De schippers van de Kameleon

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642018

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

De paarden zetten zich schrap in het tuig en woelden met hun hoeven in het grasveldje (blz. 48)

Hoofdstuk 1
De verstoorde zondagsrust

‘Wie springt er nu op zondagmorgen in de sloot?’ mopperde moeder Klinkhamer kwaad, terwijl ze de natte kleren van haar zoons Hielke en Sietse in een teil deed. ‘Het is me wat moois!’ Ze keek de beide boosdoeners een voor een streng aan. ‘Nu zal ik nog op zondag voor jullie moeten wassen.’

‘Maar moeder, die sloot was zo breed,’ verontschuldigde Hielke zich.

‘We konden er echt niet over,’ hielp Sietse hem.

Een moment keek mevrouw Klinkhamer de jongens verbaasd aan. Dachten die apen dan werkelijk dat ze met zo'n verklaring hun daad goed konden praten?

Kwaad antwoordde ze: ‘Wel ja, als de sloot te breed is, gaan de heren er maar doorheen, hè? Moeder zorgt wel weer voor schone kleren. Als je dan maar weet, dat ik ervoor bedank om alle dagen voor jullie aan de wastobbe te staan. Vooruit! Trek jullie overalls maar weer aan, maar denk erom, niet voor het huis. Het is geen gezicht op zondag.’

‘Wat mopper je toch, moeder?’ Klinkhamer kwam het binnenplaatsje op stappen. ‘Zijn ze weer eens een keer bezig geweest?’

‘Ze doen niet anders,’ zuchtte moeder. ‘Gisteren heb ik ze nog schone kleren gegeven en vanmorgen liepen ze notabene zomaar door een sloot.’

‘Wat?’ vroeg Klinkhamer verontwaardigd. ‘Heeft moeder nog geen werk genoeg? Of kunnen jullie niet zonder water leven? Dit is zeker al de zevende keer van de week, hè?’

Meteen greep hij de beide boosdoeners in hun kraag, tilde hen op en voordat moeder hem tegen had kunnen houden, stapte Klinkhamer de smederij binnen en dompelde zijn beide lievelingen om de beurt kopje-onder in de koelbak naast de smidse.

‘Maar man,’ jammerde mevrouw Klinkhamer, ‘nu zijn ze wéér nat. En ze hebben niets meer om aan te trekken.’

‘Laat ze zó maar lopen,’ vond de smid, ‘ze zijn immers dol op nattigheid!’

‘Dat gaat niet,’ besliste moeder. ‘Vooruit, trek je overalls uit en doe schoon ondergoed aan.’

Klinkhamer lachte zich krom. ‘Ha ha, zulke apen! Kijk ze daar eens staan...’

‘Vooruit, naar bed!’ commandeerde moeder boos. Ze vond het helemaal niet leuk.

De jongens vlogen de trap op en nadat ze zich verkleed hadden, kropen ze vlug onder de dekens. De torenklok sloeg zeven uur, ze konden dus nog best een uurtje gaan slapen.

‘En toch liggen er eieren aan de overkant,’ zei Sietse.

‘Ga je dan wéér door de sloot?’ vroeg Hielke.

‘Dat weet ik nog niet,’ Sietse draaide zich op zijn zij, ‘maar er liggen eieren.’ En in deze vaste overtuiging viel hij rustig in slaap.

Hielke volgde algauw dit voorbeeld, want wat de een deed, dat deed de ander ook. Daarvoor was het tenslotte een tweeling.

Wie hen voor het eerst ontmoette, kon ze niet uit elkaar houden. Wanneer tante Jo kwam logeren, stelden de jongens zich steeds netjes voor met de woorden: ‘Ik ben Hielke.’

‘En ik ben Sietse.’

Maar als ze vrolijk drie rondjes om tante heen hadden gerend en haar daarna vroegen: ‘Wie ben ik?’ kon ze nooit zeggen, wie nu Hielke of Sietse was.

‘Ik snap gewoonweg niet hoe je ze uit elkaar houdt,’ zei ze tegen moeder.

‘Gemakkelijk is het ook niet,’ verklaarde mevrouw Klinkhamer, ‘maar wij herkennen de jongens aan hun manieren. Sietse is erg resoluut en fel, terwijl Hielke rustig en gemoedelijk van aard is. Maar om dat verschil te kunnen zien, moet je ze natuurlijk langer kennen.’

Hielke en Sietse waren twaalf jaar en zaten in de hoogste klas van de lagere school1.

