Colofon

Wil je op de hoogte blijven van de boeken die in de novellelijn verschijnen?

Volg dan @kluitman_novelles op Instagram.

Nur 284-285/W092301

Bisac YAF062000

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar B.V.

© MMXXIII Tekst: Anne Eekhout

Vormgever omslag: Sanneke Vlam, sproud.nl

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

anne-eekhout.nl

Voor Jona, Magnus en Bertram

Proloog

woensdag -
Schoolkamp dag 3

Dit had nooit mogen gebeuren. Als we hadden geweten waar het op uit zou draaien – de chaos, de achterdocht, de woede en de angst, de opsluiting – hadden we het dan gedaan? Waren we dan meegegaan in het plan van mevrouw Ronalds of waren we ertegenin gegaan? Ik wil graag geloven dat we zo sterk zouden zijn geweest. Geen van ons heeft dit gewild, toch? Ook Alicja niet. Ook Klaas niet. En Louie?

Ik open heel langzaam mijn ogen. Direct voel ik een hevige steek bij mijn wenkbrauw. Afgezien van de vuurgloed die de hemel verlicht is het donker. Hoe luidruchtig het net was, daar bij het kamp, zo stil is het nu hier. Alleen in de verte hoor ik het geraas van het vuur nog; als een storm die niet wil gaan liggen. Naast me, half tegen een tractorwiel gezakt, zit Louie. Zijn bril is weg. Kwijt waarschijnlijk. Over zijn neus loopt een brede snee, donker van bloed en vuil. Hij heeft zijn ogen dicht. Ik weet niet of hij slaapt of erger. Kan het zijn dat hij dood is? De klap op zijn hoofd was gigantisch, maar hij heeft daarna nog wel een eind gelopen.

Waar is de rest? Waar zijn David en Alicja? Een stem in mijn hoofd zegt dat ik me niet druk moet maken om hen. Want waar waren zij? Hebben ze me gezocht? Of zijn ze zo snel mogelijk gevlucht? Maar het zijn toch mijn vrienden? Of is dat gewoon voorbij en begrijp ik dat nog niet?

Mijn handen trillen onophoudelijk. Komt het door de kou of omdat ik niet weet wat ik moet doen? Ik moet hulp halen, roepen. Maar ik kan niet meer. Mijn lijf laat het afweten, het is te veel geweest. Helden doen op de moeilijkste momenten de juiste dingen. Anderen zijn gewoon mensen. Wat ben ik?

vrijdag -
Drie dagen voor het kamp

David

Op het digibord verschijnt in korrelig zwart-witbeeld een rij mensen: ze zijn uitgemergeld. Hun gestreepte kleding hangt als treurige vlaggen aan hun lichamen, gescheurd en smerig. In hun ogen is niets te zien: geen blijdschap, geen opluchting, zelfs geen verdriet. Gewoon niets.

Ze zijn bevrijd, maar ze lijken het niet te beseffen. Net zagen we waar deze mensen de afgelopen jaren hebben geleefd: barakken met hoge houten stapelbedden, flinterdunne matrasjes en dekens vol gaten. Geen privacy, geen warm water. Maar dat was natuurlijk niet het ergste. Elf uur per dag dwangarbeid, veel te weinig eten en wie niet verder kon, werd vermoord; doodgeschoten of vergast. En dat gebeurde soms ook degenen die nog wel verder konden. Geen garanties. Het beeld van de gaskamer kan ik niet uit mijn hoofd krijgen. Op die oude betonnen vloer zakten ze in elkaar toen het gas het leven uit hen dreef. Ik stel me steeds de angst voor terwijl de mensen om je heen, misschien je broer, je kleine zusje, je vader, in paniek raken, elkaar opzijduwen om weg te komen, en dan… voel je hoe je zelf ineenzakt.

Doodstil zijn we als het beeld zwart wordt. Mevrouw Ronalds zet het scherm uit en knipt de tl-verlichting aan. Naast me is Moos’ bleke gezicht nog bleker geworden.

‘Jezus,’ zegt hij.

