geneeskunde gestudeerd en werkt in een huisartsenpraktijk. Hoewel hij hard werkt, schuift hij elke dag om stipt zes uur aan voor het avondeten. Veel vertelt mijn vader niet over zijn werk als huisarts, hij neemt zijn geheimhoudingsplicht erg serieus.

Wat ik me nog wel herinner is dat hij op een dag met een bezorgd gezicht thuiskwam, met een blik die ik niet vaak bij hem zag. Een patiënt van hem bleek te zijn overleden. Hij vertelde nooit dat iets hem raakte, maar die dag sprak zijn gezicht boekdelen. Van de paar keer dat het ons lukte hem te verleiden iets te vertellen over zijn werk, herinner ik me vooral zijn passie.

In het jaar dat ik naar groep 6 ga – in juli 1991 – verhuizen we naar Waalwijk, waar mijn vader zijn eigen praktijk begint.

Dat jaar verandert alles…

In oktober van datzelfde jaar wordt mijn moeder ziek. Ze blijkt borstkanker te hebben, al heb ik dan nog geen idee van wat kanker eigenlijk is. Ik weet alleen dat mijn opa aan deze ziekte overleden is. Mijn ouders legden destijds uit dat er beestjes in zijn lichaam zaten die er niet hoorden. Maar inmiddels ben ik tien jaar oud en weet ik dat kanker een ziekte is waar volwassenen op serieuze toon over praten, wat me een naar voorgevoel geeft. Het moet meer behelzen dan beestjes die niet welkom zijn.

Als kind heb ik weinig ‘last’ van het feit dat mijn moeder ziek is, hoewel ze regelmatig naar het ziekenhuis moet en uiteindelijk geopereerd wordt. Ik merk dat ze daar erg verdrietig om is, maar praten doen we er niet echt over.

Na de operatie ligt ze niet heel lang in het ziekenhuis, maar ik weet nog goed dat we iedere avond na het eten bij mijn moeder langsgingen. Papa vraagt steeds om een tekening of iets lekkers mee te nemen voor haar, zodat ze zich ook in het ziekenhuis een moeder kan blijven voelen. We krijgen in deze periode hulp van oma en worden wat vaker betrokken bij het huishouden.

Op school word ik goed opgevangen tijdens mijn moeders ziekte. Ze zit in de ouderraad en iedereen is zeer betrokken. Ik heb het erg naar mijn zin op school en het gaat goed. Zo goed dat ik misschien naar de havo kan, of zelfs naar het vwo.

In mijn herinnering is mijn moeder zo weer thuis en komt er veel familie over de vloer. Het gelach en het optimisme van onze familieleden maken dat ik voel dat het goed zit. Mijn moeder moet nu wel door het leven met een borst minder, maar ze pakt de draad al snel weer op, en wij ook. De kanker is immers weg uit haar lichaam. Tenminste, dat denken we…

In ons huis in Waalwijk deel ik mijn kamer met Tim, die zo’n anderhalf jaar jonger is. We spelen veel samen en kunnen goed met elkaar overweg. Hoewel we onze spullen delen, hebben we ook geheimen en verhalen die we voor onszelf houden. De periode dat mijn moeder ziek is bijvoorbeeld, daar praten we simpelweg niet over.

Met Janneke, mijn oudste zusje, kan ik het niet altijd even goed vinden. Met mijn jongste zusje Maartje wel. Ze is de kleinste en jongste van ons vieren en wordt ontzettend verwend. En ik ben natuurlijk haar grote broer. Als mijn ouders er niet zijn, voel ik me verantwoordelijk voor mijn broertje en zusjes, maar ik ben dan ook de oudste thuis.

Omdat we vlak bij school wonen, eet ik tussen de middag thuis. Mijn moeder zorgt ervoor dat het eten op tafel staat als we thuiskomen. Ook papa luncht met ons mee. Mijn moeder is er eigenlijk altijd en we hebben vaak kinderen uit de buurt over de vloer of we spelen buiten. We moeten altijd op tijd thuis zijn voor het avondeten, dat iedere dag precies om zes uur op tafel staat.

Deze relatief zorgeloze periode komt ten einde wanneer ik naar de middelbare school ga. Nieuwe klasgenoten, nieuwe docenten, verschillende lokalen voor verschillende vakken: het duurt een tijdje voor ik me thuis voel op school. Ik moet vooral wennen aan de grootte, het gevoel dat ik slechts een van de vele leerlingen ben. Later – als docent – zie ik hoe ik destijds in rap tempo het kind in mij verloor aan de leerling die de school van me maakte.

Het maken van vrienden gaat me goed af; met sommige docenten heb ik goed contact, met andere wat minder. Mijn prestaties vallen echter tegen: waar ik met een havoadvies naar een mavo/havo-brugklas ben gegaan, ziet het er algauw naar uit dat ik het jaar daarop in een 2 mavo-klas zal instromen.