Ze waren zeker niet de beste leerlingen, maar ze konden goed meekomen en wanneer het eens gebeurde dat de cijfers wat erg laag werden en vader hen daarvoor eens goed onderhanden nam, kon men er zeker van zijn, dat ze de volgende keer bij de besten hoorden.

‘Ze kunnen het wel,’ zei Klinkhamer dan trots, ‘als ze maar willen. Maar je moet ze aanpakken, want ze zijn in staat om te blijven zitten wanneer hun vriendje niet overgaat.’

Hun lichaamsbouw hadden Hielke en Sietse zeker van hun vader, want ze waren flink uit de kluiten gewassen. Altijd droegen ze dezelfde kleren, meestal echter een overall.

‘Nette kleren kunnen ze niet dragen,’ beweerde mevrouw Klinkhamer. ‘Ze zijn toch het liefst in de smederij en dan zitten ze meestal onder de roest, of nog erger, onder het roet.’

De smederij, met het woonhuis ernaast, stond aan de weg die vanaf het meer naar het dorp liep. Achter de smederij lag een diepe tuin met daarachter de vaart. Deze vaart liep evenwijdig aan de weg die voor de huizen langsging, zodat degene die in goeden doen was, zoals de dokter of de notaris, voor het huis in hun auto en achter het huis in een zeil- of motorboot kon stappen.

Klinkhamer had geen auto en ook geen boot.

Een auto was te duur, dat kon de smid niet betalen, maar een boot, dat zou nog wel mogelijk zijn. De meeste mensen in het dorp, zelfs de armsten, hadden een bootje. Het dorp lag namelijk aan een groot meer.

Even voorbij het huis van de smid sloot de weg aan op de dijk langs het meer. Aan je linkerhand zag je de molen de Woudaap, tegenover je het uitgestrekte meer met zijn groene oevers en zijn rode tonboeien, en aan je rechterhand was de brug over de vaart te zien.

Hielke en Sietse hadden hun vader al vaak om een boot gevraagd en steeds beloofde hij er een voor hen te maken, maar jammer genoeg was het tot nu toe bij een belofte gebleven.

De smid had het veel te druk met het beslaan van paarden, het repareren van landbouwmachines of het plaatsen van kachels.

Het bewijs van hoe druk Klinkhamer het had, stond vaak op het grasveld achter de smederij, waar allerlei machines stonden, die gerepareerd moesten worden.

Na schooltijd, hun school lag naast de grote kerk met zijn hoge toren, hielpen de jongens hun vader graag bij het vuur maken, schroeven los- en vastdraaien en al dat soort karweitjes.

De kerktoren was het baken van de schippers die naar het dorp of door de vaart naar verderop gelegen plaatsen wilden varen. Vaak hoorde je in de smederij de scheepsbellen of hoorns klinken van schepen die door de brug moesten, want het was een druk bevaren water. De jongens konden aan de verschillende geluiden al horen welke schipper in aantocht was. Als ze de signalen voor de brug niet herkenden, renden ze naar de walkant om te zien wat voor schip er passeerde. Ze keken dan nieuwsgierig naar zijn naam en letten er vooral op hoeveel ton het laadvermogen was.

Naast de smid woonde de dokter.

Het mooie huis stond in een grote tuin. De dokter bezat ook een prachtige motorboot, die Bertha heette. Het was de snelste boot van het dorp.

Aan de andere kant van de smid woonden de Blekers, zoals Klinkhamer hen altijd noemde.

Meneer en mevrouw Bleker waren keurige mensen. Meneer zat op kantoor bij de notaris, wat zijn vrouw een reden vond om net zo deftig te spreken als de vrouw van de notaris. Ze hadden geen kinderen en dat was eigenlijk maar goed ook, vond Klinkhamer, want als die ook zo eigenwijs waren geweest als hun ouders, hadden Hielke en Sietse het onmiddellijk nagedaan. Hoewel mevrouw Bleker haar neus optrok voor die ‘vieze’ smederij, kwam ze toch graag met mevrouw Klinkhamer een praatje maken. Veel kennissen had ze niet. Ze voelde zich niet thuis in Lenten. Ze was per slot van rekening in de stad geboren en dan kijken sommige mensen wel eens minachtend neer op een dorp, althans zo was het met mevrouw Bleker gesteld. Maar op hun beurt lachten de dorpelingen om de Blekers.

Mevrouw Klinkhamer trok zich daar niet veel van aan en de smid nog minder. Die zei steeds maar: ‘Buurvrouw, hoe gaat het met je? Nog een beetje plezier hier op het dorp?’

