Colofon

Nur 770/W041901

Bisac SEL031000

© MMXIX Nederlandse editie: Pepper Books

© MMXVIII Tekst: Felicity Morse

Originally published by Michael O’Mara Books Limited

Oorspronkelijke titel: Give a F**k

Nederlandse vertaling: Mylène Delfos, Nathalie Tabury en Jet Zegers

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie

in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

pepperbooks.nl

Een strijd om onze aandacht

Kijk, soms is het gewoon niet te doen om altijd maar gevoelig en meelevend te zijn. Jezelf staande houden in deze wereld is al lastig genoeg. Als je dan ook nog eens openstaat voor al het leed dat je ziet en daar iets aan wilt doen, kan het je makkelijk allemaal te veel worden. Je krijgt een burn-out of je wilt helemaal afhaken.

Of we het nu doorhebben of niet, de meesten van ons zijn permanent in een soort filosofisch gevecht verwikkeld. Deze worsteling zie ik zelf als een ‘strijd om onze aandacht’. Vergeet ‘to be or not to be’. In dit schitterende tijdperk – post-Trump, post-Brexit – waarin alles met elkaar verbonden en in beroering is, en met een stortvloed aan dingen die om onze aandacht vragen, draait alles in feite om één existentiële vraag, namelijk of het ons eigenlijk allemaal nog wel een f**k kan schelen.

Die vraag heeft me lang beziggehouden. Omdat ik de afgelopen tien jaar voornamelijk in de nieuwsbranche heb gewerkt, achtereenvolgens als journalist, manager sociale media en redacteur, kreeg ik de wereldrampen dagelijks op mijn bordje. Natuurlijk was er ook vrolijk nieuws, maar juist de ergste verhalen bleven hangen: de verontrustende beelden van al dat leed en al die conflicten staan voor altijd op mijn netvlies gebrand. Meeleven is onvermijdelijk – en dodelijk vermoeiend. En dan kom je op een punt waarop je het niet meer trekt.

Dus is het heel begrijpelijk als je op een gegeven moment gewoon ‘F**k it’ roept, ‘Bekijk het maar!’, je verschanst in je eigen coconnetje en op feestjes niet verder komt dan een vrijblijvend ‘Goh, wat erg’. Het enige waar je dan nog voor kunt warmlopen, is op de bank hangen met een groot glas wijn en alle ellende in de wereld vergeten, want je kunt er toch niks aan veranderen.

Gaat dit niet over jou? Dan ken je vast wel iemand anders met zo’n houding, ook al is dat ‘f**k it’ in dat geval misschien wat anders ingekleed. In een pseudo-spiritueel jasje bijvoorbeeld. Van die ‘deugmensen’ met zo’n zelfvoldane glimlach. Je herkent ze aan hun afwezige blik wanneer je ze probeert te betrekken bij wat er speelt in de wereld, waarna ze je aanraden het ‘los te laten’ of ‘het leven niet zo serieus te nemen’. Niet dat ‘overgave’ niet ook zijn spirituele voordelen kan hebben; zo’n meditatieve instelling kan heel goed van pas komen als je boven op een berg je mantra’s zit te zingen. Maar het is niet echt praktisch toepasbaar voor wie zich hier beneden in de echte wereld moet redden, in het voortdurende besef van hoe de zaken in elkaar zitten. Loslaten is slechts de eerste stap in een heel proces – daarna moeten we de belangrijke dingen weer oppakken en leren hoe we erom kunnen geven. Pas dan komt er iets in beweging en kunnen er dingen veranderen.

We maken nu eenmaal deel uit van deze wereld – de wereld beïnvloedt óns en wij beïnvloeden op onze beurt de wéreld – en het is onvermijdelijk dat we betrokken zijn: dat is natuurlijk en dat is goed. De uitdaging is dat voor elkaar te krijgen zonder in een of andere goedbedoelende club tobbers te belanden die zich over zo veel verschillende zaken zorgen maken dat het ze lamslaat. Bovendien is het een wat zuur gezelschap. Maar hun hyperactieve neefjes aan de andere kant, de soms best verdienstelijke projectmanagers, kunnen in hun gedrevenheid net zo veel irritatie opwekken.

Dit zijn natuurlijk stereotypen, maar misschien herken je er wel iets in. In werkelijkheid zijn de meesten van ons geneigd zich soms onder de ene en dan weer onder de andere groep te scharen, al naar gelang hoe overweldigd, geërgerd of afgemat we ons voelen. En geen van deze gedragslijnen biedt echt soelaas om de eisen van het moderne leven te tackelen, dus pingpongen we halfslachtig heen en weer, kijken we of er nog nieuws is, werken we over en worden we van tijd tot tijd overvallen door een gevoel van onrecht en dadendrang. Tot het ons allemaal te veel wordt. Dan raken we opgefokt en slaat de vermoeidheid toe; we leggen ons erbij neer, nemen dat glas wijn of gaan aan yoga doen. Eenmaal uitgerust, kunnen we ons weer gaan interesseren en begint alles weer van voren af aan.

Op een gegeven moment, toch al lusteloos geworden door die hele sleur alleen al, raken we langzaam maar zeker helemaal onze betrokkenheid kwijt en wordt ons leventje steeds kleiner en praktischer. Dan hebben we alles zo comfortabel ingericht dat de ongemakkelijke vraag helemaal niet meer speelt of er nog iets is wat ons wél een f**k kan schelen. We hebben geen antwoorden gevonden, dus stellen we de vraag niet meer: het is een loze bezigheid geworden.

Met vreugde, ellende, pijn, energie en vermoeidheid heb ik al die manieren om mijn leven in te richten uitgeprobeerd. Meermalen heb ik het verknoeid, en klauterde ik, vernederd maar niet verslagen, weer terug omhoog naar de rand van de afgrond om meteen weer te worden uitgeschakeld door een nieuw vallend rotsblok (een figuurlijke strijd – in werkelijkheid ben ik niet zo sportief aangelegd). In 2015 belandde ik op de bodem van de put. Niet dat er iets heel dramatisch aan vooraf ging. Was dat maar zo; dan had ik tenminste een goed verhaal gehad. Het was gewoon een samenloop van duizenden kleine, emotionele muggenbeetjes, waardoor ik uiteindelijk wakker werd en besloot dat het zo niet langer kon.

En toen ik me realiseerde dat het leven ondraaglijk geworden was, wist ik dat ik er iets aan moest doen. Een tijdlang probeerde ik allerlei nutteloze en ongezonde dingen, tot ik me inschreef voor een aantal cursussen persoonlijke ontwikkeling; al met al heeft dat ertoe geleid dat ik nu niet alleen schrijfster ben, maar ook levenscoach. Tijdens dat hele proces ontdekte ik dat er in die hele ‘strijd om onze aandacht’ ook een middenweg bestaat – waarbij je wél iets geeft om de dingen die belangrijk zijn zonder gillend gek te worden.