Op dat moment boeit mij dit echter niet zo. Mijn beste vrienden uit de klas gaan allemaal naar de mavo, en het veilige gevoel van vrienden om mij heen maakt dat ik het helemaal niet zo erg vind om een niveau te zakken. De mavo zou betekenen dat ik na dit jaar nog maar drie jaar naar school hoef. Ik weet mezelf niet echt te motiveren, en mijn docenten weten me niet bepaald te stimuleren om voor de havo te gaan. Daarbij is het verschil tussen deze twee niveaus me niet bijster duidelijk, dus wat heb ik te verliezen?

De zomervakantie na het brugklasjaar begint somber. Ik heb een weekje langer vakantie dan mijn broertje en zusjes. Een week waarnaar ik ontzettend heb uitgekeken, want ik heb het rijk voor mij alleen.

Op de eerste dag van de vakantie word ik wakker en loop naar beneden. Ik maak ontbijt en ga naar de woonkamer, waar mijn moeder aan het bellen is met mijn oma. Ik hoor haar snel het gesprek afkappen. In haar stem klinkt verdriet. Voor even probeert mijn moeder datgene wat ons leven na vandaag gaat veranderen te verbergen: ze is weer ziek, de kanker heeft opnieuw een ingang in haar nog jonge lichaam gekregen. Mijn moeder is dan negenendertig jaar oud.

‘Dit keer ben ik meer ziek dan toen, Bart’ zijn woorden die ik mijn leven lang bij me zal dragen. Dit keer zal ze niet meer beter worden.

Thuis wordt er niet over mama’s ziekte gepraat. En zo krijgt haar lijden een eenzame plek in mijn hoofd en mijn hart. Mijn moeder ondergaat een chemokuur, waardoor haar haar uitvalt. Dat is heftig, vooral voor haar.

Als puber ervaar ik hoe het is om een moeder te hebben zonder haar en met één borst. Toch is ze op geen enkele manier minder een moeder dan die van mijn vrienden. Juist bij het huishouden wordt het lijden van mijn moeder zichtbaar. De huishoudelijke taken worden verdeeld over mijn vader en ons en we krijgen een hulp in huis. Alles is erop gericht het leven zo normaal mogelijk te laten zijn. En dus gaan we die zomer zoals ieder jaar kamperen. Mijn moeder probeert zoveel mogelijk te genieten van het samenzijn met het hele gezin en laat haar onvoorwaardelijke liefde duidelijk blijken.

Nog altijd praten we niet over haar ziekte, maar ik vermoed dat mijn ouders dat wel doen als wij allemaal in onze tent liggen en de zaklampen uit zijn. Ik kan me niet voorstellen dat zij het er niet over hebben, maar ze kiezen er kennelijk voor ons daar niet bij te betrekken.

De vakantie is verder zoals alle voorgaande jaren en het gelach van mijn moeder bevestigt dat ze geniet. De liefde tussen ons zessen is sterker dan de kanker. En het doorzettingsvermogen van mijn moeder en haar idee dat het leven een feest is, maken dat ik denk dat we nog lang van dit gevoel mogen genieten.

Na de zomer gaat het echter snel bergafwaarts. De tien jaar die mijn moeder eerder beloofd waren, blijken slechts een paar maanden te zijn. Mijn vader laat zijn huisartsenpraktijk voorlopig waarnemen en zal fulltime voor haar gaan zorgen. En sinds een paar weken logeert mijn oma bij ons om te helpen met het huishouden. Mijn moeder wil vooral de feestdagen nog halen, ze wil blije gezichten en een warme omgeving. Dat is mijn moeder ten voeten uit.

In de laatste week van mijn moeders leven gaan we gewoon naar school. Iedere ochtend zegt mijn vader dat we haar een kus moeten geven omdat hij er niet zeker van is of ze er nog is wanneer we thuiskomen. Tegenover iedereen, zelfs tegenover mezelf, ontken ik deze laatste weken dat mijn moeder snel zal overlijden. Het is mijn manier van overleven, mijn manier om verder te gaan zonder een traan te laten.

Op een vrijdagavond zitten we aan tafel voor het avondeten. Mijn oma heeft gekookt; mijn moeder ligt op bed in de woonkamer en heeft al uren niets meer gezegd. Plots horen we een paar woorden en mijn vader snelt naar de woonkamer. Terwijl wij stil aan tafel blijven zitten komt hij niet veel later de keuken in, met een ernst die ik nooit eerder bij hem heb gezien. Ik weet dat het moment is gekomen. Voordat ik kan vragen wat mijn moeder zei, vult hij de stilte op. ‘Mama is overleden. “Laat me maar” waren haar laatste woorden.’ De feestdagen van 1996 worden haar dus niet gegund. Ik ben boos en ren naar buiten. Ik schreeuw dat het niet eerlijk is.

We knuffelen elkaar lang en proberen onverhoopt troost bij elkaar te vinden en elkaar iets te kalmeren. Mijn vader belt rond om de familie op de hoogte te brengen. Zijn verdriet klinkt door in ieder telefoontje.