Als mevrouw Bleker dan met weinig waardering over alles begon te praten, liep hij bulderend van het lachen de smederij in.

De groezelige ruiten, beschermd door ijzeren spijlen, de grote smidse in het midden, met de twee aambeelden aan weerszijden, de koelbak ervoor, de werkbank langs de muur met de Brie bankschroeven, de rekken met tangen, vijlen, hamers, beitels, de hoefijzers aan de latten tegen de zolder, kortom, alles wat de smid nodig had, was hem even dierbaar als zijn vrouw en beide jongens.

Die zondagmorgen na het ontbijt liep Klinkhamer rond tussen de nog niet gerepareerde maaimachines. Met voldoening keek hij naar zijn door hard werken verworven bezit. Hij stak een verse sigaar aan, ging in de deur staan kijken over de velden en wenste iedereen die voorbijkwam vriendelijk goedemorgen.

Hielke en Sietse sliepen rustig door. Moeder hing hun kleren aan de lijn en ruimde de kamer op.

‘Goedemorgen, meneer Klinkhaemer, is uw vrouw al klaer?’ Het was mevrouw Bleker, een kerkboekje en een tasje in haar hand.

‘Morgen, buurvrouw,’ groette de smid lachend. ‘Niet naar de stad? Mijn vrouw is in de keuken. Ze zal wel gauw klaar zijn.’ Na deze uitleg draaide Klinkhamer haar de rug toe om naar de vaart te kijken, waar een mooi versierde plezierboot met vrolijk zingende mensen passeerde.

De jongens, die door het lawaai van de boot wakker waren geworden, stonden boven voor de ramen te kijken.

Mevrouw Bleker liep voorzichtig door de smederij richting het binnenplaatsje en keek vol afkeuring naar de volle waslijn. Tegen mevrouw Klinkhamer, die net uit de keuken kwam, zei ze: ‘Maer mevrouw Klinkhaemer, wie hangt er nu op zondag was aen de lijn?’

‘Ik,’ antwoordde moeder geprikkeld. ‘Als u ook een paar van zulke jongens had, zou u zo niet praten.’

‘Maer m'n lieve, wat is er aen de hand?’ vroeg mevrouw Bleker zoetsappig, omdat ze wel zag dat mevrouw Klinkhamer niet al te best te spreken was.

‘Ach, die kwajongens zijn weer eens bezig geweest. Het is deze week nu al de zevende keer dat ze met een nat pak thuiskomen. Ik kan zo alle dagen wassen.’

‘Maer dat doet u toch niet op zondag?’ vroeg mevrouw Bleker nog eens ongelovig.

‘En als ze dan alles weer vuil hebben gemaakt?’ vroeg mevrouw Klinkhamer. ‘Dan moet je wel, of je wilt of niet.’

Daar wist de buurvrouw niet veel op te zeggen. ‘Alleen zou ik het niet zo in het oog hangen,’ vond ze.

‘Och, vanaf de weg ziet toch niemand het,’ meende mevrouw Klinkhamer.

‘Nee, vanaf de weg niet, maer vanaf de vaert wel,’ wees mevrouw Bleker met haar kerkboekje naar de voorbij varende boot.

‘Nou, dat kan ik ook niet helpen,’ vond mevrouw Klinkhamer, terwijl ze haar schort afdeed.

‘Waerom hangt u het niet binnen?’ hield mevrouw Bleker vol.

Hier gaf mevrouw Klinkhamer maar geen antwoord op. Ze ging naar de gang om haar zondagse mantel aan te trekken.

Hielke en Sietse, die boven voor het geopende raam stonden en alles hadden gehoord, stootten elkaar eens aan.

‘Waar bemoeit die buurvrouw zich mee?’ vond Sietse.

‘Ik weet wat moois,’ fluisterde Hielke. Hij wees door het raam naar het erf van mevrouw Bleker.

Fluisterend overlegden ze en wachtten toen geduldig tot hun ouders naar de kerk waren gegaan.

‘Zeg man, hoe moet het nu met de jongens?’ hoorden ze moeder vragen.

‘Zijn hun overalls nog niet droog?’ vroeg vader, die zich intussen ook klaargemaakt had voor het kerkbezoek.

‘Nog niet helemaal.’

‘Laet ze stil in bed blijven,’ raadde mevrouw Bleker aan.

‘Wacht, ik zal eens even boven kijken of ze nog slapen.’ Klinkhamer liep de gang in, om daarna de trap op te gaan.