Je weet het meteen wanneer je iemand ontmoet die werkelijk ergens om geeft; alleen al door met zo iemand te praten raak je geïnspireerd, opgeladen – ineens lijkt er van alles mogelijk. Het is aanstekelijk. Willen we niet allemaal zo zijn?

Nieuwsgierigheid en betrokkenheid zitten in ons. Die talenten hoeven we alleen maar aan te wakkeren om ons leven betekenis te geven. En de wereld te verbeteren. Het besef van het eigen bestaan, het bewust blijven van onze ervaringen en het leren kennen van de wereld zoals die zich vóór ons en niet áán ons openbaart, is een transformerend proces.

Net als bij alles wat de moeite waard is, is dit makkelijker gezegd dan gedaan. Maar je moet het wel doen. Want écht ergens om geven leer je door te oefenen. Zie het maar als een spier die je traint. En zoals bij elke training moet je klein beginnen om te voorkomen dat je meteen gesloopt bent. Voor je het weet lopen we met onze het-kan-me-wél-een-f**k-schelen-spier te hard van stapel en staan we meteen aan een gewicht van veertig kilo te sjorren (de hongersnood in Afrika bijvoorbeeld) – om erachter te komen dat we het niet van de grond krijgen. We raken gedesillusioneerd.

Of we ploeteren ondanks alles voort, maar uiteindelijk vrij doelloos. Hoeveel mensen ken jij wel niet die ijveren voor een goed doel terwijl ze dichter bij huis veel meer zouden kunnen bereiken?

Ook hebben velen van ons de gewoonte ontwikkeld om pas echt ergens op te letten zodra we er uitgesproken voor of tegen zijn. Er gaat heel veel aandacht naar dingen waar we ons mateloos aan ergeren: die vrouw op het werk die haar mond niet kan houden, het vervangend openbaar vervoer, je partner en het dopje van de tandpasta. Maar we vergeten dat perfecte kopje koffie van die lieve collega, dat het eigenlijk heel mooi weer is en dat de blaadjes aan de bomen zo’n mooie kleur hebben. Aan de andere kant, wanneer we alleen maar focussen op dingen die we fijn vinden, gaan we ontwijkend gedrag vertonen en leiden we de aandacht weg van onze angsten, de confrontaties en bedreigingen. Dan houden we onszelf en de mensen om ons heen voor dat ‘het ons niet echt een f**k kan schelen’.

Wat zou daarachter kunnen zitten? Door bijvoorbeeld bagger te spuien op de sociale media laten we misschien zien dat we eigenlijk verlangen naar menselijk contact. Of is dat klagen over je werk eigenlijk een verhulde manier om te zeggen dat je voldoening mist? Wat we níet willen, kunnen we gebruiken om erachter te komen wat we wél willen. Onder onze boosheid zit vaak angst verscholen, en onder die angst zit vaak iets waarvan we houden en wat we proberen te beschermen. Door de obstakels aan de oppervlakte uit de weg te ruimen en uit te vinden waar we werkelijk om geven, komen we in contact met onszelf.

Toegeven dat het je wél iets kan schelen, is een revolutie in het klein, en dat is best eng. Het lijkt moeilijk om je angsten onder ogen te zien, maar het is veel moeilijker en dapperder om hardop uit te spreken wat je wilt of nodig hebt. Ergens iets om geven is zwaar. Maar het is niet erg als het niet in één keer lukt. Het is niet de bedoeling om jezelf eens flink onder handen te nemen – deze reis gaat over het in je hart sluiten van dingen en het ontdekken van jezelf. En dat alles met liefde.

Ik ben een groot voorstander van ergens WEL een f**k om geven. Ik geloof er heilig in dat dat niet alleen jou sterker maakt, maar ook je familie, je buurt en, als je het goed doet, nou – de mogelijkheden zijn eindeloos.

Wat ik tot nu toe heb geleerd, heeft me veranderd op het gebied van mijn eigen geestelijke gezondheid, mijn geluk, mijn relaties, de mensen om me heen – en mijn vermogen om veranderingen teweeg te brengen in de wereld in het algemeen. Ik hoop dat dit boek, ook al is het maar een klein beetje, bij jou ook iets van een verandering teweeg kan brengen.

Als je besluit wél ergens om te geven, dan openen er zich ineens allerlei mogelijkheden en kun je een positief verschil maken in deze chaotische wereld. Als je weer helder voor ogen krijgt wat voor jou belangrijk is en waar je om geeft, ontdek je niet alleen meer over jezelf, maar vind je ook je doel in het leven terug en ontdek je wat je echt van het leven verlangt.

Ergens om geven betekent dat je geïnteresseerd bent en nieuwsgierig naar alle aspecten van het leven. Het gaat over je aandacht focussen, in je hart sluiten van de prettige, maar ook van de onprettige dingen, en bedenken wat het je brengt én wat jij kunt doen.

Zie mij maar als je persoonlijke ‘geef-wél-een-f**k’-trainer.

Felicity Morse

Jij

Geef wél een f**k om jezelf

Om jezelf geven is niet egoïstisch. Het is juist heel kortzichtig om het niet te doen. De wereld heeft het meest aan je als je springlevend, uitgeslapen, gelukkig en goed gevoed bent. Maar dat heb je niet zomaar voor elkaar. Dan moet je wél een f**k om jezelf geven.

Het betekent dat je jezelf tot in al je vezels met liefde en aandacht moet leren accepteren, en ruimte in je leven moet maken voor je vitale behoeften. Voor de behoeften van je lichaam, je geest en je hart. Hoe kun je anderen leren troosten, als je niet eens fatsoenlijk voor jezelf kunt zorgen?

Als ik het heb over ‘voor jezelf zorgen’, bedoel ik niet de zelfverzorging zoals die term in de reclame wordt gehanteerd om allerlei dure producten of behandelingen aan de man te brengen. Verzorging gaat niet (alleen) over een pedicure, een massage of een perfecte huid; het gaat dieper dan dat. Het is een manier van denken waarbij je tegen jezelf zegt: ‘Ik mag er zijn… Ik heb mijn gebreken, ik maak misschien fouten, maar ik ben niet anders dan anderen en ik verdien ook een plek op deze aarde.’ Je kunt jezelf nog zo in de watten leggen; daar heb je niets aan als je jezelf niets waard vindt, denkt dat je een loser bent of geen liefde verdient – ook je eigen liefde niet.