‘Auschwitz,’ begint mevrouw Ronalds, ‘was het grootste concentratiekamp van de Tweede Wereldoorlog. Ongeveer 1,1 miljoen mannen, vrouwen en kinderen zijn hier gestorven.’

Nu pas zie ik dat Bo voorovergebogen aan haar tafel zit, met haar gezicht in haar handen. Alicja, naast haar, wrijft over haar rug.

‘Auschwitz is maar een van de vele concentratiekampen die de nazi’s in Duitsland, Polen, Tsjechië, Nederland en nog vele andere landen bouwden en bestierden tussen 1933 en 1945. Er waren er meer dan duizend. Meer dan drie miljoen mensen, voornamelijk Joden, maar ook Roma, homo’s, Sovjets en verstandelijk beperkten zijn omgekomen in de concentratiekampen. Als je alle slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog bij elkaar optelt, zijn dat er meer dan zeventien miljoen.’

‘Maar dat is Nederland! Dat is de hele bevolking van Nederland.’ Wendes stem klinkt schril.

‘Klopt. Dat is ongeveer de bevolking van Nederland nu.’ Mevrouw Ronalds staat achter haar stoel, leunt met beide handen op de rugleuning.

‘Hoe dan?’ Moos schudt zijn hoofd. Een fronsrimpel boven zijn neus.

‘Gaskamers, vuurpelotons, verhongering, uitputting.’

‘Nee, ik bedoel: hóé dan? Hoe kan dat? Hoeveel nazi’s waren er? Was iedereen nazi?’

Mevrouw Ronalds schudt haar hoofd. ‘Een klein deel van de Duitse bevolking.’

‘En de rest dan?’

Uit mijn ooghoek zie ik dat Bo weer rechtop zit. Ze veegt met haar mouw make-upstrepen van haar wangen.

‘De rest zei later dat ze het niet hadden geweten.’

‘Niet hadden geweten?’ Ik schrik van mijn eigen stem.

‘Ze waren ook bang,’ zegt mevrouw Ronalds. ‘Bang dat hun hetzelfde lot te wachten stond. En er speelde nog veel meer. Duitsland wilde de macht terug die het na de Eerste Wereldoorlog was kwijtgeraakt. Ze zochten een zondebok voor de economische crisis die al jaren aan de gang was. Er zijn veel aanleidingen voor. Het is heel moeilijk om achteraf te begrijpen hoe zoiets heeft kunnen gebeuren.’

‘Maar dat moet toch?’ Het is Louie. Hij trekt bijna nooit zijn bek open. ‘Dat moeten we toch proberen te begrijpen? Als we dat niet weten, kunnen we toch niet voorkomen dat zoiets weer gebeurt?’ Zijn ogen zijn wijd opengesperd achter zijn brillenglazen, wat er idioot uitziet in combinatie met zijn rechtopstaande piekhaar.

‘Voorkomen dat zoiets weer gebeurt,’ doet Klaas Louie na op een jammerende toon. En met zijn gewone stem: ‘Loser.’

Een paar klasgenoten lachen hardop. Een paar grinniken. Mevrouw Ronalds kijkt scherp naar Klaas. Hij zit onderuitgezakt in zijn stoel. Hij rolt een spaflesje over zijn tafel heen en weer.

Moos schudt zijn hoofd. ‘Dat kunnen we ook niet voorkomen,’ zegt hij met een vlakke stem.

In mijn broekzak trilt mijn telefoon. Als mevrouw Ronalds zich naar het bord draait, check ik snel het scherm: pa. In een fractie van een seconde ben ik terug in de realiteit, míjn realiteit: Emilia met doorschijnende huid, slangetjes in haar neus, onze ouders naast haar bed. Mama een afwezige verre blik in haar ogen waardoor ze mij niet meer kan zien, pa met een diepe frons tussen zijn wenkbrauwen, alsof hij kwaad is; en eigenlijk is hij dat ook. Maar niet op ons, niet op mama of mij of Emilia, maar op die kutziekte die zinloos en zonder reden alles heeft verkloot.

De bel dreunt in mijn oren en trilt alle gedachten uit mijn kop. Ik smijt mijn boeken in mijn tas en rits hem dicht.