‘Daar komt vader,’ fluisterde Sietse en vlug kropen de jongens onder de dekens.

Op de drempel van het kamertje bleef Klinkhamer staan.

Wat lagen die twee jongens daar heerlijk, met blozende gezichten, terwijl hun blonde kuiven vrolijk tussen de lakens omhoogstaken.

‘Slapen jullie nog?’ vroeg Klinkhamer met zijn zware basstem.

De jongens verroerden zich niet en sliepen ogenschijnlijk rustig verder.

Overtuigd dat ze nog moe en slaperig waren door het vroege opstaan, ging Klinkhamer voorzichtig naar beneden. ‘Laat de boterhammen maar op tafel staan, moeder, en leg hun overalls maar op een stoel. Als ze dan wakker worden, vinden ze het wel.’

Hielke en Sietse, die hun ouders stiekem nagluurden, renden even later naar beneden. Ze rammelden van de honger en de ene boterham na de andere verdween in hun maag.

Toen ze eindelijk genoeg gegeten hadden, trokken ze hun overalls aan en gingen naar de achterkant van het huis, waar ze door de heg in buurman Blekers tuin kropen. Hun doel was het schuurtje, waar Hielke een grote mand met wasgoed had zien staan.

Gelukkig Week de deur niet op slot te zijn, zodat ze gemakkelijk hun plan konden uitvoeren.

Ze grepen ieder een arm vol wasgoed en begonnen dit op te hangen. Het duurde niet lang of de lijnen bij mevrouw Bleker hingen nog voller dan bij de smid.

‘Ziezo,’ zei Sietse, ‘dal is onze wraak. Dan moet ze moeder maar geen standje geven.’

‘Wat zal die buurvrouw straks kijken,’ verheugde Hielke zich, ‘nu ze zelf zulke volle waslijnen heeft en dat nog wel op zondag.’

Toen ze in de verte een groepje mannen zagen aankomen, renden ze zo vlug ze konden het huis in, legden de overalls weer netjes op hun plaats en gingen naar hun kamer om in spanning of te wachten wat er ging gebeuren.

Toen Klinkhamer, zijn vrouw en de buren rustig uit de kerk naar huis gingen, zagen ze in de verte dat sommige mensen naar het huis van Bleker wezen.

‘Wat zou er bij u aan de hand zijn?’ vroeg mevrouw Klinkhamer.

‘Och, die dorpelingen,’ klaagde mevrouw Bleker. ‘Ze zien altijd iets bijzonders! Dat komt naetuurlijk omdat ze niets gewend zijn.’

‘Wat denk jij ervan, man?’ vroeg mevrouw Klinkhamer weer.

‘Ik weet het niet,’ antwoordde de smid afwezig. Zijn gedachten waren bij de jongens. Hadden die soms weer een of andere streek uitgehaald? Hij vreesde het al half. Haastig liepen ze verder. Ineens zagen ze het wapperende wasgoed aan de lijn.

Mevrouw Bleker stond een ogenblik als aan de grand genageld. Toen trok ze haar man aan een arm en riep: ‘Vooruit, hael weg die dingen! Het is een schandael! En bel meteen de politie!’

Rood van drift ging ze voor de smid staan en zei met half toegeknepen ogen: ‘louden die lieve jongens van u daer niet meer van weten? O wee als dat waer is, dan zal ik ze!’ Ze balde haar vuisten.

‘Ik zal ze meteen aan de tand voelen,’ beloofde Klinkhamer en terwijl hij de zenuwachtig snikkende mevrouw Bleker aan moeder overliet, ging hij eens kijken hoe Hielke en Sietse het maakten. Bij het binnenkomen ontdekte hij dat in de woonkamer de tafel nog net zo gedekt stond en de overalls lagen ook nog keurig op hun plaats. Dat was een bewijs dat Hielke en Sietse nog niet beneden waren geweest. Voor de zekerheid liep hij de trap op, stapte hun slaapkamer binnen, maar zag zijn zoons nog net zo in bed liggen, als hij ze eerder die ochtend achtergelaten had. Dat was een streep door de rekening. De jongens hadden zeker al die tijd geslapen en wisten waarschijnlijk nog van niets. Of zouden die lelijke roethanen hem voor de gek houden?

‘Slapen jullie?’ bulderde Klinkhamer.

Verschrikt vloog Sietse overeind.