Zo’n negatief zelfbeeld kan ontzettend veel pijn doen (daar kan ik over meepraten), maar eigenlijk is het ook een beetje arrogant. Waarom ben jij uitgerekend zo vreselijk en anders dan de rest van de mensheid? Wat is er zo bijzonder aan jou dat jij minder recht van bestaan hebt hier op aarde? Milder naar jezelf leren kijken gebeurt niet van de ene op de andere dag. Soms hebben we daar wat hulp bij nodig, en dat gaat dit hoofdstuk je hopelijk bieden. Jezelf goed verzorgen is een manier van leven, die zich uit in je gedrag. Wanneer je jezelf waardeert, heb je respect voor je lichaam en je geest, en geef je ze wat ze nodig hebben, met alle liefde die je in je hebt. En dat doe je gewoon, ook al heb je een rotdag gehad of een blunder gemaakt. Dat doe je omdat je weet dat je als mens een intrinsieke waarde hebt, en er is niet veel voor nodig om jezelf gelukkig te laten zijn. De Franse filosoof Pierre Teilhard de Chardin zei ooit: ‘We zijn geen menselijke wezens met een spirituele ervaring, we zijn spirituele wezens met een menselijke ervaring.’1

Zorgen voor jezelf is een proces in wording – je hoeft niet eerst ‘volledig’ van jezelf te houden voordat je erop uit kunt trekken. Alle ervaringen met relaties en je leefomgeving kunnen als oefening dienen om van jezelf te leren houden. Er zijn mensen die denken dat de manier waarop we naar de wereld kijken, tekenend is voor de manier waarop we naar onszelf kijken. Als we misschien eigenschappen van onszelf hebben verwaarloosd of veroordeeld, dan zullen we diezelfde eigenschappen bij anderen ook niet goed kunnen verdragen. Als we kwaad zijn op onszelf, worden we vaak kwaad op de wereld. En de dingen die we bij anderen bewonderen, zijn trekken die we in onszelf herkennen (maar misschien nog niet erkennen, ook al zijn ze sluimerend aanwezig). Door wél een f**k om jezelf te geven, begin je het mooie in jezelf weer geleidelijk aan terug te winnen en op jouw eigen, unieke manier uit te dragen.

Als er nog wel wat aan je eigenliefde kan worden gesleuteld, kun je er wat meer grip op krijgen aan de hand van de structuur die de kopjes in dit boek bieden. Alleen al de bereidheid om zo te leven kun je zien als een daad van liefde voor jezelf. De gedragingen en gedachten die ik noem, hebben mij op mijn mindere momenten eraan helpen herinneren dat ik best oké ben en de moeite waard om voor te zorgen. Nu hoop ik dat ik jou eraan kan herinneren hoe geweldig jij bent. En dat jij dan weer op jouw beurt hetzelfde kunt doen voor iemand anders die hiermee worstelt.

Het hier-en-nu

Van tijd tot tijd even stilstaan bij het huidige moment doet je goed. Daar kan geen wellnessarrangement tegenop. Je kunt natuurlijk een darmspoeling in een Caribisch kuuroord gaan doen, maar je hebt meer aan een pauze in het ‘hier-en-nu’: die geeft je energie en vormt een springplank voor de toekomst. Als je het hier-en-nu – eerlijk en objectief – onder ogen kunt zien, wordt het makkelijker om je kompas te richten op waar je naartoe wilt.

Het is zo leuk om zo veel zin te hebben in de toekomst (zo’n moment waarop je barst van de energie noem ik een ‘feestje van mogelijkheden’), dat je niet kunt wachten tot je er bent en je dromen uitkomen. Maar als je geen oog hebt voor de werkelijkheid, pakt het niet altijd zo uit als je hoopt. Een kaart is niets anders dan een mooi plaatje als je er niet op kunt aanwijzen waar je je bevindt.

Geloof me, daar kan ik over meepraten.

Zo kan ik soms, als ik op zaterdagochtend aan mijn eerste kopje koffie zit, er ineens heilig van overtuigd raken dat ik best de wereld zou kunnen redden. Ik kon lekker uitslapen, de zon valt door de jaloezieën naar binnen en het hele weekend ligt nog breeduit voor me. Ik ben helder, energiek en vol van mijn eigen slimheid, en wil niets liever dan de mij geschonken talenten inzetten voor de wereld.

Ik zou de taart der taarten kunnen bakken, een kookproject voor de buurt kunnen organiseren. Misschien kom ik er wel mee op het nieuws, word ik er beroemd mee. Ik zou mijn gedachtegoed kunnen delen met internationale opinieleiders. Ik zou een beweging kunnen beginnen; ik zou een knappe en gevatte Facebook-post kunnen schrijven – eentje die zeker viral gaat. Wow, misschien kan ik wel een gooi doen naar het premierschap. Ik zou alles kunnen doen wat ik wilde. Misschien krijg ik het zelfs wel voor elkaar om de badkamer schoon te maken.

Vijfenveertig minuten vooruit gespoeld: langzaam klotst er een omgevallen fles bleekmiddel leeg op de badkamervloer. Overal ligt keukenpapier. Het rookalarm gaat af omdat de taart staat aan te branden. En in het onbewaakte ogenblik dat ik de verbrande appeltaart probeer te redden, weet de hond een gebruikte tampon uit de vuilnisbak te vissen.

Ik ren achter hem aan, blijf met het ceintuurlusje van mijn badjas achter de klink van de keukendeur hangen en val als een slordig hoopje op de grond. Met mijn badjas nog aan de keukendeur check ik de sociale media. Zo’n vijf mensen hebben het inspirerende citaat geliked dat ik op Facebook had gezet. Intussen staat de hond in de gang verwoed op mijn tampon te knagen. Diepe zucht.

De wereld redden is misschien wat veel gevraagd – het is nog maar de vraag of ik mezelf kan redden.

Met een beetje geluk is dit letterlijke scenario jou nog nooit overkomen. Maar waarschijnlijk ken je dat gevoel wel dat je met de beste bedoelingen van alles onderneemt, maar de werkelijkheid even uit het oog verliest. Niet alles gaat altijd zoals je verwacht. Je hebt met andere mensen te maken. Omstandigheden strijden om het hardst om je aandacht. Je moet heel veel ballen tegelijk in de lucht houden. Als onze hersenen zoekmachines waren, hadden we vijfendertig verschillende tabbladen tegelijk open staan, en waarschijnlijk ook nog zo’n irritant reclamefilmpje rechtsonder in de hoek.

En dan is het heel verleidelijk om ‘F**k it’ te roepen en je handen ervan af te trekken. Verleidelijk om op te geven wat je wilt en niet meer alles daarvoor opzij te willen zetten. Te zeggen dat je niet goed genoeg bent, de wereld een klerezooi is en het toch allemaal geen zin heeft.

Het tegengif? Terugkeren naar het hier-en-nu.

Zodra mijn hoofd op hol slaat, breng ik mezelf terug naar het heden. Heel bewust land ik weer in mijn lichaam en in mijn geest, in wat er speelt en hoe ik me voel. Er zijn mensen die inchecken bij een luxehotel om te ontspannen; ik check in bij mezelf, gewoon in het moment (niet alleen omdat ik toevallig nou zo slim ben, maar ook omdat ik het geld er gewoon niet voor over heb).

Dus, voordat je verdergaat, sta een momentje stil en sluit vriendschap met hoe je er nu voorstaat, en accepteer het zoals het is.

Adem diep in door je neus en uit door je mond. Erken dat het vervelend kan zijn om even te dimmen. Houd dat gevoel vast. Het is goed. Het is een teken dat dit het perfecte moment is om bij jezelf en bij het hier-en-nu in te checken.