‘Kom je Lords of Planet Black spelen?’ vraagt Moos als we naar de deur lopen.

‘Denk eraan,’ roept mevrouw Ronalds. ‘Maandag om acht uur op school, de bus vertrekt stipt om half negen.’

In de gang zit Bo op haar hurken te prutsen aan haar tas. Alicja staat ernaast, leunt tegen de kapstok terwijl ze op haar telefoon kijkt.

Ik schud mijn hoofd. ‘Ik moet naar Emilia.’

Moos knikt. ‘Ik zie je.’

Als Bo naar me opkijkt, zie ik allemaal dingen in haar ogen waar ik geen woorden voor weet.

‘Hoi,’ zeg ik, maar ze zegt niets terug. Ik pak mijn mobiel, kijk bij ‘gemiste gesprekken’ en bel pa.

Bo

Alicja en ik halen onze fietsen uit de stalling. Zoals elke vrijdagmiddag rijden we samen naar mijn huis, waar de chips en icetea klaarstaan, en de loungebank voor de tv helemaal van ons is. Papa komt zondag pas weer thuis, mama is tot vanavond aan het werk en gaat dan gelijk door naar een borrel. Er zal wel geld liggen voor pizza.

Als we de brug over fietsen begint het te regenen.

‘Gaan we vanmiddag nog wat doen aan Frans?’ Alicja begint harder te trappen, met haar gezicht wat naar beneden tegen de regen.

‘Vandaag niet, alsjeblieft. Ik ben even helemaal klaar.’ Ik zou het liefst het hele weekend in bed gaan liggen. Alleen mijn telefoon, mijn muziek en mijn series.

Een scooter haalt ons met een noodvaart in, waardoor mijn stuur opzij slingert en ik bijna tegen Alicja aanbots.

‘Hé, schele mongool!’ roept Alicja. ‘Zag je dat? Volgens mij was het Louie.’

‘Sukkel,’ mompel ik.

‘Ik hoop echt dat het volgende week niet zo gaat regenen, hoor. Kamperen is al zo shit.’

‘Kamperen kan wel leuk zijn,’ zeg ik. Maar wat weet ik daar nou eigenlijk van? Mijn ouders willen nooit kamperen. We hebben het geld voor een appartement of een hotel, dus waarom zouden we? Op een luchtbed slapen terwijl je ook een dik matras en een warme kamer kunt hebben? Ik zie mijn vader ook nog niet met een wc-rol onder zijn arm naar een toiletgebouw lopen. En wat moet hij dan in vredesnaam aan op zo’n camping? De minst zakelijke kleding die hij heeft, is een lichtroze shirt met knoopjes en een nette grijze broek.

‘Als het mooi weer wordt, is het misschien wel relaxed. Kampvuurtje, biertje.’

‘Ga je die meesmokkelen?’ vraag ik. ‘Hoe dan?’

Vanonder haar druipende wenkbrauwen kijkt Alicja me schamper aan. ‘Moet jij eens opletten.’

Thuis schoppen we onze schoenen uit en pak ik twee handdoeken voor ons haar. Ik zet de verwarming aan. Op het aanrecht ligt een zak paprikachips. In de koelkast een fles icetea. Normaal maakt dit me zo blij: een vrijdagmiddag met Alicja en lekkers, maar nu wil het niet zo. Alsof de regen in mijn hoofd is gaan zitten. Maar het is natuurlijk niet alleen de regen. Dat weet ik ook wel.

We nestelen ons op de bank, trekken een plaid over onze benen en zetten de tv aan. Clover komt door het kattenluik stuiven, springt op mijn schoot en begint te trappelen terwijl ik haar natte vacht aai.

‘Wat vond je van geschiedenis?’ Alicja pakt een klein chipje en kauwt er langzaam op.

‘Bizar. Ik bedoel: je weet wel dat het heel erg was, de Tweede Wereldoorlog. Maar als je dan hoort hoeveel mensen, hoeveel doden. Als je die beelden ziet. Het is zo onvoorstelbaar.’

We zijn stil. De intro van True Love Island is net begonnen.