‘Hè? Wat?’ vroeg hij verbaasd, terwijl hij zijn vader zo onnozel aankeek dat die vertederd zei: ‘Niets jongen, blijf maar rustig liggen. Stil, anders maak je Hielke nog wakker.’

Hielke draaide zijn gezicht in het kussen. Hij schokte van het ingehouden lachen.

Maar Klinkhamer zag niets. Hij liep op zijn tenen het kamertje uit en ging zo stil mogelijk naar beneden om aan de buurvrouw te vertellen dat zijn zoons totaal geen schuld hadden. ‘Ze zijn er helemaal niet uit geweest en slapen nog als marmotten.’

‘Maer wie heeft het dan gedaen?’ vroeg mevrouw Bleker, die zeker geen andere deugnieten kende dan juist haar buurjongens.

‘Tja, dat is moeilijk te zeggen,’ vond Klinkhamer, ‘misschien is het een streek van een paar boerenknechten. U kunt het natuurlijk wet aangeven bij de politie, maar het zal weinig helpen, denk ik.’

‘Natuurlijk niet,’ viel meneer Bleker hem bij. ‘Het enige afdoende middel is dat we in het vervolg de deuren van het schuurtje beter afsluiten.’

‘Zeer juist,’ knikte Klinkhamer.

‘Nou ja,’ zei mevrouw Klinkhamer, ‘brand was erger geweest.’

‘Maer de schande, buurvrouw, de schande,’ jammerde mevrouw Bleker nog steeds.

‘Ach, wat geeft dat?’ vond mevrouw Klinkhamer. ‘Daar moet u zich niets van aantrekken. Andere mensen hebben ook wel eens wat.’

‘Wel ja, natuurlijk,’ knikte meneer Bleker. ‘Het was maar een gewone kwajongensstreek. Kom, we zetten een lekker bakje koffie en dan is de zaak afgedaan.’

Toen mevrouw Klinkhamer in haar huiskamer kwam, zag ze met één oogopslag dat de jongens wel degelijk aan de broodtafel hadden gezeten.

Dat was dus een bewijs dat ze toch niet aan één stuk door hadden geslapen.

Mevrouw Klinkhamer keek haar man eens aan, maar die zat al in zijn gemakkelijke stoel en was verdiept in de krant.

Hielke kwam beneden, direct daarop gevolgd door Sietse.

Klinkhamer keek op van zijn krant. ‘Daar hebben we de langslapers. Jullie zullen wel honger hebben. Geef ze maar een stevige boterham, moeder.’

‘Dat zal ik nu eens niet,’ antwoordde moeder stroef. ‘Die apen hebben al gegeten!’

‘Wat?’ Klinkhamer keek verbaasd op. ‘Hebben jullie al ontbeten?’ vroeg hij, terwijl hij zijn zoons streng aankeek.

Ze knikten met gebogen hoofden.

‘Wel gortegruttenmeel, dan hebben jullie dus níét aan één stuk door geslapen!’

De gebogen hoofden schudden van nee.

Man,’ zei moeder, ‘hou maar op met vragen. Ik dacht direct al toen ik binnenkwam, dat ze eruit geweest waren en natuurlijk hebben zij die was zo keurig bij buurvrouw opgehangen. Wie zou er anders in het dorp zoiets geks doen dan dit stel? Het is me wat moois. Ik schaam me om het aan de buurvrouw te vertellen. Het beste is dat ze meteen maar weer naar boven gaan.’

Klinkhamer was het roerend eens met zijn vrouw en stuurde de jongens dan ook meteen weer terug.

Voor straf moesten ze die hele zondag haven blijven.

's Avonds vroeg mevrouw Bleker of haar buurjongens soms ziek waren.

‘Ziek?’ antwoordde Klinkhamer. ‘Nee, dat niet. Maar het is toch ook niet helemaal in orde met ze.’

‘Nee, dat is het zeker niet,’ bevestigde moeder Klinkhamer.

Hoofdstuk 2
De kennismaking met Cor en hoe de Klinkhamertjes hem zwart maakten

Mevrouw Bleker kreeg een neef uit de stad te logeren. Hij was even oud als Hielke en Sietse en dus had ze gevraagd of Cor - zo was zijn naam - met de tweeling mocht spelen. Die vonden het direct goed, maar toen ze een paar dagen later met hun nieuwe vriend kennismaakten, keken ze elkaar eens aan. Waar zijn we nu aan begonnen? dachten ze.

Cor droeg hele nette kleren, glimmende schoenen, een keurige broek en had een geruit blauw jasje aan. Zijn haar was strak in een scheiding gekamd.