Kun je proberen je gezicht te ontspannen? Je tong zwaar en dik in je mond te laten rusten? Zijn je schouders ontspannen? Is je buik ontspannen?

Nu begin je met waarnemen. Begin met drie dingen die je kunt zien. Dat kunnen heel gewone dingen zijn: dit boek, een stoel, het raam tegenover je.

Houd je wijsvinger en duim tegen elkaar en benoem die dingen zachtjes.

Concentreer je nog iets meer. Neem nu drie dingen waar die je kunt horen. Dat kan het verkeer zijn. Fluitende vogels in de verte. Misschien rommelt het in de lucht, of hoor je de wind of de regen. Misschien hoor je mensen praten – geroezemoes. Luister.

Houd je middelvinger en duim tegen elkaar en benoem die dingen zachtjes.

Neem ten slotte drie dingen waar die je kunt voelen. Misschien de textuur van het boek onder je vingers. Of het materiaal van hetgeen waar je op zit of ligt. Misschien voel je je voeten op de grond, in je schoenen, of een briesje op je gezicht.

Houd je ringvinger en duim tegen elkaar en benoem zachtjes de dingen die je voelt.

Je kunt deze oefening – drie dingen die je kunt zien, drie dingen die je kunt horen, drie dingen die je kunt voelen – doen zodra het je allemaal te veel wordt.

Veel mensen doen de hele dag door twee of drie dingen tegelijk, terwijl ze voor de helft in een gefantaseerde versie van de toekomst zitten en soms ook nog het verleden aan het analyseren zijn. Dat is heel veel mentale inspanning om de werkelijkheid te bestrijden. Door van tijd tot tijd in het hier-en-nu te zijn, spaar je energie en komt er meer ruimte vrij in je hoofd – en dus meer ruimte voor concentratie.

Met die extra aandacht kunnen we weer focussen op wat we nu eigenlijk willen en wat de beste manier is om dat te bereiken. Of misschien kom je erachter dat het hier-en-nu zonder al die extra ruis eigenlijk best oké is.

Je kunt de toekomst niet dwingen

We willen allemaal wel iets. Maar soms raken we zo gefixeerd op het ‘hoe’ en ‘wat’ – vooral als een bepaalde aanpak in het verleden voor anderen succesvol is geweest – dat we uiteindelijk de beste kansen over het hoofd zien.

De topman van Blockbuster liet de kans lopen om voor vijftig miljoen dollar Netflix te kopen. Zou Blockbuster ook failliet zijn gegaan als hij even had stilgestaan bij wat er in het hier-en-nu speelde op het gebied van nieuwe technologieën?

Niet alleen bedrijven zijn het slachtoffer van deze manier van denken. De meesten van ons wennen maar moeilijk aan veranderende omstandigheden. Een tot in de puntjes uitgewerkt plan kan snel uitmonden in een tunnelvisie. We raken te gehecht aan wat we willen dat er gebeurt, én aan hoe dat precies moet gebeuren en hoe dat eruit moet zien. De toekomst proberen te dwingen noem ik dat.

Het is makkelijk om te zeggen dat Blockbuster het had kunnen weten, maar ikzelf ben ook meer dan eens zo opgeslokt geweest door wat ik dacht dat er moest gebeuren, of wat ik wanhopig wenste dat er zou gebeuren, dat ik niet doorhad wat er werkelijk gebeurde. Met als resultaat een onnodige puinhoop.

Het overkwam me vaak toen ik aan het daten was. Je kon van een afstand zien dat we niet bij elkaar pasten, maar ik was zo gefixeerd op wat ik wilde dat er zou gebeuren, dat ik alle signalen negeerde en me verloor in een bruidsfantasie van wat de toekomst in petto had. Oké, het was pijnlijk om de werkelijkheid onder ogen te zien en te erkennen dat ik niet lekker in mijn vel zat, maar het was nog veel erger om er pas negen maanden later achter te komen dat ik in een diepe crisis was beland.

Onze geest kan 126 stukjes informatie per seconde verwerken2 – er is altijd meer waarop we kunnen letten in het hier-en-nu.

Hiermee wil ik niet zeggen dat je het dan maar moet opgeven als een relatie of een situatie niet meteen perfect is. Ik bedoel dat om verder te kunnen, je moet dealen met ‘hoe het is’ in plaats van hoe je wilt dat het is. Dit kun je op van alles toepassen. Het hier-en-nu van onze financiële situatie bijvoorbeeld. Of de tijd die we steken in vriendschappen waar de fut uit is. We verwaarlozen onze gezondheid en kunnen jarenlang klagen over ons werk in de hoop dat er iets verandert. We verzetten ons tegen het hier-en-nu omdat het pijnlijk is of niet aan onze verwachtingen voldoet. Maar wanneer we de feitelijke situatie niet kunnen accepteren, maken we er op de lange termijn een tragedie van, voor onszelf en voor anderen.

En wie weet, zodra we wat kalmer aan doen en in het heden belanden, zodra we niet proberen ergens te komen en de feitelijke situatie beginnen te accepteren, komen we er misschien wel achter dat dat hartstikke goed voelt. Kunnen we daar heel even bij stilstaan?

Een spel van slangen en ladders

Het ‘hier-en-nu’ is niet altijd even rooskleurig. Accepteren ‘hoe het is’ kan vooral heel afmattend zijn als je, zoals ik, liever het gevoel hebt dat je constant vooruitgaat. Ik weet niet hoe ik aan het idee kwam dat er van je geboorte tot je dood een continue beweging voorwaarts moet zijn, maar degene die me dat heeft verteld, zat er behoorlijk naast.

Ken je het ladderspel? Zo voelt het leven voor mij: soms zet je kleine stapjes en soms ga je met grote sprongen vooruit. Dan is het niet moeilijk om in het hier-en-nu te zijn. Yes!

Maar net als je dan denkt te gaan winnen, gooi je een slang en moet je een paar stappen terug doen. En dan krijg je weer een slang en nog één, en voor je het weet ben je weer bijna terug bij af. Als het hier-en-nu er momenteel voor jou zo uitziet, weet ik precies hoe dat voelt.

Bedenk op zulke momenten dat het hier-en-nu álles is wat we hebben, en dat er altijd meer mogelijk is dan je denkt – zowel in de buitenwereld als in jezelf – zodra je je tranen hebt gedroogd.

Dit moment doet ertoe

Aanwezig zijn in het hier-en-nu, en jezelf toestaan te voelen wat er op dit moment voor jou aan de hand is, is op zich al heel moedig. We hebben het hier over de confrontatie aangaan met de harde dagelijkse werkelijkheid, mensen – en er bewust voor kiezen om ondanks alles door te gaan, omdat je bereid bent te geloven dat het anders kan en dat je dat uiteindelijk zult bereiken.

Ook al is het hier-en-nu geen prettige plek, het is wel belangrijk – juist daarom. Hoe ben je hier beland? Wat moet er veranderen? Wat kun je van dit moment leren?