‘Jamie en Priscilla zijn echt een gouden stel.’ Alicja wijst met een handvol chips naar het knappe roodharige meisje en de jongen met de wenkbrauwpiercing op tv.

Ik knik.

‘Dat je weet: die horen gewoon bij elkaar. Een beetje zoals jij en David.’ Ze kijkt me aan.

Er gaat een koude golf door me heen.

‘Ik schenk even wat in,’ zeg ik. ‘Wil je ook icetea?’

‘Bo?’ Alicja legt een hand op mijn arm. ‘We vertellen elkaar toch altijd alles?’

Ik knik. ‘Tuurlijk.’

‘Nee, maar echt. Wij hebben nul geheimen voor elkaar, toch?’

Ik denk aan vorig weekend, maar mijn gedachten springen in paniek terug naar het nu. Niet aan denken.

Ik kijk haar aan. ‘Nul geheimen.’

Ze is even stil. Ik heb het gevoel dat ze iets wil zeggen.

‘Alles goed?’ vraag ik.

Ze knikt. ‘Ja. En ik wil wel icetea.’

Louie

Kutmeiden. Woedend knal ik mijn fiets tegen het hek. Door de regendruppels op mijn brillenglazen zie ik de voortuin vervormd, maar veel verschil met normaal is het niet. Dode planten, scheve tegels, afgebladderde verf op de kozijnen. Ik zal nooit kunnen wennen aan dit klotehuis. Als ik de deur van het slot haal, moet ik mijn gewicht ertegenaan gooien om er beweging in te krijgen. Binnen is alles donker.

‘Hoi,’ roep ik.

Geen antwoord.

‘Pap?’

Gestommel op de bovenverdieping.

Ik smijt mijn tas en jas op de grond in de hal. In de woonkamer is het al net zo treurig als buiten. Kale muren, twee stervende planten op de vensterbank, een bankstel met scheuren waar de voering doorheen komt. Ik doorzoek de keukenkastjes en de koelkast op iets te eten, maar het enige wat ik vind is een restje oud brood en twee bruine bananen. Ik vul een glas water en drink het staand bij het aanrecht leeg.

Mijn telefoon piept. Ik haal hem uit mijn zak en zie dat ik een bericht van mama heb.

Hoe gaat het met je? Is het huis al een beetje opgeknapt? Geert en ik hebben het erg fijn hier. Maar ik mis je wel. Kom je in de zomervakantie naar ons toe?

Ik zie dat ze nog online is, maar ik veeg het bericht weg. Achter mijn ogen wordt het warm. Ik probeer hard aan iets anders te denken, maar er is zo weinig.

‘Lou, ben je alweer thuis? Heb je een leuke dag gehad?’ Papa staat opeens achter me. Hij heeft zijn kamerjas aan.

‘Sliep je?’

‘Nee. Nee hoor. Ik wilde me net gaan wassen. Wil je koffie voor me zetten? Dan ga ik zo even boodschappen doen. Wat wil je eten? Vissticks?’

Ik haal mijn schouders op. ‘Best.’

Papa slaat me op mijn schouder en loopt de kamer uit. ‘O, nog één ding.’ Hij draait zich om. ‘Dit weekend wil ik samen met jou de boel een beetje gezellig gaan maken. Laten we straks wat spullen gaan halen. Beetje verf, of behang. Niet te duur natuurlijk. Misschien kunnen we even langs de kringloop voor wat lampen?’

Ik knik. ‘Goed idee, pap.’

Als hij boven is en ik met het koffiefilter in mijn handen sta, piept mijn telefoon weer, maar ik besluit dat ik later zal kijken, als we de inkopen hebben gedaan. Het zou geweldig zijn als we de boel kunnen opknappen, deze treurige zooi trek ik echt niet langer. Maar ergens dit weekend moet ik ook nog even wat regelen voor kamp. Ik weet nog niet precies waar het goed voor zal zijn. Ik ga het heus niet gebruiken. Maar ik denk dat ik me beter voel als ik het bij me heb. Een soort verzekering.

Alicja

‘Dag schat, was het leuk bij Bo?’ Mama hakt peterselie fijn.