Knoop in je oren dat het niet altijd mogelijk of nodig is om exact te weten via welke route je ergens wilt komen – je komt er evengoed wel. Het leven verloopt niet altijd in een rechte lijn. En als je nu een slang gooit en terugvalt, wil dat niet zeggen dat je straks niet weer op een lange ladder omhoogkomt. Misschien had je die lange ladder niet eens kunnen beklimmen zonder die slang? Dit moment is van belang. Ook al zie je nu nog niet helemaal hoe.

Heb je net een slang gegooid? In zo’n geval doe ik dit: ik ga de confrontatie aan met het heden, zoals zich dat zonder opsmuk aandient. Vervolgens kijk ik om me heen en vraag me af wat ik nu zou kunnen doen om mezelf vooruit te brengen. Ik gooi die dobbelsteen. En zodra ik een paar stappen naar voren heb gezet, kijk ik weer rond, maak ik de inventaris op en vraag me af wat de volgende stap zou kunnen zijn. En dat hoeft niet allemaal op een zonnige zaterdagochtend te gebeuren.

En zo kom je stap voor stap waar je wilt zijn – soms eerder dan je dacht.

Dat is het leuke aan een duurzame verandering. Die ziet er niet altijd uit zoals we verwachten. Soms lijkt het alsof we niet eens bewegen, wat frustrerend kan zijn als je net als ik graag vooruitgang ziet.

Dan probeer ik het te bekijken als de natuur die in bloei komt. Je ziet de groei niet, tot je ineens langs een boom loopt en merkt dat die vol bloesem staat. Alsof het in één klap is gebeurd. Maar in feite zijn het allemaal dingen die onmerkbaar langzaam in hele kleine stapjes bij elkaar komen, tot het magische moment daar is.

Erken wat goed is

Wanneer we inchecken bij het heden is het ook belangrijk om een lijstje aan te leggen van al het goede dat we hebben gekregen en bereikt. Vaak vergeten we die dingen mee te tellen omdat we te druk bezig zijn obstakels uit de weg te ruimen, maar als we bergen willen beklimmen, hebben we die vastigheid onder en achter ons wel nodig als fundament. En bovendien is de weg erheen een groot deel van de lol: het leven hoeft geen harde, vreugdeloze race naar de een of andere valse notie van succes te zijn. Je mag er best van genieten, ook al heb je nog niet alles op je actielijstje afgevinkt.

Soms als ik incheck bij het hier-en-nu, en ik het gevoel krijg dat mijn werkelijkheid op dat moment wel heel genadeloos is, stel ik een lijstje op. Bovenaan schrijf ik ‘Hier en nu’ en daaronder maak ik twee kolommen. Eén kolom voor ‘Goeie dingen’ en één voor ‘Slechte dingen’.

Soms weet ik niks beters dan de lijst met Goeie dingen te beginnen met ‘Ik leef nog’. Het is een begin. Jon Kabat-Zinn schrijft in Full Catastrophe Living3: ‘Zolang je ademt is er meer goed met je dan er verkeerd is, hoe ziek of wanhopig je je ook voelt.’

Niemand weet wat ons morgen te wachten staat. Elke vierentwintig uur tikt de klok langs het exacte moment van de dag waarop ik (hopelijk ergens in de verre toekomst) dood zal gaan. Door in te checken bij de ‘verjaardag van mijn dood’ herinner ik mezelf aan mijn meest irritante, frustrerende momenten. Deze morbide gedachte is niet bedoeld om je te ontmoedigen; het is een vriendelijke herinnering om te leven in het moment. Om te waarderen wat je kunt, hoe uitzichtloos het er misschien op dit moment uitziet.

Dus ja, dit moment doet ertoe. Het is ook alles wat we hebben. Het verleden is weg, de toekomst kunnen we ons nog niet zo goed voorstellen. Alles wat echt is, is het hier-en-nu. En als je bereid bent om even stil te staan en om je heen te kijken, is het hier misschien leuker dan je dacht.

Met jezelf praten, hoe doe je dat?

Hoe klinkt het in je hoofd?

De meesten van ons hebben een innerlijk stemmetje dat de hele dag door commentaar levert op alles wat we doen. Het kan kritisch zijn: ‘In die roze legging zie je eruit als een flamingo.’ Het kan je oppeppen: ‘Wat een onzin – je draagt zalmroze en het staat je fantastisch!’ Het kan peinzen: ‘Lag het aan mijn kleding dat hij…?’ Het kan schelden: ‘Waarom ga je altijd in de sloomste rij staan?’ Soms klinkt mijn stemmetje net als mijn moeder: ‘Inderdaad, die vrouw ziet er niet uit, maar jij ook niet, lieverd – geen wonder dat je nog geen vriendje hebt. Vooruit, niet zeuren, aan het werk.’

Dat stemmetje in ons hoofd is voor iedereen anders. (Ik hoop dat niemand anders het twijfelachtige genoegen heeft de stem van mijn moeder te horen.) Sommige mensen denken in losse woorden – het onderbewuste vult de rest dan in (laat – bus – half uur – werk). Plaatjes – of beelddenken – kunnen het gesprek met jezelf soms beheersen of illustreren. Allemaal hebben we weer net een ander innerlijk landschap. Het leren kennen van de stemmetjes in mijn hoofd heeft een belangrijke rol gespeeld bij het omvormen van mijn geestelijke landschap, van iets wat nog het meest leek op Het Zwarte Land tot een weelderig woud waar het maar af en toe regent.

Weet je, op een gegeven moment heeft mijn interne monoloog zich tegen me gekeerd. Die coach in me, die me altijd achter de vodden zat, me ertoe aanzette beter mijn best te doen, werd een kwelgeest. Wat ik aan rotzooi over me heen kreeg zou niemand in het echt tegen me durven zeggen, keiharde zelfkritiek die mijn zelfvertrouwen ondermijnde.

Het ging ongeveer zo: ‘Je hebt echt een enorme buik in dat ding – zo lelijk. Iedereen vindt je afzichtelijk. Moet je die bruine vlekken op je tanden zien. Houd eens op met roken. Het is walgelijk. Jij bent walgelijk. Je hebt totaal geen zelfbeheersing. Heb je dat project dat je zou gaan doen nu nog niet aangepakt? Je bent waardeloos. Het moet nu gebeuren. Je mag nergens van genieten voordat het af is. Maar je kunt het vast niet. Als je dit niet eens kunt, ben je niks waard.’

Heel aardig allemaal. En je zult het nooit winnen. Je vertelt jezelf dat je iets niet kunt, maar ook dat je het moet doen. Dat constante stemmetje maakte me afwerend en snel geïrriteerd, en niet in staat me tot anderen te verhouden. De helft van de tijd ging ik gebukt onder diepe schaamte; en de andere helft was ik boos en gespannen omdat ik mezelf de hele tijd moest verdedigen. Wat voor nut heeft zo’n stemmetje eigenlijk? En hoe kreeg ik het volume omlaag?

Maar toen ik me er eenmaal van bewust was, snapte ik ook wat ik aan het doen was. Die innerlijke kritiek maakte me het leven zuur, maar tegelijkertijd was het ook wat me motiveerde. Ik moest die kwelgeest wel voeden, anders zou er niks uit mijn handen komen en zou hij dus gelijk krijgen; als ik mezelf niet zo het vuur aan de schenen legde, zou ik toch nooit in beweging komen?

Maar ik bleek juist te functioneren ondanks, en niet dankzij die zelfkritiek. En de dingen die ik niet wilde doen? Die deed ik nog steeds niet – of ik me nu uitschold of niet. Het enige wat ik bereikte was dat ik me er nog slechter door voelde. En wat heeft dat voor zin? In elk geval was het duidelijk dat ik mezelf op een andere manier moest motiveren.

Op een gegeven moment gaf ik dat stemmetje een naam: meneertje Prietpraat – een akelige perfectionist. Hem een flauw naampje geven hielp enorm. Soms gaf ik hem ook dat gekke stemmetje van Scooby Doo. En een tekenfilmhond kun je moeilijk serieus nemen. Hierdoor kon ik als persoon afstand nemen van de kritiek – en het gaf me wat lucht om weer mens te worden, en soms te kunnen doen waar ik zin in had in plaats van steeds maar dat gezeur te moeten aanhoren over wat ik eigenlijk zou moeten doen.

Na een tijdje kwam er als reactie op meneertje Prietpraat nog een tweede, rustige stem bij. Die nieuwe stem zei me dat ik het wél kon, dat ik geweldig was en dat ik het op den duur wel zou redden. Uiteindelijk bleek het veel nuttiger om op die stem af te stemmen (haar heb ik Angelica gedoopt, want ze is echt een engel) en mezelf liefdevol te motiveren.

Ook al ben je er niet van overtuigd dat je het zonder die innerlijke kritiek wel gaat redden, bedenk dan: als je je niet goed voelt bij het nastreven van wat je wilt, wat is dan het nut ervan? Ja, misschien bereik je dat je je omstandigheden hebt veranderd in iets wat er rijker, knapper of slimmer uitziet – en misschien krijg je dat project wel razendsnel af. Maar ik vermoed dat dat succes nogal leeg zal aanvoelen als je jezelf zo hebt moeten kastijden om het te behalen en je je de hele weg ernaartoe ellendig hebt gevoeld. Met zelfhaat valt geen prettig leven te bereiken. Geloof me, ik heb het geprobeerd.

Dit leven is al moeilijk genoeg zonder dat je je ook nog eens tegen jezelf keert. Er valt al genoeg strijd te leveren – jezelf de oorlog verklaren hoeft daar niet ook nog eens bij te komen. En wees maar niet bang, als je het een keer grondig verknoeit, krijg je dat heus wel te horen.

En dat is meteen de tweede reden waarom ik me zolang door meneertje Prietpraat aan het lijntje heb laten houden: als bescherming tegen al die kritiek in het echte leven. Ergens had ik blijkbaar het idee dat als ik maar heel gemeen tegen mezelf was, niemand anders me zou kunnen kwetsen, want dat had ik zelf immers al gedaan. Als ik als eerste beslag kon leggen op alles wat negatief aan me was, dan kon ik mezelf harden, of het veranderen of verbergen voordat iemand anders het doorhad, en dan zou ik veilig zijn. Maar helaas was dat niet zo. Mijn eigen onvolwassen kanten die juist aandacht nodig hadden, zag ik hierdoor niet meer.

De minder fijne kanten van jezelf komen niet aan het licht als je innerlijke landschap zo vol zit met oordelen en schaamte – het is te pijnlijk om de confrontatie ermee aan te gaan. Je innerlijke kritiek brengt je eigenwaarde zo ver omlaag dat je niks anders meer over je zelf kunt horen of zien wat aandacht nodig heeft – van buiten of van binnen. Je trekt je steeds meer terug, van jezelf en van de buitenwereld; allemaal omdat het zo naar is geworden in je eigen hoofd.

Het is een heel proces om je innerlijke stem om te buigen. Wanneer ik grote veranderingen doorvoer in mijn leven of iets nieuws ga doen, steekt dat twijfel zaaiende stemmetje soms weer de kop op. Het zal wel een kant van mezelf zijn die angstig wordt en zich ergens wil verschuilen waar het prettiger is. Tegenwoordig zeg ik tegen die innerlijke stem: ‘Ik weet dat je me probeert te beschermen, maar ik heb het onder controle.’ Op andere momenten zeg ik: ‘Ach, rot toch op. Ik ben je spuugzat.’

Soms word ik wakker en voel ik me zo rot dat ik denk, ik zou mezelf wel in een hoek kunnen trappen vandaag. Op zulke dagen beloof ik niks negatiefs over mezelf te zeggen. Dat is vreemd genoeg heel moeilijk. Daarmee bedoel ik trouwens niet dat je je dan volledig onbewust van jezelf moet zijn of je eigen ego moet opblazen; het betekent dat je bepaalde situaties in een ander daglicht moet plaatsen, zodat jij er meer aan hebt.

Plaats het in een ander daglicht

Ooit was ik manager. Het liep niet zo lekker op het werk en ik bleef maar tegen mezelf zeggen dat ik iets verkeerd had gedaan. In plaats van te doen wat ik kon, bleef dat stemmetje maar zeuren dat ik niet goed genoeg was. Ik was verstrikt geraakt in de gedachte dat ik mijn team niet tevreden kon houden, dat ik een slechte manager was, dat ze de pest aan me hadden, dat ik verschrikkelijk was, en ga zo maar door. Uiteindelijk wist ik het te stoppen door tegen mezelf te zeggen: ‘Ik ben blij dat ik betrokken genoeg ben om me er zorgen om te maken, ook al heb ik gedaan wat ik kon.’ Zo trok de mist in mijn hoofd een beetje op.

Bedek je lelijke trekjes met de mantel der liefde

Als je je innerlijke kritiek wilt smoren, helpt het enorm als je er een luidere stem tegenover plaatst – een aardige stem die vergevingsgezind is. Het opkomen van kritiek kun je zien als een kans om die stem creatief om te buigen en een nieuwe stem te cultiveren. Dat doe je door wat je over jezelf denkt bewust in een positiever daglicht te plaatsen. ‘Ik ben te agressief en te mannelijk’ wordt dan: ‘Soms kom ik wat defensief over maar dat komt omdat ik snel enthousiast ben en wil dat alles goed gaat.’ En ‘Ik heb een lelijke dikke buik’ wordt: ‘Ooit wil ik wel wat afvallen maar voorlopig kies ik ervoor om mijn zachte ronde buik te koesteren als een godin uit de oudheid.’ Blijf de mooie kant zien van wat je bij jezelf bekritiseert – het wordt steeds makkelijker.

Denk eraan: zodra je dat stemmetje herkent, moet je niet in de valkuil belanden van jezelf bekritiseren omdat je jezelf bekritiseert – of jezelf bekritiseren omdat je jezelf bekritiseert omdat je jezelf bekritiseert… Meneertje Prietpraat is heel slim – hij probeert je je rot te laten voelen over het feit dat je je rot voelt.

Je innerlijke stem ombuigen

Ga voor de spiegel staan – kijk naar jezelf – en ga op zoek naar iets wat je mooi vindt. Stel jezelf gerust door één hand op je hart en één hand op je buik te leggen.

Het mooiste wat ik heb ontdekt over het vinden van een aardige innerlijke stem, is dat die ook een rol is gaan spelen wanneer ik met andere mensen praat. Alsof je doordat je een nieuwe meevoelende manier hebt ontwikkeld om met jezelf om te gaan, je ineens ook veel meer begrip voor anderen kunt opbrengen. En dat werpt weer zijn eigen vruchten af wanneer zij die liefde weer terugkaatsen. Je kent vast de uitdrukking ‘de pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet’ wel. Als je een ander iets verwijt, zul jij ook niet gespaard worden. Wanneer ik nu mensen allerlei bagger hoor uitstorten over anderen, heb ik medelijden met ze, want wat eruit komt, zit er dus ook bij hen in. Draai het eens om: geef jezelf eens een knuffel, dan krijg je die ook net zo hard van anderen terug.

Je wordt pas echt op de proef gesteld wanneer je iets verkeerd hebt gedaan en iemand anders laat doorschemeren dat jij daardoor minder waard bent. Daarom heb ik onderscheid leren maken tussen wat ik doe en wie ik ben als persoon. Ook al heb ik iets laten mislukken, dat betekent niet dat ik mislukt ben. Wat ik heb gedaan of nagelaten was misschien stom, maar daarmee ben ik niet stom. En omdat ik mezelf wil verbeteren, kijk ik vervolgens objectief naar wat ik heb gedaan, wat ik had kunnen doen en hoe ik kan voorkomen dat het opnieuw gebeurt. Dat verbeteringsproces verloopt een stuk makkelijker als elke fout die je maakt niet inhoudt dat je fout bént. Onder ogen zien wat je verkeerd hebt gedaan, is een kwestie van je gedrag veranderen in plaats van jezelf.

Wanneer het maken van fouten tot gevolg heeft dat je je ware zelf in gevaar brengt, klap je dicht en word je defensief. In werkelijkheid hoef je niet te gaan sleutelen aan wie je bent, want met jou is niets mis. Maar misschien moet je wel wat sleutelen aan je gedrag en moet je de rommel opruimen die je met dat gedrag hebt veroorzaakt. Wanneer je het zo bekijkt, kun je je toekomst in eigen hand nemen. Fouten maken wordt dan een kans om vooruitgang te boeken in plaats van een ‘bewijs’ dat je innerlijke criticus het de hele tijd bij het rechte eind had.

Gevoelens

Emoties staan soms in een kwaad daglicht. Wanneer van een collega wordt gezegd dat hij of zij ‘zo gevoelig’ is, fronsen we onze wenkbrauwen, alsof je beter geen gevoelens kunt hebben.

Wanneer ik in mijn coachingpraktijk vraag: ‘Hoe voel je je vandaag?’, hebben cliënten vaak moeite een antwoord te vinden dat verder gaat dan ‘goed’ of ‘gaat wel’. We hebben zo weinig ervaring met ons gevoel-zintuig, dat we steeds meer moeite hebben onze eigen gevoelens te herkennen. Ik heb zelfs ooit iemand op consult gehad die de vraag simpelweg weigerde te beantwoorden en zei: ‘Om eerlijk te zijn, vind ik emoties een beetje halfzacht.’

Maar ja, dat was dan ook in Engeland. Maar die demonisering van gevoelens doet niemand goed op de lange termijn. Gevoelens op zich doen niemand kwaad – het is de manier waarop we erop reageren die zo’n chaos veroorzaakt. Wanneer we onszelf ‘te emotioneel’ vinden, bedoelen we dat de manier waarop we reageren op bepaalde gevoelens ons niet aanstaat.

Er bestaat een woord voor positieve stress – bedacht door de Hongaarse endocrinoloog (hormoonwetenschapper) Hans Selye: ‘eustress’. Aan de buitenkant is er geen verschil tussen goede en slechte stress; onze reactie erop is bepalend.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat velen van ons worstelen met onze reacties op emoties. Vanaf jonge leeftijd wordt ons geleerd ze te onderdrukken: ze zijn gevaarlijk; het wordt niet gewaardeerd als je ze laat zien. Een van de eerste dingen die we tegen een snikkend kind zeggen is: ‘Niet huilen.’ We krijgen bijna nooit de kans om goed te oefenen hoe we ons voelen, om die emotionele energie binnen te houden of om die los te laten en verstandig te kanaliseren.

En zo groeien we op, en verdoven en vermijden we dat het een lieve lust is (flesje prosecco na het werk, iemand?). Maar emoties onderdrukken is een verspilling van tijd en energie. Het is net alsof je een bal onder water probeert te duwen. Ondanks alle inspanning zal hij vroeg of laat weer omhoogschieten.

Je kunt emoties niet uitbannen. Gevoelens onderscheiden ons als mens, ze zijn in ons hele wezen ingeprogrammeerd om ons te laten overleven. Grote, sterke emoties (angst, jaloezie, woede, zelfs liefde) komen toch wel aan de oppervlakte, hoe we ook ons best doen om ze te onderdrukken.

Maar na een levenslange narcose kan het behoorlijk overdonderend zijn om al die vrijkomende energie te ervaren. Onze maatschappij is er bovendien niet op ingericht om zulke extreme gevoelens te tolereren, laat staan op te vangen. Het grootste deel van de tijd kunnen we ze niet in een veilige omgeving delen of tonen – zulke emoties zijn in feite taboe.

Daarom proberen we, wanneer we bijvoorbeeld woede voelen opkomen, zo snel mogelijk van die energie af te komen. En we hebben zo’n haast want we voelen ons zo ongemakkelijk, dat we dat niet altijd even handig doen. En daarom krijgt er soms iemand een dreun.

Wanneer mensen ons bestempelen als ‘emotioneel’, zeggen ze eigenlijk: ‘Ik heb geen idee hoe ik met mijn eigen emoties moet omgaan, laat staan met de jouwe. Als ik jouw emoties zie, word ik daaraan herinnerd en voel ik me zo ongemakkelijk dat ik liever jou daarvan de schuld geef. Het is niet persoonlijk tegen jou gericht, maar ik heb niet geleerd hoe ik deze lichamelijke sensatie moet uitleggen. Ik weet niet zo goed wat ik moet doen en dat vind ik niet prettig. Daarom noem ik jou stom.’

Ik zeg niet dat je voortdurend maar bij iedereen met je gevoelens te koop moet lopen, maar je moet ze wel als de sodemieter met jezelf gaan delen. O, en nog iets: ondanks de heersende opinie is het onder ogen zien van je eigen emoties en jezelf toestaan ze te voelen, juist heel dapper. En wie iets anders zegt, spreekt ook vanuit een emotie, namelijk angst.

Ik zal er niet omheen draaien: emoties kunnen pijnlijk zijn. En dat is oké. Dat heet groei. En inderdaad, dat voelt flink beroerd. Maar je overleeft het wel. Want, als je je nooit eens flink beroerd voelt, doe je waarschijnlijk iets niet goed in het leven.

Intense beroeringen daargelaten, kan het cultiveren van gevoelens enorme voordelen hebben. Maar eerst: hoe kun je emoties voelen zonder jezelf (of iemand anders) onderuit te schoppen?

Voelen, hoe doe je dat?

Emoties kunnen zich aandienen als sensaties in je lijf – ze hebben stuk voor stuk hun eigen ‘voetafdruk’ die ze verraadt, en voelen voor elk van ons net weer even anders.

Geluk kan aanvoelen als een licht en ruim gevoel in je borst, een ontspanning van de huid op je gezicht. Afkeer kan zich uiten als een misselijk gevoel in je maag, een gebogen houding en opgetrokken schouders. Vredigheid kun je ervaren als een uitwaaierende ontspanning van je schouders, je mondhoeken krullen omhoog, een gevoel van ruimte in je voorhoofd.

Het is handig om zo emoties te kunnen herkennen. Door zo waar te nemen, kom je los van de warboel van je gedachten – uit je hoofd en terug in je lijf. Grote ‘enge’ emoties worden teruggebracht tot een verzameling lichamelijke sensaties – waardoor het voor mij direct een stuk hanteerbaarder wordt. Zo word ik eraan herinnerd dat ik niet mijn emoties ben – die verschuiven en veranderen constant.

De wetenschap heeft eigenlijk geen eenduidige definitie van emotie. Het woord emotie is afkomstig uit het Latijn: ‘naar buiten bewegen’. ‘Gevoel’ en ‘voelen’ is verwant aan het oud-Friese ‘fela’ en het oud-Engelse ‘felan’: via tastzin gewaarworden; bemerken.

De gedachte losmaken van het gevoel

Door te focussen op de eigenlijke sensaties in je lichaam, terwijl je opmerkt waar je voorkeur al dan niet naar uitgaat, kun je ervaren wat je voelt zonder verstrikt te raken in duizenden verschillende gedachten.

Die gedachten maken de emotionele ervaring vaak onnodig lang en gecompliceerd – de ene negatieve gedachte na de andere, tot het allemaal veel erger lijkt dan het in eerste instantie was. Ooit meegemaakt dat je ergens om moet huilen, bijvoorbeeld omdat je relatie uit is, en dat je dan aan al je vorige mislukte relaties moet denken, je jezelf binnen de kortste keren ontzettend zielig vindt omdat niemand van je houdt – waarschijnlijk je eigen ouders niet eens – en je steeds harder begint te huilen? Of dat je wordt ontslagen terwijl je zelf eigenlijk ook al lang weg wilde, maar dan begint te denken dat je nooit eens een keer iets gaat verdienen, en was dat niet wat je leraar ook al zei, waardoor het probleem voor je het weet niet het feit is dat je geen werk hebt, maar dat je waardeloos bent? Nou, met deze methode van het lokaliseren en focussen op de sensaties voorkom je zulke ervaringen.

Je kunt jezelf niet uit een orkaan wegredeneren

Onze emoties loskoppelen van onze gedachten is belangrijk. Meestal gaan we als we een sterk gevoel ervaren, proberen het te rationaliseren. Dat is begrijpelijk, maar niet handig.

Wanneer je het gevoel probeert weg te redeneren en dat blijkt niet te werken, voel jij je een irrationele sufferd. Je voelt je niet alleen rot, je voelt je ook nog eens rot omdat je je rot voelt.

Andersom is nog erger trouwens: we rationaliseren een sterk gevoel door het verschrikkelijke van de situatie enorm te overdrijven tot die overeenkomt met onze heftige emotionele reactie. Focussen op de fysieke sensatie is een neutrale manier om het gevoel te erkennen en het te laten loskomen.

Sterke emoties voelen soms alsof je midden in een orkaan bent beland. En vluchten heeft dan geen zin; je moet een veilige plek zoeken en wachten tot het voorbij is. Later kun je wel bedenken wat je moet doen. Heb je ooit geprobeerd om iemand met een heftige emotionele ervaring advies te geven? Hoort die persoon het? Nee. Hij of zij raakt geïrriteerd. Doe jezelf dat niet aan. Laat die emoties maar komen.

Erken ze, lokaliseer ze, onderzoek ze en geniet ervan

Dit is wat je kunt doen, alleen of met een vriend die je vertrouwt. Als je alleen bent, moet je het opschrijven, hardop uitspreken of op je mobiel inspreken.

Zet een eierwekker op vijftien minuten. Zo kun je in je emoties komen zonder dat het overweldigend of eindeloos wordt.

Haal twee keer diep adem. Adem in door je neus en uit door je mond. Stel jezelf de volgende vragen:

Vraag 1: ‘Hoe voel je je nu?’

(Voorbeeld van een antwoord:) ‘Ik ben kwaad.’

Reageer met: ‘Dank je wel.’ Geef jezelf toestemming om dit te voelen.

Pas op voor gedachten die zijn vermomd als gevoelens; je herkent ze vaak aan het woord ‘alsof’. Bijvoorbeeld: ‘Ik voel me alsof ik mijn baas zou kunnen slaan.’ Denk eraan, stress is geen gevoel – het is een reactie op een gevoel of op een combinatie van gevoelens.

Tip: als je hier moeite mee hebt of niets anders kunt uitbrengen dan ‘Ik voel me bekaf’, verander Vraag 1 dan in: ‘Aan welk gevoel probeer je weerstand te bieden?’

Vraag 2: ‘Waar in je lijf voel je dit?’

(Voorbeeld van een antwoord:) ‘Kramp in mijn maag’ of ‘Verhit gezicht.’

Reageer met: ‘Dank je wel.’

Wacht even. Adem naar de sensaties toe.

Vraag 3: ‘Wat wil deze emotie je vertellen?’

(Voorbeeld van een antwoord:) ‘Dat mijn grenzen zijn overschreden’ of ‘Dit heeft een herinnering opgerakeld.’

Probeer het spoor terug te volgen – waardoor ontstond het gevoel?

Vraag 4: ‘Wat wil deze emotie?’

Kijk met liefde naar je gevoel en vraag wat het nodig heeft. Misschien wil je wel huilen, of een arm om je heen. Als je grenzen zijn overschreden, dan kun je je emotie bedanken voor het inzicht en beloven het niet meer te laten gebeuren.

Geef jezelf nu toestemming om het gevoel los te laten. Zeg: ‘Ik laat je nu gaan.’

Stel je voor hoe het gevoel je lichaam verlaat, alsof het een wolk is die terug de lucht in zweeft. Als je wilt kun je zelfs een raam openen en de energie ‘teruggeven’ aan het universum.

Laat het je niet overkomen